Skip to main content

Full text of "R.P. Roderici de Arriaga Hispani Lucroniensis è Societate Iesu ... Cursus philosophicus, iam noviter maxima ex parte auctus, .."

See other formats


R.P. RODERICI DE 

ARRIAGA 
HISPANI 
LUCRONIENSIS E 
SOCIETATE... 

Rodrigo : de Arriaga 



10 

Digitized by Google 




! 

I 



Ex Bibliolhcca 
majori Coll. Rom. 
Societ. Jesu 



* 




$ 

/3. 



Digitized by Google 



■U/ > 



R. P. RODERICI 

DE ARRIAGA 

CVRSVS 

PHILOSOPHICVS 



Digitized by Google 

i ♦ 



I ■ 
I - ■ 



i 



Google 



c 



a c < / 



R P RODERICI 

DE ARRIAGA 

HISPANI LVCRONIENSIS 

E SOCIETATE IESV, 

PHILOSOPHLE, AC THEOLOGLE DOCTORIS, 

cjufdemque in Cxfarea Rcgiaque Vniucrfitate Fcrdinandea 
Pragenfi olim ProfeiToris ac Canccllarij, 

NVNC VERO IN CAROLO-FERDINANDEA THEOLOGIjC 
Dccani , ac Collcgij Societatis Generalis ftudiorum Prxfe&i, 

CVRSVS PHILOSOPHICVS,^ 

JAM NOVJTER MAXIMA EX PARTE AVCTVS, 

lUuilratM, & d variu objcflionibtu Uberattu , necnon a mendis expurgatuj. 





LVGDVNI/ 



Sumpt. Philip. Borde, Lavrent. Arnavd, 

&: Petri Borde. 



<v.O 



«3f. DC. LXIX* 

CVM PRIVILEGIO REGIS. 





igitized by Google 



PROLOGVS. 





NTE tfiginta & amplius ahnos Phi- 
lofophicum curfum irt lucem edidi* 
quemmultis placuifle valde,commu- 
niter vero omnibus extitifle gratum* 
conrtans etiarri nunc de eo rumor, fa- 
<ile perfuadet. Verum vti nullum eft reperire adeo 
lapide conditurh ciburrt , quem non alicuius pala^ 
tum auerfetur > ideoque in quacunque fiue Regia 
GelareaVe quolmodocunque opipare prseparata ta* 
bulaquaedam reperiunturfercula, qu# huic illive e 
conuiuis fepiant minus, minus arrideant, vt propte- 
rea de gulhbus difputandum non efle, vetus cer- 
tumqueiuremeritotfcftetur axioma. Ita fahehuic . 
meo Philofophico curfui fimile quid accidifle fatis 
ert compertum omnibus. Curh inter eos omnino 
ipfos quibus ille extitit gratus, non defuerint aliqui , 
quibus quarundam oppofitarum opinionum refu- 
tatio apparuerit infuffieiens:alij , qui nonnullarum 
propriarum opinionum fundamenta minus folida 
dixerint. Ab aliis denique hx ailt ill£ fententiae ve- 
ritati rriinus confbrmesiudicatsEfuerihr.cumtamen 
e contrario multi alij in his ipfis caufis totam mihi 
adiudicauerint litem. Adeo etiam ingeniotum pa- 



Digitized by Google 



PROLOGVS. 

» 

lata varia funt *, adeo diuerfe vel naufeant, vel appe- 
tuntintelle&u$fercula,vt non minori iure de inge- 
niorum guftibus difputandum non efle dicere de- 
beamus. Legi dHigenter, quas, poft meam, editas, 
Philofophias ad manum potui habere : legi multo- 
rum Recentiorum ecathedris ingeniofos de eadem 
Philofophia di&atos tra&atus*, in multis difputatio- 
nibus varia audiui cum in fauorem , tum in refuta- 
tionem eorum qux tradidi, e quibus omnibusac- 
curate collegi qux obefTe poffent & prodeffe, illa vt 
rejicerem,h£cvtampledterer. Reperi pratereapau- 
culas aliquas qu^ftiones de nouo excitatas, quas 
etiam dilcutiendas fufcepi. Porro , quod in ipfo ope- 
ris decurfu diftin&ius apparebit, non rarome refu- 
tatum inueni , vbi contrarium omnino docueram. 
Id quodin P.Ouiedo maxime aduerti , haud dubie 
quia me perfun&orie legit, & ex vnafolutione , aut 
objedtionefola, de meo fenfu iudicauit. 2.Plurima 
deprehendi in me tela, afpedlui quidem gratiola , re 
tamenipsa non vltra cutem penetrantia. Alia deni- 
que etfi fortiora , acutiora ; non tamen adeo grauia 
infligentia vulnera, quibus facile mederi non potue- 
rim. Multorumergo &grauiumvirorum fenfui,& 
defiderio fatisfacere cupiens decreui hoc Audta- 
rium, magnadiligentia,& prolixo labore difpofitum 
in lucem edere. In quo minime dubito, fi non in 
omnibus, in plurimis tamen difficultatibus , ita me 
Le&ori fatisfadlurum, vt fi quod in eis pundtis con- 
tra me iudicium tulerat, reuocata iam fententia, 
quafi in appellatione mihicaufam adfcribat.Si non 
cmnium guftui fatisfecero, homo fum , nihil a me 

alienum 



Digitized by 



PROLOGVS. 

alienum reputo, plurima ignoro, nec ob varios eos r 
de quibus iupra, ingeniorum guftus, vnusomnibus 
latisfacere potui : quando & plurimi ( qui gigantes 
refpe&u mei iure merito dici debent ) id non funt 
vnquam confecuti. Hoc pro complemento mihi 
nunc monendum reftat. In hac mea Philofophia 
aliquas contineri opiniones,feptem circiter aut odo, 
quse inter aliorum plurimas , prohibira funt in fo- 
cietate doceri > viginti fere annis poft primam me# 
Philofophise editionem ab admodum Reuerendo 
Patre Francifco Picolomineo tuncSocietatis noftrse 
Generali> nulla tamerieis ne quidem improbabili- 
tatis inufta cenfura ; fed ea pracise de caufo , quod 
ad vniformitatem do&rinse Societatis viderentur 
minus idonese, adeoque relifta in fiiturum admodii 
RRPatribus Generalibus facultate,vt fi qux ex illis 
in variis Vniuerfitatibus receptse reperiantur earum 
defertionem liberam lbidem facere poffint* Et licet 
eas , quas dixi paucas opiniones bona fide dum om- 
nino licitse eflent , typis ediderim, & viginti ipfis an- 
nis per fex aut feptem nouas impreffiones vbique 
divulgatae, pet bonse fidei pofleffionem quodam- 
modo praefcripfifle videri poflent : nihilominus ta- 
men eas ego in hoc A u&ario tradere non prsefum- 
pfiflem, nifi Admodum R.P.Paulus Oliua Societa* 
tis noftrae digniflimus Vicarius Generalis , tum ob 
antiquam, quam dixi, in eis edendis meam bonam 
fidem , tum quia paucx i\\x & in hac Pragenfi Vni- 
uerfitate valde recept^ > tum quia in materia pure 
Philofophica ad myfteriaFidei & morum nullate- 
nus pertinentia , tum denique , quod mihi glorio- 

Digitized by 



PROLOGVS. 

ium eft , ob fingularem beneuolentiam , qua me li- 
cet omnino indignum amultisiam annis profequi- 
tur , eas recudendi facultatem , humilitera me ro- 
gatus , conceffiflet gratiofifsime. Nolens tamen per 
hunc fauorem vlli alterieasin fcholis tradendi mul- 
x tp autem minus typis divulgandi,licentiam con- 
cedefe. 



IOANNES Platicrc Prouincialis Socictatis IESV in Prouincia 
Lugdunenfi, iuxtaFacultatcs cidcm Societati conceffas a Chriftianif- 
limis Rcgibus Hcnrico III. dccima die Martij i^Sj.Hcnrico IV. xo. 
Noucmbris 1608. Ludouico XIII. 14. Fcbruarij 161 1. & Ludouico 
X I V. -l 3 . Dcccmbris 1 6 5 o.Permittit Philippo Borde, Laurentio Arnaud, 
& Petro Bordc,BibliopoIis Lugdunenfibus, Typis mandarc ac diuendcrc 
Philofophiam Arriagac Socictatis IESV, Saccrdotis in dcccm annos, 
proximos. Datum Lugduni dic Vigcfima & fcxta Iunij 1 € 6 8» 

Signatum lOANNEs PLATIERE. 




INTRO 



Digitized by G 



a I N D E X 

DISPVTATIONVM, 



£ T 



S E C T I O N V M 

hujus Operis. 

; f N S V M M V L l S. 




DISPVTATIO 

DeTertninii. 



I. 




Ectio i. Trrmini definitie. pag.I 
ScAio 1 1. UiHijio Termini tn Men- 
talem, VvtaU m.cr Scriptum. 3 
'Secbo j 1 1 . Ak v .* diuifiones Ttrmi. 
ni fignificatiui. ibid. 
Sc&i o i v. Nennuii* uli* diuiftones Termini. 5 
Seftio v. Vltim* Termini diuifiones. 7 
Se&io vi. pe fmfftfitme Termtntrum. 0 
Subfe&io 1. Vari* fententt* tirta figniftatio- 
nemfufftfitionit. . . ibid. 

Subfc&io 11. Deciditur quxfiio. . 10 

Subfcdio \w.Diutfitfuffefitienis. ■ \x. 

Subfcaio iv. £u*dam circa eam fufftfttitnem 
mtantttr. .14 
Scct. v 1 1 .Ve afcenfu & defcenft Terminormm. 1 5 
Scct. v j 11 .Dc frefrietatibns aliis Terminornm.ib. 
Sedio ix.Vcmutu* fradicatune , & muktfU- 

Scftio x. Altatu obie&ienes foluuntur ejr m*gis 
exflicattr dtHrina tradita. \j 

DISPVTATIO II. 
De orotione &frofofttienc. 



S 



Eftio i. De Nemme , verit , & eratitne. 



Sc&ioii. Profofitio , ejr au* cam ctmcrtiuni 
exflicantur. 10 
Scctio iii. trofofitto diuiditur. 2 z 

Se&io iv. De offofitione frofofitienum. 14 
Subfe&io 1. DefinitieoffofitienU. ibid. 
Subfc&io 1 1. Diuifie offofitienU. 1 $ 

Subfe&io 11 u De freftietatiitu offofitimie 
contrari* ejr contradicfcri*. ij 
Subfectio 1 v. Nennuff* objetlienes felut*. 1 8 
Subfed. v. C*ter* dijficultatesexflicat* ,vbi *n 
eudem frefefitte fejfit ejfe fimul vera & f*l- 

fr *9 
Sub fe &. v t . Noua circa idem dijficultat. 3 o 
Sed. v. De *quiftffenti* & conuerficne frofoji- 
tionum. 3 z 

Scajo v 1 . De frofofititnibus mod*ltbut. 3 3 



DISPVTATIO III. 

De definitione , diuiftone, & argumen- 
tatione. 

Ectio 1 *De definitiene. 34 
^jSc&io 1 \. De diuifiene. 36 
Scclio ui. De argumentaticnc ejr eiut J}eae- 

bns. 37 
Sectio 1 v. Aliqua ceroffatia ex diclu. 3 9 

Se&io v. De materia , ferma , & figura fjffegif- 

mi. 40 
Sedio v 1 • De redtUfitne fjffegifmorum. 4 1 



R.P.Rodcric 



IN 



Index Difputationum , 

IN LOGICA. 

LIBER PRIMVS. 

*De Proccmialtbns Logica. 




Scft. 1 1. Ens r»tienis excUtiitar ab obicQo L" 

gi«. - 6 f 
Seft. i II . HS' v " es f»»* ohief}»mform*le Logt~ 

c*. 6 * 
Se&.iv- Reffe»iet»r *liq»ihm ehieflienibm. 66 
Ectio i. Defnitio & iiuifio ebie0ivt Sed. v. TrifUx inttlUfiis oftr*tie tji obiefium 
fic. 44 fem»U Logit*. , . . 1 

Scd. 1 1 . Alu ii»ifie»ts olicffi m*teri»- Scd. v i . ExfUc*tur ohicfittm Mtribumnts Logs 



DISPVTATIO L 

- 

De obiefto & fcientia in communi. 



& & formnlis. 4J 
Sc&. iii. Aqueebiefioffecies fcienti* vnitdfque 
J»m»tUr,& quxlu e* fit. 46 
Subf. 1 . Aliqu* fuffonuntur ai quuftionem. ibid. 
Subf 1 1. Exfitc*t»rohtct~l»mffccific*ti*»mftien- 

tU. 47 

Subf.i 1 1. A» ebiefl* feienti*r»m iifii»g> 

fer ubFiratttcncm * m*teri*. 
Subf. 1 v. A» fcicntt* fit ftmflex q»*litm. 
Subf.v. Argument*centr*ri* fol»u»t»r. 
Subf v 1 . Vnief»m*t»r v»it*t ftienti*. 
Su bf v 1 1 . Rejfenietur obiefiienibns. 
Scct. 1 v. De fcientt* fr*8it* & ffec»Uti»*. j \ 
5ubf. 1 . Altorum ofiniones rtftr»»tur. ibid. 



c*. 



48 
49 

J» 
5* 



* 8 

Subf. 1 . Se»te»ti* P. Ljntei. »bid- 
Subf. 1 1 . Ali* fing»l*rit efinio. 6 9 

Subf. 1 1 1. Netmoim fcienii i» cemm»»i, »ec om- 
nesmois i»f*rtic»l*ri f»nt obiefinm nttrib»- 
tionis Logic*. 7 l 
Subf.iv. Sol* demenfirntieefi obieil»m nttrib»- 

tienit Logic*. 75 
Sca. v 1 1 . An obie£f»m Logita iifferat *b ebiefie 

*ls*r»m fcie»ti*rum. 75 
Sca.vi 1 1. Amfliis iecl*rat»r iedrina traii- 

t*. 7* 



DISPVTATIO III. 



Subf. 1 1 . Ver* fcienti* f*rs frim*. 54 
Sub f 1 1 1 . Secnni* f*rs mfir* fententi*. j 5 
Subf 1 v. De offofitione fcienti* fr*e7ic* cum fi>e- De Logica fecundum fe t Cr in ordine ad fuum 
"t* 1 ***- 5* obicaum. 

SE&io 1. 1>e Logic* itctnte , & vtente. 
P a g-77 

Scft. lf. A» Logit* *bfel»tefii fcieniia , tam vt 
iocens quimvt vtens. 7& 
SccVi 1 i.A» Logic* fit fraflic* *» fftt*Uti»a.-]9 
SubC.i.D»*fententi*reiecJ*. 80 
Subf. 1 1 . Nojlr* fenttnti*. I 1 

Scd. 1 v .De ntctjfutt Logtt* *i *lim fcietiae. 8 J 
Seft.v. Q»eminfi»xtmt h*be*t Logic* i» aliat 
fcientiat. % 4 

Scd. v 1 . De vuit*te Logic*. 



DISPVTATIO II. 
De objeSlo Logica. 

SE&io 1 . *De ehiefio m*teri*li Legic* , vbi ie 
moio fctenit formnli & ebiefii»e. 5 9 

Subf. 1. Res fmtt obiefium m*teri*lt froximum 
Legit*. ibid. 
Subf. 1 1 .Rts non funt obitffamfirmalc Logit*. 60 
Subf.i 1 uRtJfonittur obiecJionibm. 61 

r%t r^fx TYt r5*i r%i r& • 

LIBER SECVNDVS. 

<Dc vnmerfaltbus in communi. 



DISPVTATIO IV. 

Dcnturnt i farte rei t qua adyniutrfalt 
formaliter reqttiruntur. 

SE&io 1. Definitie , & iinifio vmuerf*- 
Ik. 85 



Sc&io 1 1. Reiiti»nt»r fententi* ?\*tenit , Sto. 
ttfiurwm , & Fenfee* ie vni»erf*li » f*rte 
rei. 87 

' .111 C*ict*nitjr *iier»mie vniutrf*li»e- 
g*ti»e fe»te»ti*. 1% 

Scd.iv. Vtrafimtentiafrofonitnr. 3? 



DISPV 



y Googl : 



6 



& Se&ionum hujus Operis. 

reffondert irfficultati. 



DISPVTATIO V. 

/X* difitnclione graduum interfe (r * 
finguUaritattbus. 



90 
ibid. 

94 



SE&. 1 . Scetifiarum feuteutia. 
Sl) bf. 1 . £u*d*m fuffonuntur. 
Sti bf. 1 1 . Stotijententta rejiettur. 
Subf. ] 1 1. SoiUuntur Scott argumenta 
Subfeft. \s . Argumentum exfuntiiluiiue #T dtf 
Jtmitttudine. j>j 
Sc&. 1 1. Deturne afarterei alia dipnttio inter 
graiuifuferioresor iuferiores,t^e. 97 
Subf. 1. Status quujtionu, tjr quutcriaftnttxflt- 
tantur. ibid. 
SubfccT:. 1 i.Reiiciturfentcnti* Thomijtatum. 9 8 
Subf. 111. Sententta f. Lyncei. 1 co 

Sdbf. I.v. Dtfeutiturfracifuum hujm Authcris ar- 
gumentutu\ 101 
Su bf v. Atiu eiufiem argumtnta. 1 03 

Su bf v 1 . Rtffondttur argumtntis uliorum. j c 5 



Subl. 111. Dtjeutitur ftcuniusmtiuc reffonden- 

it. 

SecVv. Dtgrtffo breuii & nettjfaria. \ j 7 

Scct. v i. Obftrudtio qudiam titta iitm fun- 

ilitm. 1 2 q 

Sccl. tii. Examinatur iefenjionoua eius iijitn- 

Htonis vtrtualu. \\\ 



DISPVTATIO VI. 

Deformaliratione^aita naturtt fiat 
Vniutrfalit. 



SE £1. 1 . liolum quoiiam rtiititur. 
Scd. 1 I . Puiuerfate nen pt ft 



er fratijionem ob- 
leeJtUam. ll4> 
•Sctt. iii. Alia ftnttntia it natura vniutrfatit 
rcitcitur. \ irf 

Scd. iv. Natura p vniucrfatu ftr fUeiftontrA 
fermaltm. ibid. 
Se Aio v. Nonnutt* obitiTients fotuuniur. 1 ij 



"fio- 108 
Secl:. 111. Fit fatii argumtnto ex frxciftmtbus 
in Dtutnii. ibid. 
Subfect i k Senttntia ncnnultorum rtccntiorvm. 
ibid. 

Subf. 1 iv Vera & cemmunu fententi» iefenii. 



tur, 



Subfy 1 1 . x^Anferaclus imuitimt fertfoffit fr*- Scdio vi. Quis aclus confufm ftl , quo formnitt et 

nutura confutuiturvniutrfalti tuefftuie (? frt- 
dicando. 

Subf i. Ailus confufus cofulatium vniutrjatii rn 
effendo &frxdic*ni« refutalur. ibid. 
Sub I I I . Aiiut dijiuntltum confufus fro vniuerfa- 
Urefutatur. 119 
S ubf 1 1 1 . Noflra fententia. 1 3 o 

Scct. v 1 1 De caufa efficitnlt vniuerfalis. i 3 i 
Scclio v I XI. Nenuuii* dtjficuliatti txftdtt*. 
'33 

Scft. 1 x . Dubia ali* txftiita. I \ 4 

Scclio X. Dcfradtcabilttatt vniutrfalit. 1 3 < 
Subf 1 . ^u*d*m framttto. ibid. 
Subf 1 1 . Pr*dic*tto vniutrfalis ieeiaratur. 1 3 $ 
Sed. xiiDf vttum vniuerjaiitate. 1 3 7 



109 



Subf. iii. ^r/«r fenttnti* frobatio: 

1 10 

Subf. 1 v. Aliqu* obitHiones fulut*. 1 1 i 

Secl. i v. tocTrinu fr*ceiens nouis obitBionibus 



itftuiitur (j- roberatur. 113 
Subf i. Profonuntur foluuntur eius Auihoris 
obiedicnes. ibjj. 
Subf. 1 1 . Prrmm modm quo hie Author cenalur 

LIBER TERTIVS* 

<De Pr&dicdbiUbai. 



fc)ISPVTATIO VII; 

< 

Degcrterejfttie^indtuiduo. 

Qt6Li.Degtnere., 138 
j3Subfe-cl. 1. Aliquaitfeuitatts ctWcahuncdt- 

fuitionem 139 
Subf. ii. An itf.nitUm gtnttis fti quii vniuocum 

emntbm gentnbus. i 4.0 

SubfeA. ifji C^nuenidntut vniutce «enm fu- 

fremum & tnfrnum ; & an vtrumque incom- 

fletetrtiicetur. 141 
Sifbf. t v. Angenus fit fars , an tofkm fctentiale 

rtffeel» ffectet , tjr q** rattone ie iila fradiee. 

14I 

Subl. v. Genus tomfaratur cum Dtfferentia & 
W. P. Rodcric. dc Arriagsu 



ffttiti i 4 j 
Subf. v 1. An genui habtat immtiiatd initut- 
. iua. 147 
. Subfefl. vi i. Du* ati* ftnttnji* tn het funffo. 
148 

Scct. 11. Dt fftcitfubiitibtli. 149 
Sc ct. 1 % 1. De fftcitfr*iic*bili. 1 5 1 

Su\)f. 1 . Ejus ietfnieioexflicutur. ibicl. 
Subf 1 1 .An fftcits quavmcum habtt iudiuiduum 

fitfruiicabilis. ibidi 
Sccl. w.Dt inituiiu».. 1 5 J 

Subfcrt. 1. Iniiutiui ftima inttntionii itfnitt^ 

ibid. 

Subf 1 1 . Datur ratU tcmmunis iniiuiiuii. ib>4. 
Subf. iii. Rrffenittur alits obitiJiembut. 4 j j 
Subf. iv. 1>t tndiuiiue ftcunde-hiltntitnuli^ 
t(r. itS 

t X S«bf. 



uigi 



ed by Google 



Index Difputationum , 

Subf. v. De Indiuiduo vngo ,&n*fit vniuerfM- Subf.i 1 1. De differenttM fradicMbili. 

ijy Scct ii.*De proprio,qu*rtopr*dic*»itt. 



ibid. 

161 



Se&.i n.De *ccidenti,qumto pradicMbtli. 1 64 



DISPVTATIO IX. 
De diutftone pradicdbilium. 



DISPVTATIO VIII. 
De dtjferentia, proprio,, Cr accidente. 

SEftio 1 . De differenti*. • 158 , 

Subfcd. 1 .De dtferentiM, Vt diutfiuM Senetit. Q Ed io 1. Vtrum diuifio in qumque fUdtcMbi' 

,bid. D Itnfit *d*qu*t* & immedUt*. «66 

Subfeft. 11. De dtfferentin ccnJfitMtiuM /peciei. Sedio 1 1. Vtrum htc diuifto fit generit tn fte- 

1^0 cies. ,6 7 

LIBER QVARTVS 

De dntepYtdtcamentis. 



DISPVTATIO X. 



tusentii. *73 
Subf. 1 . SententtM negtms rejicitur. ibid. 
Subfcclio 1 1. ^tffirmMttM* opinio pufertur. 

•75 



De *qtuttocu,v»iuocis , dcnomtnatiuis , 

3 * , • Scd io 1 1 1 . fctfw v/ /M* //4 non eft *n*hg* 

& analogts. ^ defe „denti*m. ibid. 

SE&io 1. «puft*, c~ «wliw». *l 6 9 Scft. 1 v. £m non ejl *n*hgum profter trnnfc 
Scct n.^De demminatiuis 



cen- 



denti, 



am. 



Sccl.i 1 1. De*n*hgii in tommuni, & de corum di- 
uiftone. ibid. 



DISPVTATIO XI. 

Vtrum dari poffmt analoga propria. 

E&io 1 . Statm quafitonis. 1 7 1 

Sectio w.Vtrum pejfit prafcindivnus toncef- 



.V 7 

Subfect 1. HMcfententinreiicitur. ibid. ■ 

Subfcc*. 1 1. Altus modus idem exflicandi refutu- 
tur. 179 
Scft.v. An ens trmfcendat differentiat. 180 
SccV v 1 . UUtio contrM Ljnteum. 1 8 1 

Scclio vn. Rtfpondetur Ljntci argumentu. 
181 

Scft.vi 11. guid in noftr* fententi". 1 84 

Scclix. AlUfententU reiecln ojlenditur entis 
vniMctMtio. 186 



s 

LIBER QVINTVS 

1 

De prttdicamentu. 



DISPVT ATIO 
De Rtlatione. 



XII. 



SEaio 1 . £»id ftt relatio. 1 89 

Sedio 1 1 . RcUtwis dtuifio. ibid. 
Sect. iii. Difiinciio reUtionis pr*dic*ment*lis 4 
tmnftendeniaH amflius decl*r*tur. 190 
Scct.iv. Ali* fententi* rejieitur. 191 
Secl. v. Relatio fndttamentalu non diftmgui- 
tur * fandamento ejr termino. 1 573 

Scft. vi. Alianoftr* ftnttntiaprobntionet addun- 
tur. 1 94 

f5cd. vil. Sententia P. Ljncei. 1 96 

Subf.i.Reiieitur ea fententia. ibid. 
Subfe£. 1 1. S*tisfit primo Ljntei nrgumen- 
to. ij>8 



Subfcft. nr. Rtfpondetur retiquk 
l 99 

Sed. viii. Diftutitur breutter mIU finguUris 
opinio. 101 

Seft. 1 x. Refpondetur urgumentis fro Itfiinclio- 
ne modMli reUtionis frtditamentalis. lot 

Seftio x. Sententin tonnotnntitm diftutitnr. 

*°3 

Subf. 1 . Stntentia T. Suarez. ibid. 
Subf 1 1 . Httfententin rejititur. 104 
Subfca. 111. Ampliits rejtcitur tM fententi*. 

205 

Sed. X I. No(!r* fententi* de relatime. a 07 
Sed. xii. AP relatio fet*t teminum txifien- 

tem. *C9 
ScA.x 111. NmmB* difftultMtes de reUtiene tx- 

ptdtuntur. iio 

. DE 



' ) 



ibid. & Sedionum huius Operis. 

1<5 4 T$tt$»t$M&f*i<&A ; ^ 

DE POST-PR.fcDICAMENTIS. 

L I B E R S E X T V S- ' 

* - . 

De Doftrina ArittotelU nifi/ ifn*m*c feu de interpretatione. 



— . frofofuioni. lz j 

DISPVTATIO XIII. Subfcflio 1 v. Sohtiones aliqu* reiett*. ibid. 

Subfccl. v. Ali* tmfugnationes frtcedentis fen- 

De Siino, Nomine, Verbo , & Vrofo- "7 

n t f QtJe Sublcci.vi.Argument*contr*ri*folut*. xi8 

Subfcftio vi t. Veritas ejr f*rttm extrtnfeca fro- 

SEclio i. Defigno. 113 fofitioni,farttm'tntrinfec*. 229 

SubfecVi. Defnitiefigni. ibid. Sublcclio viti. Objetlttnes aliqu* ctntra no- 

Subfcctfo 11. Dtutfio fignt. 2 1 j firam fententiam folut*. x 30 

Subfc&io 1 1 v An votes fint figna natutalta. Subfccl. 1 x. A/U obietfiones foluuntur s 2 * 1 

ib'd. Subfcclio x. Quii de aiftbus intutliuis fjrdiui- 

Subfccl. 1 v. Per quid conHituatur ratio fignh V5 1 

1 ' 6 Scclio 1 1 . Vtrum eadem frofofitio fofftt mutari de 

Subfc&io v. Amfitktb*c dotlrina detUrutur. ver* infalfam,aut de falfxinveram. 233 

1 ' 7 Subl. 1 . Refugnat talis mutatio. ibid. 

Scftio 11. Virum voets tfr fcriptura fignifcent Subf.i\. obteftioquddamftluta. ibid. 

ret,anconcefttu. ll9 SubfccL III. Diffitilu qu*d*m reflica folui- 

Scrtio lli. De nomine , vetbo , & frofofitione. tur. 136 

»13 Scctio j 1 1 . /7m») t/fWj* & falfttas foffint au- 

- — - . *>* , *J7 

SeA. 1 v. veritas refertatur in fimfltci affre- 

DISPVTATIO XIV. benfione. 240 

Sc&io v. Vtrum veritat vel falfitas eonueniat 
De veritate &falfitate frofoftttonum \t>bi determinatl frofofuionibus de futttrt abfoluto. 
dc frofofttiombtu deftttttro contingentiy ibiA 

abfoluto, ey condttionato, ?°S e ?.' 0 1 ' ibld ' 

Subfcclio 11. £u*dam alia fuffofitto. 243 

SE&io t- reritat efi extrinfet* ptftfitioni. SubfecViti. Sententianegans reiititur. 244 

ibid.. Subfcclio iv. Pr*ditl*frofofttiones funtdeter. 

Subf 1 . Aliquorum ofiniones refeffuntur. ibid. mirtate verx vel falfit. 24 J 

Subf. 1 1 . Prima fars nofir* fententi*. 2 14 Sect. v t . Vtrum frofofttiones de futuro contingenti 

Subf iii. Vertt*s ntn efi effcntUlis adaquate anditttnato fint vera velfaif*. 2 46 

LIBER SEPTIMVS- 

De priori pofteriori refolutione. 

tur obieftum frsmiffarum. iy 4 
DISPVTATIO XV Subfertio itt. Aitera frobutie. 2 5 J 

Su l>f. 1 V. Obietlionet nonnulU folut*. 2 5 6 

Dt jyttogifmo k communi. Scdio v. De caufaittate fr*miff*rttm in tonct*- 

fionem. * 5 ■ 

SEaio 1 De dtfturfu. 248 Scdio v 1. An afenfus fr*miff*rum netejfitet *d 

Sedio 1 1. DefyUogifmo. 249 uffenfum comlufionis. »59 

Scdio in. Vtmm ad *ffenfum tontlufionis rc- Secito vi 1 . Du* limttatmet tm ftntentt* UU- 
qutrutur tognitio de btmttau ttnfeqmtnti*. tiuntur. 
251 

Scdio iv. Vtrum fer *Sfum ttntUfienit atting*- 
tur obeflum frxmrffarum. 153 
SubfccLi. guadam Juffono. ibid* v 

Subfcdio 11. Per ttffenfum ctmtbfkmt *ttmgi> • 



Digitized by Google 



Index Difputationum , 



DISPVTATIO XVU 

De iemonflratione-. 

SEA. i. Defnitie & Haiflo iemonflrathnis. 
161 

Sctt.i I. T>' fr*tognitis *i demonflrationem. 2.63 
Se&.i 1 1. Pr*miffa dcmonflrmionu debent effeve- 
r* , neqaeant tamea tJfe t vertoret conclufiene. 

SecV iv. CoucUfio efi *qu*luvtnquc framiffap- 
mul jumpta in certitudine. 165 
Subfi. Qjud*m juppeno. ibid. 
Subf.i 1. Prim* fati noflr* ftntentitt. 166 



Subf. m. Rtffenietar q»'tbufi*m obie£tionibut, 
& altera fars noflr* ftntenti*. 268 
Subf. 1 v. Ex*min*tur qnadam efiaio. 1 69 
Scd. v. £miittuiitntta fr*miff*r»m & ton- 
clufionu* *7t 
Sed.vi. Anfr*miff*iemenfir*tie»is ftnt frim*, 
immtiut* & fer fe net*. 273 
Sec"k. vn. Vtrum framtff* icmonflr utionit ie- 
be*nt effe vniaerfnUs , necejfuru , tonflnntts 
fr*iicate ie omm , & fetundum quoi iffum. 

174 

SccYv 111. Vtrumframiffatonficatfrintifiis pro- 
frtiseirferfe. 17 T 

Scct. iy.De Scitnti*,t>finione, rjr flie,qn*fer ie- 
monfir*timem &*lios fyttogtjmos *tq»ir»at»r. 

276 



r%r%r%r%r%*t%r%r%-r%r%t%^ 

LIBER PRIMVS PHYSICORVM, 

' * — — ' Se&.v 1 . De defendtntia m*teri* * form*. 2 9$ 

Subf 1 . M*ttrt* non iepeniet * frieri a fema. 

300 

Subf. ir. Materiafrimanonfeniet effentialittr 
vttomoie* forma. 3 01 
Subf. 1 1 1. Matertanafraliter defcndet a fefle- 
riori * forma f»bfl*nti*/i. 3 0 * 

S u bf. 1 v .Materia frim» cmferaaturftncfoma co- 
dem influx» quo flmul t»m itta. 3 °f 

Secl. vii. DefabflflentiamaterU frtrn** 307 
SccVv 1 1 1 . De frofrietuttbu* muteri* frim*. ib. 
Se&io \\.Deefer*tienemateri*frim*> 308 
Sertio x. De caufls m*ttri* frima. 3 C9 

Scc\x 1 . T)c vnitate ffetific* materi* frmi.ibid* 
Subf.i.De falro emnes materi*f»bl»naresfunt 
eiufdem fpetiti. ibid. 
SubC 1 1 . Q»ii ie mattria txlefii f*bl»n*ri 
interfecomf*r*tis» 3 1 1 

Sc&io xii. Defri»*thkfi 3 « * 



DISPVTATIO l 

De frincifiis httrinfecu compofiti 
naturalti. 

SEftioi. Defrintifioincommani. 180 
Secl:. 1 1 . Defintuntur ptincift* eias nataralu. 

ib;d. 



DISPVTATIO tt 
De materia frima. 

S£cl i o t . Sitnt euiiens lumine natur* , dari in 
rebut materiam prtmam. 183 
Scclio 1 1. diattri* prtma efl intorraftibUu. 

285 

Scft. 111. An materia prim* fit potenti* pajfiua 

formarum. 186 
Subf 1 . Nonnatt* exflitationes rtietl*. ibid. 
Subf 1 1 . Reffonictur quaflitni. 188 
Subfiu. An mattrtafrma immtiiate rtttfiat 

& c*afet formam. 189 
Subf iv. \^An potenti* immeiiat* m*teri* 

circ* format fit rattone faltem ab t* itfiin- 

8*. 190 
Sc&.iv.De flfpr.it u m*teri* *i fom*m. 2 9 1 
Subf.i. Quadam explieantar. ibid. 
Subf 1 1 . Noftr* fementia. 291 
Subf 111. ObietJiones aliqu* folut*. 194 
Sed. v. Vtrum materia frim* fit fur* fotentia: 

vbidt eius exifientt*. 295 
Subf. I. Materi* fnm» halet verum effe *tlu*- 

le. ibid. 
Subf. 11. Sententi* *ffirm*nt ,m*ttri*m exiflere 

ftrexifientiam form*. 196 
Subf 111. Contrnria fenttnti* itfeniitur. 297 
S&bf 1 v. <j4mflim tenfirmatnr nofira fenttn- 

iia. 



DISPVTATIO IIL 
De forma fubfiantiali. 

SE4io 1 . £uii fit fom*fubfi*nti*lis, & aH 
itl»r apaterei. 3IJ 
Scct 1 1. Vtrum fom* fit Ma qaiiiitat cemfo- 
fiii. 315 
Secl.i 1 1 . Q»emoio foma in materia fr*txift*t.i 1 6 
Sc€t. i v. XZttemeio Forma ftnitat s m*teri*. 
ibid. 

Scct. v . Vtrnm e*itm ferm* fit & pojft ejfe infla- 

rib»sm*teriis. 318 
Scd.v l. An in taiem m*teri* foffmt effe flartt 

form* fubit*nti*lts. 3 1 9 

Subf.i. V*rt*ftnttnti*\vbi % antlmtntafint for- 

maliterinmixte. ibid. 
Subf ir. Stntentta *ilir»ens fomat f*rti*/esm 

viaentibm. 320 
Subfc&io m. Soluitur argamtotam frt hisfor- 

mie 



Digitized by Googl l' 



& Sedionum hujus Qperis. 



cadaue- 



o 

mii defumftum ex imfugnatitne form* e 
rit*. }11 

Subf.iv. Aliaargumenta fro eis firmis fartiati- 
bm. jx^ 

Su bf.v. Hs firm* rtiitiuntar. 3 1 6 

Subf. v 1 . Al:* fententiacire* multitudintm form*. 
rum in mattn* frofonttur. 117 

Subf vi 1 . guid dfi)utfliont. 3 1 9 

Scd. vii. guo infiuxu indtgeunt tontraria , 
*#t du* firm* fubftantiatts ineomfofjfibiles 
naturaliter , vt diuinitus fimul eonftruen. 
tur. 330 

Subf 1. Vera fententia. ibid. 

Subf.11. Offofitaargtment»fil»ta. 331 



Sc&.iv.De vnionis fubiedt. 34-7 
Subf I . Subitaum informAlionis non fetil cauf*- 



litatem tn form*m,»ut 
Subf.11. guid fit Jubietlum in 
; farticutari. 

Subf. 1 1 1 .Quidfit terminus intrinfe 
Subf. 1 v. Vntprectfitur tnvtroque 
Subf.v. ^An vnio fojjit creori. 
Sctt. 1 v. ^fnvniofit modm. 



bid. 
&in 
348 

345» 
35° 
35» 
353 



DISPVTATIO IV. 
Devnionc materi* zyformte. 

St&.l. t^fnvnio diHinguatur ab vlroqueex- 
tremo. 331 
Subfcft. 1. Vnio diJIinguitur ab vtroque extre- 
mo. jbjd. 
Subf. 11. Vnio difiinguitur a frtfentia loeali & 
diJfofitimib»s. 3 3 $ 

Subf. u 1 . Id umflius cmftrmatur. ibid . 

Subf. 1 v. Solutienesaliqu* reiecJ*. 3 3 J 

Subf v. Vnio difiing»it»radecreto Dti. 336 
Subf v 1. Etism admiffis connot*tis,vnio debet di- 
fiingui ab vtroqut extremv. 338 
Subf. vii. obiekimes tomra vnionem diflinltam 
foluuntur. 3^9 
Subf v 111. Additio offortuna. ibid. 
Sc&. 11. Vtrum vnio Jit fimfltx , *n compoft- 
ta. 341 
Subf.i. Senttnita eamadjtruensduflictm. ibid. 
Subf.n. ^Alia eius dufitcis vnionis fundnmen- 
t» elirul*. 343 
Subf. 1 1 1 . Vnio eft fimflex. 344 
Sc&. iii. VniodtfHnguitnrk CAufAlitAtt,qua fir- 
ma frodutitur. 345 



DISPVTATIO V. 
De toto comfo/ito. 

SEd. 1 . Totum non differt a fartibm & vnio- 
ne. 3j 4 
Scft. 1 1 . Singularis in hoc funflo fttitentta difca- 
titur. 3 j 5 

Subf 1 . Profonuntur tius fenttnti* fundamtntA, 
tdqut reticiuntur. ibid. 
S u bf 1 1 . Reitciiur h*c ftntentia quoad modum lo- 
quendi. 356 
Subf/i 1 1. Reiiciturea fintentia quoad rtm tf- 
fam. J57 
Subfed. 1 v. Rtffondttur obieffioutbus tontra- 
riis. 359 
Subf. v. Soluuntur alia arnumenta. 361 
Scet.i 1 1 . i^AltA exottcA ofinio reiicitur. 361 
Se&. » v. An Acctdentia mattrialia fubitiltntur in 
toto comfofiio. 363 
Su bf 1 . Sententia ajfrmans, quantitattm ejr aita 
attidentta tommunia rtcifi in firma jubftantia- 
Ii,rtjicitur. ibid. 
' Subf. 1 1 . Eaaccidcntia in fila mattria recifiun- 
tur. ibid. 
Subf. 11 1 . Vera tonttufionis fnbatio. 3 64 

Subf. 1 v. Obitffimes folut*. 3 6 $ 

Subf.v. Vtrumqu*ntit*t rttif tAt immediaie acci- 
dentia communin. 566 
Se&io v. An foffit dari corfus comfletum ftm- 
flex. 367 



LIBER SECVNDVS PHYSICORVM. 



— 







s 



DISPVTATIO VI. 
De natura, &r arte. 

Fn i.Df natnr». 

Sc<fl.i 1 . De cemfofito »rtifici»li. 



369 
37° 



DISPVTATIO VII 

De caufis in 1 



SEft.i. Defnitur caufaincommuni. 373 
Sca.i 1. In quo confifiat tjftntiutis caafa ton- 
teftnsiaaifufrimo. 375 



Se&. III. Vtrum cauf* refficiateffetlum in com- 
muni, an in farticnlari. 377 
Scft. 1 y.Qjtii de hoc refftB» tffcntiAli Aliquifen- 
tiant. 379 
Sc d. v . Refftndetur obieflionibm. 380 
Subf 1. ^uid h*c de re Ljneeus. 381 
SeAvi.Detaufaremota. 381 
Se&.vi 1. Vtram eaufa reqnirat exipntiam ad 
taufandum. ibid. 
Subf. 1 Sententia Thomiftita i bid. 

Subf 1 1 . Sententia Bon*- Sfei. 383 
Subf. iii. Sententia t. Ljncei , & concluditur 
quafiio. 384 
Se&Tlli-D' ffofinqnittte ta»f* cum effeilu.1%6 
Subf.i. C»»fa non oferatut indiftans,nifi eftretur 
inmtdium. ibid. 

Subf. 



■DiCtit^pfl ^CoQgle 



Index Difputationum , 

ibid. 



Subfc^io ii. C*uj* ofer*t»r i» difimttjfimul 

tn medt»m. pag- 3 ^7 

Subfe&io iii. Objelfhnes *liqa* felut*. 3 90 
Subfeaio iv* An *ffroxim*th t*uf* t»mf»ff> 

deb**t tjftin friort u*t»r**nteofer*thnem.}Ui 
Scc\.9.Defrhrit*teinter c**f*m & tffttium.i^*, 
S\ibCc€t.i.Exflit*nt»rtermini. ibid. 
Subfeft. 1 1 . guid fentitndum. 396 
Sca. x. Vtr*m d** tmtf* fejjint tfft fibi imtittm 

c**f*. 397 
Subfed. I. An in eodem ordine fejfint ejfe inuicem 

c*»f*. ibid. 
Subfcd. 11. Anin dinerfo etdinefojfit effe muta* 

c**f*lit*t. 400 
Sca.xi.rtrumidemfejfit effcc*»f* fuiipfiM.+ot 
Sc<a. xtu Vttum du* cAufx tot*les fejfnt Jimul in 

eumdem ejfettum infiuere. 40 1 

Sct\\o xi\\.Dittifioc*uj*rum. x 404 



DISPVTATIO VIII. 

De caufa materiali ,formali,finuli, & 
cxemplari. 

SEcX\o i.Dec*uf*m*t*ri*ti. ibid. 
Subfcaio 1. £*id e* fit,& *n detur. ibid. 
Subfe&io 11 . Objcftiones folut*, 4°<» 
Scdio ti.De c*uf*lit*te m*teri*. 4°7 
Sea. 111. De differenti» inttr ntliontm & f*ffio- 
ntm. 408 
Sccl.i v. De c*»f* ftrmuli. 4e? 
Subfcft i.guemodo fotm* exfetUtfibictntr*- 
ri*m. 410 
Subfed.i 1. £aid de exfulfiont firm* fubfinnti*- 
lis.fi' d»* *li* difficuUutts. 41 1 

Sct\.v,Dt c*uf*fir.*ti. 413 
Subfea. 1. Definitio & diuifio pnis. ibid. 
Subfe&.i i.Dernjtione form*li c*»f**iu*finis.A\\ 
Sccl. v 1 . De his qu* oferuntur frcfter fiuem. 4 1 j 
Subfca.i. Deus oftr*tttrfrofttr fintm. ibid. 
Subfca.i 1. Quid dt brutis. 4 1 6 

Seftio vii. De tjft8ib*s &c*uf*lit*tefinis.d,ij 
Scft. v 1 1 1 .K^imflih h*c dcclrin* dtfcutitur. 4 1 9 
Subfe&.i . Sentemi* P.Ljncei. ibid. 
S\shCtc\.u.tiofir*fentt*ti*. 410 
Subf iii. Vltimo fmisfit dtffieuUuti. 4 1 1 

Scd.j). Dec*uf*exemfl*ri. 4x3 



DISPVTATIO IX, 

De caufa tfficitntt in communi & dt tim 
caufalttatt. 

SEdio 1 . Dcfinith c*uf*ejfitientis 41 j 

Subd.Puntfu dtfficultmit & vtrnfoluth. ib. 
Subfc&.i 1 . Atiorumfententi*. 417 
S ubfccl. 1 1 1 . Ali* *ffinii fententi*. . 419 
S ub f 1 v. Quid tnndem *lu dit*nt. 430 
Scft. 1 f . Diuifio c*uf* effittentit. 43 1 

S c a.ui.f/r«* e*uf*lit*s t**f* tffitienfu\di- 
(lingu*l»r * c*uf* & tfftilu. 43 x 



Subfcft. 1 . "Difiinguim. 
SubfecVi 1. Antti*mdiJHng»*t»r*£Ho,»»Aert*- 

t»r*froctdtl*Dto. 434 
Subfcd. 11 1. Objttlionts ttmtr* tHlhnem dtfim- 

ti*m foUmntur. 43 6 

Sea.iv. De*clionecre*tiu*. 437 
Subfea.i. Adh tre*ti»*dtfiing»iW*voUtio- 

nc Dti. ibid. 

Subf. 1 1. Cremh non tfi *ggreg*t»m voUthnit 

Dti & effetlus trtnti. 43 9 

SubC.u\\»*nd.trt*tiaifimgts*t»r*b*g*te 

&ttrmino. ibid - 
Subf. 1 v . jk f»bjec7o tremhnis. 44° 
Subf. v. Querundum dt difiintllone ffecifc* & 

numem* aUhntm & f*$on*m fememi* rtjt- 

a*. 44 1 

Subf v 1. £»id fentiendum. 443 
Sea. v. rtrum omnes c*»f* fim»t conturremtl 
*de*ndemcffca»m % to»c»rr*nt e*de» numeru 

neJiont. 444 
Scc\.v\.Dtco»feru*thnteffe8us. 44» 
Subf. 1 . Stntenti* nffcrensfcs *U*ms *fe tffst t*- 

*d*q»»t} tonftruuri. l b'd. 
Subf. 1 1 . Centr*ri*fententi* *mhorit*tefi*biU- 

t*. 447 
Subfea. 1 1 1. R*tionteffit*tiver*fententi*fr0- 

butur. ,b,d ' 



DISPVTATIO X. 
Dtcaufat 



SEaio 1. *D*turc*uf* frtm* immedinti con- 
turrtns c»m omnibus t*»fisfecundis. 449 
Subf 1. $»*d*m fuffonuntur. ibid. 
Subf.i i.2fc*i immedi*t\ tontnrrittum c**fis *d 
turum efitilus. 45° 
Subf 1 iv Rejftmdet»r objeclionibns. 4 J 1 

Subf. 1 v. An fojfit T)e»s fro Ubit» ctff*re k con- 
t»rf»immtdi*toin*8iontscre*t*r*,f»bfiit»tn- 

do *U*m c*uf*m in vicem f»i. 453 
Subf.v. r*ri*fententi*det*»j*Ut*tt*J>tiitifte^ 

t*t»m. 454 
Subf. v I . Cur Deus mn fit t **f*fect*ti. 4 j j 
Sca.i 1, Dt vel»nt*te genet*ii Dei toncmendi 

e»mt*»fis Uberis. 
Subf. 1 . Aliq»* fententi* rtjt&*. 
Subf.i x.AUq»* *ti*fententi*rtjttf*. 
Subf 111. Neflrafententi*. 
S u b f 1 v . R effondetur 
Subf. v. Obje&hnetfoht* 
Sca.i 1 1. guomodt Deus determinet *d indtni- 

dntm. 4*4 
Subf 1 . Dedditvr ftim* q»*fiio. ibid. 
SubC.n.De<imt*rfitt»nmnq»*fih. 465 

DISPVTATlO XI. 

De cattfa fccttnd* efficientt. 

SEdio 1. C*»f* fecund* vtri fkjfiek ofrr*n- 
t»r. 466 

Scaio 



457 

ibid. 

45« 
4«i 
4«* 
4<3 



& Se£ttont»m hujus Operis. 



Sc<*. i T . De r»tione immedUte operatiu* caufic 
fecund*. 467 
Scc\. tJi.De „uf*. mmeslime frod»tliu»f»b- 

ftantia. 

Subf. i . SenttmH» Themiftit» frofomitur. \ bid. 
Subf. 1 1 .Frima pars vera fententia. 470 
Subf 1 1 1 . Ali* partes ncftra fententi*. 47 1 



ibki 

Subfca. 1 1. VariafententU defotentia obcdten- 
tialt in qualtbet re creata 474 
Subf. III. Ccnmuni» *rgument* contr* e*ndtm' 
fotenti*m obedienti*lem. 4- 6 

Subf 1 v . D*tur eafetenti* ebedientialis, tjr quid 
fit. 47 8 



r 1 j... 

*ctt-iv.Dec*»f*tnftr*menr*li&principali.4,ii Scft.vi. Vtrum creatura foffit eteuuri *d erean- 

Sc^.v. Vtrnmferfotentinmobedientialemfoffit dum. 4?9 

*»*libetere*tmr**ffmmi *d froducendtm quem- Subfeft. 1 . An id oriatur ex conceptu ereatura 

ttbet effetlum. 473 4 8 0 

Subl.i.D*tnre*fotenti*inordinead*!iquos effe- Subf.i 1. Ver* fententi*. 4.8 1 

fr&r%r%r%r%&k&^ 

LiBER TERTIVS ET QVINTVS 

PHYSICORVM. 



DISPVTATIO XII. 
De mottt & quiete. 

SEAio 1. £uid fit metm ,cr*nab *£iione cf 
pajfione diftinguatur. 4 8 4 
Scdio 1 1 . Cuiufdam opmio imfugntt*. 485 
Sea.ii 1. Motus diutfto. ibid. 
Scdio 1 v. De motuum contrarie/ate , vbi etiam 
de quiete. 4 8<$ 



Secl.u. Dem cognofcit infinitas creatttras fefftbi- 
tts. 4 8S 

Scclio iii. An feffit Dem frodutere creatu- 
ram emntum infmam , item & ferfeiftffimam. 
489 

Subf 1 . Quedam argumenta ncgantium. ibid. 
Subfcdio u. Affirmatiu* fentcnti* defcnditur. 

490 

Subf 111. Viterior prcbatio. 49 1 

Scclio iv. Dtgrejfte quadam circ» fignificationem 
vocttomnis. 493 
Sccl. v. Poteft Deusproducere infinitum in multi- 
tudinejnagnitudine.rjr. intenfione. 49 4 

Seft. v 1 . Qbieilie dtffitiiior tentr* e* qu* dixmus. 
496 

Settio vi 1. Quid naturaliter. 4^8 



DISPVTATIO XIV. 
Dcloco>&r-pacHo. 



SEdio 1 guidfit locus. 



DISPVTATIO XIII. 

Dtinfinito. 

SEclio t . Definitie infiniti. ibid. 

LIBER QVARTVS PHYSICORVM. 

Sed. xii. Anvbicatio,Pr»genfis v.gfoffit diuini* 
tm per aii.ua d fuperadditum peni altbi. 5 1 6 
Scctio xm. &uid fit fpatium imaginarium , i» 
ordtne ad quod explicamus vbic*ttones. 5 1 8 
Sed.x 1 v-Vtru Deus fit in fputiis imagtnariis. 5 1 9 
Subf. 1 . Sententi* negans. ibid. 
Subf. 1 1 . Affirmatiu* fententi*. 510 
Secl.xv./f 0 creatura poffit effc ftne tmni vbi. 5 x 1 
Scdio x v 1 - Qjuedam nou* diffitultat. 5 2 { 
Sed.xvi i.Devbicationererum fpiritualium. y.t 
Sectio xviti. Quotuplex fit prafenti* localn cr 
quibus rebus conueniat. 517 
Sectio xi •x.Vtrumdepotenti**bfolut* poffmt duo 
torper* effe fiatut in todem loce. 519 
Subf 1. Suppevitur certadedrin* in ordineadpo- 
ten tiam naturalem. ib i J t 

Subf. 1 1 . Qutd de fotentia abfolata. 5 ; o 

Seftioxx. Vtrumidtmcorfus diuinitus foffittfe 
in duobus letjs. y,% 
Subf. 1 .Sententi* neg*ns^iufque *rgument*. i b- 
Subfcctio 11. Peteftidemcorpuseti*mcircumftri- 
pttuceffein duebuS Jaas. 5 3 3 

Scft.xxi . Qjp**ctidtntt* feffit h*bere vtrobioue 

i torput 



499 

) Scclio 1 1 . Agidfit vbicatio* 5 00 

Scd-m. Difttnguitur jbid. 
Scaio tv. Amptwe*verit*t deeUratur. 501 
Sc&.v. Altis argumetis impugttatur ea fotutie. 501 
Scct v 1 . Abfurd* quadum reffenfie rejteitur. 503 
Sc&>Vll.Atiqu*dubt*d*ti*r*ntttr. 505 
"Sc&io «U. ObteHiones altquafoluta. 506 
Sc&.Dc.Appendixaddtit* occ*fiene.P.8ern*l.\b. 
Subf 1 . £u*d*m eius argument». ibid. 
SubC.it. Atiaipfiusebieclienes. jo 8 
S 11 h i . 1 , 1 .Altud argumentum ex motu locali. 5 09 
Sub f. 1 v . guomodo ipfe rtfpondeat qttzftioui. 5 1 o 
Sccho X. A»*a fraftntt* fit res *n modus. * 1 a 
Subfcdio i.Noftr* fententi*. ibid. 
Sub(cBc\oit.Refpondet*r^£timbuS. 514 
Scctio xi. Vtrtmd*ri.que»t»liq»Avbicmt'toTef- 
foudens fpatie dtm ftbtli. * , * 



Digitized by Google 



Index Difputationum , 



eorfmexiftensinduohnslocif. 534 rante. 541 

Scd.xxn. ^ff* etntineatur netejfario torfm S\ibCi.Qu*d*mfententi*revcinntnr. ibid. 

j 3 5 Subf.i 1 .DurMtio diffinguitnrare dnrante, &fri- 

ibid. mnmfrohncreMrgumenium. 541 

5 37 Subf. li j. i^Aiianrgumenla fro nofira fententia. 

•539 544 

Stibf. 1 v. ^tiqua argnmenta contra nos fotuta. 

546 

Subl. v. Reliq ua argmncnta foluuntur. 548 
Scctio 11. Dtjficultates mnnutl* folut*. j 5 o 
SecK 1 1 1 . An foffit dari MliquM creMtuTM qu* fe- 
mtl frdduc~iu,non ftjfit diuinitm nnnthilari.} j 1 
\^4n dnratio difiinguatur * re dn- Scd. 1 v De temfore reali. 5 5 3 

r%r%r%r%t%^T%r%r%r%r%r%& 

LIBER QVINTVS ET SEXTVS 

PHYSICORVM. 



vhtcunqut ponatnr 
Subf.i. $uiddefotentinnhfi>luta. 
Subf 1 1. QnidnatnrMliter. 
Sc&.xxm. DeVacu*. 



DlSPVTATIO XV. 
duratione. 

SHdioi. 



DISPVTATIO XVI. 
De conttnui compo/itione, 

SfcA'10 1 . Continuum efi ens ferfe. 554 
Sc&.i 1. Continuum mcJu h*hetfMTtei, t*r vm- 
ridfententiM de tllu frofommtnr. 5 j 6 

Se&.i 1 1. In jententin Artfioteiu fnrtes frofortio- 
nales & etiam determtn*!* nettffario vtdentnr 
fnturafimflitiier infinita *tlu. j 5 8 

Sccl. 1 v. QuM videaniur impugnare partes & 
punUartalia. ' j6o 
Scd. v. Argnmenta tontra fnu8a qu* fmt vmo- 
ntsfartinm. j6 t 
Subf. 1. Husm fententi* frimaimfugnatio. ibid. 
Subf.11. Aliatmfugnutio. ibid. 
Sub'". 1 1 1. Vlttmo httftntentta reiicitur. jfij 
Sc ft. v 1 . Dum alia exfticaiiones tmfugnMt*. j 64 
Scd. v 1 1 . Qu* frohtnt tn coniinuo puntfa Mathe- 
m*ticMadftrnendM. jfjj 
Sc . v 1 1 1 . SententtM Zenonu exMminntur. 5 67 
Subf i. Primum MTgumentum fhtUfofhitumdif- 
tutitnr. ibid. 
Subf 1 1 . De teterk argumentit Philofofhicis jn- 
dicium. j 6 g 

Sub. itl. Nounm aliud argumentum ah vnione 
funflorum. 

Subf. 1 v. x^fliquM argumenta a MathemMticM. 

ibid. 

r%r%t%r%r%r%f%r%r%t%r%r%r%r%r%t%& ■r%r%t%r%r%t%r%r% r% 

LIBER SEPTIMVS ET OCTAVVS 

PHYSICORVM. 



Subfcftlo v. ReliquM Mrgumtntn a Mathtfi fer- 
fenduntnr. 571 
Subf. v 1 . Argumenta Theolopca. ibid. 
Scciio 1 x. Examinntur fentenlia de punQit fnt- 
tu,infi*tu tamen. 571 
Subf. 1 . Hnins ofinionit frtmn imfugnutio. ib:d. 
Subf. 1 1 . Imfugnutur cm ofinio, dum ofttnditurdi- 
ninitm foffe dnri m;mm*m ommum vhicMtto- 
nem. 574 
Subf. 111. Imfugnaturea fententia ah inconfe- 
quentiain durMlione. 575 
Subf. iv. O/fenditnrJn b*c fcntentinnon fnttsfie' 
ri nrgumentit , & frafertim iUit de rarefM&icue, 
ejr motnrot*. ibid. 
Subf v. Id Mmfltui eonfirmatnt. j 77 

Seclio x. Argumentnm e rnritMte & denfitnte fe- 
titnmdtffoluitur. 578 
Subf 1 . ProfontlnrdijftcultMs. ibid. 
Subf. \\.V*ri* fententi* refemutur & reiicinn- 
tur. 579 
Su bf 1 1 1. Ver* fententia. 5 8 z 

Subf iv. ExflicMntur nliquM in hat fententin, 
qu* in atits m*xim*m hahent dtfiicullaiem,^9 3 
Subf. v. Aliqu* ohiecliones folnta. ibid. 
Subf vi . ReliquM ohiectiones. 5 84 

Su bf. v 1 1. Aliqna duhia fotnta. 586 
Sc&.x 1 . De velositMte & tarditate motns. j 87 
Se&io X 1 1. Ouiedi reffonfio. 588 
Sect.xm. De inceftiene ejr defitione rtrumfer- 
1 & fucceffwarum. 590 



DISPVTATIO XVIL 
Vtrutn aliqua creatura fuerit *tl potuerit 

n%lf *i ' 1 1 T72{) . 



effefotnit. • y?t 

Scd. 11. Vtrum crtatura femanent fotnerit tffe 
ai aterno. 5 94 

Subf. 1. Fit fatitargumentis,quihuifroh*rifoiety 
non fotuiffe effetrentnram ah nterno. i bid. 
Subf 1 1 . guidfentiendu fit in hat qutfiione. 595 



>E&ioi. <Jt»»dus non fuit nh *tcrno , ueque SubCiu.Ouiedifoiutie& qmdtMndereffodendum, 

S9 t DISPV 



Digitized by Googlc 



& Se&ionumhujus Operis. 



DISPVTATIO VNICA 

COCLESTIS. 

De Ceelorum Natura , Numero> & Motu. 

SEcMo I. De ca-lorum comj>ofiticne ejr diuetfi- 
t*te imttr fe,ejr iif»bl»n*ribm. j 9 8 

Sed.i 1 . Ceeti nonfunt *nim*ti. ibid. 
Sect. xu.An corti fint incorraftibilet & fotidi.j^ 
Subf r £»*d*mf»ffon»»t»r,& vari* fentcnti* 
reUta. Iqo 



Subf. 1 1. Aliqua mgnmentafrofententincvlet 

tiqnidet ndflrnente. ibid. 
Subf. m. Atin fro e*dem fententi* fandnment* 

& judicium de ilin. 601 
Subf. iv. Qnid de fententi» teelot ndfiruentefo. 

tidot. 601 
Sc&.iv.De nnmero (telornm. 604. 
Subfecl. 1. Sentcnti»fo»e»t vndecim, dr »ti* tret 

tnntmn fi»t»ens^ejitinnt»r. i b i d . 

Subf 1 1 . Qjiid de qaafiione. 60 5 

S e c t ■ v. D e mttn teelornm. 606 
Sc&io VI. Atiqua dtfficulatct exfedita. 6cJ 




DISPVTATIONES 1N DVOS LIBROS 

Ariftotelis de ortu & interitu. 




DISPVTATIO !. 

De generatione fubfiantiall, 

Ect.I .Q»id fit generatio in ccmuni. 609 
Sca.u. Quidfit connerfto. 610 
Scft. 1 1 1 . An connerfio requirnt defitie- 
nem termini * quo ejr frodnflionem termini »d 
quem. 6n 
Subfcd. 1 . Ter* fententi* frofonitnu 61 1 
SubC.ix.okeffionetfobtt*. 614. 
Scctio 1 v . De generntione viuentium. 61 6 

Sed. v. Dnbia atiquot degenerationefubfiantiati. 
618 

Sed. v 1 . Q»* ratitne cmc»rr*nt 

nerntionem. 
Se&. vx\.Decerr»ftto»e. 



Subf.i 1 1. An totnm alimentam conaertatat in fub- 



fi*nti*m*/itik 635 
Subf. 1 v. Vtrnm viacnt eo iffo q*ed nutriutur, de- 
bcat necejfarih n*t»r»tittr moru - 6^6 



- — 



adgt- 

610 
6xi 



DISPVTATIO II. 
De augmentatione fuhfiantiali. 

SE6t.\. Dtfinitit & diuifio augmentationis f»b- 
fi*uti*lit. 613 
Scft. 1 \.Diffieuieatet*tiqr* exfticata. ibid. 
Scd.i 1 1 . ^i» aagmentntio f*t tet* ftmmlanfac 
ttffi»e. 61* 
SubfeA. 1 . Quid de migmentatione. ' ibid. 
SubCw.Aiiqmiobiecfienti. 62.6 
SubCi 1 1. Altertio non efi centin»*Jcd intcrr»- 
fta. < ^8 

Subf. 1 vflterierehfdemveritatitfrobatit: «30 
Subf v.Refbo»det»r nrgnmtntit offofitit. $3 t 
Scc\.\v.Dc termtne nccretionis & a»gmentationie, 
vbi de maximo & mmime reram nataratiam. 

Sc&io v. De potenti* nutritma, e$r eiut »i1». 6 ? 3 
Sobfc-a. 1 . £** r*uone,drni quibus f*rtib»sfi*t 

nntritie. Jbid. 
Sub fcc 1 . 11. An necejfnrium fit onme viaem nutri- 

ri: vUdetaaf» nteit humm**. 634 
R. P. rVodcric. dc Arriaga. 



DISPVTATIO IIL 
De alteraiione & eius tetmino. 

SEQio 1 Q»id ftt alteratio intenft»». 6tf 
Subf I .Intenfiononft fer froduclionem ferfe- 
flioris q»*tit*tis, *ntiqu* deperdit*. ibid. 
Subfe cl 1 1 .Neque ferm*iorem r*dic»tie»em.6}9 
Subf.i 1 Untenfio eonfifiit in additUne gradit ad 
grndum. 640 
Subf» t v. obieOiones folut*. ibid. 
Scd. II. Seuteati» nffirmans gr*dm intenfionii 
efft Itetortgeneos. S4» 
Subf I . Prsmum *rg»me»t»m * m*iori inttnfionit 
ferfedione. ibid. 
Subf. 11. Aliqna *ii**rg»me»t* fro e*dcmfc»+ 
tentia. 64* 
Subf iii. Ceter* nrgumenta. <ty3 
Scft. 1 v. Reftica *iiqu* fol»t*. 644 
Sc€t. v.Ati» fententi* fonens *tiq»itgr*d»t fimi. 

les,*tios dtjfmiles. 645 
Se&.i 1 1. Cradut funt bomogenei. 646 
Subfect. 1. Reiiciuatnr atiq** freb*tio»es buius 
fententi*. ibid. 
SubfecYi 1 . Melior frobmio nofir* fententia.6^ 
Sc6\. 1 v. Qjiiddc intcnfione *£l»um intcntion*- 

it»r»: y >t - 6 A9 

Sc&\o v. De m*ximb & minimo intenfienis. ib. 
Sct\.v\. Ati%aadi$t»tiates de itttcufione ftlat*. 

Qu* ftnt c»f*ti*intenfio»is. 6%\ 
Scftio vili.An *gens foffit agere i» fimiie* 6J4 
Subf. 1. Ptsmtffit bu q»*ttrtafimifnpo»ii»rfe»- 
tentia ajfirmans. i b i d . 

SuJ>fed. i 1 . tiwMHM» fenttntjp fr*fert»r. 6 5 6 
Subf. 1 u ^Kaminatar Qaitdi rcffmjf*. . 6 j 7 
Scftax. &e rrfiexione. 6\ 8 

i 1 SubG 



Index Difputationum , 



« ubf i . ^Aliq u* fententi* ie c*ufis tefltxionu re- 
jefl*. ibid. 

s ubf 1 1 . Verior ftntcnti* 6 66 

s ubf i i i.Q**i*m obieiiiones foluu. ibid. 

subf i v. i*4li* itfficuitutes titt* fr*ceientem io~ 
&rin*m. ■ 66x 

subf. v. An ietur quits W» funtlo Reflexionii. 

Secl.x. De Antiferiflnfl. 664 
Seclio x l. ffrww iJk» /ojjfc w / ei pf**>- 

Sc&. xn.Df refiftentia. 667 
Sc&.X m. Df reacltone. 6 6 8 

ScA. xi V. 3* J> W »m*U*ltu 6 7 o 



DISPVTATIO IV. 
De Blementit. 

M 

SEclio 1. Definitto&numerus Elementorum. 
6 7 t 

Sc&. 11. Qu* qu*iit*tcs> ejr m qtto oriine ele- 
mentit cm*em*nt. 671 
s ubf. I . Jfl/*w <U»/*r j»« ejualstates. ibid- 
S ubf 1 1 . Rcjfonietur uiiquibm obteihonibm ton- 
ir* iiB*. 

s ubf 1 1 1 . Ceter* obietiionesfoUt*. * 74 
subf.i r.Aer non efl humsimtnfnmmo. 6 7 6 



subf v. Aer ejl frigiim in fummo. 6 77 
subfvi. Aquuncnefl fttgii*inf*mmo. 678 
s ubf. v 1 1 . Quii ie *Uit tlemtntit. 679 
Sect. 111. Vtritm qU*lit*tes fpnboU eltmentorum 

fint eiufdemfpeaei. 681 
Scct 1 v. "De fltu & geuetutione clcmentvrum. 

6%x 

S ccb. v. Amflius ii conftrmatur. 683 
Sc&.v 1 . De gr*mt*tc elementorum. 685 
Subf. I. Qjiii fitgr*uit*t & leutt*s,Cr qumoio 

itflingu*ntur * rt itui tjr gr*ui. ibid. 
Subf 1 1 . Obictlio contr* Htl*. £87 
s ubf 1 1 1 . Quis fit ejfeilm gr*uit*tis & ieuk*tu t 

&quomoiointerfeitffer*ntf 689 
subfea.i v.Omm*grtmU *quMitetftr ft c*J*nt 

ieorfum. 690 
snbfv. Aiiq** ebieOtoncscontr*fr*i»Si*foUuu- 
tur. 69% 
s u b f v t . Uutdum tifc* bnfulfum txftiiuntur. 

Subfvn.D* «tt reflexUnk. ibid. 
subf. vi 11. Qjtii trnnen in hot fuutte iittnium. 
69 7 

subfcdio ix.Quomoio tlement*gr*uitent. 69% 
subf x. An terr* trefiietex mocu altarum re- 

rum. 700 
Sectio vii. Jguomoio elcment* inuicem couuer- 

t*nt*r. 701 
Sect.vm. De msxtione tUmcntorum. 703 



&&r%&t%r%t%--t%t%t%&r%t%^ 



; (Aj t&*tA>iA<|At i/M .L\i tjj <\* C* J L*J lAi t* J *-> 



DISPVTATIONES 

Arittotelis 



— 



DISPVTATIO L 

Z>f fciundittn fe. 

E c t. 1 . vY« < mt ieflnitio. 7 c 8 

Sedio 11. Anhuus eft *8*s inform*ns y 
& f*bfl*nti*ih. 710 
Scft.ill. Diflic*lt*tes *liq**folut*. 7 u 
Se&. 1 v. rtrum *nim» r*tion*lis conflet f*rtibm 
integrunttbus. ibid. 
subf. 1 . SmguUris Ljncei fentcnti*. 7 1 3 

subf. it.SententU nfferens , </r ie tffent Urei 
ffiiritu*iis,c*reref*rtibmUte&*ufib*s. ^ji^ 
subf. iii. Resffiritu*ltsfoteflh*beref*rtesin- 
tegr*ntet. ?l6 

*\M.\i.liemnouis*rgunemhfti*ietuy. 71* 
s ubf v. Exfehiitur *li*i urgumentum fro e*dem 

fententin. 7 ,« 
s ubf.v 1 Ver*fententU. 1 »; . ' ; , 7 10 

s ubfcd. vii. Obietitines fil*t*. 7 1 1 

s ubf v 1 1 1. ^«ijw* r*tion*iis cafct partibus Ute- 

grnntibns. $ ' 1 7 ta 

Sca.v. MMiMfaMiMrrrUBri conftem f*rtib*s. 
7ij 



IN TRES LIBROS 
de Anima. 

subf.i.^/wW ieflmstis & *nim*bus brutorum 
imferfeaorum. ibid. 

s ubfcd.. 1 1 . Qmiiit uuimubus bruumm ferfeiio- 
rum. 

subfcd. iti. Ver* in h*cre fententi*. 718 
SeA.vi. Anims r*tim*lu c*retf*rttbus effenti*- 
isb*s. 1^9 
Scctjo wuVttum partes ammt fint hcmogene*. 

73« 

S ubf. 1 . Sententi* *ffirm*us effe htttrogtmmte- 
ftcitur. ibid. 
subfcdio 11. P*rtes mnm* funt Jsomog****. 

Se&.vn 1. De iiuerfitute *nim*rum eiufiem fpe- 

tieiinterfe. 735 
subf 1. Iniiuiiu* emfiem ffscui foffmn effe 

**u*iU(jriiJpjntti*JnterJe. w . ,73« 
subi. 1 i.puoiniUiiu+jUfiemJfUtiei^fa 

ejfeiu*qu*U*Uterfe. ibid. 
subf UimJU* tmfiem ffecic foffurtt 

ieffe omninoflmiii*^ 7 j 9 

Se&io ix. f/r«i« JU* *nim* ffecic iiuerfe fof- 
Jtnt ejfej>crfeQiom;^u*les. ibid. 

DISPV 



& Se&ionutnhujus Operis. 



DISPVTATIO 11 
§j**p*rtefmf9rmentur antmo. 

S^.x.Sententianegansfmgmuemimarifro. 
fonitur,eiufque argamenta rtHtmufar. 740 
Sc&.n. Stnguu mmatur. 741 
Sed. 111. 2»U de denttbm^mimn pmmit l & cu- 

.fiUis. 743 

Sca iv. £utddevng»tbm,Utte>&femme. 7 a.i 



DISPVTATIO IIL 
$**dam de attittu rattenalUtfcuttmtur. 

SE&io 1 . j2*e tempore crcetur , , . 74$ 
Sed.it.yf quofrimofrodacatut animm ratio- 

**u*. 747 

Scdio 111. jta praccdmt atia mima in corfort 
mte rationulem. 74 $ 
Sed. i v.Ftrum mimus rationalit fit fpiritu.tlii.ib. 



DISPVTATIO IV. 

Detriumt. 

k 

\ ■ 

SE&io 1. /0 q,,/, confiftat ratio vtU. 749 
Subfcdio \.Q»*d*m dere fuffonunturMd. 
Subfcd.i 1 . Examinatur quadam refponfto. 7 5 1 
Subfcdio 1 n . Ali» folutto rejeffa. 7 5 3 

Subfed. 1 v. Aiu exfticatimes rejciia. 7 j 5 
Subfc&v. Verafententia. ibid. 
Scd. 1 i.Amfhiu decUratur eadem doOrina.j 5 7 
Subfcd.i NonmUufententiare^etla, ibid. 
Subf. 1 y.StnttntiaP.Ptre*,. 759 
Subf. 111. £upr»ndmt Rexentiorumexflitath 
**j"it*r. l6o 
Scd.i 1 1. vimmtia it> aU»frime y & q*a 

in fecundo. 7 ^j 
Snbf. 1. £mid de babittbus naturatibus & fufer- 
natnratibm. 7 l 2 
Subf 1 1 . £uid deffcciebns mtentumatibm. 76} 
Sobf in. Huid de inteee3u&aJiisfoteoem.ib. 
Sabfiv. QfiddemotuUaU. 7*4 
SecVi v. Qjtafint vi»entiama£Ufetmio. 76} 
Sechv. De pojfibilitate vurierumgradaumvmen- 
tiam. Vbtdefubftantiafpirituatinon inteffetli- 
«* k 7 66 

^cet. v 1 r Poteft ejfe viaens inteffettiunm.non voli- 
tiuum. 7<;8 

Scdio vi 1. Vtteriusidemvrgeturfolutionc nouu- 
rumobteSunum. > , 770 



Subf.i.Rejiciturfeulentianegans, animam imme- 
diateconcurrerc ad uclui vttales. ibid. 
Subf.u.Verafententia. 773 
Subfm. Fandamtmutn fecundam fro eadem 
feutentia. 774 
Subf. iv. Primareffonftorejecla. 775 
Subf. v. ^/w dua ftUtimeseiufdemargumenti 
imfuguata. 779 
Subf.vi. idemdicendum de fenfatienibus & af- 
fetitionemateriati. 777 
Se&io 1 1 . Vtrim anima immediate retifiat affas 
vitaleijamfpirituaUtquam matetiales. ibid. 
Subf 1. Senttntiantguns frofonitur. ibid. 
Subfu.rerafmteutu* 779 
Sub(. 1 1 1 .Fortier eiufdem fententia frobatio. 78 1 
Scd. 111. Vtritm fotentia realiter ab anima diftia- 
gumtur. -783 
Subf i.Sententiaeat fetentut diftinguens ren- 
ti'»r. ibid. 
Subf. 1 1. Atia argumenta fro ea fententia reji- 
tiuntur. 784 
Subf.i 1 1. Alia media fententia. 785 
Subf 1 v.Non difttnguuntur fetentia ab anima. 787 
Scd.i \ .De diftintlione & ffecificalione fottntia. 

mm. ibid.^ 
Subfe&.i .guidie quaftioneinfrimo fenfu. ilrfd. 
Su bf. 1 1 . gutd de quaftiene mfecundo finfu. 7 8 9 



S 



DISPVTATIO V. 
De fotenttis Anima. . • 

Edio 1. Ju foU fotentia immediati soncur- 
rantadaffm vitales. 11* 



DISPVTATIO VI. 

De fiecie tmfrejfa. 

SEdio 1 .An denturfiecies tmfrefd } & in qui- 
bmfotentiis. 79 o 
Subf. 1 ./» potentia vifiua dantur fpecitt. ibid . 
Subfe&t l.Damar Jpedes m fotentuvifiua.-] 91 
Subf. 1 1 1 . Alia earum ffecierum frobationes.794. 
Subf.iy.Etiamdamturinmditufpeties. 7 ^y 
Subfedio vJdamflius confirmatur. 79 6 
Subfcdiovt. Difficultatcs aliqua cttca ffecies 
fonifoUta. 79% 
Subf v 1 t.(l»Uieatiisfeufibm t 199 
Subf. viii. Vuramdetartn fenfibm jbtciesfenfi- 
bitis eammunis. g 0 i 
Subf. 1 x. Amfiius e* daliriaa conJSrmatur. 803 
Subf.X.Pfr quat ffeciesid fi»t. 8oj 
S u'b f x 1 . Q y y / d de fenfu in 'terno s 8 c 6 

Subfe&io xi 1* Nma iijRculiaf. 8o 7 
Subfxi xi.Vtrudtntur ffeciesininteffeffu. 809 
Subfed. X 1 v. Ad quos a&us , & quoram obieclo- 
rum dentur ffecies in inteffeclu. 8 1 o 

Sed. 1 U Anietar l dartvepofft ffetttiimfrtffuad 
ctaram Dei vifiouem, 8it 
Subf. 1. Sententia negans fojfbiiem fttcitm im- 
prtffam. » ibid. 

Subf 1 L Noua eiufdemffecieirtfugnantia reieela. 
811 

Subf iu. Pojfibilii c/Tffecies mfrejfn Dei non t.t- 
men datur defafJo. 814 
Scdtio 1 1 1 . Quod fitmunut ffecieiimfrejfa. 81 5 
Subf. 1 .Sfeeies imfreffa nec eft eiafdtm Jfeciti ttm 
t teminat vifionem. ibid. 

x 3 subf. 



Index Difputationum , 

Subf. .t"Jm *li*fententi* reieff*. 818 



Subf.v. Nonrequiriturffeciesfo quiicognitiofit 

tmngoobteffi. 
Subf v i. » W qn*flhne iicenium. tt i 
bubf. v 1 1 Pjfibilis efl fubfi*nti* noniniigens ffc- 

ettbmiijiinffis. *zi 
SeA.iv. fitfftciemmtmsf*. **3 

SubC i, ^M/fr mrf*m*tMff*«^to\A. ^-^Z^jyMmu** &fnb*lter- 
Subi.\\^*fitc*nf*e§cimsfftcitr»mm*tm*- Sct\.v \\. De Jctenmjumtcrnm j 

hum **4 

Subf. 1 1 1. D* ##«>r«»» lr- Scd.v 1 1 1 . De 

ffns 8l f ** L a 

ScA.s.Defftciernmintenfione & remiJfiont.ti6 Scftio ^^Tf^' 

Sea.v\.£torr*ftiontfftcierum. 8i 7 Subf.«. £***** ^fnffommtnr. 



Sc€t. v. f»r*» rtfngntt inttrft nfftnfns , & 
iiffenfm ctrc* iiem obteffum. 864 
Scfl.v 1 . rtrnm fojfmt i*rifimnlfcte»ti*fiics,& 
ofinioiccoiemobtcffo. «« 
Subf.i. Se»te»ti*»eg*nsreiicttur. ibid. 
SubCn.Ntoffcntmturmttrftfr*mnt*ffm.U% 
Subf.11.. *ffnsfotefleffcfcscnttn& 
fiies ittoiem obteffo,obiiuerf* mcitn. 



Sed.v II. Deffeciernmiintfibiiit*te. 818 
Subf.i. fententi*. ibid. 
S.ibf.i i.RrffSittnr *i*erf*f*rtk *rgnmftk.% 1 9 
Subf.iii.C«wAV»»»#x*Vdw. 83° 
Scch viii. contmrrmtt. 8 3 1 



1*9 
intniti- 
ibid. 
870 
ibid. 

SubC.u.&iivltimor'equkr*t(emfrehenfie. .f?. 1 
Subf. 111. Obseffiones folnt*. » b,d - 
Subf. 1 w.(lm*d*M non* fententi* reiicitnr. 87 1 
Secliox. A»t*^m*tJnsfoft*ttingerei*oobtc. 

ffninterfe iiff*r*t*. 8 ?3 
Se&.xi. Dtmenmi*. 874 



DISPVTATIO VII. 
Dr fotentm moterialibut. 

SEft. \'Potenti* m*ttri*ik qn* ief*ffo i*tur % 
non fotefi cognofcere obieffnmffirit»*le.ib\A. 
Secl. 1 i.VtrumfojfibiUsfitfotenti*m*teri*ikee- 
gnofcittn* obiefft ffsritn*lis. 833 
Scet.\\\.Defottntittexttr*u't»cmm»ni. 834 
Sccl.iv.Dfvi/». 835 
SccLv. Qnmoio fi*t vifio. 837 
Subf 1 . Reiicitnr h*c ftntcnti*. ibid. 
Subf.11. No** ttmtr*t*mftntt»ti*m *rgnmt»t* 
840 . 

Subf. m, Rtffonittnr nrgnmtntss offofttk. 841 
Sea.vi.Z>* »»«>». 843 
Sca.vi\.Dtolf*c7u. 844 
Scd. v 1 1 1 .Dt Guftn & t*iln. 845 
Scft. 1 -x.Dt fenfn & nffttitn inttrno. 846 
Sc&xA» sifus menmsfercifint neg*tiones.%*n 
ScA x 1 .AmfUnsrobor*turfr*ceies itffrin*.%A% 
Scftio x 1 uDefcie fensns & nffttitis. 850 



DISPVTATIO VIIL 

De tntcllcil» &- ejtu *Bibui. 

SEd to 1 . T>t obitffo hnmnni inttUtffns. 8 5 1 
Scclio 1 1. /» }*• eonfifint fornuUk r*tio in- 
ttiUffioms. 85* 
Subf. 1 . Rtiicimttnr miiqaorum ofiniones. 853 
Subf. ii.Inte/Umo»*»c<mfifttti»*#io»ef*Jfio»e. 

&qn*Ut*te. 855 
Subf. 1 1 1 .Du* *U* fententi*. 8 f 6 

Subf 1 v. Ncftr* fentents* frofonitur. 8 j 8 

Subfedio v. 'Deverbo mtntk. 859 
Subf. vi. obieffiotsts»ms»/l*foi»t*,&q»iifie 



DISPVTATIO IX. 
De volttntote & eius a&ibut. 

SE&io 1 . De obieffo volnnt*tk. 87 5 

SubC.\.Q^*i*mfr*mittnntnr. ibid. 
Subf 11. AnvoUmtmfofit *m*rem*l»mferm*- 

tittr. 

SM\x\.A»f*ltemJ»m quk feiffum *m*t*o» 
ferntnt in bonnm. rbi&i itffer*t *m*re fibtbo- 
rmrn+b*m*reiiem*Ueri. 877 

ScA.i l. V*rn *a*s vemntntk ,& eommtnterje 

cmf*r*tie. . . , . 72 

Scft. 1 1 1. Vtrnm volnntm ex iuobm bonts fojfu 

*qn*le*ntmi»ns*m*re. 880 
Subf l. Sente»ti»P.V*fqne^ ibid. 
SubCtt.No/irnfententi*. «id. 
ScA. iv. Qni rntione voUmtm * togtttttont icfen- 

ie*t. 881 

Subf. 1. An fojju effe nmorfine cognitione. ibid. 
Subf.n.^» cognitionnm v*riet*tt*»fet ett*m*f- 

feffuumv*riet*tem. «83 
SubCnuDu*cog»itiofnffici*t *i*morem. 884 
Sc&. v. Qufi rnsione nffm voin»t*tk ftjfmt 

*bin*iccmfenitre. 885 



DISPVTATIO X. 
De itbertate volttntatu. 

SEAio 1 . Qnii fit libertm i»»ff»frimo , &*» 
reqmrmt virtntcm *ffiu*m. 8 87 

SceLi\.AU*iiffit»U*tescirc*libtrt*temi»*ff* 

frimo. 88 9 
Subf. 1. Non requiritm iuiicinm effic*x 
ttoncm. t — 

Sabt, x.^ntlnttayMa* mtifmM,tf> 



Digitized by Googl 



& Se&ionum hujus Operis. 



Subf iii. SUnc ftffibitU aliqu* fotenti* , qutfo- 

iitrn dumitut ofertm hberc. S 9 1 

Subf. i v. i^in fttmiatognofciit»* ejfe ftffufor- 

mnliter libera, S93 
Sc& iii. Vlrum fradefmtio efficax Dei toUat li- 

bertarem. g 9 j 
Subf. 1. Argumentum*tibert*tefolut»m. tbtd. 
Subf. 11. Nous mgumenta e ttbertate eitam de- 

f*mft*. g 96 

Subf. in. Aliui urgumentum ctntr* fradefini- 
tionet fo/utmm. 898 
Sub f. 1 v . concludim qusftie. J 899 

ScA. 1 v. Quidfit libetta* in actufetundo. ibid. 
Subfeft.i. Sententiadocenslibertatem effe effen- 
iulemfrofonim. ibid- 
Subfcd. 1 1. Soluitur *!i»d argumentum eiufdem 
fententia. p 0I 
Subf.in.iV*»* obieclit tott* fraditta foluitur. 903 
Subf. 1 v. Vet* fententi*. 904 
Seft. v. Difcntiturbreutterfententi* P.Ljncei. 9 a 5 
Sea. tv. Vtrumfofjit *£tus m»t*ri e Uberoin ne- 
uffarium. - 907 

Sc& vn. Anfoffu effelibertjt in *fiu fecundo ftne 
omninff». ibid. 
Subfect. 1 . Pur* omif/io t qud fit in foteftate *gen- 
titfton t*men liber* , rejicim. ibid. 
Subf 11. Sententi* negansfuram omiffumem fro- 
fenitur. 9 c8 
Subfccl III .Ali* quorundam atgument*. 909 
Subf. 1 v.Cuiufd* Recentitrit neu» argumenta.yi \ 
Subf v. Poffibtlii tft fur* omiffo. 9 1 3 

Subf. v 1. Fortitrfrobatio noftra fententia. 9 1 4 
Se&io vm.Afftndixbrt»is detibertatevoiitio- 



Subfelt. 1. Exflieatur habitm fupernaturalU. 

Subfii. Atiqua difficuUates circuillum exfedU 

u. ibid. 
Se<ft. 11. De h*bit* n*tur*li f, & *n demin fo- 

ttntiis cognofcitmU 9 2 o 

Subf r . Noftr* fententi*. ibid. 
Su b f. 1 1 . ObiecJtones *liq»a fol»ta. 9 n 
Subf I I t.Sfeci*lU quadnm difftc»lt,u , & qualis 

habitm foffbilit fitin fotenttis neceff*riU. 9 n 
Scft. 111. An dentur hubttus in voluatute. 

ibid. 

Subfert. i.Sententi» neg*»s rejicim. 913 
Subfcclio 1 i. Dantur habttut tn voluntate. 

ibid. 

SccV 1 v. S»o f*Bo h*bit»s concurrxt. 9 1 5 
Se&iov. An habttm contrary tefugnent interfe 

dtuinitut. 9 i6 
Se&io v 1. Qjiomodo exfeS*»m h*bitm contra- 

rj. 9 »7 

Sect. vii. An habttus contr*rtj debeant habcre 

contr*ri* motiua. 919 



nUdium*. 



9'J 



DISPVTATIO XI. 
DetUbitthtu. 
S EcV 1 . Dehabit» f*ftrn*m*li % 



9 i6 



DISPVTATIO XII. 
De anima fcparata. 

SEAio 1. Aninta rationalu immor/alitat. 
930 

SubfecY l. AnimneftimmortalUt ibid. 
SubfcA. 1 1 . £*tb»s rnitonibm id fu*dc*m. 
931 

Subf. iii. Aliqua obieclimes foluta. 9 \ 1 

Scft. II. Vtr»mft*tm fcf*r*titnU fit *nimo con- 

naturalis. 933 
Scft. 1 1 1. Quafofft animain ft*tufef*r*itonU 

t$cere. 934 
Subfe&l. Q*iddc<og»itio»e& ejm frincifiU. 

ibid. 

Subf. 11. De mot» loeali. 9 3 6 



DISPVTATIONES METAPHYSIC2E 

nonnulla principia per fe nota explicantur. 

~— — —~ SubfcA. 1 1. Reffondetur horum utgumentit. 944 

Subf.i 1 1. Vnita» confiftit innegatione multitudi- 
»uftoflur*lit*tis. 945 
Subf. iv.E»snonfottftebitc7iue frafcindik ra- 
tione vnius. 947 
Subf.v. Res non indi»idu*ntut formaliter * tr.atc- 
ri*vetq**ntil*te. 9^8 
Subf.v 1 Nec ex orditte »d q»*»tit*tem indimd»*- 
tto fronenit. 949 
Subf.v 1 1 . Sententi*afftrens % res ex ordine *d cir- 
c*mft*»itmextrtnfecas i»diuidu*ri , examina- 
m. 95i 
Subf. vni. Frim* furt noftuftnttnti*. ibid. 

Subf. 



DISPVTATIO I. 

De ente &> ejus attributis. 

Ect.i. Qjtidfitrestf modut. 939 
Subf.i. AliquadefinitionesreieSta. ib. 
Sccl. 11. Vtritm ens h*be*t attrib*- 
t*. 941 
Se&. iii. Dtfrmo*ttrib*toftiticetde vnovbi 
de frin c ifio indiuiduationU. 94 3 

Subf. 1. Quorumdam fententi» tirca defnitientm 

ibid. 




Digitized by Google 



i M i i. See4nUp*rsnofirafententi*. 95 * 
Sccl. iv. De dcfinitione. 95 j 

S c d v. DtfecMnioentii uttributojciliceiieve- 

re. 954 
s ubt\.2»iifitt>erum. ibid. 
Subfn. Ftrnmvetum inhec cenfu fit effcutuU 

entt. 95 5 

Mtu.Aiiiuaia&iol». ibid. 
Scd> v i . ^ lWM«r#» W/IJ *//ri£*/*. 



t ndex Difputationum , &c. 

fcubf.i i \.AU*fente»ti*,& quii iecUratnr. 981 
Sccl. 1 1 .X» m tompofito ftt iufttx fubfifientia.9% %, 
Scclio 111. An vntomuterta & formaterminetmr 
fubfifientia. 9 8 1 
Sect. 1 v.An fubfifientU difiingnatnr * naturuyta, 
S ubf 1 . Sententta quadam rcttft*. ibid. 
subf 1 1. Snbfifienti* dtHtnguitur 0 farte reia »*- 
tur*. 9* 6 

$ 5 6 SecT:. v. An fubfifitnti* fit res *n moius. 987 

_____ Scft.v 1 . Ali* difficultntes dt fubfifienti*. 9 8 8 

ivb(\.^Anomnisfubfl*nti*h*be*t difiinilam 
DISPVTATIO II. f»bfifienti*m,vbtde*ccidentibus. ibid. 

Deeflcntia^cttifientia. *«bC.,.*^^ 

J J ' »*mn*tur*m. 9 »9 

SEdio 1 . £uii fit rem effe fojfbiltm. 957 s ubf. 1 1 1 . Profonitur fententi* negans , »*t»r*m 

s ubf. 1 . Q»*d*mje»tenii* ex*miitatur. ibid. oeatam fofefimul duabus fubfifientits tcrmt- 

SubCu.QuidfoflibiUdicatinrefio. 958 nari.ttiam diuinitus. «bid. 

s ubf 1 1 1 . Aliqua fentcntta tirca id quod PoJfbiU s ubf 1 v. Contrariafententia defenditur. 99 1 

dicitmebliquo. 959 subf v. Subfifienti* non efi frintifium oftrntf 
subf.iv. Verafcntentia. ibid. 
aubf.v.obiccliones quxdam foluta. 960 



Scltio 11. Prtfmttur Jenttnti* ajfirmans ejftn- 
ttam diftingui *b txifitnti*. 96 1 

subf 1 ■ Ahqua argnmenta fro hac fententia.ibid. 
subf 1 \ .Alia argoment* fro eadi ftnttntt*. 963 
Sc&.i 1 1 . Vera fententta frcfonitur. 964 
Scd. iv. Ati(Jfmii*& txifienti* ratiene difiin- 
gManlMr. $66 
Scd.v. Aliqua difficultatestircatxiflentiam.yt-] 



DISPVTATIO Ilt 

De diuifione entis in decem jn-adicamentiti 

E cl i 0 1 . Exflicatur ea diuifie. 968 
Sc ch 1 1 . An Deut fit m fradic*mento. 969 



s 



DISPVTATIO 
Dc fuhflantia. 



IV. 



SEcl. 1 . Diuijio entis j» fubfiantiam rjr acci- 
iens. 970 
Sed. 1 1 . Nonnulla fententia circ* txfUcatienem 
fubfianiia. 97 1 

Sechi 1 1 . Ati* fententinreiefl*. 971 
Scct. 1 v. Subft*nti* r.on cenjifiit in indtfcnienti* 
* fxbitfto. 97 j 

ScCt.v .Quad*m pramittopnver* fententia. 974 
Se&.v ! • Vera fcntenti* frofenitur. ibid. 
Scftio vu.dbittJiontseenir* dtft*. 976 
ScQ..vu\.Di»ifieJ»bfi»ntu. 9J7 



DISPVTATIO 
De fubftfientia. 



V. 



SE&.i.QnidJitttftftw form*lisf»bfifteti*. ib. 
$ubC.\.Subfifienti* non d*t tndcfendentiam * 
fubicfto inhafienis. 978 
subf II. Sabfiflentianen bene exflicatur per hoc 
quodeflfifiereinfe. yfo 



nnm. 99* 
Subf.vi Pcttfi diuinitusfubfiantiatjftfmcfubfi- 

fttnti*. 99} 
s ubfcft. V 1 1. Dccaufisfubfificnti*. 99* 



DISPVTATIO VI. 

De aliisprtedicamentis. 

SE&io 1. *De qu*ntit*te. 99 j 

s ubf. 1 .Ex*mm*tur Recentiorum in het pM»> 
itodoclrin*. ibidi 
jubf. 1 1. FMninmeut* fententi* iiftingncntit 
quantitatemi 99 6 
subf. 111. PracipMumpro e* iifiinliionc *rgu± 
mcntum ejr prim* eius folutie. 997 
Subfeft. iv. ^AlufinguUresrtfionfioncs. ibid. 
snbf.v. RtjtcJdfententiAiiemtifiennte q»*»ttt*-. 

tem cumferma,decidit»r qmfiio. 999 
S ubf v 1 . De tfftctu formalt & quanlitatis. 1 001 
s u b f v 1 1 . A It qua dubiola tirc* qM*ntit*tcm.ioo j 
Scc>. u.^Dequnlit^tt. IC04 
subf. 1 . Definitio & diuifie qu*Kt*tU; ibid. 
Subfc&io 11. Aliquadijficultattsfoint*. 1006 
Scd.i 1 1. Dtftt» (jr h*bttu. 1007 
, . — — — 

DISPVTATIO VII. 
De ente rationu. 



E&io 1 . Qjiiifit tni ruthnis. 



1008 
1009 
ibid. 
101 1 



OSedio 11. Anietnrensrntionir 
S ubf 1 . Datur ens tationit. 
SubC.u .ObiecTtenes fclut*. 
ScA. 1 1 i.Terqnas potentiat fiat ens rationit. 1 o 1 » 
subf.i. Per emnem altnm faifum fit ensrmtem. 
ibid. 

s ubfecYi 1 . Qualt cns ratienisfiat perfenfum m- 
ternum. 1 c 1 3 

subfea. iii. Quti icfcnfu exteruo &Jimptiti 
afprchenfionc 10 1 4 

Scdi.i v. Vtrum cnsrationts fiat * Deo. 1 016 

Sc&. v. QuttupUx fil ensrntionit. *oi7 

INTRO 



Digitized by Google 




INTRODVCTIO 

AD LOGICAM, 

SEV BREVIS 

SVMMVLARVM SVMMAS^ 

_ 1 . 

T R 0 OE M 1 V M. 

£&• Ecreveram dc Summulis ncc verbum faccrc : rcs cniro cft valde trica , ncc 
magni momcnii \ & m Logica, li quid dignura cft fcitu , cx propofico difctuiendum. 
Qtiia camen animus cft , diuinafauentc gratia, intcgrum Philolr.phix ac Thcologix 
curlum , prout in noftra Societate vtcrquc fimul fepteunio tiaditur, in luccm durc» 
nc m tllohxc, liccccxigua pats , defidcrarccur , cam brcuiilimc cxpcdiam. Qiixdc 
Rtaucttoni pet imfoffibtle inutilitcr ac labonose a nonnullis fufiiis diiputantur ,fcrc omittam : per 
viginci entm iam annos continuo in Scholis dcgens , & in nobilillimis Acadcmns ficqucmi/limis 
dnpurationibus prxfcns, nec vel iemcl aliqucm hac rcductionc vtcntem , aut indigcnicm audiui. 
Cuihbet enim argumentanct (niti id data opera obfcuntacis causa faciac ) facihus Ctic Syllogifmum 
formarcin pcrfiSSa , quam in indirccra figura. Quod fi hanc non ftatim initio tctigit , quis crcdct 
illum cunc rccordarurum omnitimrcgularum, qux de rcduclionc oftcniiua tam fusc f raduntur ? 
JH.ti clarius vera dcprehendes , dum rcdticrionis prxcepta lcgcris. Omittam artcm mucmcndi mc- 
dium :nollam cnimaliam vid o commodiorem , mfifehx ingcnium, ftudium cc-ntinuum, ftcqucn- 
tcm difputandi Sc rcfpondcndi vfum , ac bonam mcmoriam .rctincntem qux in Craili occafionc 
ab ahis audita, vel a fc cxcogitata ahquando fucre. Quomodo entm potcft dati vniucrfalis rcgula 
ad diuerfas, difparatas, im6 <V oppoiicas confequentias in coc diftinctis matcnis ptobandas » 
x De Summularumauftoribus ac illuftraconbus vide hlc P. Hurcadum inProccmio, SdConim- 
briccnfes in Logica. Nos , his omiffis , ad rem veniamus. 

DISPVTATIO PRLMA. 
<De Terminis. 





Tirmikis Tra&acum hunc incipientei, 
;ara finiemus de modo fcicndi difpatantcs, 
*b ipsl cJo&i natura , qux a minoribas 
ptogrcditur. 

SECTIO PRIMA. 

Icrmini defmlie. 

ANti omnem dcfinitionera rei , prxmitti dcbcret 
nominis iignificacio, ne in incenum procedcretun 
vcrum in prxfenci vix ,quid hoc nomcn Tttminus figni- 
ficet , dici poccft , quin caicm viiipfc tccminns dcfi- 
niatar. 

Primo ergo acctpi folct pro finc ant limte aticnias rei. 
Sic gloria , iuftoram dicitnr terraintis ; infcrnas, vcr6 
j>cccatorum : item mors dicitnr tettnintw ' 
X. f. T^odrk, <U Arri*g4U 



minnm. SecunJo accipitur non pro fine tancum ,fcJ pro 
finc& pnncipio alicuias rci. Sic primam & vltimunt 
pund)um alicuins linex.illius tcrmini dicantur. Tcrmi- 
nasnon accipitur in ptxfenti , prout figroficat folam 
fincm adcaias rci : qn;a iuxta cam acccptionem in hacV 
propofitione ,ham* tft ttkur , folum nomen tlltut , quoJ 
dicitnr pixdi«acom, poifec efle cerromus , quia folum eft 
finis illius propofitionis ; at fomo , quod cit fttbie&uin 
illins propofitionis, ctiam dicilur & cft tcrroinos •, ergo 
in prxfenti non fignificir foium finera alicnias rei. 
Accipirui crgo in iccnnJi fignificacione , pioutdicit ■ 
tam fincm quamprincipium propofitionis , fubie&um 
fcilicet & prxdicatnm.Dubinm autem eft.vtritm prarter 
fubectum & prxdicatnm (ignificctetiam Verbam.quod 
propoficionis copula dici foUrc, icem Aduerbia , paiticu» 
lafqtie alias , qux in propofittonibas poni confucncre. 
Hxc quxftioeft de tolo nomine , vnde miror ram fe:<5» 
& um fuse de ea agere P. Lyncearo lib. j. trafl.i . Ego 
in modo loquendi (eqnot communiorcra fententiam, &C 
copulam non voco extremam , fed cxtremornm ncxum 
vt bene docet Hartadas difp. I. fcc*. 6. Dc A-iucibiis 
cfle tetrninos , qnam afrccliones 



Priroa- 



' Digilized by Google 



2 Diiputatio T. 

Pri m a Tflrminl .lcfinitiocft \Ttrminus tft ftg>mm peni- 
t>ile in preptfuwnt. Eam Kiiciunt nonnulli, qtr.a ccnlctu» 
etum voccs non (i^niticatiuas ( qux tatr.cn ftg-u non 
funt) xtblittri, clle terminos , qnod patct in tuc propo- 
fitionc, bliihi tjl vox. ? lij c conti arto,4ict t cam non im- 
pn^ncnt cx hoc capitc[opiruntnrenim, voces non-figni- 
licatuus non clfc tctminos) re.icinnttamen illam, eo 
qi:6J includat etiani Vtfibum ; quoj cum non fn tcrmi- 
nns , cft tamen Ji^num poutbxlt trt pitpofttw.t. InclnJit 
ctian AJncrbia , qux non funt termtni ; item & alias 
pavt.culas , qux in omniuiU fentctuia non iunt tcrmini, 
& funt figrmm ptntbtle in prepofittont , vt qnanJodico, 
i?e.v Phfpani* tfl Cathoticui , terminus Hitpani* cft fi- 
gnnnt p.imb.lc > ^ ncquc cft p.xJicatnm, ncqnc fnbie- 
&um , neque copttla , & confcquenuT nec trrminus. 
Rrc fccnnJa unpugiuiio foliJa cft , ijtu ca definitio 
teiicicvdi. 

e, Secun.laTerrr.ini dcrsnitio cft.vt fit id in ejtted refolui- 
tu* frefcfitio, ta> o ..m M fubielium & pradicatum. Hanc 
reiic 'unt aliqui , quia r.on connenit Vcrbo.quod tamcn 
putant clfc tcrmiuum, i^coqucTcnio ucfiniuntTcrmi- 
num , vt lic id h (jiiod rt oluitur propofitio ,fiue vt in fubit- 
li:irr.,fivtvt in p'rbum fttit vt in Aduetbium,fiut vt in pra- 
dit.itum.Qvix dcfiuitio notell clariiu brtu.iisitacudi: 
Ttrminus ejt pars ftmple.x propofiric is. 

Aliam a Scoto tuditam .fcilicet.TfWiniw» tffc [ifnum 
prtpojitionis caieg oria co • JfiiuiiHuni,\x i i ci t Hur tad .n u m . 9. 
quia non comptchcndit tcrmimn propolitious hypo- 
theticx.qui, vt t ilcs , non compnnuut propofitioncs ca- 
trgoricas.vt in h.ic, 1'ttrm tfl atbiu, <Ji prtpcfitio; t\ ft- 
trm tft albus , eft tcrmirins vnicus hnins hypothcticx. 
Scd huic C3iemph> fottc rtfptmjcret Sc<nus,ibi Pttxiet tft 
ttihttt lnppcnimatciialitcr,& iubiutclligi , hu or.uio, Pt- 
trttt tfi iilbift, tft p\ 'opofit to, qttx cft propofuiocatcgorica. 
Mc'iiis crgo idcm in h.ic propofitionc oft:nditur,/Vfr«iw 
tjft aibnm, nen tft pofiitnlt:vb\ formaitcr accipiniuur tcr- 
mini,& ca ptopotttio r.scelfario eft hypothetica, lubct- 
cjue in ca locum argumencum Hnrtadi. 

^ Intcr has dcfinnioncs placct iccumla , trm q*iia cft 
Ariftotclis 1 . Pi iorum cap.i. iiutj quia commu!v.oi,qnol 
in qnxtlionibns dc nominc maximc attcn lcn.Uim eft : 
tum qu:a ttrmimtt dicitnr a termin.mdo \ fcd ca , qua: (tittt 
vnioucs cxtrcmonmi, non dicuntur rci niinare ; ci g<> ncc 
dici polfnnt tcnnini ; erf,o lolum iubiectnm & p *dica-. 
tum , intra qna* cota propoiitio clin.iitur , dici polfunt 
tc.mmi : vndc Vctba , AJuctbia , alixqucptopolitionis 
patt.cu.x , a ratinnc ccrmini cxcluJtnJa func. Poteris 
crgo Tcrminum fit aptcdcfinire: Termti.ui efttxtrtmum 
prarjJi'io>.u , cxtrcnu aucem propofttioms fnnt folnm 
fnmeAatn 8c pra-Jicatum. 

Rogabii Prim6»vtltrm vocesnon-fi^nificatiux, vctbi 
gtatia biiHrt , fmt djceodx tcrmini iuxta hinc dcfinitio- 
jicm • Ncgant nonmilli , quia tcrminitsdcbctclfc aptus 
lucutioni; ieJ voccs ncn-lignificatiux non funt aptx 
locutioni,crgoncc tc.mini. Patct minor, quia locutio 
txttrna cft txp'.icuio conccptus,& mauifoftatio rci*con- 
t. . t.i : icJ pci V0CC5 Boa-fignificatiuas nihil cxphcatur, 
ncc tnaniflftatur.ciim nutlius rci fignum fmt; ergo voccs 
non-figniticatiux tion funt aptx locutioni.crgo ncc func 
termini. Ncc fnflicicc, fi dicas, illas voccs habcre aptitu- 
dincm, vt imponattu illis lignificatio aliqua, vcrbi gutii 
yiiQri , qnod dc (c habct aptitndincm vt fi^niftcet iapi- 
dem , vcl ltgnum,&c. pro arbittio hotninum; in dtfiui- 
tionibns antcm noutam requirt aclum quam aptnudi- 
ncm.ac proinJc ablolutc clfe tcrminnsmon alitcrquam 
vox homo , cciam quanJo cft lola, &: non ccmponH p.o- 
pofttioncm.adhnc Jicitur tcrminus,e6 qno i habec apci- 
cudincmvccamcompotut \ crgoetiam voccsnon-figni- 
fitaciux ,qniadc fc aptx funt locntioni , cafu quo acci- 
piantur ad fignificanJumaliquid,abtolutecrunttermini. 

6 Si hoc, inquam , dixciis, aclitic non fat?sfacics : Ptimo, 
qnia aptituJo.q iam habct bliilri ad compoucndam pto- 
pulitioncm.cft mmis rcmota : ptius enim uebet intcrce- 
icrc impofitto vcluntaria homimim dc illius fi«;nifica- 
tiouc, vux autenT howt habct aptttuJinem ptoxttiuiu 



In Summulas 

atl propofttioncm componcnJam ; vn.lc ctiam , qnandtf 
a&u noncomponit, eU tcrminus : lcc s vcro biidri, Sc 
atixnoit-iigniricutiux. Sccund6 noitplacet hxc folutto, 
qma quxftiofft, vttitni voces , dum non fuut lignifica- 
tiux, imo etiamft ncn ix>lfcitc tifc figntficatinx,diccnclas 
bni tetmini : cxtradubium cnimeft, ca» voccsfutnras 
tcrminos.calu quo aJ lignificanJii aliquid afliimccentur. 

I Jc6 aliqui SeCUnCO rcfponilent.AJ rationcm tcrmini- 
rcquirijVoccmfupponi pro alia re afcdiftimfta.vti ftip- 
ponu .tur voccs Iignificaciux homojeo, &c. nam qiutiitji 
d:co, homocurrit, tcrminus homt non fupponitm pro vo« 
ce , lcd pto hominc lignificato prr voccm. ScJ contra , 
diccntaliqui .GratisiJ rcquiri:cur cnim non fuflicc , li 
vox lupponatur pro fcipsa, qnod poilunc lubcrc voccs 
non-fignificXtDC I v c biiBri tft vox , blitlri tft fonm ani- 
culatm , qnarum propolitionum fcnfus non cft , aUqui.! 
fignificatum pcr bliclti cfle voccm , Si. fonum articula- 
tnnt, feJ ipfam jiiflioncni blilhi tifc vocem : ficut qnait- 
do d:cn,homo rji v)\; nomen tft ncntrins ftmrie, tunc honta 71 
cV nomtn non luppottuntUI pro rcbus a tc itgnificatis, fod 
pro feipfis, Sc Duncn tunc etiam funt termini omncs ill.r 
voces fignificatiux ; trgo fimilitcr bliilri, 6c alix non- 
liguificaciux, crunttcrmini,ctfi folumptofe ponantttr. 

Hx lecunJus mo.itis diccndi mihi ptaceti qnare a t - 
argumcntum contratium rcfpondco, concedendo,tern)i- 
numdtbcrc clfe apcum locucioni; aJ hoc aucem nego 
rcquiri,qu6d fupponatur proalii re a fcdiftitttla tfurn- 
c"tcntm , fi fuppoiutiir pro feipfo, quia dc ipfo poflum 
cgo manifcflarc aliquiJ , vt cfte voccm, elfe lonum arci- 
culacum , elTc nomcn indeclinabilc , Sc tam bcnc loqui 
acde rebus atiis ab ipfo iignificacis ; ergo cric proprie 
cerminiis. 

C^u6J li adhuc inftcs, A tcnomine ttrmirti non intet- 
I gi.uiii illutn quialiudaic iigniricacj facics quxltioncra 

dc nominc , in qua oporccc ,vc ctuiit hanc acceptionentj 
oftcndas elTc communtotcm : noncnim iibcrumtft, pro 
arbitrio nouam vocibusfi? ( nihcr.tiou;m impotteic. 

H nc infcro , Litctas etum clfc ccrntinos , quauJo 
folx accipiuutur ; Vt cum dico, ji tft /im-*.- quod minus 
confeqiientcrncgauit nonnullus, mocns cxcoquod \ 
n«n cft JiUio , tcd compolitiua did.onis ; qux ratio dc- 
bilis eft : quia fiuc fit Jictio.fiuc non, potcft componcrc 
propoliuoncm , Si dc ca poflunt aliqna prxJicari , vt in 
prxJitfta propoiitiottc , Atftlittrtt, non minut qu.im tl 
6isctcm,bUilritftv ox : crgo non dcficit a rationc tt tmi- 
ni, co quoJ non iit didto. Dixi, tjuandofoU acapni tur: 
quanJo eniin coioponunt aliquoJ nomcn , IOI1C non 
tam fum ptopoiitionis cxtrcma , quam compofttina >i • 
tremorom 1 ac proinJc notl ctrmini , fcd parces cctiuir.o- 
rnm vocandx vidcntur. 

Infcto fccundo a fortiori, Verba fignific»iiuai,'etiinifi, R 
dum cxcrccnt mnnus Vcrbi , non fint terminus, quia non 
fitnt extrcma propolitionis , fcJ vnio Sc mediuiv-iMius) 
polf; cifc ctTir.inos ,qr.ia etiam polfunt alfumi vt lub.e- 
ticnm.vcl prxdic2tumalicuiu"s ptopoftcionis : vt li dicas, 
ametftvox,am9tft f"trbum,!cc. Et iJcm intclligc Jcafis 
oratinnis partibus, AJncrbiis, Prxpofitionibus, Interic- 
ctionibus, qux omncs dun pofliut cftc propofuionis ex- 
ttema , dum pro fcipfis fupponuiuur , poflunt ctiatn cfle 
tttiuiiii. 

Rogabis fccunJo , Vtruin propofitio fimplrx, qnx 
cuui al.a ftmplict ptopofitioncm hypctltcticam compo- - 
nit , fit tcimintts. RcfponJco cum diftindlione : dux 
cnim funt propofitiones hypotheticx ; Vna ex aggregj- 
tione duarum catcgoricarum ,itata:ncn , vt vna non ftt 
fubicdVum altcrius» v.«. itla, Stt dormio ,fjr cortntum vi- 
gilat ; in hac pnto vnam catcgoricain non efle tcrmt- 
nuin alterius , quia ncc cft fubic&um nec prxdicacnm 
illius. Alia cft cactgorica.vt Petrmm tfft atbstm.tft peffibiU 
(dcqna iupta mciuioncm fcci) in hac putocatcgoricam 
cltc tcrminuni hvpc.theticx', quia ( vt dixi iupra) cft 
fnbitdruin illius. Nequc obeft, illam ctiam conltareter- 
minis : nam bcnc poteft id , quod in fe eft quafttoram, 
clfc pars rcfpcr2:ti altctius tottus : vt matcria , qux in fe 
componttur paitibus ititegrantibus cftpars tefpcdu ho r 

minis, 



Digitized by 



De Terminy Secl II. 



[ , & qnarUbec pars mjtcrijc rcfpcciu altcriu? maio- Tcrminus vocaKs ( idcm inccllige de fcripto ) diuidi 

jotis i pattis , iir qua ipfa inciuditut. potcll In (ignifi otiutm, & non.figmfitaiiuum. Hlc cft, qui 

Rogabis tcrxio, in hac propofitione, Ego amt, Sc fimi- aliquid ad placitum figtuficat, ^ t Dtm,homoJto,Sic. hic 

libns , qui fmt duo termini diftinclt a copula ; nam amo ver6 eft, qui nihil ad piacitum fignificat , 1 djifTii 

9 cftVetbum, ac proinde luxta di&a non cft caminus : Pto huius diuilionis notitia aduate Prin.6 , Duplex 

•liqoidautem aliud.qnodclaudatur incraduos tcrminos eflc fignum , ntturnlevnnm , qno.i ex fe inJepcndcntct 

nihil cft; ergo vel bona non eft defimtio Tcimini fu- .abhoir.inum libera voluiitatc aliqnid a fe tcprxfcntat, 

pra tradita , vcl hxc non eft propolitio. Rclpondeo, vt furons igncm , veftigium bouis b >ucm , lux folem, 

illam & funiles ptopofitioncs huic xquiualcrc , tgofum Scc. Aliud »d pUcitnm, quod cx voluntacc hom.num 

omtant. Ratio eft : quia omnis propoficiodcbtt conftare allumptum eft ad fignificandum aliquid qnod dc ic non 



fubiecto , prxdicaco , Sc coputa : copula antcm eft Vcr- 
bum fum,tt,fni , quia ciim copola fignificet idcntita- 
tem intet prxdicatum & fubicaum , hxc antem idcnci- 
tas fighificctut pcr Vcrbum fum , tt,fm' ; fit vt in omni- 
bos propofitionibns hoc Verbum dcbcat fubinielligi. 
jtmo ergo virtnalitcr cft prxdicatum Sc copnla : qua- 
tenus eft copuhr , non forritur rationcm termini ; eam 
vero rctinet , quatcnus eft prxdicactim. Exquo pacct, 
1 in illa propofitionc includatur uura duos illius tcr- 

S E C T I O II. 

DiuiJIo Termini in Menmltm , Vocnltm, 
& Striftum. 

10 'TpErmmru .vtvidimos, cxtremom eft propnficionis; 
X ergo quot rucrint propolitionis fpecies , tot crnnt 
& tcrminorum. Quia crgo p/opofitio triplex conumi. 
liitcr aflignacur, Mcntalis, Vocalis,& Scripta ; indctri- 
plex enain eft terminus , Mtnialu , Vtcalu , Scriptut. 
Scripcos ,eft vox fcripta vcl in papyro , vcl in parietc, 
vel inqnauis alia rc propofitionis fcriptx compofitina. 
Vocalis ,eft vox ipfa ab hominc prolata , compofitina 
jpropofitionis vocaiis.Tcrminus mentalis, cft aclns ipie 
intcllcdcus ,quo concipio prxdicatum Bt fubicdtum. 



fignificabat : vt hxc vox homo ,qux de fc non nugi> fi- 
guificat quamWiflri , im.pofita cfttamcnab honunibus 
ad fignificandum homincm. ldcmeft do ramoanccta- 
bcmam.qni non cx naturl fua, fed ex arbitrio hominuin 
fignificat ibi vcndi vinum. Fufiorcm ftgni cxplicationcm 
vidcDifput.Logicx xut. arram.19. Adnatc Sccundo, 
Voces omnes , fiue fignificatiux fint ad placiium , fme 
non, ellc tamen fempcr figna naturalia loquentis. N.tm 
quod hxc vox Itt fiaciat me vcnirein cognitipncm ho- 
mini? koqucntis pct illam,id habct ex naturafua: fiue 
enim homines velint , fiue non , quando cgo audio ali- 
qoam voccm , agnofco ftatim, cam ab aliqnoprolaum, 
qualifcnmquc fit.criarofi cans non inteUigam , vt bliilri, 
oc cxtcrx omncs. 

His pofitis aduerto , Qnan.lo dinidimus tcrminum in 
figuificatiitum Sc nen-figmficatinum , non loqui nos dc 
iignificationcpctfonxloqoentis; nam.iuxta fuppofica, 
hxccft omni voci 6c tcrmiiv» connaturatis , ideo nulhij 
eft in hoc fcnfu mn-figmficatums : fcd loqui dc fcamdl 
fignificatione , qux riim fit omnino atbitnria , non 
conncnir omnibus vocibus & tcrminis ncccftai 6 ; fcd 
alijfunt fignificatini , aKj non. Terminus ergo fignifi- 
catiuus fic poteft dcfiniri : Ejl txtrtmnm profmfiiiinit t 
tx plncito botninum in alicuiut rci togiiitiottt not dntttit. 
Prima pats definitionis , fcilicet , clTe txntmnm pttpo- 
Scd adncrtc Primo, Vocalem & Sctiptam propofitio- finomt, fortitur rationem gcncricam ; quia in ca conuc- 
ncm folum fecundiim quid & improprk efle propofitio- nit cum nnn-ficnificaciuo : fccunda vcro cxplicat difiV- 
ncs:quia iplx non affirmant propiic, fcd funt mera fi>. tentiam ; per iUam enim diftinguicor a non-fignifica- 
gna interiotis propofmonis , qux fola eft vera anYma- tino. Vtraque pars deflniiionis manet cx ,diclis facis 
tio, aot negatio; quaproptcr fola dici poteft propofitio, explicat». 

exterior autem dcnominatnt ab intaioli- Tcrminus non-fignificatiuus dcfiuitur , tjft txtrtmm 

> Video, Bonam-Spcm traci.7. anom. 15. docentrm,' prepefititmt mhit tx plmiio btminnm rtprtfenitr.s : qvtx 
propofitionem vocalem , cciam «t feplratam ab intcllc- dcfinitio non indigCT cxplicationc noni. 
Aoali fignificarc. Hoc tamcn non videtot effc vcrum, 

aniavoccs, fifepatenturabinftitntioneliberahominunj SECTIO III. 

volnntate proximceas profacnti» , ant faibcntis , quo /^\Va a Vocalcs tctmini dioidontur tV dcclarantur, 

fenfn vidctur de nomine qnxftio , an tunc dicenda fit ca V^declarantur 6c diuiduncnt mcncalcs ; quia hos non 

popofitio arfirmate, an folum cxcitare fpecies in audien- nili per vocales intelligimus , idc6 non facio pro eis 

te,vti,quando Pfittacos loquitur. Rcs cft paroi momenti. diftiiiftas fe«ionc< : fi quid va6 fpecialiter notandum 

Si Dropofitio mcntalis non lit compofita ex triplici occurreritin aliqoa dioifionc in particulari , id fno loco 

aftu,fcd indiuifibilis omnino(vt qnidam volunc, Sc nos, attingam 



Dco duce,in libris dc Anima difp.tf . a num.8 j. oltcnde 
mns)in mcntc, fcu in propofitione mcntalidiconon clle 
propric terminos : qnia rcs omnino indiutfibilis ncn po- 
teft cfti terminus fni ipfius. Improptic tamcn, dicnncnr 
termiiu mcntales , qtutcnus p<.t vnicnm aclum conci- 
pimus , qnx pcr plnres tcrminos voca!cs exprimimus t 
velquatenus ad iltnd iudicium prxcclferunt ues dtflin- 
Axapprchcnfiones in tpfo intdlcctu , vna de prxdicato 
folo , a!ia de fubieiko ctiam foh» , tcnia de copula qux 
intcr dnas itlas propric inclnditnr. 
» ■ Cum hxc cgo clariflimc tra iidaim, miror , Ouicdnm 
deinde contr. 1 . de Summ. puncl. a. gloriari , fe contra 
communcm fententiam dcprehcndilfc , mcntalem pro- 
pofitionem non hab.re tcrminos , c6 quo l fitindiouib - 
. lij. Addit item fc rationcm hanc apcrire.Ccrtc ea ratio, 
vt dixi , communilitma intcr Authorcs , cV a mc ex illis 
tradita, noni non ind gnic apTrtionc 

Hic tradunt n^nnulli oIiul-s mcntilis termini , feo 
cognitioni? diitifiones , intnitioam, abftractmam ,dirc- 
Aam Sc reflc\am.?c alias fimilcs , qux non fnnt Lf>gicx, 
fed anitnafticx ; idc6 cas omitto nunc, rufius de ipfu fuo 
loco difpotaturns. 

Jt. P. T^odtrH.dt Am*gtu 



Tcrminns mn-figmficMiwts nullam aliam habct dini- 
(ioncm ,qnx noftra intcrfit : diuifiones enim defiimun- 
tnrvel cx diftindhs rebus cx pattcobicfti fignificatis, 
vcl cx dioerfo lntcllcaus modo concipicndi eafdcm rcs, 
qui etiam per voces fignificator. Vbi crgo nulla eft res, 
auc conccptus diucrfi pcr terminnm ftgnificati (qualis 
non cft in non-fignificatino ) non habet locum eadiocr- 
fitas dcqna nosin prxfcnti. 

Prim6 crgo diuiditur Taminus fignificatinns in c»w- 
mnnem , & in finguLtrem. Illccft , qni fignificat rcm 
pluribus communicabilem , vt, homo, /r«,qui fignifi- 
cant naturas hominis Sc leonis , qux in hoc & in illo 
hominc , hoc 6< illo lconc reperiuntur. Scd aduertc . ad 
rationcm tetmini commnnis non tequiti , actu cflc in 
pluribm , fcd poflccfle; vndectiam folo cxiftcnce Ada- 
mo , nomen.fcnJM.crat communc : Sc nuncdc factocft 
communis vox fol, quia licct dc faaonon detur nifi 
vnicns fol, polfnnt tamen dari plurcs ; ficut foJo cxiften- 
tc Adamo, poflibiles crant multi homincs. Nonnnltiex- 
clndunt a ratione termini communis nomen ciuittts, fcd 
immerit6 : quia tmitnt fignifi^t hanc & illamciuita- 
tcm,uonfccusac,fcw»«,hunc & illom hominero. Fateor, 

A a fi 



! 5 



Digilized by Google 



Difputatio 1 In Summulas 



fi nomcn, dnitiu , comparetur non in ordine ai banc 5c 
iilam ciuratcn , fcd aJ hunc & illum hominciu* qni 
vnam ciuiutem comp"ttunt, vt fic, non clk tcrminura 
commnnfti : quia Ucet plura fignificct, non umcn ita, 
vt in qtiolibct repcriattu tatio totms ; ncccnim qulibet 
homo cft cinitas : tcrminus antcm communisdcbct to- 



Tetminns fingularis eft.qui fignificat vnam ratinnera 
pai ticularem, tton cnmmunicabilcnt plttnbtis : \t,De*s, 
Michacl,Scc. ltcct aliquando particulaiitcr Sc improprie 
dtcmtur muiti Dij,€cc. 

Diccs :Etiam nomcn Prrrn/cftcommunCjquia llgni- 17 
ficat plures homincs , quorum cnilibct conoenit c(fe 



14 ta . faluari in quolibct cx fignificatis : ficnt in hoc fcnfu , Pctrum. Rcfpondcnt rcccnriores nonnulli , tdco Petrum 



ctiim homo comparatus ad paitcs homini» , antinam 
fc licct & corpus , quas figiv.ficat, non cft tcrminus 
communi! , quia quxltbct illarnm non eft homo , fcd 
foLm coiuparacus ad Pctrutn & Pauluio collectiuc 

fomptot, 

Rogabis Primo, an fit ternvnns commnnis, Pttrm & 
Panlm coP.cctiuc fumpti. Rcfpondc o cum P.Hnrtado, 
non elfe ; quia tv-.n potcft dc quolibct fcorfim totns prx- 
dicari : fi v et6 diccrctur Pttrm vtl Pautm,im\c cfte com- 
mutKtu , quia dc quolibei^otcft vcre dkJ , Eft Ptttus, 
vc". Panlits. 

Ro^abis Scctuido.an hxc \-cx,mmt btmtSn termnus 
coihmunis. Aftiimat Huuado hicf.^y. qnia lignirica- 
tto vocis fccundum fc conftdcrau , tota conitcnit omni- 
b.is hominibus. ScJ in h<<c non viJetur confcquentet 
locutiis al ptxcedcntcm (entcntiam:quialicct vox homt 
dc fc (i; v niuc! fal s , aftv&a tamcn vocc ttnmi , iam non 



non cftc eommunem , quia dcterminatc fignificat huno 
homincm , cui repugnat cfteplnrcs. Sed contra , quia 
li ti determinaii iJcm Itt ac , fignificat hnnc folum, 
falfutn cft ; qnia fignifcoat etiam alios homines : fi ve- 
16 ti dtttrminmti ldem fit qnod , vcrc hunc figni ficar, 
fateor , fed inde nihil infcrtur , quia etiam hoc noroeri 
bm» ltgnificat in hoc fcnlu Pctrnm , fcdquia ligttificat 
etiam alios , cft commnnc. Mclius ergo 6c claiius 
rcfpondetnr , nomcn Pttrut fignificare quidcm plnres 
homines , non taracn quatcnus conncntunt in aliqni 
ratione; fcdfignificarceosvt diuctfos: ncque enim in 
omnibus homimbus, qni vocantur Petrui , datur ali- 
qua ratio communis ftgnificata pcr nomcn Pttrut, 
vndc nomen hoc xquiuocurn eft , vt dicam num.ao. 
oftcndcns quo caitt etiam hoc ! nomen communc fit. 
Diuifio prxcedcns conncnit ctiam tcrmmo mcntali; 
ln mentc cnim 5c eft conccptus communis * v. g. qucni 
cft vmucrfalis ; quia non p^tcft dc qitolibct dici , eft »m. formo de homine vt fic , ( de qno fufiiis in Difpnta- 
pxs btmt, ftcut tpfe docct $. 50. dc eadcni vocc arf.eH tione dc Vniucrlalibus ) Sc eft 



figno hicbmt, cam m»n mancre vniuerlalcm. Conrir- 
mo, & exphco. Omnii htm» , idcm cft ac , bu & itte , & 
itlt htme, ckc. At hic & il!t non cft terminus vn ucrfa- 
lis; crgo ncquc tm»is htmt. Piobo cuidcnter confc- 
, j qpentiam. Quia rcpugnat.duos tciminos dari libi arijui- 
pollcntcs , quoi ttm vnus Itt vniucrlalis , alur n<>n , vt 
pcr fc manifeftum cft. Vndc rttrlnm aducttvs, non bcnc 
pobari huius tcrmtni vmuctlalitatcm , cx eo qnod , fi 
dico tmwt htmt currit , bcnc infcratur, trgt Ptnm & 
Puulmcurrit: hoc cnim tdcm argumcmum pollct ficri 
qnando dico , Pttrm & P*ulm turnt ; qnia tuncetiam 
dcquolibct bcne infcuur , erg»c*rrit. ldcm clt, qtian lo 



gularis , vt qucm fwrmo dc Deo , dc Pctro , de 
R«»ma , tkc. 

Sccundi> potcft dinidi Tcrminns in vnintrfaltm Sc 
inftritrtm fcn ft*guljrem , qux dimfio conuenit aliqno- 
mo.io cum ptxccdcnti , quatenus omnis tcrminus com- 
munis cft vninalahs, & c contrario omnis vniucxfa- 
lis cft communis. Diccs , Terminus analogns cft com- 
munis , Sc non eft vniucrfalis , quia non pertinet ad 
vllnm ex qninqne vniucrfalibns •, crgo non cft iden» 
communis Sc vuiucrfalis. Rcfpondco , vniuerfalero 
poftc duplicitcr accipi : l^rimo , provt fonat id quod 
conuenit multis , Sc in hoc fcnfudico ,idem dTe com- 



dico , ttta tmtMitfi Ut* : infcttur enim, crgo inc & tllt muncm Sc vniucrfalcm ; qu > fcnfu ctiarvr analogus 
thdttfi Itttm : non unetl idc6 t»t« c «i/<t» cft tcrminns cft vniucrfalis. Sccundi poteft accipi pro vniuerfali 
vniucrfalts , vt fupfa uocui. Rc',"pi>ndco crgo , tcrmi- Logicc, quofcnfu non omnis tctminus comroonis cft 
num comrminem attt voinenaleoi duplicitcr pollc acci- Ynincrfalis , quia non omnis cft vniuocus , provt ad 
pi : Vcl qnia mn!u ligniricet ; mquo fcnlu fauor illum vnincrfalc Logicum requiritur. Diftctt autem hxc di- 
rlf; vniuerfalcm , ficut eciam , auitas ,txercvm, Petrui, uifio a prarcedenti , quia non omnis terminos fingu- 
O Pmi!ui , tfbkUU hnat. In prxfcnti tamen non ita uiis debct cllc infcnor ex conccptu fuo , etiamfi Jc 
illtmt vlurpamus , fcJ pro terniino ilio communi , qni f>Ao fcrc omnes fmgularcs fint infcriores. Probo td 

ntanifcftc ! qnia etiamfi non elfct polubile alit]uod> 
aliud ens , Dco cxccpto , quo cafu Deus non coutinc- 
rctur fub vlla tatioi>c fupcriori Sc communi , Deut ad- 
buc cllct tcrroituts fingulatis , Sc non cfTct infcrior, vt 
per fc conftat , crgo terminus fingularis , vt talis , naa 
pctitellc inferior. Diftcrt Jcinde , quia nec omnis infc- 
tior cft fmgulaiis : hotno cnim cft infcrior rcfpcdo 
aninnlis , & tamcn kem» non cft teiminus fingulari»» 
fcd comnttinis. Vcrttm tamcn cft , non ciVc infcrio- 
rcm Sc communem fub caJcm , fcd utb dincrfis ratio- 
ntbus: provc eniin comparatur cum animali , cft infc- 
tior ; iupcrior vcro , provt compaxaiur cura P«ro > Pau- 
lo , &c. 

Tcitio diuiditurTcrminus in tmfufum & itttrmin*- 
tum. Confufns cft , qitial quid lignilicat vagc Sc indc- 
Urmtnatc , vt bemt : non cnim magis figniricat huuc, 
qtiam illnm ; vndc non potcft infcrri , Htmt turrit, ergt 
Petrui curnt i (ci.\,erg»vel Petrui vtl Paului currit. Dcter- 
minatuscft , qni aliquam rcm in patticulari ligmficac, 
iJccSqnc non potcftaltCiiapplicari,vt DtHS,Pttrut,ltan- 
uei, icc. 
Obiicics 



polli- prxdicari d; molcis. Licct crgoom»»// bomt mnlta 
figmficet; quia tamcn dc quolibct nou dicicof cllc cm- 
mtm btmmtm , idc6 non cft KrnrinOS commnnis. Ncquc 
lntfkit fi dicas , prxdtcatum , cni conncctttut .polTcdc 
qao)*bet aftiriravi , idioqttc tcrmiitum tllnm emnii dici 
ilifthbacioooi , quim ranoncm ctiam iofiaoM Hurudo; 
tiulc cuim bcnc lcqnctur , pr.r Jicatnm clle commnnc : 
fcd quia ipfum fubicctum (.lc quo Jifpntauitis ) not\ 
putell racom ptxJicari in altaa propoftcione , accipicn- 
do mfctiora leorftm ( iv>n eitim poilumn^ diccrc, Pttrut 
I C eft tmttis hom», ctiamli polLmui Jiceic, Pttrus turrit) iu ie 
fir, non cllc commnncm voccm emms beme. Stcuc qnan- 
do dicn, tetus fofulus tft latui , vcl ttta cxmtat , poccft 
appl ciri cuiltbct prxJicatum latui , Si iJco ipfunt cft 
tcrminus communis. Tamcn qttia teta ciuitai non po- 
teft pcxdicari d: quoltlxt , ide<S teta (imtat non cft 
tcrmittus communis , vt bcnc ip!c §.1,6. docuctat. Nc- 
qne in hoc cft cxcogaabilis dirf.-rcntia intcr nomcn 
ttuitai , Sc emnts cutei , ■ cl tmnii i.om» , Scc. quo ctiam 
ienfu particula , & , cft J.ftnbuciu , <Sc <aincn non clt 
vnntcrfalis,inxtadcla. 

• T.indcmadue>tc , tcrminum communcm non necclTa- 
rio efic vuiuocunt : fanum cnim, & tni , (etiamfi ftt ana- 
lcigmv., dc quoalibOlunt tciminicommunes,quia ablo- 
lmcdeiv.ulcts prxdicaittur : requirittir tamcn ne vox fit 
xqnmoca , ficut ca>m rclpedTn tcrtcftris Sc ccclcftis ; vel 
gallm ri-ipe&u gallmacci , & hominis Franci:quia tunc 
i.on eft vna , fcddux iigntficationcs per, accidcns ibi 
conmnftx. 



Homo etiam fignificat dctcrminate omnes ij) 
homincs ;quandocmmdico , bemt tft animai , tectc in- 
fertur , trjt Peirui eft ammult trte Panlui , Sc fic dc aliis^ 
non cigo cft tcrminus confutus , led dcte. minatus. 
RcfpoiiJco, fibemec* fc elTe tcrminum confufum vn- 
dc ihndo rigori propofitionis , ctiamli vnicus homo 
vcl ilie, clfct vcrum diccrc ,b*metft 



clfit animal , hic 
Quando 



couiungitur cuiu ptxdicato 
ctTentia 



Digitized by Google 



De Terminis , Se£l I V. 



ili , v. gr. animali , rationali ,&c cx i 
acceptionc vfurpatur pro vniuerfali, ac fi diccrctur,Om- 
nit hemo tft ammal : quo fcnfu eft trtminus detcrmina- 
tus ,quiaaetcnninatc fit in paxticplari fignificat omncs 
homincs ,*tiarafi cosdiftinais luis nominibus vel con- 
ccptibus non explicec 

Hic vciim aducrtas , terminum confufnm non idc6 
dici , quia cx parte obiecti fignificet aliquam rem con- 
fufam : confufio enim eft folum in lntcllcdtu; a parte 
autem rci omnia funt determinau Sc lingulavia , Petrns 
v. g. & Ioannes, hic leo,ille equos. Dicitur crgo con- 
fufus , qnia licct rcs detctminatas fignificct , fignificat 
eas tamcn modo confufo. Id intclligcs clarc hoc cxcm- 
pIo:Qnandodico, Pttrnt & Pttulus , eft terminus de- 
terminatus i quia diftin&c Sc copnlatiuc vtrumque 
io fignificat : fi vcro dicam , Petrtu vtl Paulus, iain eft tcr- 
minus confufus ,cum tamcn ex partc obie&i non n.inus 
Pctrus & Paulus auingantur quam antca , ncque cx 
parte obiccti fit illud vtl , fcd quia tali attinguntur mo- 
do , vc non liccat indc determinatc infcrre , ergo Pttrus 
currit,Sc quia aliquo modo confufum rclinquit intelle- 
cttun , ideo vocatur tcrminus confufus. £t hxc oporcct 
benc notare , quia multi fxpc falluntur, puuntes tcrmi- 
no confufo ex partc obicdti rem aliquam confufara 
refpondere. 

Quart6 potcft diuidi Tcrminus vocalis in vninocum, 
aquiuecum, Sc ttntdegum, Vniuocuseft, qui vcl vnam rein 
fingnlarem fignificat , vt Dens ; vcl qui fignificat plura 
vt omnino fimilia , verbi gtatii homo , leo : fignificat 
cnim plura indiuidua vt omnino conucnicntia in naturi 
animalis. Vbi obfctua , ad rationem ttrmini vniueci 
non tequiri , vt res per illum fignificacx fint in fc 
omnino fimiles ; fcd fufficcre * fi in ratione per no- 
- .men importaci omnino conucniant: v. g. hoc nomcn 
tninutl cft vniuocum , non qnia omnia animalia fint 
eiufdem fpeciei , & omninu fimilia ; fcd quia in 
tatione animalis fignificau per nomen omnino con- 
ktenianr. 

Tcrminns xquiuocus eft , qui fignificat plura vt 
diuerfa , v. gr. nomen gullns , quod lignincat gallum 
gallinaccum , & hab ; tatorem Gallix , Sc homincs cuiuf- 
£i dam familix quiGalli dicuntur. Vbi ct.am obferua, 
nomini xqniuoco non nocere conuenientiam intcr fe 
rerum ab illo fignificaurum , nifi prxcisc quando ca 
conuenicntia intenditur cxplicatipcr nomcn i ficnt c 
conttatio diximus dc termino vniuoco, non ilii obefTe 
diffcicntias rerum a fe fignificatarum , fi pcr ipfum 
aon cxprimantur. Hinc intdliges , qua rationc *ntm*l, 
etiam vt fignificat gallum gallinaceum , Sc habiutorem 
Ftanciz , fic vniuocum , nomen veto g*Uus cciamfi 
eadcm fignificet , fit xquiuocam. Ratio cft , quiaani- 
mal ea fignificat qaatcnns fimilia ; g*ttn* vcr6 , licct 
eadcm fignificct , non tamen quatenus fimilia , fed qua- 
tenusdiuerfa inter fe , feu fccundum rationemdirfcren- 
di. Im6 hoc nomen Pttrut eft xquinocum , dum 
hunc & illum homitiemfignincat ; ctiamfi illi fint eiuf- 
dem fpecici ; quia illos fignificat non vt funt vnnm , 
fcd vt dirfcrcnces propriis rationibns , vc fupra dixi. 
Ec hinc intdligcs rurfus , cur nomcn Familix non di- 
cacur nomen Proprium , neqoe xquiuocum : fic vcr6 
nomen C*r»tus , etiamfi multo plurcs fintCaroli ,qnam 
fint ex AuftriaciFamilii v.g. Intclliges, inquam, hinc, 
quia nomen Familix fignincat eos omnes , vt conue-* 
nicntes in hoc qu6d ab eadem radjce proeedunt, ide6- 
que fignificat illos vt fimiles ; qnapropter eft vniuocum: 
at Carelut non fignificat homines provt conucniunt iu 
aliquo prxdicato , ideo non cft vninocum , nifi fortc 
Xl refpedtu illorum ,qui , quia nati in Fefto fandi Caroli, 
ita cognominantur , relpcctu quorum etiam hoc no- 
mcn cft vcrc vniuocum jfed quia vninerfaliter hoc non 
lotc merito 



attenditur , idc6 abfolo 
nocum. 

Tcrminus analogus eft, qni fignificat plnra vt aliqna- 
liter tantum conaenicntia in ahqaa natnra , vt ri/kt , 
^ui dicitur dc homint Sc Aeprnte , de illo propti^ dc hoc 
X. P. A\odrit,dt timag** 



impropric. Alexander de Regc Macedone propric , de 
aliis generolis ac hbcralibus viris impropiic Sc pct 
Meuphoram. 

SECTIO IV. 
Jionnmlltt nltt dittijiones Ttrmtni. 

QVinta dinifio Tcrmini fignificatioi vccalis cft in 
cttttgorenuukum , fyncstigortmdtHnm , Sc mixtum. 

Caccgorcmaticus eft, qui pet lc fine additamentoaliquid 
fignihcat , U poni potcft in ptopofitionc , \ibeme, 
tnu,Dout,Scc. Syncacegorcmaticus eft , qui pcrfc pcr- 

non fignificat,vt«w//iii,Mn0i/,&c. quia nifi addaiut , 
vel home, vcl Uo , vel alias terrninus catcgotcmaticus, 
nihil peifecte pet -.Sios fignificatur. 

Tcrminus mixrus eft , qui aliquid cx vtroquc partici- 
oxt,\tdo8eMLte,f*pitnttr,bene,mttle,&L reliqua Aduet- 
bia : qux quia fignlficant modificando , non funt pcr- 
fcctc carcgorematica ; Sc quia fignificant aliquod ens 
dcterminacnm , non funt fyncategorematica,£ed mixra. 
Hxc Adu^rbia cxclufimus num j . a ratione tcrmini : vn- 
de, vt hxc dinifio dcfcndi qncat,fo!um dcbct clle in c*tc- 
gortmatitum Sc f/»t*tegerem*ticmm, M j 

Diccs : Tcrminns Lyncatcgorcroaticus non poteft 
c(Te pcr fc extrctnuin propofitionis , quia perfccle non 
fignificat ; ergo pcr fc non eft terminus. Refpondct 
quidam , Vt fittcrminus, fufficcte fi poffit fimulcura 
alio propoficionem componere , vt extremum illius. 
Sed contra , quia ctiam A.iucrbia fimnl cum alio pof- 
funt elll- propofitionis cxtrcma ( ie£te enim dicitur, 
Pttrtu tfl m*ximi ioUtu , Iomhu efl v*ld't cuditut. ) 
ergo cciam Aducrbia erunt tcrmini , non fccusac fyn- 
categorcmatici ; quod tamcn ab his negatur. Si quid 
fcntiam fatcar, ego dicerem, etiam fyncatcgorcmaci? 
cam non cffc pcrfc£tc tcrminum ( vtconuincit rcplica;) 
fcd quia quxftio cft dc voce , loquendum cum multis : 
pro quo potcft aliqna aflignari difparius inter terminos 
fyncatcgorcmaticos Sc Aducrbia , qnia hxc non funt 
propric Sc fVrnulitcr (criam vt cum aliis coniuncu) 
prxdicatum fcu inbicctum propofitionis ; tcrmini 
ver6 fyncatcgorematici, vt »*//im, faltcra vtcon- 
iuncci cum aliis formalitcr,& in icoto.funt przJicatum 
& fubiedtum. 

Rogabis , vuum nomina Adicdiua , vt *lbmt, nker, 24 
doEius,Scc. finttcrminicategorcmatlci. Nonnullus tasi • 
conatur probare , orania nomina Adic&iua elTc fynca- 
tcgnreroatica , id eft, (fccundum Calcpinnra } fimul 
fignificantia' ; quia Subftantiua non fignificant , nifi 
cum Adicctiuis : & rcfnut omncs Summulifus id ne- 
gantes, aientcfqtie , fola ca nomina , emnis , mtllus» 
sdittuis , effc terminos fyncatcgorcmaticos. Vcrum fi 
hic Calcpino adhxfiffet , reperiffet in co , folas ha* 
voccs , omnis , nttllut , tditfmt , dici cxprcfsc tcrroinos 
fyncatcgorematicos , quia hxc vox fynt*tegertm*ti- 
cus non vfurpatur pro voce qux cura aliis fienificec; 
in hoc euim fenfu ctiam Subftantiua effcnt fyncatc- 
gorcmatica , quia etiam fignificant fimul cum aliis : 
accipitur crgo pto ei voce , qux fola non fignificat 
pcrfcdtc. larn ergo hinc puto nobis mcdii vji inccdcn- 
dum effe inter fcntcntiam huius rcccntioris , &^com- 
munem. Quarc diccndum Prim6 , Adicctiua effe par- 
tira fyncategorematica , Sc partim caccgorcmacica. 
Prirna pars , in qui acqniefco huic Audtori , probatnr : 
quia donec addacur vel honut , vcl Uo , \e\pttrttt , ura 
non intclligo perfccl c dnm audio tdbus , ac dum aa- 
dio euenu } crgo um illc eft fyncatcgotcmaticus , 
qnim hic. 

Diccs pro communi fententii , Albus fignificat ic 
idem qnod bubtns slbedincm , fcd httbent albccUntm cft 
terminus catcgorcmaticus ; crgo Sc *lbus. In primis 
contta hoc aiguincntum inftatot facile : quia etiam 
emnis fignificat hubent tttulitatcut , ergo ctiam em- 
nit crit cerminus categorcmaticus. Rclpondeo ergo, 
b*btns ttlbtdinem fi adicctiuc fumatur , effe teimi- 
irum partira fyncacegoremaucam , nan fccus ac dbtu. 



a r 



Ratlo 



Digitized by Google 



Diiputatio I. Iri Summulas 



Ratio eft . qnia nomina Adicdliua ,etfi fignificcnt fbr- 
mas , quia tamcn cas lignificant vt adiaccntcs alteri, 
quamdiu non explicatur itlud altctum cui adiaccnt ,iila 
fignificatio manct iropetfcaa. Et proptctca Adieaiuum 
dcnniturcflc ,qucd te fok> inotationc ftarc non poteft; 
Subftantiua vctb , quta figmficant per roodnro pcr fc 
ftantis .pofiunt fola inoiationc fignificarc. 

Ex his refpondeo ad confirmatioucm .concedendo, 
tcrminum uibm fignificaic idcm quod babtns slbtdintm: 
addo tamen, htdstns sibtdintm , fi adiectiuc fumatur, eflc 
eliam fyncaiegoreinaticum , proptet rationcm didcam. 
Im6 licet *lhm fubftamiuc ligmficct idcm quod*/i«» 
adicdciuc i qnia tamen fignificantdiuetfomodo, nlbnm 
fcilicet fubftantiuc fign ficat per modum per fe ftantis, 
tdbm vcib adicaiuc pcr rr.odum alteri adiacentis ; fu.vc 
illud poflit poni pa lc in piopofitionc,h«c verbncn : cx 
quo vlteriu* otian , vt illud fit catcgotcmaticum pcr- 
fcftc , hoc v«6 non. 
xC Qu6d vet6 AJicaioa fint partim categorematica (in 
qua fecun 14 partc conuenio cum communi fcntentia, 
lc difccdoa reccntioribus ) patetindc , quia fjdtem pro 
prxdicatn pnflttntalfumi fola, vt, Pttrmtfi iuftm , Dtmt 
tft omnipeteni , quod non habent termini fyncatcgore- 
rrtatid , emnis t nullut , qui tam quando funt fubicaum, 
quam quando prxdicatum , cxigunt alium tcrminnm 
nbi adhxrentero, fine quo perfcac non fignificant : ncc 
enim dici potcft , cnrrtns tft omnts. Ergo Adicaiua non 
funt putc fyncatcgotcmatica : ergo mixta inter catego- 
rcmat:ca Sc fyncategorematica. 

Refpondent iccci tiores , Etiam poflc dici, H*mo con- 
fmi cogittm tfi aliquis; Qertntin tmr.it rti, tfi nullus- t 
Dtm & irt*itv tmnin.t tgoetiam tcrmini purc fyn- 
categorematici?pofl'unt foliponi loco prxdicati : ergo ex 
hac paitc non diffcrunl acxteris Adiedtiuis. Scd contra. 
Qnis cniro non vidcat , iltas propofitiones , etiarofi in 
rigorc vetx fint , valdc tamcn clfi: alicnas a comrouni 
vln ? Vndc vcl ex hoc folo capite fufficiens affignatur 
difcrimcnabaliisnominibns. Qtiis enimvnquam dixic , 
Qtrentin tmnit rtt tfi nullum > fe J, c ttrcnt M tmnil rci tft ni- 
hil. Aut quis dixit , Htmt tenfuse cegnitns tfi altquit f 
fedeft aliquodindiutdoum. Similiter , Dcus & crcntur* 
fmnt om-iis. Ccrtc nifi intelligatnt ibi Adicctinnm tntiu, 
propofttio eft impafcdiiflima , Sc non fcio cur ( fi calcs 
prapofitioncs voluciunt accipcie )confugciint ad iltam, 
* X y Hcrna confuse cogrtituseft diquis : quia tain bcnc potc- 
rant diceic , Ptttm tft nliquis, quam, homt cenfuse eognitm 
tft uliquir. Conftat ctgo, Adieaiua , qoia perfectiffime 
pra prxJicatis poffunt lo!a poni(quod non habcnt«awi/ , 
ttuHm , tdiquit, non elfe omnino ty ncatcgotcmatica , fcd 
mixta, *t nos omtendimns. 

Htc diffcrcntia non placnit Oniedo controucrf. i. 
puna.}. co qubd dum dicimus hamo tft ulbrn , fcroper 
mtclligatur etiam cx partcprxdicaci iJcm fnbftantiuum, 
qnodex patte lubicdti, vt idcm fic diccic homo tfttdbm, 
ac homo tft homo tdbut. . Hxc tamcn obiedtio Sc falfam 
. continet doarinam, & contra fcnfum omninm,qni fup- 
ponnnt in propofitionibus non idcnttcis imllo modo 
repeti fnbieaum, fcd dcberc,fempcr aliud intcll:gi, non 
quidem aliud cx parce obiecli , hoc enim repngnat, com 
pct oepolam , ( vtdixifarpe) affttmetm: idcntitas intct 
ptacdicacum Si fubiedcum , quo fcnfu cmnes dcbent 
rcipfa ex partc obicai cfle idcnticx , fcd ex partc modi 
prcdicandi vt qnoad clariorcm ant obfcutiorcm modum 
cohcrpicndi , dici videatut aliud , vt cum dico, homo tft 
tmmttl rttiontdt , non repeto iterum ly homo , homo tft 
homo dnirntl rtctiontdt , ca cnim rcpctitio cft omnino 
fuperflua , fic dcclarans nihil. Idcra cft dum dico Pctrm 
tileioOus, vbi non fit vlla rcpctitio Pctrus tft Pctrus 
drilus. Scd Pccruscft habens doarinam , fcu fnbicanm 
doarin*. Adhuc crgo diffcientia a mc tradita fub- 
fiftit. 

aS Secundb obiicit, qubd in iy omnis, & nullm maneat 
tota difhcultas , poftumus enim diccrc Petrus eft aliquis, 
qnod veio non poffit dici Pctrns tft omnit , ratio cft, 
quod cflet falfa propofrtio , perindc ac fi dicexcm Pvnt 



tfi omnipottns. Rcfpondeo, totam hancobicaionem ame 
pofitam & folutam , Neque ego pofuiexcmplum inca 
Pttrms cfi omttis, quaVn nnllus non vidct cflc falfam,vnde 
non fuitncccirarium P. Ouicdo dc caqnidquam dicae. 
Dixiprxtcrea illam Pttrut tft «/i<jiR/,habctc,inxtaacct> 
Ptioncm omniuro , longc nugis confufum & fufpenlurrt 
fcnfum, quam hxc Pttrut efitdbut, dtclus,8cc. vti quau- 
do dico AvsArt Dcum cfi ornnt , ptofcao foat homincs 
fufpcnlos , vt vltcrius qnxrant , quod omnc ? An omne 
malum - an omnc bonum , Bc quoufque addatur. Adie- 
aiunm aliud bonnm vel malum , vclaliquod fubftan- 
tiunm.fcnfuseftiropcifcaus. Noneft auccm impcrfe- 
aus, fi dico Amor Dei eft bonus , crgo magna cft d:ffi> 
rentia, iuxta hominnm acccptior.em, inter cas duas pro- 

Sfitiones , Amor Dti tfi btnus 6c Amor Dti efi omnt. 
imque iam fimus in quxftionc de fola voce , ptofcao 
ex hac diffcrciitia circaeostcrminos , meritb potui dicc- 
te , hanc voccro Doctus potiori iurc dcbetc dici catcgo- 
rematicumtcrminum,quamdicanturly nullus , otnnis, 
aliquis &c. 

Videamns iamquid Ouiedodicat pro noftrafententia 
quam qnidem dcfcndit , licct ob aliam rarioncm. Ergo 
in hoc ipfe ptitat differre Adieaiua otdinatia ab his, 
nullus,omnis,quod illa frequentcr denotant.dcfbrmalt, 
aliquam formam rcalitcr diftinoam a fubieao , cique 
realiter fuperadditam, vt albus albedincm , dnlce dulco. 
dinem, hoc autcm non habent hx voccs aliquis,nullus« 
omnis, qux nullam formaro realitct fuperaddiam figni- 
ficant. Hxc tamcn ratio Ucet in roultis adieaiuis habcac 
locuro , dcficit tamcn non folnro in vno aut akcro (pro- 
vt infinnat Ouicdus) fcd in innnmcris , in omnibus fciti- 
cct quxdc Dco loquuntur, faptens,iuftus, omnipotcns, 
Scc. Drindc in ctcatmis ipfis, hemt tfi rtaiontdU, tfi vtli- 
rium, Anima eft fpiritualis, eft xtcina,a partc poft, deni- - 
qnc vno vcibo, quandocumque dc fubiccto aliquo affir- 
mantut ptxdicata illi tcalitet idciuificata icalitcr(id quod 
pafllmfit , & fottc tam frcqoentcr , quam arrttmer.tuc 
pradicata rcalitcr dtftincta) deficit ea rcgulaa P.Onicdo 
tradita. Nec difficultatcts cuadet per id quod fubodora- 
tns hancobiectionem , addit pau!6 infctius hic Author, 
faltcm dcbeic fignificari aliquam fotmam formalitcr at 
fubkcto diftinclam , hoc inquam , non fnfficit , quia 4c 

E:r hoc renocat priotcm docxrinam de fornta rcalitcc 
ftinfta , Sc eo fenfo etiam potcft incipi aliqua forma 
abfttauaabeis vocibns omnit ,nullus , uliquit ,\A eft ,f#- 
tnlitdt ,nHllittu,&c. qux ratione noftradiftingnitttr ab 
eis fubicais,ficut a Dco dcitas. Vbi iterum noto, fi hxc 
latio hnius Auaoris dcbeat iudicari bona, dcberc rcduci 
ad mcam , quia idco talia Adicttiua omnis, nnllus, fcotn- 
dum fe fumpta non videntur pofle habere rationcm ali- 
quam abfttaaam , quia non dctcrminant , qnid fit \y 
tmrris, ly rrullus, fi cnim dctcrminarcnt , eo ipfo abftrahi 
poflct ratioaliqua faltem ratione diftinda, vt in cxcm- 
plo fupra pofico Amtr Dti tft ornnt , fi non addatur , tft 
tmnc bonum , non potcft abftrahi ratio , quia nonduin 
fignificatur, quid lit illud omnc, an naalum^an bonum ? 
Et de quxftione dc vocc fatis. 

Sexta diuifio tcrmini cft in nbfolutum,Sc ctnnotdtiimm, t\ 
Tolctus nomine abfolnti intelhgit rcm pcr fe flantem. 
Non benc , qnia accidentia non funt rcs pcr fe ftances, 
&c tamcn hxc vox Aibti»,ctdor, &c. cft teiminus abfo- 
Jutus. Alitcr nonnulh rciiciunt Totetum , pucantcuim, 
hanc definitioncm clte propriam abftraaotum, non ab- 
foIutotnm,addunc4u£iilam non conucnire vbicationi. 
Non capio , qnomodo hxc duo ab his Recentioribuj 
fimul tradantur , nam fi Toleti definitio eft abftracto- 
rum, quid, qnxfo, abftraaum magis,quam vox, vbica- 
rio,albedo,8cc. 

Hac etgo impugnatione reicdW, videamns, quomodb 
itla. diuifioexpliceturabaliis. Sotus ab Hurtado §.76. 
relatus, tcrminnm abfolutum definit eumcflc , quiprtter 
fmm mttttritdtnthd tdiudadi.tcot, --tl nen «dutccrt figmfi- 
cnt. Contra qucm arguit ipfc : Quia hinc fequtcur Sc 
nomcn tdbut elle abfolntum , qnia prxtcr fuam matc- 
riaru.fcB icro,fcaobicaum, nUuUiud adiaccre figni- 



Digitized by GooqI 



DeTferminis , Se&.V. 



ficat. Hxctmid impnjnatio nnn vrgst, Sc pncit bc- 
nc fnftineti Scti Jeuniuo : ium albus inpamis ligni- 
ficat fubittlum .ub'cti'111, ic iioc vocat Sotus fuum ma- 
tcrialc. Sccimao vtdetnc aiiuit (■gntficafe, quatenus dc- 
notat illud fubiett.tm abcdmis ciic vcl homincm , vcl 
lapidcm, 8cc. quo J:tf.it a voce homo, v.g. qux licct fi- 
gniricat aliquid pcc modom lubic&i s 8c aliqu:d pcr 
modum formx , uon tamcn ligmhcat vtrumquc,qua fi 
alteri adhuc aJi<>cerct. Eft ergo in re bona dchnitio 
Soti.fed obfcuta : cVeam paui6 poftcum der.nitionc 
Tolcti componcmns. Aiiqni dicunt , tetminnm abfo- 
rutum cifc qui ic tolo fignificat ; connotatiuuin vcru 
qui fc tolo pcrfcde non fignificat. Quando cnim cgo 
3 1 dico » albus eft infhoia , audicns id quiipiam cftinquie- 
tus , donct Idat q iis fit iilc atbui , lapifnc , an homo, 
an charn. Atquando dico, lapis eftibi, iam homoquic- 
fcit. Ergo Ispis cft terminus abfolutus , albus vcr6 con- 
notatmiu. Placuit mihi olim hxc cxplicatio , fcd eo- 
detn cxcmploallato vidctur pofle rciici .• quia quando 
dicn , albut eft h fchola, , non magis cft homo inquic- 
tUJ , Sc auidus fciendi, quam quaudo dico , in fchola 
*}f fubieitum albedinis : eo cnim ipfo qtiod dico atbus, 
apprJicndo fubicdum albcdmis: 8c tamcn fubicdum 
aibcJinis cfttctminns abfolutus ,quia cft nomenSub- 
ftincinum , ergo ratio tcrmini abioluti non confiftit 
in eo quoi paf.de fignificcc , id cft , qnafi fatians 
audientem. Confi mo inanifeftc Primo : silbum potcft 
fnmi fuhftautiuc. Rogo , an homo magi- aliquid fciat, 
cum audit , albtm tft in fchola , quam cum ei dicitur, 
aib.tttftin fchola :crgo indc non dcbettcrminorum dif- 
fercntla dcfumi. Confirmo Secundu : Etiam quando 
dico ,homo tft in fchola , audicns manct inqnictus,donec 
fciat quis ille fit , non minus quam quando audit , al- 
' b«j ra doHm tft in fchola : crgo cx hac partc non ma- 
gis cft terminus abfolutus htmo , quam doilus , prn- 
f devs. 

Placet ergo dcfinitio Toleti , vno vel altcro vcrbo 
mutato , vt tcrminus abfolutns fit , qui fignificat rcm, 
non quiJem pcr fe ftantcm ( vt volnit Tolctus) fcd pcr 
ntoduin pcr ie ftantis ; ita vt ratio tcrmini- abloluti 
non cx rc fignificati , fed cx modo eum figmficandi 
dclumatur. Vndc nomen Subftantinum cftabfolntum, 
hoc eft,pcc fc fubfiftcns , Adiediuum va6 pct modum 
ahcri a.iiacencis. Quod fic cxplico. Nomina Adicdiua 
iti fignificant fubieCfcum , & foimam , vt vtrumque 
vidcantur fignificarc pcr modum altcri adiacentis , ac 
proindcconnotatiuadicuntur ; connotant cnim fubic- 
dnm , cuiadiaccre vidctut eomm fignificatum , nomi- 
na veio fnbftanttna.fiuc figniticcnc folam formam,vc 
albtdo; liuc fubicdum cum forma , vt alhum ; feinper 
tamcn ligtv.ficanc pcc modum pcr fc ftantis , ac proin- 
dc abfoluta dicuntur i quia vt poruntur in propofitio- 
ne . non cgcntalio termino. Vcrbi <gc-T\i,Htme 8c iu- 
fius ,vterquc fignificat rcm compofitam , homo cx per- 
foua cVhumanitate , iuftus vero cx fubicdo & iufti- 
tia : fcd homo ita fignificat illud compofitum , vt non 
Jignincct illud pjt moJum altcri adiaccntis , fcd quafi 
rcm quz ad fuom efte non cgct alio: at iuftusiu fi- 
gnificat iuftitiam , & fflilts fubicdtum , vt vtrnmque fi- 
gn;fic< t aJiacens alteri , vcl homini , vcl Angclo , vcl 
Deo. Ex quo intclligcs , tcrminum abfolntnm pofic ha- 
bcrc ituda:quatum fignificatum pcr modumaltcri adia- 
centis, vt homo, Dtus, &c. connotatiuum vcr6 totum 
fuum fignificatum cxplicarc quafi altcri adiaccns s quo 
difTcrt ab abfoluto , Sc pr.-pterca dicitur connotatiuum. 
Et hoc cft quod voluit Sotus diccre in dcfinitione a 
nobis rclata. 

Hinc intciliges ,fallicos , qni dicunt , atbum ctiam 
fumpcnm fubftantiuc , cfle tcrminnm connotatinnm, 
quiafignificat stlbtdinm vt inhatccntem fubicito , fal-' 
luntuT , inquam; quia nonmagis album fignilicat albe- 
dintm inhxrentctn fubicfto , qnam nomcn puttr figni- 
ficat paterniutcm inhzrentem Petro v. g. Ptttr autcm 
in omni fentcntia ( vno excepto Fonfeca , qncm be- 
pfc hic impugnat Httrtaduj) cft Uimipus abfoltttn$,«:- 



go & tttbtim fubftantinc. Dcinde , iiitclligt ncqnit , cua 
tationc homo fu tcrminns abfolucus , non vcr6 tdbum, 
• dulct,&cc. fi fubftantiuc fumantnr : qniactiam komo 34 
fignificat humumtMtm ,fcu hAbtns ftrfonaltt attm \ ficut 
mlbum , habtns utbedintm. Ergo homo erit tcrminus con- 
notatiuus , non fcciis ac album tvcl atbum critabfolu- 
tus , non miniis quam homo. Vbi vlteriusaducrtc con- 
tra t-onfccam , tcrminum connotatiuum non dici c6 
qu6d rcs fignificata rcfpiciat aliud ; ( vnio enim'non 
cftnomcn counotatiuum , 8c umcn rcfpicit cxttcma, 
ficut patct rcfpicic filium , & dominus fcruum ) fcd id- 
co dici ,quiatotnm fuum figniricar.um 1ta cxplicat,qua- 
fi adiaccrct altcri : & illud , cui, adiacct, dicitut rcs con- 
notata , quod non habct vnio: quia in modo iign.fi- 
candi , iicct in fe fit rcs altcri adiaccns , fignificatur ta- 
men per fe & in fc ftans , alia vcr6 rcfpicit tanqnam 
tcrminum ,non tanquam id cui adiacct, quocr(vtdixi) 
proprinm eft omninm nominmnSubftanciuotuna , figc 
abftcadta fint, fiue concrcta. 

S E C T 1 O V. 

Vltimst Termini Dimjumtf. 

SEptimadinifioTerminieft in concrttum & abftrtu 
flurn. Concrctus cft , qui fignificat aliquod compo- 
fitum , vcl quafi compolitum cx fubicdro cV forma, 
fcu quafi forma: vt homo ex humanitace & peifona,<rr- 
uts cx hominc & diuiciis. Abftractus vcr6 cft.qui figni- 
ficatquamlibct partem fcorfim.vt mtttri* , albtdt, fir- 
ma ,dtuitu \\\c intclligcs , omncs tcrminos abftrados 
etTc abfolutos , non c contrario omncs abfolutos cllc 
abftractos : itcm , omncs tcrminos connotatiuos cfle 
concretos , non tamcnomnes concrctos cffe conno;a- 
tiuos , vc homo, Deus, &c. Hic obfcrua ,concreucV ab- jj; 
ftrada aliquando rcalitcr d-.ftingni , vt atbum &c albtdoi 
quia albcdo rcalitcr diftinguitur a fubicdo : aliquando 
vcr6 fola rationc , vt Dcus , Dcitas , quia Deus addit fu- 
pra Dciutcm pttfonalttatem ; fola autcm ratione feu 
virtualitcr Pcrfonalitas & cflcntia diuina intcr fcdiftin- 
guuntur. Stmilitcr ob camdcm rationcm Pcrfona diui- 
na cft concretum non realitcr , fcd rationc nonnun- 
quam folo modo iignificandi , vt tns , tntitas \ qnia tnt 
eft cntitat, &c entitat cft tns formalitcr. Hoc cctam mo- 
do, puto olim apud Philofophos ,ignorantcs fubfiften- 
tiam diftmdam a natura, voccs has homntm Sc huma- 
nitattm fola ranonc dtftmdas fuifle : tunc enim illi 
nihil prorfus, ncquc realitcc , ncc cationc dinctfum fi- 
gnificabant per nomcn homo , quod non pet voccm hu- 
man,tas ; fcd modus fignificandi crat dtucrfus , quod 
idcm eft in omnibus aliis nominibus fubftantialibus, 
ttjuut , eauinitas , animal , animalitM , &c. Iam vcto apud 
nos agnofccntes eam fubftftcntiam diftindam , talia 
nomina non fignificant idcin cmnino realitcr ; folum 
nomen tns rcliqnimus ad fignificandum indepcndentec 
ab vlla compofitionc cx cntiutc fle fubfiftcntia. Ratio 
forcc fuit, quia eft comthunc rebus etiam accidentali- 
bus,in qnibus hxc compofitionon inucnitur,vnde idcm 
eft cns & cncicas, vt dixt fupra. * 

Odana diuifio cft in trahfttndtnttm & nm-tranfctn- )6 
dtnttm. Illc dcfinituranonnuIlis,qui per omnia gwic. 
ra rcrnm vagatur , fiue qui imbibitnr in omni concc- 
ptu reali. Scd h.rc dcfinitio non eft vniuctfalis , quia . 
non comptfhcndit omnia tranfccndentta ,vidclicctj«t- 
ftantiam incompletam , qux non 'tranfcendit omnia gc- 
ncra rcrum. Meliits cvgo & vniuerfalius dcfinitut tran- 
fctndtns ,vt fitillc , qui imbibitur in omnibus fuisin- 
fcrioribus & differenuis : adqnod parun\ intereft , fiuc 
multa , fiue pauca fint eius infeiiora- Nmiranfctndtns 
crgo definictur , qui non imbibitur in omni fuo con- 
ccptu diffctcntiali, vt Dtus animat, Hxc diuifio locum 
non habct in mea fententia :oftendam cnim Difp. 1 1. 
Logicx a num.i 11. nulla cflc tal-a tranfccndcntia :fcd 
nunc loquor cum communi. Tcrmini cranfccndcntales 
ali) funt vttiutrfalifftmi , qui pcr omnia genera entium 
Vaganttjj : coropichcnittOtttt autcm his litteris , R. E. 

A 4 V.B. 



Digitized by Google 



Dlfputatio I In Summulas 



V. B. A. V. Res> Ens> Vnum, Bonum, AliqniJ.Vcrnm ; 
quianihil cft, •• iui non fit rcs.vnum , vctom ,bonum, 
aliqutd. (^uomoJo autcm hxc cuilibct cmi conueniant, 
dicam Difpuut. j. Meuphyficcs a ScA.tr. Atij funt 
tranfccndcntes miniu vmutrfntts , vt fubftantia incom- 

Slcta rcfpettu ommum fubftantiarum,& inter prxd.cata 
iuina, lnfinitas.fen cflc a fe, iuxta communem fcntcn- 
tiam , & fortc portunt alia tranfcendcntia inuentii , fcJ> 
hxc hic fufhciai infinuafle. 
17 Nona diu fioTtrmini cft in eemplexum & incomplt- 
xum. Compttxus Jcfinitur a Toleto , cuins partcs pcr fe 
funt fignificatinjc,vt,/ww#ii(/rw. Sed aduertc, ad ratio- 
nem ttrmini compltxt rcquiri Primo , partes rctinerc in 
compoiitione eamdcm fignificationcra quamanceillam: 
quaproptet Dominus non cft tcrnunus compiexus,ctiam- 
fi do 6c minus fint fignificatiua , quia in compoficione 
non ictinentcam fignificacioncm. Sccnndo, partes ati- 
qualitci debcrc vniri intcr fc , vt kemo iuftus : nam fi non 
vniautur.vt Pttms , Psrnlus , rion efhciunt terminnm 
complcxum, fcd duos iocomplcxos. Rogabis ,an curn 
dico, Pctrus.d /W»J/»iationc illius copulx fiatterminus 
complexus, an mancant duo incoroplcxi, fciiicct Ptttus, 
Pnulus, &c. Rcfponico , omuino cilc complcxum, non 
loimisquam heme iuftui, proptcr rationem tn ipsa dubi- 
tacione politam. Tctt.6 rcqniritur ad letminum coraple- 
xum , nc vtcrque idcm omnino fignificcnt , & codcm 
modoconceptum, vtgludws , r«/7.',qui tuntduo tcrmini 
incomplcxi lynonymi ,non vnus coraplcxus. 

Tetminus inctmpltxus cft.cuius partcsnon funt fign> 
ficatiux per fc codcm modo quo in compoficinne , vt 
Dommus, Pttrui, Prtrtx. Diccs , Prertx eft tcrmmns in- 
complcxus, tk tamcncius partcs codcm modo (Tgnifl- 
jg catu in compofitione , ac cxtra illam. Rcfpondeo , pro 
non cfTe terminum, fcd Prxpofitionem, ac proindc eius 
compofitionem non facerc terminum complcxum , quia 
hic dcbct componi cx duobus tcrminis. Scd vrgcbis : 
Definitio fupra pofica folum pccic vt partes fint per fc 
fignificatiux : hoc antem hibct vox Prottx \ ergo inxu 
dcfinitionem proptic cric coniplexus.etiamfi non conftec 
duobus tcrmmis.. Hxc cft quxftio dc vocc : qui dixcrit 
Prortx non cfTc complcxum , dcfiniat alitcr tcrminttm 
cemplexum hoc modo , Compltxus tft, qui conftu ducbns 
ttrminis propruun rttintntihus fgmfituiiontm ; qui vci6 
non renuerit illum dicerc comp.cxuro.pount ftare dcfi- 
nitiutii cx ToUto fupra traditx. 

Obiicics Prim6 : Etgo oratio ctit terminus comple- 
xus , retinct cnim duo> tcrminos in fua fignificatione 
propria. Facile conccdarn fcquclam,ncc vidco abfurdum 
in confcquc cc, quod fi cam velis negare.dcbcs ( vtlo- 



quariscontcqu.: 



khtiire tctmiiumi complexum, vt 



itt illc, aui fint ve>bv tenftut dnobtts terminu proptinm in ft 
rttinentibus fignificMiontm. 

Adncitc umcn , tfto dixcrim , probabilc eflc, oratio- 
ncm cfTe tcrminoin,complexum;non tamcn idc6 c con- 
trarioomnem cernv.num complcxum dico cfTc oratio- 
ncm :dccorum difF.rcntia dicLturditp.a. num.7. 

Obucics fecundo : Ttrmintu cft dittio fimplcx , fed 
complexusnon eft fimplex, ergo nequc terminus. Qui- 
dam concedunc confeqncntiam ; nos tamcn , nc a com- 
munidifccdamu, in quxftioncde nomine, negamusde 
tatione tcrmini efTe , vt fit dicVio fimplcx ; fufficic eivm, 
fi fit extcemam propofitionis : ciim auccm complexos 
abfolucepoiTuciicextrcmum propoficionis , cric ctiam 
terminus, vt cum dico, heme iuftus eft boms *micus. 

Dccimo diuiditut Tcrminus in coputatiuum & non- 
copuldtiuum. Illccft ,qui plora in vnumaggrcgata figiii- 
ficat , vc txtratus, tutrmus Upidum , eiuitai , Scc. Non- 
coputatiunseft,qui vuam rcm folam fignificat,vt Pttrus, 
Rtx > Dtus. Non-nemo hic dcfinit terminum copula- 
tiuum , vt fit ,qui fignificat vnam tcm conftantem ex 
pluribuiimct fc per acci iens copulatis finc vcrl vnionc. 
riptr dccidtni ponit,ad cxpungendos tctminos concretos 
fignificances compofita pcr fc, qualcs funt homo, testsus : 
ti fint vtrk vnitnt, ad excludcndos tcrminos connoca- 
tiuos , fignificantcs fubiectum vnitum 1 



ille. Verum hinc fcqoitor, fupcrfloa efTe in definitiona 
itla vcrba , ptr sttcidens : pcr ca cnim vlcima , fint vtrtt 
vnitm, qu.x cxclodunc compofica accidcntalia , a fortiori 
cxcludunttir compofiu pet fe , qux etiam requirunc 
vnionem cealem. Sccund6 , AJhuc ca vcrba v iJcntur 
otiofa : hic cnim Auctur , dmv. pau!6 p6ft , explicat cur 
terminushlc, t/f/?««/, non fit copulatiuns,etiamfi figni. 
ficet plura , ait , cam cfTe rationcm , qu6d non fignihccc 
plora in rcAo , fcd homincm in recto > veftes v»6 in. 
obliqoo. Hinc auccm cgo lic infero : ergo ctiam tcimi> 
nus *.bum, licet non haberet vcram vnionem cum albe» 
dine , non eflct copulatiuus , quia in rcdto fignificac 
fnbicclum, & inobliquo albedinem : crgo ad cxcludcn- 44 
da hxc conaeu accidtnulia , non fuit neccirum addere, 
ftit vtret vniont t vcl fi hzc pcr alia vcrba non cxcluden- 



tur , abfolutc tam ent 



vtftitus adiediue. 



quam /f<^«i/i'c4,quia vcra vnio, in qna foladifferc ab 
albo&r aliis concretis accidcnulibus , non requiricur ad 
tecminom copnlatiritam , im6 illi rcpugnac Difpliccc 
ctiam quod immcJiatc additor,fcilicct vtflisum fubftau- 
tiuc ellc copulatiuum , c6 quod fignificet compofitom 
cx hominc tk vcftibus : difplicet, inqoam,qoia hxc con- 
creia, fioc adiccliuc finc fubftanciuc fomantot, non 
fignificant in icdo fonnam , lcd inbicaum , &c in obli- 
quo formam , vt cgo infra doccbo : ergo nlbttm , fiue 
adicclioe, fiuc fubftantiuc,fcmper diat inre«o fubic 
aum folum , qnate & trts ttlbt tk trist t&btt dicuntuc k 
iolis cribus fubic&is , cturafi vnica fic in illis albedo, & 
non folum adieuiuc verum eft diccre ,p*mu sdbus tft 
dulcis , fcd fubftanciuc ctiam, stlbum tft dmlct : quod non 
eflct vcrum , li figmficaretui tdbtdo in icdto , quia nor» 
potcic dici , fubitttum & ulbtdt tft fubitQum & dulctdt • 
crgo vtftitum , fioe fubftancirtc fiue adiccriuc , fcmpcc 
fignificat in redto folum fubiectum,& in obtiquo veftes; . 
& confequcntcr non magis in vni quarn in altcra figni-^ 
ficationc poteft eflc,antnon clfe copulatiuus. 

Mctius crgo Sc btcuius a nobis fupra dcfinituseft tcr- 4*i 
roinus cepulsuiuus , quiplurn in rtih > ftd in vnttm ptr acci- 
dtns sttgregnt* fignificnt. Ex qua dcfinitione omnia con- 
crcta,ctiamKfyr«riiw,6£*i*«w, vifim,6cc. cxcludnntur, 

S|uia in tccto non fignificant plura, fed fubicwumj 
ormam autem in obliquo , fiuc adicuiuc fioe fubftan- 
oc fumantur. 

Vndccimb diuiditur Tcrminus in finit,tnttm,tk in i»- 
finimnttm. Hsc cft , qui ciim aliqoid determinatc neget, 
nihit tamcn dcterminatc afnrmat , vt rttn homo , non Ito, 
qui ncgant hominem ic lconem, nihil umcn prxccr il- 
los dcterminatc lignificant, potcft cnim de qnalibet re, 
cxccpto hominc , dici non htmo , vt Dtus tft nen hemo t 
Inpis tHntnhemo , &c Vt terminns fit infinitans , rc- 
quiritur t# non caJcrc fopraNomen: nam fi cadat fo- 
pra Vctbom, non etitnomen infinicum, vc in hac pro- 
poficionc.^wrw nontft hemo ; vbi home non eft tcrminus; 
infinitus. Ratio cft , quia quando ntn cadit fopra copu- 
lam , facit propoficionem purc negatioam ! nomen ao» 
tcm infinitumdcbct aliquid falccm inJeterminatc figni- 
ficare, & aliquid detctminatc ncgare ; vt in hac propo. 
fitione ,Upis tftnon hemo,\\o\ & negaAr,lapidem efle 
homincm , & arfirmator aliquid eflc prxtcc homiucro, 
quod non pixftatui in putc ncgatiois. Vrrum autem *)% 
Verba polnnt infinitaii , dicam infra Difpotatione & 
Scctiouc 1 t.Tcrminusy?w>iMcft,quiaIiquiddctcrminate 
fignificat , vt heme, Upu, tkc. 

Dnodecima diuifio Tcrmini cft in Ttrminum primt <»- 
ttntwnis, 3c in ttrrninum fecundd intentienis. Illc cft, qal 
fignificat rcm fccunduro id quod habet ex fe ance inccl- 
Icctum.vc Petrus.teo : hic vet6,qoi fignificac rcm fccun- 
diim id qn6d habet ab intellcc^o, vt (ognitumjntetlctlum, 
«pprehtnfum , &e. de quo Difpuutione & Scctione II, 
Logicx. 

Decimatertia diuifio poteft eflc in Terminum «tjffr- 
mut\uism,prituuiuum, tk ntgMiuum. Affirmatiout eft, qoi 
aliqoid pofitiuom tk rcale fignihcac, vt Dtus ,homo,vi- 
fus, tkc. Prinacinos cftqui lignificat carentiam alterins 
rei , in fubicdo tamca capaci , vt utittu refpecla 



Digitized by Google 



De Terminis , Sed. V I. : 



hominis vcl animalis , unebra rcfpcclu aci is. Negaciuos, 
qui iignific*ccarcncUm lormx in fubicdcoincapaci.vc 
ncga:io vifusin lapidccolotisinDeo vcl Angcio. 

Diccs: Hoc nonicn,f«ff»/w, mUto mcdo in hacdint- 
fionc includicur , quia ncquc cft Tcrrni.itu piiuatinns, 
neque ncgatiuns, lcd gcnus ad vtrumqoe. Rcfpondco, 
" id cijc vctum. Proptcrca meiius diniJcrctur in ccrmi- 
nnm affirmatiuum , c< non agirmattuum , fcu figmfican. 
um cartntiam. Aductte hffc , ttrmmum non tjjlrmatiuum 
pollc tutlus diunii in abjbattum & cmcrttura , vt ce- 
dtae ,catm , nbjolutnm Ik connetatiuum , Sc fcrc in om- 
nes fpccics , qux prxcedcntibus diuiiionibtts hucwf- 
que explicacx func in tcrniinis pofitiuis , vc intucnci 
patcbic. 

Vltima diuilio Tctmini cft in imftrtintntts Sc perti- 
ntnttt. Impcttinences lunC,qui ncque feinfcrunc, nc- 
qnc libi rcpugnaut , vt albttm , duUt , Muficus , PittU- 
jofhus. Pcrtiutntes funt . qui vcl fcinfcrunt, vt bomo, 
animal : vcl fibi mntub rcpngnant , vt rMionale 3c 
irrationaU. Rutfum hi rtfugnantes , alij funt rtlatiui 
ofpofiti, vt fater Sc filiiu , alijfnWiitf.vc vifits ,cacitar, 
a.ij ntgatme, vt viftts & hen vifus ; alij comrarii , vc frigm 
9t calor. 

Rogabis , vtrum htmo albns , homo iufius , (int pcixi- 
nentcs incct fe. Rcfpondeo eflcquU pcr ie vnitur .ttbtdt 
& inflitia com hominc : fi vcrb albus compaictut cum 
iuilo, fnnt impctcinciues.quia non vniuntu. pu fe ,fci 
pcr accidcns. 

SECTIO VI. 
De Suffofitione Termimrum. 

EXplicata dcfinitione ,diuifioncque Tcrminorum.de 
corom propriccatibus agendum cft, intcr quas piima 
eft Suppoiitio. 

Mirum eft , qnim fuse difputancrinc nonnnlli de 
hac matcria , ( qnx tou quanu pettinet ad quxftio- 
ncm dc voce, ) .roaximc Lynccus lib. }. ttadV. 4. Rein 
tocam brcniter exphcsbo. Si rigorcm vocis latinx 
•confidcrare vcllcmus , Snppr.ni fi^nificat aliquid poni 
infira alternm , quo fcnfu li vox, Sappono.transfcrretur 
ad matcriam Logicam , debetcmus dicere , folnm ccr- 
minum , qui fc habec vc fubiechim in propnlitionc , di- 
ccndum fupponi , qnia fupra illumLugitc imponicur 
prxdicacnm ; in hic lignificacinnc non agirtms nunc. 

Sccunda fignificatio vulgaris cius vocis eft ; quando 
aliquam vcriutcm prxmittimus , antcquam proce^ 
damus ad id , quod intendimus vcl probarc , vcl agcrq 
fic folemns dicere, Suppono calc, auc ulc principiwm, 
auc hxc. vcl illud c(Te fa&um , Sc vidcamus , quid iara 
fieri dlBcat. Neqne in hoc fenfu nos agimut in prxfcnti. 
Tertiusergo fcnfuscft ; quando ponitur locoalicuins, 
in quo folo fcnln a Logicis dicitur Suppoftcio propiicJ 
Ui termini. 

SVBSECTIO I. 

V*ri* fentenlitt tircm fignificutionem 
Suffofittonis. 

' Oc pofito magna cft varieus fcnccntiarum ,q«o- 
Lmododcbeac fuppoficio dcfiniri , cum camcn cota 
dinerficas fic dc modo loqucndi , vc fuprainiinuaui , & 
panl6 poft oftcndam. 

Nonnnlli , qnos Lynccus tacito nominc rcfcrc , fnp- 

SDficionem ccrmini dicunc cfle iJem cumacluali figni- 
cationc ipfins. Hoc difplicnic Lyncco 1. quia voi 
eciam cxcra propofitionem fignificat in adlu lccondo 
& tamen tunc non fnpponitnr. Hxc utio nulla cft , 
quia Rccentiotcs illi diccnt , ctiam cx:ra ptopofitioncm 
voces fupponi , c u m cnim hi fnppofitioncm dicant clle 
idcm cum adiuali fignificationcconfeqoentcr ncgjbni t, 
per vocem ,S*ppofitio , intelligi iolam iignificaiioncm 
intra orationcm , aut propoiicioncs. Ecce dillcniio 
dc voce. 



Sccundo argnmcnutnr Lynceps : quu , dom thco, 
Canis curr.c.} .Cttt.-u , lo.inn lupponicur pLo catie 
ccrrelhi, c< camcn in ado fccjmdouum fignificat cx- 
lcitcra , & matinum. Minui adhoc ln^c arguincntum 
fubfiftit : Et in pri.nis non itio , quomodo fibi m : o non 
contiadicai hic Auchor, nam cap. j. nun». 1 }. • t Hurta- 
dum , 6c mc rciicUt , ait , teiminiim v«caitiu lnppi/itc- 
rc pto omnico,quod ligii;licac,aiias, knqnjt/ejui vox, 
homo , 1 ro conceptn honiinis fupponit, non procon- 
ceptucanis,r.ili quU iLlum,nnn hunc figniiicat. 1 Dcin- 
dc num. i<5. rurins probat, conccptos lupponrre pro 
rebus , quiaillas fignificant. Vidcs cum unincniii^ui- 
ficationcmdiccrc clfe fuppolicionem , quod hic , vt re- 
fuccc Rcccnciorcs , tk faluct vciiutcm cius propofitio- 
nis , Cani/ currit , adco fortiter negat. Dciivlc falfoiu, 
omnino eft ; & concra omnium ( cxccpco Ly ncco ] icn- 
fum, cam voccm cunc in acto fccundo lignihcare cancru 
ccelcftcm, otc.cum,qnia nullns, dum dicicm, Ecce ,auo- 
mcdo cwrrit ttle cants , cogiuc dc ccclcfti Scc. ncc qnt- 
dcm . . docigocit fignihcatioin actu 

fccundo l Tantum le quilibet tcfltdtat , vtrum ciulmcdi 
cogiutio fibi occurrat, vcl dnm loqnitur, vcl dum andtt 
fimiles propofitioncs. Dcindccgo, ( vt vccumfatcar , ) 
nec capio , nec pofium capere, ll , quando dico , Ectt 
auomodo h>c canis mthi blandiimr , Vox , Canii, in u l u 
fecundo fieniiiceccciamcanemcoelcftcm , Sc maiinum, 
iu vt fiat hic fcnlus : £cce,aMomdo caait icrrtHru ,tale- 
fiu , & marintts mihi blandttur , qunmodo , inquam , ca 
propofitio poflit ciTc vera , non alitcr, ac li cnrrcntu folo 
Petro dicerem , Wc &ille, tjr illt bvmo cwm , puto 
cnim , ncc vllum forc, qui non dicat , cam circ falfam, 
eft aotcm cadem omnino ratiodchac ,qux dc prima , li 
enim per ly ,emrit, dctcrminacur vox, vc non tupponat, 
nifi pro folocancccrrcftti, cciamin liacdctermmabicnr 

Eerly, cutrit , vcnon fupponacur pro onimbus hotnini- 
us, fcd pro vno Pccro. Vndc vhcrius fequcrccur, noi- 
lam propofitioncm ex parcc fiibiccli plura: (ctiam in- 
finiu : ) fignificantem cife falfam , fi vcl vni tantum ex 
illis fignincacis conocmac prxdicatum, quod aftirmatur, 
id autcm apettc cft concta fcnfum communcm on:- 
mum , non folum Philofophornm ,fcd ctiain idiotamm 
hominum, fi cnim dicam, duo turrunt , vno tantum 
currcntc , vcl falfum dkam , vd faciam propolitioncm 
ineptam. Fortafsc huic obicdcioni refponaeret L vncnts, 
\occm,Canis, non copulattuc, ftd quafi dtliunciinc fi- 
gmficareillos ctcs cancs , vnde non fcquitur , propoii- 
tioncm clTc falfam , Rcfpondeo , ft huc recuciatur , 
non forc qutdem propofitioncm falfatn , at vcl h> --c dc- 
bniflcc Auchorexplicarc, & nott abfolute diccre ea t.ia 
fignificari. Quidquid vcrb dc hoc fit. Sccnndb tunc 
rcdit obic&io , qnam pofui paulo antc , qnis cnim tn> 
tcrrogatns , dum dicic , Ftdi , auomod» tanxs turrit , 
refporidcrct , fe hunc fcnfum facerc : f-ldt , qn&medo ca- 
nit , vel calefiit , vel tei rtflris , vel marimtt cnrrii ad me t 
Profc&b htmc fcnfum in nullius mentem vnquamca- 
derc , audco aflerere omninoconiidcnter. At quia nnl- 
lus in his ordinariis locutionibus , Canis latrat , Cants 
currit , tkc. facic ptopofiuoncs difiun£cinas , vel 
camt caUflis , vtl maruius ,* vtl ttrteflris currit , fi 
cnim quiscomodo propofitioncm fuam loquensexpo- 
nerct , cxplodctctnr plancab omnibus , Sc quidcm iure 
mcritiflimo. Eft ergo ca propofitio dctctminata , & 46 
dctctminatiffima ad folum cancrr. tcrrcftrem fignific.111- 
dnm , nec eft ibi lacior fignificatio,quam fuppolvtio, fcu 
verificatio. 

Tertib , contra cos Recentiorcs avgnmentatur Lyn- 
ceus : quia quilibtt terminus fignificac fcipfum in adcu 
fccnndo ; alias nihil a fe diftinftum (ignificatet, & ta- 
mcn non fuppomtur in qualibct propoiittoiic pto fc, 
ergo. Vcritm ncquc hoc argumentuin quidquam pro- 
bat , quia longc aliud eft fignificare ad piacitom , 
alind tuturaliter , vox enim naturilitcr in tantom po- 
tcft dici fignificarc fcipiam ; in quantum ilLm pcr- 
cipio , non alitei , quim ftunus , ignis , lonus, 

calor, 



ijo Difputatio I. InSummulas 



co : Ensefi tns. Pixtcrea nouam hic Autlv r facit qmr- 
ftioncm dc vocc , dum coatccationcm ligiiiiicat.on,j 
tcrmni cxtra propofkmnem non vult vocate iuppod- 
tionem , fcd rcftii&ioncro , cjuam a fuppolitionc eile 
diucrfain ait ab omntbus doccxi, vnJc , quanJo Jici- 
ttu,C**u cteltjtu , ait , tantum cfle tcftri&ionetvj. Ego 
fatcbc hbcntet , rcftri&ioncm a (jippofittoiie dirKrrc 
iores ,"quos Lynccus refutac , noti taroen eftica- atnoneo moJo , quo Lynccu, docec , nam fi Inppo- 

(itio(etiam iuxta lUum ) ca*eft , qua v.num fignihca- 
tum tantum penatur , uon aliui, profccio non minus, 
quando dico, CV/m tmutmn , illa vox Ctnit non fup- 
ppnit , jiifi pro matino , qnam , fi dieam , Omk tfi 
pifcis , non luppomt , nifi pro marioo , 6c c contratio 
non minus h c tcttringitut , fcu coatcritur ad fulum 
roarinum , quam fi fiuccopuia dicinm fuilTet, C*ms 
nurinus. Quoi aueem illa cdatclatio fiat in propofitio- 
totum hoc^repn tf.tr in propofitionc faUa , nc , aut extta illara , non vlJco s ciu magiJ fit in vno 



calor, SCe. fcipfa maoiTcftant , dum vidcntur , audiun- 
tur .tangnntur, &c. dc hac fign ntatione non agimns 
nnnc «qttia haec uon cft piopiia tcrminorum , ncc.ad 
propofitionem faciendam vtilis cft , vt cx tcrminis 
patet. Alia cft ad placttum , & ex inftituto figni- 
ficatiua ctla^ akcrius rci ab ipfa voce ,'Sc hanc 
non diftingui a fuppofitiooe tcrmini dicunt illi Re- 
centf 
citer 

47 Alij , ( vt Vil!alpandus"aptiJ Hurtadnm :) ptnant, 
termimnn tantum tupponi , qnando vera eft propofi- 
tio , vndc debcTct fuppofitio ita dcfiniri : Elt pofitio 
vocis in propofitiooc vcra } U tamcn abomnibus aliis 
rciicitur , qnia ctUm propofitio filla cftrigotota pro- 
.pofitio, & in ea verc loquimur cum aitis.A:, liue 
luppofitio dicatur fignificatio , fiuc psfitio lococon 



vox in aftu (>-' 
feu 



nn lo ttttK ligutlicat , & pumtur 
prchciifioim , qux cft in lo- 



c.ptns 
qma & 
loco c< 
qttcnte. 

A!j , vt Tol.tn? , dicunt , fitppnficioncm clTc pofi- 
lioncm vocis toco lur , vrl fui fignthcati. Lynccus 
Junc ifiicit , quia eft difnincliua. Verum ab hac obic- 
«ftionc hberari faci.c pollct T«>lctus fi dtceret ingenere, 
Eft fignificatio vocis rcf|>cclu altcuius. Facilius inde 
reiicitnr , quia ( vt oftcndemns infca , ) non tft idem 
fuppofitio, 6c figniftcaito, ncquc rcfpiciunt cofdcm tcr- 
mnos. 

Lynceus reicftis aliis dcfinitionibns cam rraJit 
nnm. 6. E(l pofuio vnius fignificati pro alio vi coputx 
cnnnciatiux termino anncxx. Hanc definitionetn clfc 
obfctuam videtur ipfc ptxfenlifle , vndc iiifcnus carn 
fic dcclarat , vt fuppofitio fit , qtti tctminiis >u afti- 
citur a copula enunciatiua libi annexa , vt vnum ctus 
fignificatnm potius , quamaliud, fic fubicdi 



cafu , quam in alio dicendaf rcftt-.ctio , aut (u 
Alio ergo tc-ntu iicunt co.Ttlnumcci 1'hilofophi 



.xtfit 



uppo- 

c, quia (vt nos paHl j poft:) 
oprte ptoconccpcibus,non 
, reftt ictio antem folum cft 



fitionciudiffcrrc a rcftticVic 
voccsdicuntur fupponcre 
pto rrbus , qnas dgnificai| 

in otdinc aJ ii^niltcaiioncait , vt fciltcct vox limitettc 
ad vnnmtancuui cx luis fijpuficatis , iJ«4«c finc fiatintra 
propofitioncni , vtcum Jtco , tMU tturii , nam & tonc 
rcftringiturca vox ad vnum fignifkatnro, fiuc fine pro- 
po/ktonc Jicaui, Cams quaJrpptj , quia cx tcrminis pa- 
tet , vtjubiqucclfc linmacioncm vocis, liraiotio autcoi 
haud uubic cft tcft.iccio. 

SVB^ECTIO II. 

Dccidilnr qvtjlio, 

QVitlqnid autem dc Lyncei definitionc fit,Iudico i< Jo 
li vtllemus ioqui rigurosc*, & propric, nondcbc- 



tum , aut 

4 g ptacmcatum. Quam vt dcfendat , ait , nullutn ellc hcrent voccs dici pio fe ftipponi,qui'a vox harc.vtdtxi 

- '— -a ; vcoc knw, v. gr. ftipta .fignificat , v c l vntim poni fub alio , vt cum 



49 



nonicn , qnod non figflificet plura 
fitfhim , 8c vernm homincm, it^m teiptam ,' vci cun- 
ceptum fui , vndc qoando in propotitione dctcrmv-- 
natur ea vox ad vnttm potras, quamadaltui, dtcitur 
fupponi. lam dixi , tem totam ctfc de voce , de re 
enim ccrtiflimnm cft ; eas voccs polli habcrc tripli- 
ccs fignificatfoncs , ccrtnm item , fa'}>e dctcrmiuari 
in propofinone aJ vnam pia: alia , an autcm ob CM 
dctcminationcm , & ob quam cx illis (it cis ttibucn- 
dnm iion.en.Snppofirio.quisnon vidcat quacftionctu 
e»le purc de voce , nec maius ctlc in rc fundamcn- 
tum , vt cutlt Lynceo , quam cum Rcccntioribus lu- 
pra loqtiamur r Illud addo contra Lynccum , miniis 
6cnc ipfom dixiflc , terminum determinari vico^olar, 
diccrc pntius dLbnillet vi prsedicati io pmpofiuonc 
pofiti j nam , quando dico , Cat.u efi qHadmpts , \y 
Efl ,non detcrminat voccm ad canun tctrcttrcra , qun 
etiimfi de. ccrlefti loquereT , C«nu *fi fidm , poncrem 
eandcm coptilam Efi , crgo illa non potcft Jctermi- 
nare , cuin cadcm fit vtrnbique. Snltus cigo piatdicati 
tetminns detcrmiiut vocem zquiuocaiti. Uctn cft , fi 
dkam , bom» efivox , nam ly ,Sfi , nunctin fc bmnina 
indiffcrens , vt appUu*tnr ci tcrnuno , fmc pio fe , 
fiue prooW&o fignificaco applicetnr. Tota ergo dc- 
terminatio venit a prardicatn, ac prninde ca dcfinicio 
dcbaiflct fic ttadi : Suppoficio ci\ dtttn»nMtio *d v»,m 
figrrificMitntm pteiut , •••«.,«••* eslttrmm vi prddic*ii. 

Sccondo , quidquid fit , an omnis termintis fit xqni- 
nocns , aliquo modo, dico tamcn , clfe iJ pcr accidens 
ad Logicos , qui haud dubic formare poflcnt propo- 
fitioncs , &: loqui , cfto voces non nili vnicatn tan- 
tum rcm polfcnt (ignificare dnectc. Dixi : dinOi^ 
qnia qnod in aclu lignato fignificcnt fe ipfas , omnino 
eft per accidcns. 

Ttrti6 dico , ncc C.tm dcfinitioncm habere Incnm 
vb que , nam in pr&|jolirinnc idcntica , ( quac haud dn- 
biccft vcta propofitio , ) non dctcrminatuc vlla vox ad 
vnum fignihcatum potiiU , quaui ad ahod , vt cim di- 



pom 

dictmus capiti fupponi pulvillum , vclcettc vnum pooi 
loco altcrius , uemo autcm cft lub fc , aut pouituz 
loto fui. 

Sccunii» tamcn d:co , Cim Logici hanc vocem, S*p- 
ptni , apphcucrint tcrtninis , Sc quidcro in ordine ad 
propofi:ioncs foriuandas , Hc conceptus fuos declaran- 
dos , Sc al:c|ttando in propofirione voi ip/a non a/i 
cipiatut aJ fignificanJum altuJ a fc , fcd feipfam , vt 
cuindicimus , H»nu tfivtx , admiiti pollc cnm mo- 
ihim loquenJt , ut dicatur fupponi pro fe , hoc eft, 
fignificarc rtflcxe fe tplam , in hoc autcm f.-nlu tuu- 
poni , Sc figiulicai-e idcm funt , & in co nos ficpc lo- 
qucmur. 

Tcrtio tamen dico , maximc proptiam acceprionerti 
cius vtKis , ac proinde opcimam dcnnilioncm Suppoli- 
tionis cflc , (i Jicamus , Efi ptfitit vttit loct ctncepint 
*d tntmfij' .<", '<>.> akirllnm etnctptHS j quod & P. 
Huitadus doctiit } P« hanc cnun Jcfinicioncm rcdc 
faluatur ,ly Supptni propric cllc i clpfchi altciius. Ha- 
bctquc locum hxc dcfinicio , ctiam qtiando vox lc ip- 
fam foiam lignificat , nam Sc tunc fupponitur loco con- 
ccptus ipfius rcflcxi , qncm tunc habemus de ipfa vocc 
Vbi aJucrtc , in prima imprcflionc irrcpfiflc crrorctn 
calami , vbi cnim Jcbuiflct dici , Okietlum tpfins cttt- 
tcptns , dictitm fuit , ipfum tonccptum. Potio etira 
fuilfe crrotcm incdliges ex veibis, qnx prxcellcrant : 
Concepius rtuitm ntn ptnumett lett rtrum , ftd primmrti, j , 
& per fttunt ttutoiftfitttiui rtrum. 

SocunJo paulb 1 npenusnum. j.: . hxchabuaam : Pt- 
nitUT ergt ttrminus l»ct ctnceplui mtntJtlis , ntn vt iU;0t 
direilt fignifitet , ftdvt figniftctt rem , tfinm ipfe ttnctptHt 
fttrnfiXPAi.Vw ic tbtJem ptomifi , (qno t potteaprxftiti,) 
me Difp. i j.Log.probatutu.vnccs non fignilicare dirccl c 
conccptuSjfcd rcs : ergo in ca dcfinitione pcr ci rorem i!e- 
fuic theUttmconceptus. Qux fuitocc.ifto, vt P.Onicdo rae 
rciiceret.quafi tgodocercm, voccs ligmficare dircdleco- 
cepcus.a quo puiido alicnuj vajdc sepcr fui( vt cx hc.cit. 



Digitized by Googl 



De Terminis , Seft V L 



tonftat:) & facilius mc ad hominem potuilLVhic Au- 
thor reiicaccx ipitt mcis vcrbis qnibus : (vn taccntibt:) 
Jocu.lfcm immcdiate Juo contraJ.&oria, iitlicrioi.qucm 
Jixi , irrcpiiffec 

AliuJ pundcum , quoJ Jocui , voccs non poni loco 
rctum, Jitpltcuitctiam Oniido, qiiiaputai Jicttt ftatua 
ponitui locorci in orJinc aJ adorationein , & culrtim, 
ita voccm homo poni loco ipfius hominis. In hoc ta- 
roen puncTo vidctut hic Amhot Juo contradictoria 
clarc docuilTe , ctcnim , vt mc imptignaret , tiadidit im- 
incdiatamdocTrinam,paii!o vcr6 infcriai num.4. \t pto- 
barct, lnpponi ,Si fignificareclfe diftincTa , div.it, N*m, 
tum qui» tubtt ftno duciiur in eogniiitnt tn prtti) , non vtitur 
tuta tttoprtlij , ntque cymhiti fono figmficMite ojfci* ditun* 
ttUbremd* ,viimur Ittoefficinrum. Eccc ii!c (atil commo- 
Jis cxcmplis ptobat, fignum aJ placiutm non poni loco 
ici fignificatx. .Vndc cuidciucr tciicitur , quod contra 
mcJixcrat . voces fcilicct fign-.ficantes lVtrum ,v. g. 
poni loco Pctri. Pro quo aducrtc.in his modis lcqucndi: 
(qnalis htc cft : ) qui habent multum Jc All- gotia, non 
' valcrc argumciunm cx vno aJ altcmm, ctiamli vidcatnr 
caJcm cllcrcalitct latio. VnJc, quiJqnid fit, an imago 
reprxfcucans Pctrum Jicaturponi loco Pctri ,>tamcn, 
quaudo ramns antc tabcrnam pcndcns reprxlentat vi- 
num , tion Jicimns , ramum ci!c ibi pof:tum lcco vini, 
quafi illum TiJcnJoccnlcamnr bibctv vinttm, autqnoJ 
Ji eius confpecTu fupplcantur viccs vini. Dicimus crgo, 
ramnm ciTc ibi loco hominis , qui quxtcntibus vinum, 
Jtcere Jcbcrct, Hic vcr.diittrvinum. Eodcm inoJoaJtcm 
noftram : Dico , illum cimdcm hom ncm fic clamantem 
non pullc Jici elfc politum ioco vini,ficcc,qinndoquis . 
Jicit : ttmum trtotfiuithki C*f4t \ neuitit dici , illavcrba 
clfc pofiuloco ttanfitns Cxfar^ , lici-r cum fignificcnr. 
, Etidem cft in aliis vocibtts. Qjod ti vclimus aliquam 
^n rc Jifpjricatem Jarc qnoad h< c ituer itv.agincm, $c 
voccs, facilc cft eam inncuire , ctcnim cnram imaginc 
Cxfatis facio ruulta , quse facercm coram Cxfarcipfo, 
illam vcncror,aut flc:'ro ante illam , & quafi m caCx- 
farcm intueor, perindc ac fi ctfct ipla pcrfona, qnam rc- 
prxfenut •, At dum quis mihi Jicit : /W» ttnli Ctfitr 
trAttfiuit hkc \ nihil excrcco circa tlla-s voccs-, quoJ coratn 
Cxfarc, eiufvc tranfitu fuitrcm acTurus. Mcntoci^ 
cgo Jixi, propric non poni voccs loco rcrum. Qui 
vero pcr vocci nofcam tranlt.u n Cxfaris , vti illum 
noutflem, ficcipsa adfuilTcm, ncn cft in rigorc poni vp- 
ccsloco illius tranfitns ,fcd potiiis loco vitionis ocnlo- 
rum circa iilnm cranfuum. In quoctiam punfto Iengc 
Jiftjt inugo a vocibus , lum imago vcrc ponitm loco. 
ipfius obxcli , quaft viJcrcm ipfam fjcicm Cxfarisob 
phylicam cum illo in euloribus , formatum fitmliut ii- 
ncm; At in vocibns nthilvidcofimilcobiedco,fcd iiix 
pnrc excitant in mc, coguitioncm illius. , 

Ob candcmrati.<ucm iudico ,non dcbcrc Jici.concc- 
ptus ipfos intcmos fupponi loco icrum , quia rcs non 
ruanif^ftant feipfas. 

Diccs tamcn cttin Lyncco co cap. J. Snppofitio eft 
proprietas tcrmfni, fcJ conccptus funt tcrmini , crgo Jc- 
bcnt etiam fuppont. RcfponJeo , hanc rationcm non 
cohxrcrc cum principiis Lyi'cc : ,nam ipfc.vt fupra vidi- 
# mns, non admittit fnppofuionem , nilt intra piopofitia- 
nem , & quando vox Jcterminatur ; atqui propontio in- 
j j tcrior nullos hab t tciniiitos : ergo. Sccundu, qttiacon- 
crptus intcrior non cft indirTrcns, vt dctcrminccur aJ 
hoc potius, quam illuJ figmficanJum , fcd , quod fcmcl 
Dgnificac , fcmper fignificat , & pro qu 1 femel fupponi- 
tut, fcmper fupponitttr, quia clTcncialiccr cft fui obiccli 
in particnlaci Sc fignificatio, 5c fuppo(icio,ca antem in- 
Jifflrcncia , quam Lynccus rcquiric pro fttppoticionc, 
folum conucnit extcmis vocibus , crgo couccpcns non 
poflitm Jici fupponictiamiuxta huius ptincipia. 

Sccundcti argttmcntatur : quia conceptus lignificant 
rcs.ergo procisfupponerepolsunt. Rcfpondco,&: hanc 
rationem clfc contra ipfum , qnia palTim negat , vt Jixi 
fuptj,figmficationcm ctle fuppofitioncm , iam autem 
dixi , cur conc«-ptus non ponantur loco icrnm. 



crgo 
)u6J 



II 

Tcrtii obiicit : voccs pro fc materiahter fup^ponurtr» 
cum fe manifcftant .ialtcui naturaltccr , crgo ic concc- 
ptns dici poccnmt fupp. ni pio rcbus ,qtusi acuralitcr, 
n prxfcncanc. Rclpondeo , i.tm fupra a mc dictnm , lo- 
qucuJo rigotose, nondicipropric vcccs fupponi pro fe, 
cctam dum fe ftgnificant , vti Jum iigniricant rcs , non 
fuppomtntur pro itiis. 

Qnarto , pro illo obiici poteft cx"fo!iuione ,«juam dat 
noltixrationijfuppuii cnimnon fcmpcr fignificat facc- 
re loco altcrins , quod hoc crac fadurum , nam Ipccies 
chimcrxcft cius vicaria , du:n producit cogn:t-oncm 
chtmcrx, citm umcn hxc nec pollu, ncc Jcbcat, ciim fit 
nihil , prodriccre fui cognuioncm. Dcinuc iplx voccs 
iuxca otnncs inpponunttir' loco conccptuttm loqncntis,' 
& umen conccptns loqucntis foli ipli rcm maniicftat, 
toccs autem hoc non faciunt , qnia non loqticnti , feJ 
auJicnti obicitum mantfeftanc. Rcfporidco , ciuo al 
mtilta obiedla pcrtincat produccre cognitionem fiu crT.- 
diuc, bencdici fpecicm,qux loco oWdi concutrit.circ 
viciriamillius , fcu tUpplcre iliius vices, ctiam qnar.Jo 
yfum obicdtum non poteft'concurrcrc ; Imo multi Ati- j4 
tnorcs tuncfolinn agnofcunt fpccicm propriam, quan- 
Jo obiecinm non potcft ; quiJ crgo mtrum , fi dtcatur 
fpccics chimerx faccrc, quod illa non potcft , mti> pro- 
ptcrea Jicimus nos, voces fupponi loco conceptnum ad 
manifcftanJum , quiaconccptusncqueunt id facet e,nnn 
antcm , quia iJ clfcnt facluri ; loco auccm rcftim n< o 
Jicituus voces poni , quia man fc ftatio pcr loqnelam 
non pcrtinct aJ obicAa , nunifcftatio cnitr. lilornm 
rclpe£tu fui cft uaturalis, vc ciim color pofictts antc ccu- 
los fc manifeftat , ibi enim rcflc Jicitnr obiccri loco 
fpccies concurrcre , fnpra auccm dixi , Jum dc tcrmmi 
fuppoficionc, &C figniticationc agimus , non ellcnobis 
{crmoncmdc figniricattonc aliis tcbus communi , fed de 
propria vocis , qul alifs nunifcftamus rera modo racio- 
nali cum aliis loquenJo, in oiJine autem'ad hanccnm 
vcniat a conccptu pr.xnio ipfius loqucntis , rcdkilimc 
dicinms , voccs fupponi loco conccpcuum , vt fciliccc, 
quoJ non potliimus faccrc immcdiatc poncndo in au- 
dtcnte noftrnmconccptum^ut alios fimiles,id faciamus 
intciucntu vocum,crgo hx fuppicn: vices conccj-.tuum} 
at dumloquimnr ,non intcndimns poncre in audicntc, 
ipfas res,qniarcsfc non mani^ftmt, nam vt fic dicam, 
poncr.Jo lapidcni in audicntc,nthJ m3ii:fcftarcmus ipfi, 
qttoJ tamcn faccrcmus , li conecptus noftros , vel alios 
nmilcs poncrcmtis. ViJcs ergo iurc mcrito in qtiaftto- 
DC hac dc fola vocc dici voccs pont loco conccpttts lo- 
quentis, non autcm loco retnm ,dc qnibns loquimnr, 
ideoquc ncquc conccptus dcbcrc dici poni loco 
fui. 

Scd , qnia cgo non libcntcr quxftionibus dc vocc Je- j J 
rincor,ft re intcllccta.adhuc placctmcKltts itle loqtiendi, 
vt dicantur pro fe, &,fuo obicdo,quatenus illa iignif- 
cant, fupporti, non mulcumcurabo. 

HlttJ aJuerco.quando Jicimus, voces ncn fignificare 
concepcus ipfos , (cJ rcs, iJ ica intclltgcndnm, vt dirccTa 
fignificatio folum fit circa rcm iptam , nam , dum dico, 
Vttrm venit , direiic intcnJo alccri manifcftare ipfum 
adttentum rcalem Pctri , pcr quoJ umcn non negamns 
vllo moJo , ctiam ipfum mcum conccptum inJvrecle 
miuifcftari , nam audicns haud Jubic adttertit, habcre 
mcconccptnm dcco aJucncu, & trc fcirc.qnid ca vcrba 
fignificent. ln c^uo magnacft diucrfuas inter voccs pro- 
latas a Pfitcaco , Sc intci httmanas , quodillx excicant 
qnidem mihi fpecics Pctri , fi Pfutacus dicac Pttrut , at 
iiullnm dc conccptn iplins Pfittaci circa Pctrnm cgo 
tunc formo iudicium , quia illc non ir.tclltgit , qnod di- 
xit, & fummum mihicxcitat fpecics , qu6J Pficucus 
audineriteamvoccm.ck intcrius habcac cic ipfa apprc- 
heiifioncm. QuoJaucem Lyncens cum nonnullis Joccc, 
voces fupponi folitm in propolicione rciccTum eft a mc 
fnpri. Vtriim item termintts Jcbcat Jici , fuppom:ur 
palTinc, an vct6 ^wnr atliuc .qnxftlo cft Grammati- 
calis. Lvncens ait potrcponi aclitic ,id negat Sotus S£ 
fortitis Huitadns , qni umcn pafliin coa£tiuc vuturyt 

cttm 



WU2 



ed by Google 



11 



Difputatio I. In Summulas 



cumdicif, Htc tHtt ilUprepefitie tft dt ftAieUo nenfnppt. 

ntnto, iam lixi, rcin cllc Grammaticalan , & patui mo-« 
mmti. Ccitc confuouJo cbcinuic vt ciiam adtiuc 



SVBS ECT IO III. 
Dtuijio [ttpfof.tianit. 

PRima cft in marcrial:in & focmakm , illa eftquan- 
do cciiuiius fiip|>otucur ad fc figtuficaitdum , vt 
qtianJo teciiiirms Uippoiucur Ibco inciicalis, ad fc figni- 
ncaiuum, vt» h»m* tji vtx : alia t^ftnmnly, qttando fup- 
p.^iutur loco mencalis.ad figuiricaitdtim aliud, vt, hom» 
tftttmmJ. Snppoficio matcrwlts alia eft intrtnftctt, qtian- 
do vox fuppomcur pro co quod habct cx nacura fua, 



fimpUcitot , iam pctfonahcer , ergo fuppoticiojics h* 
non pcndcnt a mediato vcl immediato lignificatu. Con- 
fcqucntiacft cuidens. Antcccdcns vcri» ptobacur a P. 
Huitadocx Si>to, quia hxc vox Petrut, quac folum im- 
ruediatc fignificat hoc indinidjium , fi dicas, Petrut iw- 
rit ,fupponicur pcrfonaliter pto co quod habet fccnn- 
dunffnam pctfonam: fi vcrb dicas, Pttnu tft indimdtn.t* 
fuhiiciiile, uon fnpponitur fccundum id quod habctcx 
fra pcrfona , fcd fccundurn quod habct bcneficio intcl- 
lcdtns , & conftqucntcr fupponituc non perfonahter, 
lcd hmplicitcr. Idcm eft in hac , btme eft ttmnud , vd, 
heme tft fpeciy, idcm cnim vcrobtquc cft (ignificatnm^ 
& tamen in prirol eft fuppofitio pcrfonalis , in fccun- 
da fimplcx. Scd Toietus & Fonfcca facile antcccdcnS 
ncgabunt , diccntquc , vocem Petrut non polTc nifi 



xt,lnm« eft vex: alia eft extnnfecn , quanio fupponituc pctfonalitct accipi: vndc confcqucntct diccnc , in f«j- 



p;.-> co qnod habc: ex libcra hominum voluntatc, vt, 
h mt igtificti he muttm , Scppofitio formaiis ctiam cft 
dnplrx : alia c&propr,a, vc , Altxnndtr fukiugiudt mh,m 
fno hiptne, c\nu lbi vox accipituc in fignificationcpro- 
pria :i\iiimpraptia, quanJo *ox accipitur meuphorice, 
\l,pr tu um tidtl , PetrM eft jiltxdndtr. 
jfi Circa fnppofitioncm peifonalem & fimpiicetn cft 
magna Jilllnuo. Tolctus cnim cc Foufeca fimpliccm di- 
cnni cam , in qua tctminos incclligitur dc immediato 
lignificato , vt ciim dico , heme tft ttnimd , vox home fi- 

Sitificat fpectexa hmnanam vt ficqiix cll immcdiatum 
gnificatum : ciim vcrb dico,b#w#mr»/r,fignificat cadcm 
vox vnum ini.uiJuu.n pantculare.qnod foluiii mcdiatc 
fignificatur. Hi Audtores vidcntur lupponcrc , Vniner- 
falia ciTi tationcm aliquam abfttactitn cx partcobicdti 
ab indiuiJuis, qux imittcdiatc fignificetut , & qt'a nic 



cundo cxemplo, quandocumque fupppnitur ptoratio- 
ne communi , fcmpcr cfle fimpliccm fuppofitioncm. 
Vnice etgo iciicicnda cft hxc lcntcntia ,cx co qu&d ac« 
ccptio pcrfonalis «5c fimphx loci:m habct in omniuni 
fcntcntil ciica vniucifalia , pauci tuitcm ponunt cam ra- ' 
tioncm abftradtam ex partc obiccti ,quse immcdiatc fi- 
gn ficctnr ; non crgo pcriUam conftituitut ha-c fnppo- 
hcio fimnlcx vcl pctionaiit. 

Melius igicur cutn Soto , Hurtado, & aliis, f*pfoptie S?. 
fimpltx dicitur «utptie vecit «d ftfnip~utrid*m ttm prevt 
fnbtft {tcttndit imentienhtit : v.g. Ptttnt tft indittidunm 
fnhiuibile,hente tft fpecies, hxccnim no\\ habcnt ex fe, 
feJ provt dcnominantut abaciibusintellcclns./'»'/*»^- 
Ut vao , e/intide ttceipitur vex *d fyntficttr.Sum td qi.ed 
, rtj hjthtt ftcttndum fe : vt, heme eft tnfeut /»«.»>, Pe fnu tttjm. 
rit. lam hic potcft ellc difhcultas , an ha;c, Petttu tft ce- 



diantc poftca ipfa indiuidua. ln quo principio non bcnc ftttnt , lit fuppofitio fimplcx,an petfonalis.Ex vna pat» 
fcnciunt, (vt dtcamKumdc Vniuctlaltbus egcro:) often- tc vidctur cilcpcrfouali:} nam figntficat Pctrnm fecnn- 
hrc cx paneobicdtiniiit.l cll^- aliuJ quam 



um 



crgo cx hoc capitc coiruit tota ca 



diim qnod habct cx fc , quia fecuiWiim foain entitatcm 
cognolcitur : aliundc vcro vidctur fimpJcx , qnia cile 
cognitum habct ab intellcdcu , non a le. Dc hac fupj o- 
(itiuns nthil hi Auctorcs dicunt : cgo cam pmo omntno 
cllc pcrforalcm , nam J» Petrnt , dc quo dilputatur fo- 
liim figniricat cnticattm quam habeta panc rci ; hcc 
enini lolacft qtia: cognofcitnr. Fatcor , pr*dicatntnclTc 
fccrmdx intcntionis , fubicdtim tamcn purc fignificaT 
cntitatcm Pctti , qtiam habct a panc rci. At quando di- 
co, Pttrnt tft indinidtitm fuhiitihile , non folum ts indi- 
dntm fuhitcihtle cft aliqutd fecundae inccntionisJt-J etiam 
ie Peirm fignificat DUO folam entitaccm Petri , icd & 
cognitioncm , qua faftus cft indttiidunm , ita vt ca pto- 
j>uli:io dctlaretur hoc modo , Petrut ctgmtut tstti 'jJia- 
li medo tft itidimdnum. Vndc ad rationcm dubitsndi in 
oppofitum rclpondco , tunc termini fuppnfitioucm cf- 
fc fimpliccni , ncn quanJopraTdicatnm,quod deco af- 
firmatur, figti ficac aliquid ad fecundatn intcntwncm» 
pcriincns ; Ud quando ille ipfctcrmii ns fc habciH pct 
tnoiitim fttbicdti , ftgn ficat non folam tci cntitatcm vc 
in lc tft , U J vt vdlitam fccumla il1tcntlcnc•, quod 
non habct vrx Petnu , quando dico, Petnu eegnt>fotur\ 
Pttrut cnim folam cntitattnt iplius, 6c itihil de cc.gni- 
tionc fignificat,ctiamii prarJicatum fit fccundae inten-. 
tionis. 

Hanc difrcrcntiam ,qua clariflima cft , ait OuicrJo,' 
agrc pofTc inxta mea ptincipia defcndi , qux autcni 
fib ptincipia fint , quilus vtdcitur oppoui , ncqua- 
quam ii finnat. Etie vtia ciimnullnm aliudcjrca hanc 
icm cgV> mdidct-.m principiom , quim qu6d fnppofi- 
tio pciftnilis f!t,qrani'o tcs fignificata vfurpaturprx- 
cise pto co , qu«J lubtt a parte rci , fimplcx vcrcS pro 
eo , qtiod habct pcr intcllidhim , non video, qnxdif- 
ficultas fic in ra Jiffcrcntia duarum illarttm propofitio- 
num : Ptttut tfl togmtut :Sc, Pettus >ft fpttitt, cum cui- 
dcntifTin c ccnftct in vna atcipi {ubicdknm proco,quoci 
cft antem id vctilTtmum ittxta noftra piir.cipia.qux ibi habcr a pattc ici, qnando enim dico , Petnutft cegmtiu, 
infi< uani. Ergo caltdc ad rem id notsui. vcnflinnini cft, tntttatcm illam Pcni.fcci-nduin id.qnod 

Alitcr ablitahcndo ab eo piincipio dc Vmncrfjlibnj ptxcifc habet a paitcrei ,efl"c c< gnitam, fcufupra illam 
impugnant nonuuHi Fonfccam.quia eadcm vrx vn.cum lolamcadcrc dtiiominationtmc< gniti , ac proindetunc 

, iam potcft atcipi lubkdhuu, fiuc vox, quxf gnificat fubicanmpccipi'.ur 

putc 



dam cnim , 
ipfa indiuido 
cxplicario. 

Dodctinam huius impugnacionis , ait OnieJo , elTe 
qutdem veram , non tamcn ad rent, qnia licct homo in 
cotnrautti figniricct aggrcgatnnt oiunittm inJmiduo- 
tum , &: hxc vi illms concfPtus imntcJiatc .titirgantur, 
att.nguntur tamcu onmia fimul, &: cnnlusc per modnm 
vniuc , tanquaiti vnum obicdtum adaquatum fignifica- 
mm per haitc voccm h*me>, hoc taincn indiuidunm 
Pettm vt diftindtus aloai.nc fignificatur immcJiatc pcr 
vocem lianc Pctius , tanquam obt^dtum immcdiatum, 
& adxquacum. Vn ^e concludit , fngcrc mcam oppu- 
giittimietn ex profundis dcfumptam principiis. Miror, 
huitc Auchorem inurnilFc hic, quod reiicerct:Ego cuim 
inhil aliuJ dixi, quitm aTolcto, Fonfcca, & aliis doccri, 
pcr voccm heme immcJiatc fignificari rationent com- 
muii-ni ho-.ttinis abftudtam ab indiuidttis, Eft autcm 
cc.tiirimuin ,id abcis fupponi cx ^natcriade Vnnvcrfa- 
hbus. AJhnc crgti uica tatio cft calida. 

S.'cttncib aJJidt, rcipsa id non cfTc verum.qttia orr.nia 
inJniiJua ( ituta noftram fcncentiam ) repia-fcntancur 
inimeJiatc.hoc fccundum cft cf a iuxca Ouicdunt vctifli- 
mum.vbi eft crgo fiigusfQttbdantcm hic Autlior dicit, 
pet hanc vocc hetuo non fignificari imntcdiacc Pcttnm vt 
diftindcum abaliis,patitur mco iudicioaqniuocaticucm, 
cofundit enim hic Author fignificari imincdiaic ti fignt- 
ficari diftinclc. Fatcor I bcnttflimc.per voccnt h-me uon 
fignificari Petrnm vt diftindtum a Ioannc,quo fcnfu nnn 
folunt noit immcdiatc , (vt hic Auchordtcit, ) ic I nrqtie 
mediatc fignificattir vt diftinditts , qn ; a vt talis nullo 
procfns modo fignificatur , ncc magis f-gnifica-ur mc- 
diatc, quam immcdiatc. At.qnonn do, quxfo, hincin- 
tulit , non tignificari immeJiatc Pctinm ? altnd cnim 
longccft, fignificari folum,& vt d ftindlum, aliud vcro 
immediatc. Hoc vltimum , & nihil atrphtll cgo dixi, 



Digitized by Google 



De Terminis , Se&. V I. 



J 3 



refier-bnaliter ; in fcctmda veru, qui dico , Pttrus tfi alrcrum mcdiatiim,qnia non eft vlla generiea rario Dei, 

" /, vtl indiuidumn , vtt gcuuj&cnon accipimr vox q;'a? mcdiaci- lignificcnir.vr vult liic Autlior in illa , p e - 

pvo illo foliim , fcu lecundiim id , quod habct a irus curnt. Idcm cft , ii dicam , Omnis , homo , Petrus , 

partc rei , fcd , vt dixi , pro eo fub rcduplicatione iam Antonius funt uninul ratienale, nulla pcnitus datur ratio 

prius cogniti > habet enim hunc ftnlum , Petrut fctut.' fupcrior qux lignificcrur mcdiatc , & tamcn cftfunpo- 

dmn qued tfi cegnttus^ft fptcits, uut mdmiuum, iic.Hxc fitio pcrfonaks , crgo ha*e non dtfumitur cx ea racJiata 

cftde redifrcrcntia claritEma,idc6que fufficienrifliina figniricatione. Dcniquc rciicitur ca explicatio , qnia ii_ 

Irodiuerfb modo loqucndiin vnapra: altcra,nam ( ctiam qucftione dc nominc vfurpar Lynceus voces in fignifica- 

oc Authorc refte ) (ufficir differcnriam de re in illis tionc hucufqtic a ncmine tradiras, niillus cnim dixir , in 

oftcndcrc. Non eft crgo vlla difficultas in faluanda ea hac Pttrus currit fignificari immcdhtc aliquid , & ali- 

do&rinaeriamii.xtamcaprincipia. quid mcdiatc.cuvn &rationein hominis , & rationem 

Iam vidcamus , quam illc ponat. Ait crgo , idco clle huius hominis fignificct immcdutc , Sc cxprcfsc , non 

perfbnolcm illam , Petrui eficogniius ,lket figni- aliter, quain fi vnicus tantiim homo cflct poffibilis. 

nccc Petrum non fecundumid , quod habet a panc rei, Quod autcm indc valeat harc confcqucntia ,ergo homo 




curtu , 6l 
crgomca.&Hur- 



roen diftcrentia nullo modo mihi placct , quia non mi- vcrum de vno ex illis , vt fi quis dicat, Pttrut & Panlnt 

nos pcrfonalis cft harc Pttruttfi ceguitus confusi^ukm fi currunt,Cmh dubiorrcxe infcrtur, trgo P4u'tutcurrit,non 

etoutr^iedixiJftm^PttruteficogmtUfclurh^imexpMte quia Paulus fiicrit in pritna propofitione fignific.itiis 

Pctri non aliudin vtraquc fignificatur.qtiam cnritas ip- mediare, eum immediatiflTimc illum fignificaucri n, frd, 

lius, prout eam habct a parte rci ; crgo ex hac partc om- quia , fi dc illo , & dc Petro fuir ventm dicrr 

nino (unt parcs. Ex parte vcrb prardicati non minus di- ctiam fuit vcnim dc illo fblo. Adhttc 

citur (ccunda intentioin vna , quam in altera , ncque tadi (cntcntia fubfiftit. 

cognirio confufa cft magis fccunda intcntio quam fit MikI addendum , non bene ab hoc Anthorc doceri , 

ipiadifVinctacognirio,curergomagis hxc erit fimplex, fignificationcm non efle fuppofitioncrtrStippolni.mcrn 

,vt 
i propo- 
v. q.vo- 

rt veftitam fcamdis intcnrionibus , altcra verb tantiim ccm C*wt fignificarc terreftrcm, marinum , & ccl-ftcm 

dicat lccundam intentioncm cx parte prardicari. Vidcs , etiim li ponam prxdicarum vni fbli conueniens, vt cilm 

Co ab Otdcdo nihil obiici vll ius momenti ? dico,C««w c«m>,quo calti dicir.ramvocnn non (hpponf, 

AlitetLynccuslib.j.Tract.4-hancnoftram ScHnr- nili pro cane terrcftri , efto criam fignificet aliosduos. 

* -*fadi cxplicarioncm fuppofitionis Pcrfonalis , Sc fimpli- Hanc do&rinam iiidico nullo modo eflc veram, quia vt 

cis reiicit , conattirqoe priorem traditam a Fonlcca dixt fupra , eo ipib , quod vox pofita cx parrc Utbicfti 

derendcre. Ad argumcnta crgo noftra rcipondet , dum fignificct actu omnia illa , neccflum eft , vt pra-dicatum 

dko , Pttrus cmrti^y Petrtu fignificare immediatc hunc ilfis omnibi:s conucniat , ac proindc eo iplb , qtiod om- 

hominemA mcdiati- hominem;quia ficut ratio fupcrior nia figrtificct , debet eo fcnfii pro omnibus fupponi. Vi- 

conrinct fub fc intcriora ,ita inferior continet (upcrio- de, qit2 fiipra < 




rem,ergo fignificat criamincdkttc homincm. Eftetgoea 
fiippofirio perlbnalis , quta non lnliim de immediaro , 
fed eriam de mediato fignificatoaffirmatur curfus:in hac 
vcrb Petrus tfi iadiuiebmv) fubiicibile , folum fuppenicur 
pro immcdiaro, non pro homine vt fic. 

Aduerte, totam hanc quxftioncm efle dc voce,quid 



cx omniumacceptionc dcdtixi. 
Pofui paulo anre catn limitationcm fuxta phrufin 
Lyncci. naro abfiilute iam docni fiippofitioncm diftene 
a fignificationc ; voccs cnim non fupponuntut loco tc- 
rum.quas fignificant/cd loco conccptuum.quosc con- 
ttario non (ignificant ditcclc. 

Eft autem docrrina tradita, qubd fcilicct voces fup- 



lcilicet fignificctur pcrfuppofitioncm Pcrfonalcm, quid ponant rro toto f 10 figmficaro,if1tclligenda,qtiando to- 

KfiinpUccm.in qua vnus poteft hoc modo loqui>lter ttnh illud potiittrr in reclo , nam, licct vox Album : v. g. 

, Iblumqtte rcquirirur ea acccptio vocis , in qua fjl- fignificct tam albcdincm, quim fuhiedtnm, q<iia tamcn 

ventur communcs modi loqutndi. Exquo capitc cgo hoc foltim fignificatia rctro , Mcm pr.rdicatum ,quod 

cum Hurtado priorem figttincationem dedi cis vocibus, affinnatur , folnm ci^iic lupri (itbitcTtiitti, vt dum dico , 
quam efle magis comimcm patcbit cx rcrurarionc folu- . Album cft dulcc. Quando ergo vtrnmquc in re&o fi- 

rionis huius Authoristlnqua Primii non capio/]uomodo enificatur, fiue implicire, Ittic cxplicitc .pridicatum ca- ^ j 

dicat ,hanc , Petrut currtt , clfe iotum perionalem ex eo, derc debct fupra \tntinque vt vcra fif propofitio. Hinc 

qubd accipiatur tam pro immcdiaro , qtiam pro mcdia- infcro contra hunc Auth-ircm, eam propolitioncm, ha- 

to fignincato; fi enim perfonalis fuppofiriocft pro mc- moefiCptcitt verificari non dc folo immediat'> fi^nifica- 

6 1 diato fimplcx pto immediato , profcto ca , qtix ha- to , fcd de omni lignificato , qttia licct de Pcrro teorfim 

bct vtcamquc.crit non miniis liinplcx.quam Pcrlbnalis, non fit vcntm , illnm cflc fpeciem, ar Pttnis non figni- 

8c c contrario. Si adhuc in definitione dixitlct , fimpli- ficatttr tunc ncc quidcm mc diatc in particulari,(cd con- 

ccm fuppofitioncm elfe pro folo immediato , & pcrfb- fusc, Sc fimul cum aliis, ac fi diccrctut , Ptirus , Poulut, 

nalcm pto vtroque , habcrc pofltt locum ca dodrina , losmntt confusecognithfunt fptciet , ac ptoinde homo tunc 

jt, cum in neutta explicitc pofuerit paracttlam limitan- non fignificat naturam humanam fccundtim id , quod. 

rem,proftctb dcbtullet dicere, eam dfi: tam pcrfonalem habet a partr rci prccisc , fed fectmdiim U , quod habct 

quim (tmpliccm/cu mixtam.Quidquid verb de hoc fit. vt prius cognira.eo autc (enfu dc omni fignificato prout 



fignificato vcrificatur.q-ibd fit fpccics.licut, qatndodi- 
co: Omntt Afofioli Chrifii/tmui fumpti funt duodtcimM 
totofignificatoprout (i^nificarur.vcrificatur propofitio. 
Ncc puto,vllutn dichurfi,in ea jtropolicionc voccm ApO' 
floli non fupponi perfonalitec. Qttia vcrb , qnando dico, 
homt tfiuuimtd , non fic;nifico homincm fccundum id , 



Secundb^ion capio,quomoJo inhac Pttrus tfi indi- 
uidtnem fubiicibile , m agis fupponatur pto folo immcdiato 
fignificato,quam in hac , P ttrus c«rn>,nam,ficiit cx lwc 
in fcrtut .• ergo utitfuis homo currit, ita codcm omnino mo- 
; do ex illa infertur:<r;0 oliquis homo tff indiuiduum fubH- 
tihite,Sc Cicute concrariocx hac non poteft infcrri:«r|» 

L m _ — f, - . - i - — 1 ' . .' J — . — /*. 1 ' '. ■ / ' J — _ — fll 

tloTTtO Vt JK ttf 

teft infcrri , <i 

nifi , ergo *Hquis honu currit, ideo valet difcut fus non ob fi ^nificationem mcdiataro 

Tertibyquiapropofitio haec Deuteftiufiut,cfk peifona- fcd co modo .quodixi paulb fuperiiis , vtcbm dico, Pt- 

fcs.5c tamc ibinon funt duo figniticata,vnu iinnwdiatum trus & Puulus cmrunt , Yalet;crgo Pctrus currit. 

R.J>.Rodric.dtArrL,g*. B SVBSEC 



fubiicibiitjta ncque cx il la po- quod habct tx conf.ifa vlla co^nirionc, nct|uc copulati- 
r * o homo vt fic currit , non enim infcrtur , uc , fcd , ac fi diccrcm : hic tfi unimsl, & iSe eft ttnim<d. 



Digitized by Google 



1 4 Difputatio I. In Summulas 



SVBSECTIO. IV. 
fJhttdmm circm emm fuppofuitntm notmntttr. 

ADucnir hic b: ne Hunadus cx Soto, iii fuppofitio- 
nc pcrfoiuh vniucifali ficridciceniurnadquodli- 
bct indi iiduum in particulari ; vt bomo eft mnimml ,erg* 
Petruj tfi mnimml . lemnnes tfi mnimiU : itcm , tmnij b*m* 
fmf nofittur . icj» Pttrnj c*gn*fcitur , ltmnnej, Scc. Vnde 




nc finiplici non fit dcfccnfus quodlibet indiuiduum 
feoitini fumptutn : n; c cnim valct, hem* tft fpttitJ , erg* 
Petrnjtsi fptcici. Rationcm dirTttcntix rcddunt alicjui , 
qiu.in luppofiiiouc ptrfiwali (ignificantur eaquxcon- 
ueaiuni a partc rci ; in fimplici vcro caqug pcr intcllc- 

^4 ctum. Hxc tamcn rationccrcm dcclarat , ncc vcra eft; 
qui.i ctiam Apoftolis Cluifti v. g. a parte rci conuenic 
tjji duodtiitii.Sc non pcr iutcllccKim taincn non po- 
ttft fi;ridcftcnlusad quemlibrt lcorlim hoc modo^jf»; 
Pttms rfi dnedtcim, & itmr.ncj rjf duodecim. F.icilitr ergo 
Sc clarior rcdditur ratio;quia illa i"uppofirio,/>«»M »})«>». 
mml. eft vnhicrfalis diftriburiua,vndcadqi!clibcttftdcf- 
ceufusfn p.irticulari:at in \uc,hom« tft sjectej.re h«mo fi- 
gniricac collccriue omncs,liaic cum dico,»«wiw Apofioii 
funt dnedttiin , runcautcin non cft dclcenfus ad qucliber 
AponSlnm in particulari & leorfim tumpium. Aducnir 
ramcn Sorits^aiampoiTcaliquo modo fi< ri dcfccnfum in 
luppolitione limplit i,v.g./i»»x> t/ffptcttJ, ergt htc bamo in 
qiuvitutn cgntiuj bomo rfi jptcitj Nonnullusfatctur hoc 
efle verum,(ed camcn ncgandum.Ego non video,cur vc- 
rum negarfUimjufi rbrtc lit auditum in confciitonc. Ad- 
dit : q»iu»W bomtjntpuimiitmliemiJtncluAii tcrminosre- 
pugnantcs;/(«f enimAwwdicit claram cognitioncm,& in 
PHjntum hoiuo iicit conftilam. Scd Sc hoc dilplicei, quia 
quando 6\CM\hUMjm* tognttus irj qHd/irumhomo,To bic ht- 
iwmon dcnorar mcum conccptum darum, (ed fignificar 
naturam hancindiuiduam,qux a conccptu confufo po- 
ftea denominatur vniucrialis,ficutnos infri docebimus 
hanc eflc vcT3.m,htc & iBt b**n».(Sc ficdeomnibus) «*- 
fmsec«gi,itifnnt vniuerfmies:Sc potTum diccrc^if (ubdintj 
trtt fupt>i-r.qumnd* ctigctitr, opii. Jicct fittditnJ Sc fuptritr 
fiut tcrmini oppofiti ,po(Tunt tamen fignirkarc cam- 
dcin rem fub diuerlis ftatibus , in quo nulla eft rcpu- 
gnantia. * , 

Aliundc crgo ea do&rina Soti rtiicicnda cft iuxta no- 
ftra principia ;quia vniun lbliun indiuiduum criam cnn- 
fusc cognitum , non facit vniuerfalc , (ed omnia finnil , 
vndeiuintftdcfcenfusad vnum indiuiduum diftnburi- 
i'c, fcd ad omnia fimul : Ergo bic & iUt. & >ltt hom* c«n- 
f*it ctfmti , fnnt fptciet ■ ficut diximus in ca fuppofitio- 
itcomntj siptfloli Cbrtfii fiutt «/««/«im.bcncenim dcf- 
ccnditur , etgo Pttms , t*r l**nntj, & Imccbns, Scc.Jimnl 
fnrnpti , fi&t dutdecim. dc quo fufius , dum dc materiali 
Vniucrlatis sgcmus. 

Tandcm aducrre a fuppofitione fimplici pofie etlc 
dclccnfum ad quodlibet iiidiuiduum, criam diftributiue, 
cum diucrfo tam*n pridicato ; lioc modo , homo efi jpt- 
citt. erg* PetTHs efi iitdntidmtm [uhiictbilt trf* P.tulut cVc. 

( (> Itc m , mninul tftgttmj, trgo nik/ntd mnimal tft jptcits fub- 
itttbiis 

Snppofitio pcrlonalisalia cftr^f»ri<«/*r,qiiando c*r- 
minus ftipponitur proeoquod hubcc res eClcntialiter , 
vt hottto tft jutmud, Sc hxc fuppofitioabftrahit a rcmpo- 
rc : alia cft actidtntmlii , id cft , acccptio tcnnini pro co 
quod habrt acci^cntalitcr,vi,/ , */r#» ptccmt /tutntJ cnrrit. 

Dcinde fnppofitio rcrlonalis alia cft dtfcetn , ieu fin- 
fttlaru. id cft. acccptio tcrmini fingularis pro luo fingu- 
lari fignifictitio , vt , Petmt cnrrit : alia eft cmmmij, id 
tft acccptio termini communis pro fignificaco commu- 
ni,vt htmotft «wi>7M/.P.Fonfeca,qui ( vt iupra vidimus) 
fuppofitionem fimplicem per immcdiatum fignifica- 
lum explicat , conicqucnrcr inuenh aliam mcdiamin- 
tcr communcm &fimgularcm ; ncinpc<i/'/ei«/.i>n,quan- 



do vox & pro mcdjato & pro immcdiaro fignificato 
vfurpartur, vt ciim dico , httno tft ttnim«l : tam cnim fi- 
gnincat homincm abfiractum , quam quodlibet indiui- 
duum in particulari , quia & hoc,& homo abftraclus^ft 
animal. Sed ficut Fonicca loquitiuconlequentcr ad iua 
principia^ta uos conlcqucntcr ad noftra^ianceiusacce- 
ptioncm rciicimus iuxcadida fupra num. 43. Suppofi- 
tio communis alia cft defiributitm , id cft , pro ommbus 
iuis fignificatis , ctiam fcorlim (umptis, vt , h*mo tjlum- 
mnl ; lon.it cnim , & hic btmo tft mntmml, & , illt btmo tft 
mnimml, Sc (ic dc aliis. AlU eft copuiat tum,i<\ cft , acccprio 
terminicommunis proomnibus figmficatis fimul uim- 

fuis,\ i,omnej yipofieli Chrifii funt dmdtttm. Ex quo 11011 
icct inrcrrc,ergo lomnnts eft dutdettm, (<:i,l«mnnts,& U- 
c«bus &mlu fimnl funt dntdtcm iuxta fuprd dicka.Alia cft 
dtterminmtm, id cft , acceptio tcrmuii conuiHinis pro ali- 
quo dctcrminato infcrioii, vt, b«mo cmritjd cft, hic h*m« 
vtttRt homtcurru.SXh cdconfujm .idert , acccprio tcr- if 
rnini communis diliunCtim pro infcrioribus , pro nullo 
tamen dcterminacc.vt tauus reautrttur md tqmtmndum H x 
quouonlicct infcne ,ergo hic vtlttic dettrmmmte rettui- 
rnur, lcd foliim in confiilb. Nonnulli rcccntiorcs hic ru- 
sc impugiuut hancdiftindtioncmfiippofitioiiis c«nfufm 
Sc determmmts ^uas im]iiiunt clle omnino idcm intet fc. 
Scd quidquid hi dicant, nos cas diftiiiguimiis : qnia fup- 
ftuCitio dtitrmwmtm . crt .icecprio trrmini ad lignifican- 
dim actioium txiftentem.quar non potcll clle nifi in 
dctrrminato indiuiduo.vt/t/i^Mi/ himt curnt; huius ve- 
ritas pcndct cx co,quc»d Pcrnis vd PaulusAc dcrermi- 
natc turrat.Si.ppolitio vsu\t«nfujm non fignificat actio- 
ncmaliquam dctcnninatccxiftcntcm^it' proindc in nul- 
lo dcicrmiivic vcriticanrr,vt iu hac, OchIhj rtquirttur md 
vidtndnm; vbi loliim explicaturnccc{Etasoculon'm ad 
vidcndum,qi xnccc(Titasin nullodcterminatc cft ;quia 
quolibct dcficientc alter ftrEcit , vnde in nuilo dctcr- 
minatc vcrificatur. Hinc colligcs , non po(Tc dari cam 
confiilioncm in vctbis fignificantibus adionetn deter- 
minatam Sc cxiftentcm.vt t •er.da ,do : quarrfalluntur, 
qui Jicuiit , hanc ellc fuppofitioncm confiilam/n/iriM» 
tv*Wiw;quia tamdcttrminata cfl, ac htf.e cmrit , ab 
rationem proximcailignatam.Vndcdohis recentiori- 
bus, xqoc Ci vna luppolitioric ac cx alia non liccrc t on- 
fcqucntiam dctcrminatc ad aliquod indiuiduum in par- 
riculari infenc, Sc quoad hoc c (\'e fimilcs , cas duas tiip- 
pofirioncs. Cctttiim adhuc cft alia dilTcrtnfia a nobis 
aflignata.qtbd.quando dicn, hemtcnrrit, fi millus eflet 
in paniculari dc quo abfolutcdiccrctur /»f turrti ,non 
polftt cllc vei a propofitio , vt pcr fc patcl j at qtundo 
dico, «cntus rtituiritur md vuiendum non Ibliim pct mo- 
dum illationis non valct , crgo dexter rtquuur . icd nec 
abfol utc veiiricatut in dcxttoju vt vcnun fit, dexttrrt- 
qmntHT , ficut ibitft vtmm, Pttrus entrtt : Sc pr- prcrek 
tft vcnim dicerc , mliquu btmo eunit.Qrx duTvrentia cla- 
tillima cft , Sc ampliiis dcclararur ; quia cx illa fuppofi- 
tionc non lictt dclcendere ncgatiue , ntqne htc ntqnt iile 
currtt /atin ahcta, cc«/«/ requiritur poreft dt fccndi.nc- 
que dextct detcrminatc , ncque finiftcr dctcnjuriace re- 
quiritur . crgo. 

Dcniquc fuppofitio diftributiua communts eft du- 
plex , alia c*mptetm , id cft acceptio tcrmirii pto fingulit 
gencrum,id cft,pro omnibus contcntis fub illo nomine, 
vt «m»»* mnimmt tfi ftnfitiuum.miim ,ft inc«mptttm,\d cft^ic- 
ccptio tcnnini communts pro generibus fingulorum , id 
cft, pro aliquo indiuiduoomnium genenun , vcl ipecie- v 
rum, vt, omne mnimml fuit in mrck Noe id cft, ex omnibus * 9 
(pccicbus animalium fuit aliqtiod in arci Noc. Aduenc 
vltimo, fuppofitioncm^rum nihil aliud litquam litrmh- 
catio rermini,elte diucrfam (ccundiim diiierfitm ino<ium 
ligriificidi/jucm rermini polfunt habercVndc hxc fup- 
poficio non mclius cognolcctur, quam cx modo lignih- 
candi terminorum ; qui modusex vfu , ex inrcnrionc lo- 
quencis, ex prxdicatisquibus limitanrur,di)jTo(cCtirr, vt 
omnef Apofttli. Si pro prxdkato apponarur mfti, fuppo- 
netur dilbribuciuc,fi vero apponatur dnodteim, fiippone- 
rur copulate. 

S£C 



jitized by Google 



De-Terminis , Seft. VII & VIII. i 5 

^ECTIO VII /»«'/, /«^«/"fi^.Moucor.quuvcritas propofitionisfbluin 

rcquirit , vt Pccrus unnc fic : crgo fi fupponitur pro Pe- 
De afcenfu & iefcenf» Termintrnm. tro in «hucrfis tcmporibus, vcre ampliatur, imo in rigore 

* hxc eft propric ampliario , quia eft ad plura tempora , 

Sccnfus eft ab infcrioribus ad fupcriora , dcfcenfus quam copulx veritas cxigat.Imo fi rigorosc vclimus lo- 
eft a fupcriotibus ad infcriora gradatio. Pcr Mc- qui , in ca propofitione , quam ex Hurtado rctuli , non 




Afccnfiis igitur dcfinirurrrj? * termini* partituloriius fuf- pric diccrcm mut.it ientm aut variattettcm, quiin *mplt*- 
70 fitienierennmertttis ,*dvtiHerfatemprogrejfio.Vbizd\ict- tionem. Scd ctfi dicatur nmptiatio >\\o\\ multiim crra- 



te,ad hunc afccnfuin rcquiri, onmia particularia nume- birur. 

rari : vno enim f>lo (iugulari defiricnte , afccnfus crit Rtfiritlie ampliarioni opponitur, difiniturquc , tft 

maliis vr fi quis.dtim Iudas crat inti r Apoftolos,dixillct, tearitati tcrntini , 4 m*mi *d minerem figmftc*>ionem. 

Pctms & loanncs & 4/1/ neutm fnnt pr*dtftin*ti , nume- Fit id quadtuplicitcr. Primo , pcr addirioncm inferioris 

rallcr Lidam, non potuilftt infcrrc ,ergo omnet Apeiieli ad fuperiorcm , vt , *r.im*l hamo , tftration*lt ;r~ 



Chrifiifuni prtdeftinatt ; id autcm fignificatur pcr parti- dc fe figniricar cnntiiaaiiiinalia.coarchtur tamcn per t» 

cuhmjufficienter ennmeratit. Dcfcenfcs cft,ciun a tcrmi- heme,a.d animal rationalctantum. Secund6,pcr Adic&i- 

110 communi ad particularia progrcdimur.vt, emnii htmt ui additioncm , vt , honufortit pngnttt. Tertio , pcr addi- 

eJI *>.im*t. crgo ifte hetno & iUe hemo eil *t.im*l. tioncm cafus obliqui,vt^wn»« Rtgii inctnfntfi. Quartd, 

Qnotfiint fpccics fuppolitionis tcmuni communis) pcrrclatiuum^ivi,^<j»4.ij4«<i, vc, homo,aiti in grati* deee- 

tot futtt fpccics dcfccnfus ab illo ad particularia , & tot dit , f*tu*iitnr Addocgo & Quintummodum additionis 

funt fpccics afccnfus a particularibus ad funcriora.Vcr- pcr addirioncm altcrius fcibliantiui , vt , Rt.x Philipput 

bi gratia.tcnninits commmis fupponitur aliquando di- vcnit. Forte polfent hoc modo multx alix rcftrictioncs 

ftributiue ; vt omnit hemo tft *nim*l . & ilie eft *nim*l , cxcogitari ; led rcs cft parui momcnti, fi non nullius. 
«cce dcfcenfum diftributiuum : c contrario , tftt & illt Aducrte, bcnc argui aflinnariuc a termirto non reftri- 



left nnitrat ( & ficdc rcliquis) ergoemnu homo eft Gto ad reftrtfrtnn, vt ,omnit home morititr ;trgo homoft 

*nim*l. cft afccnfusdiftributinus. Terminus fupponitur piem meritur, &fortismoritur\2cc.no\\vcxb c contrario, 

copulatt , vt etnntt JpofioH f*nt dttodckm ergo Petrut & homofortis pugnnt, trgo emnis homo pugnnt ; negatiuc vc- 

Io*nnes & aliifimul fampti fmnt Uuodecim;cccc delcenfum ro benc argui a termino rcftridro ad non rcftri&u, \tJi>o~ 

copulatum. Q^iid fi piopolitionem ii.ucrtas, Ptirus & mofortitr.t->difput*t,erganononmishoniodifpHtat.nonM- 

/oannes, Scc fimulfumpti funt duodccim,ergo omnes Apo- tcin c contrario a tcrmino non rcftrifto ad rcftridum.vt, 

fialifunt duodeiim , crit afcmfus copulatns. Idcm cftdc non omnishome pugnnt ; trgo htmofertit non pugmt , harc 

^afcenfu & defccnfu detcrminaco & confufoi , enim conlcqucntia mala eft, vt^x fc patct ; potcft cnira 

t homo ronis pugnare non pugnantibusaliis. 

VIII. Tertia tcrmtni proprictascft-iwwjM/ifjidcft.additb 74 

2)f prcprutatibus ttlw Terminorum * XC T % diQionh r ' V* f crroini ! s ex ^bfolutc fuppofi- 

* ' tus,ltipponaturlecundum t\mi,\t,^/r.tbu>ps ep *lbm ft- 

7 1 \ Ltera Tcrminonim proprictas cft *mpli*tit , & rt- eundum dentts. Ahemttie icemeft proprietas tcrmini, 

UJtJiriBie. Ampliatio cft extinfie ttrn.iti * Adnoii *d cftquc 4 propri* *d impreprinm JtgnijicMumem tronflatit, 

• Af*ierem fufpofttiencm. Pro quo aducrtc, quando tcrmi- vt, leo Utpidtu., hemo pitlus. Nam hemo & Ito de fe figni- 

«us non cxtcnditur in fuppofitione nifi ad tcmpus pcr ficant verum homincm, 8c verum leonem ; per Ulos^aui 

copulamimponatum , tunc propofitioncm dici habere tan terminos limitanturad fignificandum hominem 

(I ftatum, & tcrminum non ampliari. Vcrbi gratia, Ptirut impropric^t fecundum quid. Aducrtp, in tcrminis alie- 

difpntnt, to Pcirm fupponitur , pro Pctro cxiftentc tcm- natis non valcre confequentiam ab vnO ad aliud , v. g. 

pore prarfcnti , qUod tcmpus fignificat vox difput*t. In eft leo m*rmertm.crgo eft /w.quia Itt abiblutc dkltis/up- 

hac propofitionc terminus ncc ampliatur, ncc rcftringi- ponitur pro leonc vero& rcali.Itcm nequc c contrario, 

tur. Cum vcrii a rcmporc pcr copulam importato cx- tft leo, m leomttrmortm. Ratio cft-, quia ifti duo termi- 

tendirur rcmuiius ad aliud ttmpus, runc dicitur amplia- ni intcr k funt omnino difparati. , 

ri,vtinhacpmrH}fitionc,Wi#f/r«»<(Vf4/. -thefl (igni- jippeHntit eft applicacio formalis fignificati vntus 

ficat de prxlenti ,& tamcn ri heme txtcuditur ad omnes rermini ad fignificimm altcrius , vt, hemotfi ftpiens , ri 

homincs qui fucrunt,(unt & erunr, imb ad eosqui num- ftpiens applicat (uum rbrmalc fignificatum termino/»»- 

quam cxticvri funt. me , qncm denominat lapicntem. I I.cc appellatio idem 

Hxc ampliario triplcx cft; vcl quia tcnninus lblum cft ac nrxdicatio , qrtia omnc prxdicatum denominat 

cxtendinir ad diucrfa tempora,vt Petrus leqnttur,\A cft, fuurjj fubicJInm : eftque duplex , alia ftrm*lu , uuandu 

Pttrm ani nunx esi,& peiie* trit leaucturjm hac amplia- vnits tcrminus dettominat fonnale figniticarum alteriusi 

tione to Pttrns non ampliatur quantum ad fiium figni- tc formaliccr , \ t , heme tft htflus ; m*teri*lita\h , quan- 

ficatum,fcd quantum ad tcmpus.Alia ampjitio cft,quan- do tcnninus dcnominac fignificatum meteriale alterins, 

do tcrminus ampliatur quantum ad fuum fignificatum, vt, Muftcuitft Philofefhnt , qul propofitionc fiilum de- 

- x vt in hoc , Snnlti Deum vidtbunt , tb S*nBi extcnditur notatut , fubicibtm materiale Muficx c(Tc ctiam Philo- 

ad Sandos qtti fucrunt . funt & erunr. Tertia ampliatio (bphix. Aduertc hic , ex coniuncuor.c duorum Adie- - j 

* cft , quando rcmiinus concrctus (c extendic ad tcmpus, ftiuortim , vel eriam cx vno Ibio oriri , non rat6 xqui- 
*J & ad formas fignificatas , vt aliumfuit nigrum, idcb, uocationcm circa fcnfum propofirionis ( dc qui non- 

fubiecbtm,quodmod6vclantcahabuitaIbcdinem,Fuit hulli S'immuliftxfine fine difputant; vctbigratia, hie 

f, njgrum. tfi w*fmt fludtofus l poteft enirtr Adioitiuum tnngnui 

,os Htirtadus alitcr hanc ampliationem cxplicat, icilicet coninngi pr.rdicato ipfi , & tunc facit ipfum lcnfutn di- 

quando ibbicChim Sc prxdicatum non coniunguntur re«auin , elfc cum magnumin ftudiis, Vel poteft difpa- 

pro eodemtempore,feaindumtotum qtiod fignificant, rate cum prxaicaro connccH, & cadere fupra Q\bit~ 

V.g. infhts peec*t .nun coniungitur lisntil tu}lus,kv iujH~ 6rum,quafi diccrct , hUmagnus cft Jindiefm,qiixc\-i\\- 

r~tcum ptccate, vndc non facit luinc (tnfum , iuftus m*- catioctfi vtcumquc poflit fuftincri,cft tamen violenta,cV 

/tens inftm pecc*t,(icd hunc. iOt, ctnifmt inftns, i*m peccat. contra Grammaticx regulas,quaiido cnim Subftantiuo 

Q^xftio cft de fignificatione vocis ampli*fu> in qui pla- adhxrcr Ad jccUuum , ab illo aflicirur , facltquc vnum 

cct Hurtadi explicatio , fed ita , vt & aliorum Summu- fenfum : vt fi dicam , Pttrm tft ktnm Pmlofephus , nut» 

liftarum explicatio fnpr* pofita retincatur. Vndenon lusintelliget, Pttrm tflin feitonm;fc 'ncm,eft Philtfi)- 

btrtc negatur has ellc ampliationcs : Pttm tjuttft ,& pbm , licet parutn de Philoibplucis k iatSed hx propot- 

* » » »_«. 



Digitized by Google 



i6 



0 fi tionc* loci causa affcruntt.r , ncc lcquirunr tantam rc- 
gularummultitudincm , vt dignolcantur , provr non- 
nullitradunr; cx tonocnim,quo profciuncur , & cx 
circumftantiis facillime dignokcntur. 

SECTfO IX. 
VcmutUAfradtcauonc & mttltifUctttitme 



Difputatio l.ln Summuias 



r: 



Es hxc , ctfi ad quxftionem de (blo fcrc modo lo- 
.qucndi pcrtincat , cft tamen ad multas inatcrias 
tam Philofbphicas quim Thcologicasvaldencccuaria. 
Ideb hfc cam vohu" cxa£te fcmcl cxplicare , quia vi- 
dcoin hoc mulros fxpcminus confcqucntcr difcurrctcs. 
7j t Duo crgo funt gencra Terminorum , aliud corum, 
qui ret in abftrado fignificant , vt , *lhtdo , ngrtdo, 
Dtitat , ptr[on«i,ta<. ln his nulla cft difficultas : tunc 
enim inuiccm poflunt przdicari, quando realitcr figni- 
ficatum vnius , cft idcm cum fignificato alterius ; runc 
vcr6 non , quando reaiitcr diftinguunrur. Qui aurcm 
diftingiunnir , qui non , non potcft hic decidi , pcrti- 
ncr cnim ad fcientiam illam , cujus funt rcrmini de qui- 
bus Jilputatur. Similitcr tunc hi tcrminimultiplican- 
tur,quandorcs figiuficatz multiplicantur. Ciuu autcm 
tunc res fignificata vnica fit , nulla eft difricultas in di- 
gnofccndo ,quando tcnninus poiTir multiplicari,quan- 
do idcmrtfk ari , quando vcrb diftingui. Aliud gcnus ter- 
minonim cft ,qui rcm m concrttokn connotatiue iigni- 
ficanr,ide(t,quiduo fienificant,vmtm pcrmodumfubjc- 
cti,aliud pct modum rormx, vt , homo, album , iufim ,&c. 
Et in hiscft magnadiflcnuo.quidfignificent p;imari6, 
fubjc£tum,an formam ; & quid rcquiratur ad hoc, vt hi 
multipliccnrar. Nonnitlliccnftnt , nomina Numeralia 
conjuncta fubftanriuis concrctis , ( nam dc ahft.aois.vt 
dixi , nulla cft difficultas ) inultiplicarc formalc & ma- 
terialc : cxempli gratia,hoc nomen Dem, cui idcb non 
poteftapponi numcnis ternarius ,'ira vt dicantur trcs 
dij, ctiamfi fint trcs pcrfbnx, quia non funt rrcs narurz 
diuinx. Difpliccnr tamcn quia nomcn perftna cft con- 
crccum Subftantiuum, & tamcn nomcn Numtraleilli 
adjunoum , non multiplicat fbrmalc & mareriale illius 
fignificatum ; altas , dtim dicunrur trtt diuin* ptrfon*, 
eriam multiplicaraur diuinitat, qrx eft matcrialcil- 
lius fignificati ; quod cifet hxrcticum. Item , non pof- 
. fcnt dici tria alba fubftantiuc , fi in tribu* fubjcctis vni- 
ca tantum cllct albcdo : quod cllc falfum , ex dicendis 
conftabir.Rem hancfic facilc inttjligcs , Prim6, fi fup- 
ponas, iignificari in rtSt , idem cfle i ac in Nomtnatiu*, 
in bUquo vcro , idcm efle ac in *l't» c*fu. Secundb ego 
addo , quid in Nominatiuo , vcl in alio cafu fignifice- 
tur , deberc ex propofirionibus aliis clarioribus xqui- 
pollcnribus dignofci : Sc ex affirmationibus vnius de 
alio, quxab omnibus , vt verx admirtuntut.Verbi gra- 
tia , hxc cft vcra , Pttrm eft *lbm. Indc infcru iuanifc- 
ftc , nomcn *lbm in rcdto (blumdiccre (ubjcctum:nam 
fi criam dicerct albcdinem , cflet idem *lhm , quod 
ft.b)t8um&. tUbtd» : non potcft autcm dici , Petrm efi 
fukftQttm & *lhedo , quia Pcnus ncc partialiter cft al- 
bedo ; ergo *lbm (blum dicit fiibjeaum in rccro , albc- 
dinem in obliquo , tanquam fi diccrem ,*lhm tft fuhie- 
Sum , vcl , h*bent *lbedioem , quod ben£ dicitur dc Pe- 
tro , cftquc propofitio xquiualens illi , Petrm tft alhm. 
Idem cft, quando dico ^ibum tfl dulct : duictdo cnim Sc 
albedo non poflunt vllo modo in rccto inuiccm prxdi- 
cari , albtdo tfl dulctdty aut e contrario : benc autcm di- 
7 8 citur Juhjtdum *lhtd,nit , tfl fubjtttttm dulctdimt. Inde 
euidcntcr infcro , voccm dbum fic cxplicari , tfl fuhjt- 
8um *lbcdinu. 

Pater Lynccus lA. J. tr*Q.\. nonvuk hanc rcgulam 
eflc gcncralcm , quia in hac propofitione Album imrnt- 
dtated,fgrtg*tvifum, fignihcatur in redo albedo.Rcf- 
pondeo , negando anteccdens, nam fenfus cius propofi- 
tionis cft : fihjtOum ptr tdhtdittem dtfyrtgM vtfumfxcnt, 
dfim dicimus:ib«n0 fcrihit, cfta (bla manus fcribat. Qu6d 
«nim addatur,ly tmmtdmte,mh:l facitcontranos, quia 



ctiamvcrcdicimus,»«iwf<iMff Petrm tccidit 
cfto id fcccrit gladio. 

Obijcit Scc mdb, in hac, Album dtftinpiitur ft/rm*- 
littr * dulci , fola albcdo Qgnificaturin rcjjco.Refpon- 
dco,pcrillud additum/«rm«/iwr mutari fcnfum propo- 
firionis ,accipirur cnimiam pro ipfafbnna, ac fi dicc* 
rctur , Album au»*dfirm*m dtfHnguitur * dulci.Noi au- 
tem loquimur in propofitionibus nullamreduplicatio- 
nem habcntibus. 

Objicit j.In hacpropofitione AlhumtQ ctmptfttttm 
tx fubftanti* , & *ccidtnti/i^mficuat in rcdto tam for- 
ma quamfubjcclum,nam ncqucfola fonna,ncq; fiibjc- 
crum fblum cft compofitum; crgo. Idcin argumcntttm 
poteft fieri in hicr.Albump*rtim tfi idtm tum dulci,par- 
tim tfl <rii7i«S*-i,neque cnim fubjccto ioli, aut fbli fbr- 
mx conucnit ca inadarquata idcntiras , & dirtincrio. 
Rc(pondco,in ca prima propofirionc,^*.'^»» tfl ctmpofi- 
tu m etiam iignifiaari in rccT» folum ipfum fubjcclum, 
non alitcr quam in hac Pttrm tfltdbm , nam vti folus 
Pcrrus feu folum (ubjeftum albcdinis non cft in fe com- 
pofitum, fed rationc fui,& albcdinisuta etiam folus Pc- 
trus rationc fui non cftalbus/cd tationc fui,& albedinis, 
& tamcn quando dico, Pttrm tfl albm folum fubjcclum 
dicirut in re&o,ergoeriam folum dicchir in rccl 
ipfum fubjcctum«dum &iTcvo,Album tfl compofitum quia 
Facit hunc (cn^m:fub)ttlum rattont fiti, & *lbtdmit vni- 
t* ipfi dititur, & tfi cempofiium , de albcdinc wircm non 
dicitur.tfl c6pofita,ctiamcum caexplicarionc^ccundb. 
Refpondcri poteft [ fimul ctiam ad alias inftanrias alla- 
ras]quando fimilia prxdicara addunrur propofirionibus, 
pcr ea cxrcndi propofitioncs ad vtrumquc fignificandu 
in rccto,vti duin dico, Album fu i* *lbum difgrtgut vifitm, 
dcterminatur ca vox ad fignificanduin in rccto (blam 
fonnam , regula autcm noftra folum intclligitur.quaii- 
do cft abfoluta propofitio, & fme vllo addito rcftrin- 
gcnte, aut cxtcndcntc. 

Eacrgo regula fuppofiridico affirmationc vnius con- 
crcti dc alio ,aur abftracli dc concreto^unc cfle vcram, 
quando rcftum vtriufquc cft idem realitcr,fiue alia,qux 
in obliquo fignificanturdlnt idcm intcr fc Jiuc diftinchi, 
fiuc oppofitaJdco non poteft didjvrw tfl tuflitia quia . 
»«ffi>Mfignificatin rccto ipiain iuftitiam accidcntalcm, 
qux non cft idcm cum hominc, qucm vox ftemo fignifi- 
cat m rcccoincquc ircm potcft dkri jmftm tft iuftiti* pro- 
ptcreandcm rationcm: potcft autcm dici,i»»« tfl iuflm, 
dc,inffm tfl fapttns , ctiamfi iuftitia ncc cum (apicnriS, 
nec cum homine idcmtificetur; quia in his propofitio- 
nibus non fignificantur in rcJto iltz formz, fcd (ubjc- 
(ftum illarum : cft autcm idetn fubjeaum iuftitizquod 
fapjcntiz , ctiamfi hz intcr fe non fint idcm. H^c circa 
.imrmarioncm eoriuii tcrmmorumintcr fe, clariflima 6c 
ccrtifliraafjnr. 

Circa mulriplicationcm concretorum hincetiam eui- 
dentex colligitut rcfoiutio. Sicut cnim, vt dicatut iuftm 8« 
dc Petroprrcndirur, an redtttm vtriufque fit idcm;ira vt 
dc concrcro predicerur numcrus duojna/fmumr , folum 
cft attcndcndum ,an id quod dicitur in refto , fint duo, 
tria,an vnum tantum.dc tunc nofccrarmultiplicatio.Si 
euim quod dicittir in recro, multiplicarur, abfiilutc no- 
mcnnuiltiplicatur : (i veru reaum non mulriplicatur, 
ncc ctiam nomcn. Ratio hujus, explicatis tcrminis, eft 
euidi.ntiflima ; prim6 ,quia fi 4/^Mneft idcmquod k*- 
htnt nlhedinem , crgo tria alba crunt tria habentia albe- 
dinem : fi autcm qui habent , fint trcs , ctiamfi res ha- 
bita fit vna,funt trxt hahenttjfcn tri* b«benti**thtdinem, 
vt pcr fc cft cuidcns : ccontrario aurem .ctiamfi alht- 
do fit multiplcx, fi tamcn qui eam habct , vnicus cft, 
prxcisc crir vmtm kabent albtdinem ; ergo vnmm *'hum : 
ergo mulriplicatio horum nominum (blum pcndcra 
mulriplicationcciusquodin redto fignificant. Sic licct 
Philippus HiTpaniaru Rcx habeat porcftatcm diucrfara 
in plura Regna, non tamcn potcft dici cflc tres Rcgcs : 
at verb c contrario fi rcfptou eiufdem Rcgni trtj ptr- 
fon* habcrent eandem Rcgiam icriidioioncm , pof- 
fcnt dici trcs Rcges Hinc edam conftat , quomodo in 

diuinis 



Digitized by Goog 



e 



DeTerminis , Se£tl X. 



diuinis loquendurrt. Cum enim vox Dtm fignificct in 
re&o naruram diuinam , in obliquo vcr6 pcrionalicates 
** ( ibntt cnim natura dmna in fnfftpu ) criam li fuppo- 
fita fint rria , quia tamcn natura eft vnica , non pollunt 
dici trtj dij , iicuc ncc poflunc dici trts nmtura diuint ii 
fnpfofiu ,(cd vna >.-/ trilmt fnfftpttt .- c contrario vcr6 , 



'7 



folcnc alitcr ligniricantes.vt dixi paulo antc dc ilja Al- * 
b-m qu} atbnm diffttgat vifum, rcduplico in rcfto folam 
albcdinem. Sufficcrc crgo polfunr aiix propofiriones , 
quas fnfra adduximus , vt htm» difcnrrit , meriinr,vinit, 
ammt. &c. Qux non ni(i (ignificata m rcfto natura pof 
funt cllc ver*.S:cund6 tamcn, Refpondeo, adhuc polH 
quu/JCTjW-dicit in diuinis, m rccio fnfftptnm, in obli- dtfparitatc inucuiri inrer illas dutts propofitiones,//»»» 
quo vcr6 naiuram ( fonat cnira , fuffofitumtn natnra , ) cenftmt mnmm & corfare , & H»m» cohitat fnbpner.tik \ t %• 
! k ct natura iit v na,quia (uppoficum clt triplcx \ polliinc prior illa arguar necefl ario , dici in recto corpus, & atii- 
dicitrcsperibnx, idt%triafnff»ptainvnanatura,(c\x ma;fec;mdavcr6 poflir ellc vera , cfto ftibliftenri.i non 
trtt rtlatumti & ftrftnmlitmttt in vnm nmtnrm. dicacur in KC*Co,fcd in obliquo. Difpariras cft, qui.t.dum* 

Quod ii rogcs , vndc lciam, quse nomina in reclo fi- dico, homo coiflat humanttatt & fubpflentia, Jiuido ho- 
gnificent fubie&um »1n obliquo rbnnam ; Refpondeo mir.cm, quarcnus cft fuppofitum in duas partcs, ad quod 
prim6 , omniaconcreta accidcntaria (ignificare in rtcto fiifticit , fi vna cx illis dicatur in obliquo ; vude : [ vt id 
fubje&um , & in obliquo formara , fiuc adiectiuc , liac obiter oblcrucm : ] farcot quoad huins vcrirarem , non 
iub)cc"ti 1 1 e fumancur. In quo aliqui roinus confequen- requiri , naturam dici in refto, fcd propolitionr m futu- 
ter loquunturmam Ciaxdicixm,nlbmi tft dnlcit, itafub- raihvcram^cftohumJnitasdiccreturprarciscinobliquo, 
ftantiue dicitur ,atbumtft dntet. Qnod eft argumcntum vt nuilto magis ii tam perfonalitas , quain narura dicc- « 
Jnfrm faclura ad probandumfblum lubicctum dici in rc- rcntur in recto. Longe alia ratio eft dc illa propofirioue, 
fro. Vnde codcm modo dc multiplicatione , ac mutua quam adduxi pro mc, Hmrno conflat amma ,& corfore , irt 
pracdicationc Subftantioorum ac Adic&iuorum difcur- hac eniin nondeclaro homiricm, vt eft fuppolitu diccns 
rendum cft ; quod ncgatur a multis. peribnalitatem/cd pracisi vt dicens humanitatcm,cuiu$ 

Secundo reipondco , nomina concreta fubftantialia immcdiat.r pat tcs iunt 8c anima, 5c corpus: Jeclaro rnim 
cx narura & iuppolitalitate , dicerein rccto naturam, horaincm haud aliter, quam illutn declararent omncs 




xqLiipoilcnttbus : qu 

& ctrftre ; at non benc diciiur.fnbpjlentia hwmmnnctn 
fint mjtimm & ctrjxArt : neqne item bcnc dicitur ,n*turm 



po 



manitatcm^ion vcr6fubftftcntiam;qua: difparitas mihi 
fuffioctiilima vidcrur nro hac acccptione vocis,li tamcn 
um ctrflmm rnt.im'* & corftre ; ergo ho- noli plac uetit ad huc,ft5dum prioribns propofitionihus. 
>,w quo ctiam idipfum aflirmatur , iblum fignificat * Qua: dc voce /wfwdixijntelligenda ctiamfunt de vo- 
in rc&o naturam humanam. Idcm eft de equo , &c. Si- ce Perftnm, (cilicct in creatis (blurrvdiccre in rcdto natn- 
militcr benc dicirur , hmt difcurrit , at non bene fnhp- ram , quia vcrillimc aflinnatur hotno tft Prrft 
ftentin difcnrrit , vel nmurn & fnhpfltntim difmmmt i fed 
nmtnra hnmanm hthtns fukfifltntimmdi(c»mt : ergo hmm» 
Coliim fignificafin i ecro naturain humar. . . :>.: , 
veio pcrfonalitatcm. 

S E C T I O 

Al'm»* Obieaiones folnnntnr m*gis exflitntur 
ioftrin* tradtt*. 

OBiicics i .Dicitur bcnc^w» tcnflmt fnhpflentia , at 
non bcnc dicitur , nmtttrm ctnftat fubfiflcntin , crgo 
in ea voce &»m«,non ftgnificatur in rccto fola natura.Hoc 
argumentum patitur ctiam inftantiam iti concreto acci- 
dcntali : bcne enim dicitur , mlbntn ctnflmt nlbtdtnt : at 
iubic&umnon conftat albcdine ; crgo album non ditit 
inrcclo iblum Htbic&um. Refpondeoergo , r 'o htm» ira 
iignificarc naturam , vt limul ugnificct in obliquo fiab- 
fiftentiarn. Vndc bene dicitur', htmoconftnt fuhpfltmii , 
i) quia tJ conflmt iblum fignificat comfonunr : homo autcm 
componitur lubfiftentii, ctiamfi cam dicat in obliquo 5 
& fimiliter fubieftum fubiiftintiar, ieu namfa habens 



Perfonm hnmmnm vinit , moritur , &c Ex quibus oftcndi- 
mus immediatc antc, in voce homo dici naturi in rccYo. 

Obiicics : Paul6 p6ft diccmus, vocem Dent (c habc- 
re relpeftu Dcitatis' ficutvocem /wfwa rcfpcctu humaui-» 
tatis : crgo eodcm modo vox Perftnm in Diuinis fc habc- 
bit ficut in humanis , & e contrario. Atqui Perfona im 
Diuinis (ignificat in rctto non Diuinitatent, fcd Pcribna-» 
litatem : crgo etiarain humanis fignificabit in rcfto ib- 
lam Perlbnaliiatem. Refpondeo, ex paul6 poft diccndis 
rcddendam difparitatcm,quia in humatus^atura fempcr 
eft nobihus quid & faftentans Pctfonalitatem, ac prom- 
de lcinptnlla diciturin tec\o : at in DiuinisipGrPerio- 
nalitatcs funt fubftantia , ac proindc capaccs , vt in re-« 
€to poflint ligtrhicari : fuit autem cxpedwns ita vfurpare 
vocem Perjimi m Dluinvs,*t Dcitatis vnitas non prariu- 
djcaxet Pctlbtulirarum Triuitati , diciquc pollct VnuS 
Dcus,trcs Perlonx. » 

Dixi fufri,\occm hotno in fuppofitis creatis dicerc in 1 'S 
redro iblatn imuramjnam in Chrifto Domino aliter vi- 
detur dilairreridnm,ahq:tando icilicct in ilio vocc htmm, 
feu hic <w«»,lignificare in rccto lifbm natuta humanam; 



iubfiftentiam , procul dubio dicit fubfiftentiam,eti.-imfi aliquando folum fnfftfhum dtuirmm. Quod oftendo cx 

eam folum dicat in obliquo « & album dicit albedinrm, diuerfis propofiribnibos^ux a Ftdc docentur.vcrbi gra- 

Sc dnlttd» dnlctMnem: crgo cx ea propofirione non in- tia, hic homt tnortnni tfl : tunc enim non lignificat >r irt 

fertur , iubfiftentiam dici in recto. rcdo fuppofitum diuinum/}uia,nonpotcit vcrc Aiafnf- 

Replicabis fi rccie dicitur ,homo conftmt ferfonmlitatt, foptum dininnm mwttmmtft \v\(\ lummum pcr com- 

ftn fnbpfttmia, co qu6d hzc fignificatur in obliquo, & municarioncin idiomattim , ( dc qtia iam non agimus : ) 

ly canftat (it idem, ac^omponitur , fiac autan fubfiften- proprie etiam dichur, hic htmocmedit , non dicitur, fuf- 

tia difatur in rc&o , fiue in obliquo, veriflunum fit , ho- ftptum ctmdit ; crgo tunc vox htmo figniflcat in rccto 

niinem conftarc, feucomponi fubfiftentii;profccl6 eo- lolam naturam humanam. Idcm cit in nispropolitloni- 

dem modo diccre poterimUs,vcriflimam cile propofitio- bus, hic hom» conftmt mhima & eorf»rt,<\aod dc iuppofito 

nem illam^cw ctnftat anma,& ttrftrt, etiamii vox ho- non potcft dici. Aiix vcro func propolitiones, inquibus 

mvdicat in rcdo Perfonalitatem , quia in obliquo dicit c contrario in rcclo fotutn hgnificatur fuppolitum , vt 

aniraam & corpus : nequc enim maior vlla ratio ellc po- qnando dicojtitbtmt tft Oens,noi\ poteft in tcdo (igni- 



I 



tcft , cur bene dicatur , hmnanitat kabtnt fubflfttntum 
ctmftttitnr fnbpfltntia quam c contrajrio,fubfiftcntia ha- 
Dens numanirarcm,c«mi>o»)//w oummnuatt. 

Rcfpondeo Prim6, iuinmum hinc probari, trx ca pro- 
pofitionc hom» ctnSlat mnima & corftrt , non fuadcri fuf- 
ficicncer nofttam doarinam , qtiia licct, dum ajix pro- 



ficari humana natuta, qnia de ca nullo modo vcniin eft 
diccrc,ueqiie partialiter^/f P«M,ergOea neque pltriali - 
ter tunc iignificatur in reaa.ltem^uando dico,Ciri/&»/ 
tft ab eterm : uam dc natura no« poteft vllo mpdo dici, 
tSt mb tttrnt. vt pcr fe eft notumjcrgo in aliq uibus pto- 
pofitionibus natura dicitur in kL\o, in aliquibus iblum 



pofitioncsprofenmtur^bfolutc fignificcnc folumfubie- fuppofitirm.Rario poteftdrc^uia ivitura Chrifti non Gn- 
Quta ; ex prxdicaco tamcn, quod aliis appouitur , tcddi fticatur ab alio fubic&o.licut »e c iplinn liippolitu: vnde 
X.P.gmdrieidtArriaga. D j vitam 



Digitized by 



1 8 Difputatio .1 In Summulas , &c. 



. vtrmnquc cft apcuru , vt ptr le «Sc in rcdo lignihcctur ; 
ac in fuppolicione purc nacurali : quia rutura iola pcr ie 
ttat, pcrloiulitas vcrb vcl fubiifttnria fcmper adiacct : 
ideb quandocumquc nominc concrcro vtrumquc It- 
gnificatur , fcrapcr ponitur in rccto tola narura, in obli - 
" quo verb fubfiftcntia. Quod ctiam vcrum cft in hoc 
iiominc [upptfutmt , vcl ptrftn* : dicitur cnim bcnc , 
£l, bmno tji ptrjon*, busrutn*, non autcm bcnc dicirut , hoir.o 
t,t f trfimmiilMi ; aut mw<i hurtutn* tfi perjon*lit*s : crgo 
b„mo Stpmfm* idcm lignificanr in rccto in crcatis. In 
*Dco aurcm non ita , vt paulo antc dixi. DirFcrciiiiam 
criam polf-mus afCgnarc candcm , qnam paulo an- 
te . quud in diuinis tam fubliftenua cft fubftantia pcr 
fc quam ipfa natura , idcbqueqnxlibct poreft diucilis 
nominibus lignificari inreclo:atin htunanis lempcr 
liibliftcntia eft tnodus rcccptusin natura , ideoque fcm- 
pcr in omnibus concrctis tururaiibus ligiuricatur na- 
. tura in rtcto , & fubfiftcnria m obliquo. 

Etli cx immcdiatc didbs ( qux iacent vt olim : J vi- 
dcatur furficientcr probaca diftcrciitia iignjricaiionum 
vocis U«A vocis r-tr/on* in diuinis,JJc in humanis/pua 
taincn adhuc Nonnulli conantur, todc rnodo clfc vtro- 
biq; loqucndtim.vifum cft breuitcr cam noftiam doctri- 
g__ natn confirmarc.Et quidein voccm Homo,Lt»^tjumJicc. 
7 non lignificarc in rcclo fubliftcntiam, (vt volunr.hi Au- 
dK>rcs7(cd naruram htunaium,Lconinam,&c.quando tn 
crcatis loquiimir, vidctur omninoccrrum.I'rimo, Nam, 
ricut vox //■■'10 fc habet refpccni humanitatis , ita vox 
Dcus refpcchi Dcitatis , Sc c conrrario j'd quod cx tcrmi - 
nis.cft norum ;Acqui vox Dttu dicit in itito luturam 
Diuinarajdcbquc non pofliimus diccrc, trcs Dcos.quia 
diccrcmus tres NatucasDiuinas,quod cft hxrcticum:ct- 
go 3c vox homo lolum dicit in rcclo naturam humanam. 
Obicdboncm, qux cx voct Ptrfon* fumi pollct.tctigi fr- 
prk , & folui. 

Sccundojd ipfum probatur ratione:[li tamen in qnx- 
ihorubns dc voce ratio potcft habcrdocum : ] quia Dei- 
cas habet fe refpctxu Pcrionalitatis Diuinx, quali fultcn- 
tans ; & pcr modum rci Principalioris ; iurc crgu ligni- 
ficarur in redto,& per modum lubiccHRaiio hxc codem 
tnodo habct locum in hununis .quianatura htimana 
eft pcrftftior , qtiam fiibliftcnria humana & cft illius 
fubiedhim : crgo iurc merito dicimus illam in rccio , Sc 
quati principalius ligniricai i, & ob hanc rarionem in ac- 
cidcntalibus concreris, v.^.jlibttm, Nignm Scc, dicitur 
in rcfto ftibicchim , fomu vero prxcise in obliquo^l- 
bum efi dulcc , id cft , H*beni *lbtdintm , tft Htbtnt 
duUtdintm. Ncquc adfcrri poteft vllius momcnti Ra- 
rio , qux cocut nos loqui diucrfo inodo de Albo refpc- 
ctu albcdinis , quam dc hominc in ordinc ad Ptrfonali- 
tatcm. 

Tertio ,id probo rarionc pnidentiali : (qux rcmad 
Amdum , vt dici lolct , dtducit , & apud mc maximam 
habct vim ) nam omnes kc voccs habcnt apud nos cun- 
dem modum ligniticandi^jucm habtttmnt apud omncs 
Philotophos antiquos^ : [ quod maioris pondi ris cft :] 
qucm lubticrunt apud inftittitores linguarum , & apud 
88 omncs de fa&o ctiam non Pliiblbphos , qui cis vocibus 
vtuntur: atqui :[vt fcpc dixi agens dc fubliftcntia: J 
antc cognitumrhyftcrium Trinitatis, cV Incarnationis, 

(nullus dc politiua entitatc Peribnaiitaris lauman.T natu- 
rx fuperadditx cogirauit , im6 , qnod grauius cft, eriam 
poft coruni rnyfttrionim notitiam.plurimi, inlignefque 
Dodorescara peninacicerin pura ctearura ncgant ; Er- 
go omncs hi non aliud prxcipuc^c dtrcclc A vcri etiam 
vnicc litmificanc vocc nominis.quam naturam hunu- 
nam:crgo & nos in rcclo non nili candem figniric.innis 
cum , vt dixi eodctn rnodo apod omncs diredc llgnifi- 
ccnt hx voccs. Qnt>d vcro aliqiundo vfi fint diuerfis 
vocibus *bfir«Hli & concrtti, vt homo , hmruv.it *s , non 
ideo dcnotarunt cx partc rci fignificatx vllam difFeren- 
am.licnt , quandode racloomnes dicimus, Ens, cnti- 
titm .fcd modum toncipicndi rationc iblum iifftra di- 
uerfum ; Nos autem , q«i ex iJlis myfteriis pofiriuam in 



hominc Perioualiiacciu agnolcimus ,rcten(i ptimarii 
vocis htmo iignificatione , addiiuus Pcifoiulitatcm in 
obl :quo, licut,iiquisdiccict,albcdincm ,aut frigusni- t 
hil elfc pofuiitum , non trugis ia rctio liguiricircc fub- 
iccium ; qttoin nos, qui albcdincm diltinguimus , ncquc 
c cont.ano nos cam diftingucutcs aliud ligniritamus ui 
redro , quatn illi. Huic aJdo , cum 111 aliis compofitn.; »9 
[ hominc txtcpco] non iit tanic.rcum Jan r.ibiiiientiam 
( quia mhil dc cis probat inyftaium Licartutioius,liccr 
vtcumquc probaoilitci apaiitacctationisid infcrainusj 
cotlnu inodo clfc ccrtuiu , vtxibus Ulis Lto emus , &c. 
aliud non Jigniricari jn icCto/juam luturam 1 
cquirum, flcc. Vidctur autempcr fe notum , non rnuuts 
ditccic voccm bmo dicctc humanitattm , quam voccm 
Leo:[\\c dicij lcitatcmaNon pottftcrgor.tga/i.quin lon- 
ge probabilius lit,((i tamcn non ccittuujptr vocc hnto, 
cci um , &c. naturas ipus-in rccio fignificari, quidquid . 
iit dc lubliltcntia poiitiua figniticaca in obliquo ; & 
hinc fupcrius oftcndimus vciitatcm illarum propoiirio- 
num , homo dtjcurrit , amttt , efi fjptent , tffc. qnod vcrt> 
finevlla inconfcqucntix nota dixcrim in (JhiiftoDo- 
mino farioncdiucrurum piopclitiotii.m,qt'^:ciicaillura 
profcruntut , non fcnipcr rctincricum modum ligniii- 
tandi in rcdo humanitacem , vidcor latis probabilitrr 
oftcndiilecx his,qux f*pr* tetigi, & olim ctiam tradidi. 
Pio qua diucrfitatc in modo lo<]tiaidi non dtxft etum in 
rcipu fatis tl.ua difparitas: [ quam Sc olitn cerigi: ]&: 
quidcmcx ipfa rationc concluiionis paulb autctraditi . 
quia inpuro homincfcmpcr rtatura clt nobiiior jiibli- 
llcutia , lcmpcr fc habct vt lubiccrtira illius , ac proindc 
* lcmpcr fignificatut in rcdto. Dcindc nullx propolirioncs «jo 
diutilx adfcrunturA]ux varictatcm cam fignihcandi rc- 
quirant : At in Chtifto Domino Jkct c contrario Perfo- 
tulitas longc fit pcrfccrior, quaiu humaiu natura, & ex 
hoc tapitc vidcrctur fcmpcr ca pcrtbiKtlicasin re&o li- 
gnificari ; quia tamcn etiamin Chriitdipia humanitas 
eft indcpcndcns a lubiec.ro , & concipitur pcr modum 
fubicdri refpectu Pcrfonalitatis, quaii humanitati ad- 
uenientis, Sc dcniquc quia Fidcs varias cas propofirioncc 
circA Chriftum format , quas fnpr* ttrigi , &c qux non 
mclius (aluantur , quam co diuerio modo iigniricandi , 
negari non potcft,(inc vlla protfus inconfcqucmix nota 
ditfc-rentiam amefuilfc tiyiditara. 

Ex qua colligo , voccm homo vcl perfosut in cttatls 
mulciplicandam, fi cadcm lubliftcnria crcata pont-tccur 
in tribus naturis(pcr pofliblc vel inipoffibilc>cV: tt nc di- 
cendas multaspeilbnas , quia cllcnt multx mturx ha- 
bcntcspcttonalkatcm ; hoc autcm fignificat vox perfin*. 
Qiit^d 11 e contrario in vnica uatiira Dcus poncrct trcs 9 1 
fubftftcntias, non dlct nifi vnicum fuppoiitumjcu vnica 

Ecrlona , licut vnicum liibitctutti cum tnulcis albcdini- 
u^ prxcisc cft vnicum album : at in diuinis,fi Vcrbum 
alliimcrct trrs nat'jras,lb)um ctlci vnica pcriona ; ii vcri 
Patcr & Filius & Spiritus unChis camdcm alfttmcrt nt 
nariiram humanam, cllent trcs pcrfonz, imb & rret ho- 
mincs , quia ( vt panlb antc dixi ) v«x htmo fignificat 
rrcqucntrr in reclo lolura fuppdtitum. 

AdncrtC primb.noncllc \<kcin,firmfic*rid*frm*li (fe 
fifnific*ri i» rtllo : quia *lbum ii(>nincat dc formali albc - 
dincm , Sc cam fignificat in obliquo , fignificari cuim 
de formali, cft efle fbnnam fignificatam a qua vox dc- 
riuaiur ,.vt *lbum ab edbtdint , duieti dutcedine , &c. 
In rcCta veib, eft fignificari in Nominatiuo cafii , vt 
dixi : ad pixdicationes vcrb & multiplicarioncs non 
ftmt conlidcranda quc de fbrmali dicunttrr.fcd qtix rh 
rccto.propter huculquc dicla;quod a paucisbenc diftin- 
guirur. 

Adtirete fecundb, aliqua etiam nomina abftracxa ha- 91 
bere iignificatum jnrccto &:in obliquo.ea (ciliccr, qoar 
lignificant naturam compoiitaro, vt mrm*nit*t, Sc n*tn- 
ra bttmMA i. in quibus quia danrur pancsqua: lunr xsqua- 
literfubiewhim vnionis ,Sc datnrvnioqux rccipitur, li- 
gnificantur in rcclo ambx partcs, vnio vcrb in obliquo. 
Scd dices *. Hxc cft vcra , n*tttr.t mmutn* difcurrit , Sc 

noit 

. \ 



Digitize<4 by Google 



Difput 1 1 De Orat.& Prbpofit. SecSt. I. i q 



opnbuct_ ra pro p_.cc . i d cft . ru\ur_rnlca,r al 
lf ^/^^ Hinc au.cn noninfcrtur, v fC 

___*_ "f*^ ■ aut * — - 

__«," ^L""* ' b '" C - a,rtCrn ^ 010 ' » ***** W.„_,/r 
^cn-. &*.m* t *mym« K mttrfe , vbi vtraquc pars 
inrc2o,vmovcr6diciruriiioblifluo. 

H« v.d«urexa_tc ,ota dodrina de r<_to & obliquo, 
& dc mutua prcmWrionc in gencre .explicara. Nam, 
qu* atprxdicatio formalis.q„x m arcriaJ 1S( dicerur alibi: 
proquo euam ha.*doccrin_moportct bcnc percinerc, 
cseaemmccterafacilciiKelligairur. 

DISPVTATIO SECVNDA. 
De Oratione & Propofitione. 



patct : nam ideo c*cttthti declinaturper cafus.qdia po- 
tcit poni cum Verbis exigcnitbus varios catus ; lcd iirui- 
litcr poteft poni btiCtri : diritur enim, biiOri tilv*x,cc~ 
ce blttln in Norninariuo: Deinde dicir.ut,propriet*tbti- 
ilri eil^,fefij,mfic*rt;cccc bliHrt in Gcnitiuo.Itcm crtdt 
bltHri ejfe vo c em ; ecce in Acculiriuo, & iic de aliis cafi- 
bus i ergo btiiki eft vox dcdiiuta pcr cafiis, non minus 
quam^/j» ; ergo eft Nomen.Q^uod vcro & idem tqua- 
tut dc Verbis , fic probo : quia potcft dici,_ta_ figmjictu 
amjr ' i eccc jiiiu in Nominaciuo : crtdo , *mo figmficarc 
*m*re , eccc in Accufariuo : ergo *m« eft etiam Nomen. 
«_)iiod fi dicas, has omnes voccs clfe Nomina.fiuc ilgni- 
hcariux iint, fiue non \ contri , crgo fupcrflua eftin dc- 
fimrionc parricula ilb , dttl,n*t* fer c*fiu. Patct , quia 
nulla eft vox , qux hoc tnodo non dcclinetiu pcr calus. 

Propcercaaddendudtccrctquishiikdefinitioni.quod 
Mvoxfigmfic*tiu*, V t pcr hanc parriculam cxcludantur ' 
btidri, & alia nihil figniricantia. Addcndum cciam.y;^ 
'tn>portdulmat*ftr c*fm, vc & Vcrba cxcltuj_s,q_j_ ii- 
gn.fic.inc cumtcmporc. Adhuc ramcnmaticc roca difti- 
ctikasuipra pofica^uia_:quitur,Adi_:rbia& Prxpofitio- 
ncs elfc Nomina, hmr enim voccs fignificatiiut & dcdi- 
natx pcr cafiis codcm modo quo fupr* dixi de kAllrt & 
de Verbis ; ergo quiaadditafuit ca parricula ftin,fic*t,u* 
\ l£m\5SZE& ■ COnflatHr ° ra ?° ^^'.^"ntcxcluduntur VcrbaA Voccsnon- 
I l i v ! ______ ™ U tamen ^ /, R n,hcauu « i rationeNominis , cetcrx ver6 voccs ma- 

1 n,'r H r f V i^qu-busconiungan- ncbttnr, ficut in ca d.fiiucionc , N.«en tjl dtclZ* 
Vim^SS^ T Ccm P" fi,,u Nomina : 1*"*f"<- Nihilominus puto , eam dcfinitioncm cx Nc- 
f_tt'^dn_:,r n T £ ^n-^iAuri brurcnf, bonam e.lc. Adobicdi.nem autem fuprVcon- 
S^P^-^^^Nornine&Vetbo,^ rra Ul^fadbu, rcfponda, M,Ur, & alias voces non 




S E C T I O PRIMA. 
•Df Nomine , Vtrbo, & Orstient. 



mitccmus. • ■ ... r. . " r— - — -»t — — ~'-« ■»"• 

propnc dcclinan pcr caius.luct poftit dici,l>l<tintji v»x % 
tjftntut bliOri tjitjftftttitm , &c: vbiiam vidctnrdccli- 
nari i hoc enim cft improprie, & fecundum qnid habi re 
cafus : fcmpcr enim fubiiitclligitur ibi aJiud Nonu u 
hoc modo»W vtx UiQr* tft frmu, hnim vtcu bliBripro- 

NO v fn dpflnirnr *k a^ri , i ^ - . ^^•&c.vbinontamWi^i,quam__cv»*dechnan- 
j^/ __-7 Anftotele, v ..vyr Jf „^ 4f /__ tur. ; in.-c«/iWr.aiitcm, & in alus, v tru , ulu, t\c pro- 

tSSiS^TT^ ml [T' [tfgrM * ri - _? ' fi " C vlU vo « ^tellecWJicitur" 

p,fic*t, fimt4 & rtilM. Per T „ W r excluduntur a rationc eft v„ #U , &c. non minus ac diciuu , Smu fi, mJtmt 

Nonum,, termtm mentales , & fcripri, qui no n funt vo- tft vis Li*. Ergo cft propric vox dcc inata L^Z 

^^ ^ r ^_y/__.exc1-d-nca f ^ non- l/cct omnino f.mifes. Bene ergo cadefimtio & complc- 

llg.nficat.tix- , vt Htlr, , uein voces naturalipr figrrifi- __tur omnia Nom.n»,__ reliqua cxcludir. Non crgone- 




r • " . : " \yt^ l ^l m ' a vcr- Dcr ai.quui lign.ricarc,& non luppom pro leutc.n dcl 

bo. Otmtm^fartper fifigmfkM M cft, non compo- etfe iine temporc , qnia cafusnon lign|-ficantiemp US . 

n.cur ex part.bus a<fru figmficantibusryfw^vt excludan- Scd contra hoc vltimum obiicics , aliqua clie Nomi- 

rnrtermmi mfin.n, vt w« / M .-^„ , vt cxc |„. na,qt« (i^nificant tempus; vti-W',^, icem 

dantur cafus obliqui a tat.onc Nominis : vidctur enim prAnMuntlcotntt, figruficant rcs vt excrcitas in aliqua d.f- 

Anitoreles cenferc , lolum Nominatiuum ciTc No- fcreiitu teporisinmcridic & iub vcfpenim.Rcfpondco, 

^ 06 "* Etiamfi harc Nomina fignificcnt tcmpus, non camen il- 

. Contra hanc dcfinirioncm , & omncs eius paaiculas lud confignificarcj quia nec arfitmatur , nec ncgatur, 

rnter inuehitur nonnujlus htc.run^quia plura Nomina vtrum dc fado dctur vel daca fucrit ccena.vtium dc fa- 

_tocxift.u vcl extiterir menfis,c5c lic de reliquis. 



' acriter inuehiturnonnullus hic.rum quia pL. 
conftant panibus fignificmtibus acm, vt f rotonfnl.ref- 
pnblic4 ; tum quia tcnnini infiniti, & calus obliquifunt 
proprie Nomina.quod &cgooftendam Difputtu. . j. 
LogUet mmm. Qtiarc cx Antonio Ncbrillcnfi definit 
Nomina tfft vocts decUn*t<u per c-tfut. Qu6d fi illi obii- 
cias,aliqua clfe Nomina indcclinabilia , xt cacoetbcj , 



An Nominatiuum ditfcrat ipccic abaliis calibus,c_ 
Adie_hua a Subftantiuis , quxlH" cft parni momcnti. 
Vno vetbodicodc Adic_riuis& Sabftatiuis.tunc dirln- 
rc,qi!_rlo res fignificata,eft fpccic diucria,vt Peirm & 4/- 
bm, quia *\bm connotat albe Jinem.quam non connotat 



-.*,,_..vju_ ii_>_»i„„v,i, MW i_ ) >i cMtoeiBcj ; «w,quia_/-_.connocatait>eJinem > quamnonconnotac 

Refpondet .Nomina h.vc habere omnes inrcgros cafus, Petrm.vcl qaando habct diucrfummodu fignificaudi.vt 

«fi defincntcs eodem inodo , ficut£./„& vtru fimt No- bomo Scratwmlit, nam licet idem ligiuficcnt.fuppontuitut 

mina dedinabilia, ctiam in fingulari, licct non habcant tainen pro diucrjis fpecic conccptibus •, ideoque & ipGe 

diffcrcntes tcrminationcs : & apud Hilpanos Noinina voccs in fe funt diucrGr.Ex co autem prxcisc, quod 

in fingulari habcnt omncs c.ifus fimiles,& limiles ctiam vnum lit S ihftanriuum, aliud Adicftiuum, nou eft diftc- 

inplurali.ncctamcnidco funt indcclinabilia. ldcm di- renria fpccifica .vt intcr nUmm Sc*lbm. Vttiim auttin 

cic dc r_«rf4,/, & fimilibui. Parricipia finr propiicNomiiu/ecteHunadusaflirmat, 

Hxc definiUo non panturdifficultares quas Ariftote- qnia abllrahunt a temporc : nam Iketmmuttt videatur 

li_a,ru'Ji camcn aliqua illi addantnr , vicfctur fuftincti aliquid.de prxfcnti fii;ni_c_re , mhil tamcn affirmat 

non polfc. Dicct cnim quis , cx ea fcqui , HfBri & alios abfolutc , & potcft onini tcmpori aptari , Pttrtu fiut 

terminos non-lignificaciuos, hni & o.nncs voccs.etiam ttnutnt, &c. 

Vcrbaeflc Nomina, quod falfmneft. Paccr lt qucl.i • quia Vcrbum dcfinitur ab Ariftotelc ,tfi vtx figmficAtimt 

bttitri , vcrbi gracia , cft vox dcclinau pcx cafus , crgo tti pUeitum cum Umport.cmm mdU p*rt ptr (t fignific*! , 

& Nomcn.Patec A nteccdt n_i& in pi imis tlitlri e fl"c vo- fimt* & rtit* & tfitmu tfu* Mamtmrjute.Hxc dcfinitio 

ccm , iiwn dubimn ; deindc dcdinatam per cafus , inde dilfcn i dtfinkione Nomini. per t. tumumport » quia 

• k : > B 4 Vecbum 



Digitized by Qoogle 



Difputatio ILIn Summulas 



Vcibum dtbet confignificare tempus , vt m» prxfcns, 
tmmmi prxtcritum Jtcm dirfcrt pcr rij& tft ttnem ome dt- 
cnmmrnetm , hoc cft ,eft copulaek vnio , quia pci Vcr- 
bum ptxdicatum vnitur fubic&o. 

Harc dcfinicio , quoad parriculas in quibus coincidit 
cum dcfinitiontNominis .cafdcm paritur difficultatcs; 
ideoab aficpribus ex Ncbrilfcnfi dcfinirur V;ibunyf/ 
v»xcom*t*iAptt itmform. Q^ddfi obiicias, hanc defini- 
tionem poritrs •• llc Grammaricam, quaxn Logicam ; rci- 
poudcnt benc .Logicam, vt agac dccbnitrucndiscxttr- 
nis argumetitis, cgcre notiria vocum, qux ad Grituma- 
ticot pertinent ; vndc non mirum , fi ab cii 



V 



crgo nihil infert ur, qu6d vctbnm fllud non fcintULt infi - 
niterur. Sed quiaadhuc vrgeri poflcr, fi in Minoripo- 
ncrccur, $ed Plmtu fmre feffiWtt non fcinti&mnt .• [ qu* 
cft vcriflima propofitio : ] & tamen nOn potcft infcrri : 
erg» Plmeu mere fofitbilet fmntfrefe mt ; Vlterius Dico, 
ab Ariftotele non iolum in Minori lubintellcctam illnm 
pioDofifioncm,S«W Ptmntu ,mmi fmnt fttBe, fcd ctiam, Sc, 
mmi mfim exiftmnt , & hoc ipfiim dcbuit in Maiori intclli- 
gi ,alioquin illa vt iaccc , cft verifl]ma dcpttre poflibili- 
bus prout fnprm dixi , quia purc poflibilcs iurc mcriro 
vocari polfunt ftellx non fcintillanrcs , cV tamcn non 
pcmncnt ; vnde non mirum , Ii ab cu dcfaninoncs poteft vcrc dici , illas eifc propc nos ; crgo Ariftoreles 
Nommis & Vcrbi accipiat. fupponic carum cxifteciam in eo fylligifmotam de ftel- 

Aducrte Primo.ctiam ii Verba non habcantdiffcren- lis in Maioii ,quam de Planeris in Minori. Quo pofito , 
tes terminationcs, ii tamtn cumiifdem fignificent varia dico ly mn fctmilUnr quod eftin minori.cHe pure neg 
cempora , ablbluce c/Te voces coniugatas pci ccrapora, ciuum , imo Sc ly Nm fctmdUmt Maioris eft purc nci 
ficut in firoili diximus dc Nominibus. tiuum, idcoque dici poteft de purc poffibilibusrfrgo i 

7 • Aduerte Sccundo dtrfercnriam intcrNomina fic Ver- fyllogimus non habct pro prxienti maretia myfterium 
ha,quod iilain£nirantur,vtcumdiccviM&«Mw: excludo majus, quam fi diccrcm , omt is bemo nonfdtmt detmit, IO 
cnim hominem , & affirmo aliquid aliud. At Verba, etli ftd Pttrtu nen fmket , etge dormit. In cuius fyllogifini 
potuiflint infinitari , fi hominibus placuillct , vc fcilkc-t, Minorc, ly n*n fdtmt non infinitatur , fcd cft purc nega- 
Pmrmt mcn tm ru , fignifitare t idem ac fmttt mtiqmid,o^ioA ciuum,quia iuxta rtgulas Logicas,nccciliim non cft Mi- 
oon eft currete ; de facto tamcn nou infiniiancur , ied norem ncgariuam (umi infinitantcr, 
pra-cis c i umunrur n c-^at iuc nm tmrrit ; negacur enim cur- Oracio difinicur aNonnullis, eft voxfignificatiuaad 
fus.nihil vcro aliud afiiiTnatur. Rationem huiusnon placituinoiiuspancsetumperfcluntfignificariu^on 
video,nifi quia iic volucrc Maiore&Dicuutaliqui id fa- placct quia confundir oratiuncmcum cermino com- 
caHinuvr virarcturconfuiio cum propofirionepuieuega- plexo , kjmo <foc?Ns.Egocum Hurrado,dicercm , Oratio 
riua. Sed numquid aliundc hxc confufio vicari non po- eft vox iignificariua verbo&c nomine mter (c congrucn- 
tuic ? Siad purc ncgandum vccrcnturparricula«**,ad tibus.vt hemo eftemnud ; Pttrmvttm. Dixi dcbcre ver- 
infinitandum ver6 panicula ne ; vcl c contrario aut prx- 
ponendo vel pofti oncndo ncgationim Verbo,facctcnt 
diftir^tionem. Sic ergo ibla pro ratione voluntas. 
Nihilorr inus Lynccus trt.il . }8. docct , verba infini- 
xquiualcrc polfe illa^n propofitionc l'e- 
r his duabus^crr*/ mtn eft mmmu Sc runc fa- 
tctur non infuutari>aut huic Pttrmt tftnm ammnt.&c tunc 
S admittit infinitari. Vcriim dcbmilct hic Anthor oft. ndc- 
re, aliquandopropoficionrs talcs co fccundo finfu fumi 
dc fadto ; poiTcfumi, fi voluiilcnt Auihorcs,omnino eft 
certum , & ita ego cum aliis tradidi , at iciptadc f.cto 
itafumi ,numquam oftendct, quia nullusmortaUum, 
dum abfolure loquitui, 8c dicit : Pttrtuntm vimit ; I*m- 
ntt non fdlttt ; ibmurm n<m txiftit , 8cc. ca» facit irifini- 
tariones. Qvpd fialiquis voluerit illas facere, auc rcipsi 
frceric, iam tuncalitcr, qulm incellcxere alii, vfurpabit 
eam propofirioncin, & feipfum explicabit. Nos autcm 
locuti fumus eofenfu, quo loquuncur hoinincs de fado, 
finc vlla vlccriori cxplicatione , Sc finc altciius fignifi- 
carionis protcftatione. 

Dices fortecum quibuiHam Recentioribus ( qui pro 
Cc citant Bannez , ) Ariftotclcs ipfc dc faclo infinicauit 
vcrbajnam inillo fyUogiimo.qui ponitur ordinarie : 
fteidnon firttllanttt fmnt ftefe tttt , Plmneunon finttl- 
lant , cp Planeu fmnt ftoft not , ly nonfintiSmnt dcbec 
fumi infinicantcr , nam fi pure ne^ariue fumatur, pof- 
fct dici de chimxra , qux haud dubie non fcinrillat , & 
taroen malc inferrccur : trgo ti.m0.r4 tft ftotenot. Hoc 
argumentum ahqoibus fccit molcftiam. Rcipondeo ta- 
<f mcn,nullius eilc momcnti. Et in primis , fi ioquendum 
fitrigorose , fyllogifmusille.prout iacet,non eft bonus, 
quia falfam Maiorcm conrincc, ctcnimllxllxpoflibilcs 
nondum exiftcntcs in coto rigore poffiint vocari ftellx 
non fcintiJlantes , cV tamen de ilHs non potcft dici ,fnnt 
ptoft mot , vri in obiedioiie dicebacur, non poiTe de chi- 
mxra dici , */ propc nos. Secundd , illc fy llogimus Ari- 
ftocelicus habet quatuor tcrminos in rigore , nempe 
ftcllx non iciiuiliantcs. Secundus , funt propc nos. Tcr- 



bum Sc noinen intcrfc congruerr,fi c 
vt in hac tgo vetttritnt, non erit proprie oratio. 

Nou approbat Ouicdus hanc Hurtadi , Sc meam do« 
cVinam , quia putat , pcr cam non (blui dffficultarem , 
quam fiigimus , cum in hafc propofirione lomnmtcmrit 
tft frofojttio;\y Ummt surrit^M complcxus terminus , Sc 
orario , ergo adhuc non diftinguirur oratio a termino 
coroplcxo. Refpondeo , hoc argumentum non cllc ad 
rero , quia , quod oratio dcbeat a tennino complcxo 
diffcrrc , eft omnium icntcntia , hoc autem iolum im- 
pugnat inftautia hxc Ouiedi.Dcbetergo Sc ipfe, & alri 
omr.es ci rcipondere. Et Skne non video, quomodo iuxta , , 
difinitioncm orationis,quam ipfe iudicat bonam , qu6d 
fcilicct fit *vox fighifictttimm , tmimi fmriimm mtiamm fignifi- 
«*titm tft ftpmrmtm, id quod totum habec terminus com- 
plcxus konto imftmt , faluaxc poflit cam non eile oratio,- 
nem, neque Ouicdus aflignat vllam dii^iitatero. Meri- 
rd ergo dicimus ,dcbere aliter orationem dcfiniri. Ad 
illam ergo obicclioncrn propofitionis huius fxmo citrtit 
efl propofitto dicimus, iBi ly beme cmrit non iupponi pro 
rc ugmficaca , ied pro iplis vocibus, perinde ac 11 diccrc- 
mus, bttvocttfocinnt pref*fitienem,vbi ly ht votts iiippo- 
nuntur maccrialiccr.Sut crgo adhuc difcurfus Hurtadi, 
& mcus. Hxc Oratio alia cft impcrfccla.conftans verbo 
imperfcCfc figmficance, vt y?#j[#v«wr#iw.-alfacftper- 
fcdta, vt fat boe ,tg» veni , Scc. Orario perfeiia alia cft 
cnunciatiua ,id e'ft affimuns vcl negans aUquid , vc Pt~ 
trm legit , lonmet nm tft imftm : 8c hxc alio nomine 
dicicur iudicium fiuepropoficio. Alia cft non cntinciati- 
ua id cft nihil affirmans vel negans , vc fmt bot , me fntim 
illmdDc hac.quia non pcrtiner ad Logicam , nihil am- 
plius occurrit diccndum ; ad Propofirioncm venia- 



SECTIO II 
Profefiiio , & qu<t tam tottctmttnt, exflicMtnr. 

ux non icmtuianccs. ^ecunuus ,lonc propc nos. l cr- 
tiusj^lanctxnonvcincillat. Qoartus,PlanetxfuntfteUx; "T\E definitione propofitionis breuios egi inprima 
ctenim fi hoc non intelligatur , conlcqucntia eft milla, \~s imprcflionc^juam videancuraliquidcfiderare;ideo 
non aliter quam fi loco eius Minoris diccrem : Sedle» nonnuln ccniui addcnda. 
nmfciniilbu , erg* Uo eft profe n*i ; crgo in ca Minori fu- 
binrelligit iam Ariilot r le planctas eitc ftcllas , ac fi di- 
xillct : jed Ptmmettt, mi ftmt fteUe, >.e» f m,Umt, hocau- 
tem modonos» poteft dc chimxta aifumi illa Mmor, 
,qux cft ftella, non icintiliat: 




Et Primo , quidemoccurrit Pater Lynccus , qui /^.4. 
trmtJ. 1. nrnm. 10. reie«His aliorum definicionibus fingu- 
lariflimam tradidit, fcilicct : Prtpofitie til aQih mteMe- 
Omt imempeffihdumrii im eodem inttUettm, fem ttfefitienu 
vhvfu* emtn mtio citta tdtm oettLlton. tx dwerfo ttndemdi 



Digitized by Goo j;Ie 



De Terminis , Se£t I X. 



3&' • 



21 



tcapax. Brcuius 3c clarius ca fic traditur : eft «3w 
intt&tUuSfhyfuitumalioctrca idem obittlum tx dtutrfe 
ttndtndi modo tppojitus. Hanc ego inrcr omnes aliorum 
Authomm iudico uiiivis claram , & miniis bonam , id 
quwJreliclisargumcntis,quar hic au&or fibi obiicir ,& 
(oluit , probo emcariter.Primo quia nihil declarat, cum 
Cnim dicit, oppofitus cum alio achi circa idem obie&um 
ex diucrfo modo tendendi , non dcterminat , quis fit ille 
aliusa&us , cui fit oppofitus ; quando autem ilic non 
declaratur, tota dcnnitio manet xque obfcura.ac fi 
nihil penituseiret di&um , vt fi quis dicerct, r*i ionale 
rft .quedopponitur tumalu>, non potfcc vllum iudicium 
formarl , qux fcilicet eflet ea oppofitio , aut quid ncga- 
ret rarionalaExplico id clariflimcin noftra matcriatnam 
circa idemobicttum poffunt cfle varij achis intcllcchis 
diuerfi ex modorcndcndi ,etcnhn apprehcnfio ipfa dif- 
fcrr cx modo tendendi a propofitione , fcu a iudicio : 
cognitio fidci difFert ex modo tendendi acognitione in- 
tuitiua etiam eiiifdcm obie£ci:co^nitio ptobabilis diffcrt 
ab euidenti ex-modo tendendi: iudicium negariuum 
differt ex modo tcndcn Ji ab affirmatiuo, Iam rogo hunc 
Auclorcm , quem a&um intelligit pcr voccm illam alio, 
cui dicit opponi iudicium ! Non intclligUntur omncs 
enumerati,qiiiaco fenfu falfamdoftrinam contineret ea 
dcfinitio.iudiciumctuintion opponitur apprchenfioni 
dc codem 1 1 bi c l.Io , non opponitut alij aftui, fiuc fidei.fi- 
iie opinionis ; ergo non poceft intelligi alius act is,quam 
qui affirmat , fi prior fit negans ,aut negans, fi prior 
affirmat , vndcidem cflct , ac dicerc : ludicium efi altm 
•ppofitmcumalioiudiciotontrario , hoc autcm nihil dicit, 
tum , quia iam in explicationc repetitur vox ludkinm, 
de quo quxritur , tum quia dicerc , cft achis , qui oppo- 
turur fuo contrario , nihil dcclarat . opponi cnim fiio 
conrrario habcromnisres capax contraiij.idcoque ni- 
hil intelligitur detcrminatc per eam definitionem. 

Qux i. pcincipaliter iinpugnatur quia inueniri pof- 
fimt duo iud<cia circa idcm obic&um affirmariua ; qux 
tamcn intcr fc fint contraria , & non ex modo tcndendi, 
indcpendenter a negatione , & affirmationc , cx quo fo- 
lo capite videtur hic Au&or dcfiimerc cara oppofirio- 
nem. Probatur antecedens : nam diccrc, hom» efi equm, 



eft contrarius a&ni , hemo efl ratiomlit , vbi nullus eft di 
uerfus modus tcndendi ; qUod fi dicatur non elfe idem 
14 oranino obiccnim , quia ptzdicara funt diuerfa contra 
i.quia hoc non explicatur in ea dcfinitione, in qua 
ablolurc (Inc vllo addito dicitur , etrca idem ebtetlum ; 
ablolutcautemdkorverfaridrcaidcmobie£bim^tiamfi 
de codem prxdicem diucrfa, 

Confirmatur: nam , efto dicamus , vcram elfc eorutn 
fententiam , qui dicunt , non polfc fimulelfe fricnti.im, 
& fidcmde eodem obio£to,aut fricntiam,& opinio- 
ncm ,non proptcrea dicendum eflct , non pofle dcfiniri 
propofitioncm vt fic ; cum hxdux quxftioncs fint indc- 
pendcntcs intcr fc , & tamen in co cafu a&is fidei , qua 
talis.cffet incompoffibilis cum altcro. Dixi quk talis, 
nam dcfinitio rationis communis non debet cflc propria 
rationis diftercnrialis ; eflet autemin prxfcnri cafu , dum 
quod deiudicio in communi traditur ,conuenirct achri 
ndei non prxcisc, quatcnus habct rationem communem 
ittdicij ; (ed ex nroprio conceptu rationis differcnrialis, 

Erinde ac fi dctinirio animalis vt fic conucniret hinnibi- 
ati qua tali ; hand dubic cflcr vitiofa. 
Qtiidquid ver6 de hoc fit : argumenror vltcrius:quia 
non cxplicaur , in quo fit diuerfus illc modus,ob qucm 
dicirurin eadcfinitione oriri rcpugnantiam vnius iudirij 
cum altero .Ktu.ac proinde dehnitio manct xquc obfcu- 
ra ferc , ac fi nihil eifet didtom. Qnod fi pro declaratione 
dicat , illum diuerfum modum confifterc in eo,qu6d vna 
propofitio affirmer ,alteraver6 ncget ; iam co ipforc- 
currct in ea dcfinirione ad affirmationcm , & negatio- 
nem , quz fimt fpccics propofitionis vt fic ; id quodcflc 
▼iriumdcfinitionis valde vrgct hic AuOor , & propter 
quodreiccirmeam. 
1/ Vltim6 ea definitio reiicitut | quiaconuenit ctiam 
apprehcnfioni 1 nam ctiam apptchcnfio cuidcns alicuius 



rciopponirurcum"apprchcnfione euidenti,& clara de 
contradidorio obicdto.Vbi miror.huic Audori tangcn- 
ri cx pane obicdionem hanc , lcilicet, quod apprchen- 
fio cuidens opponatur cum iudicio de contrario, non 
occurriirc alteram apprehcnfionem eiridentcm , aim 
obie&io hxc plan c fit obuia. Miror etiam Sccund6 quod 

Ero refponiionc ad fuara obie&ionem dixerit , apprc- 
cnfioncm etiam euidcntcin clTe compoiribtlem cum 
alia fahxm ineuidenti de contrario obie&odcu cum alia 
aclu fui gcncris ; Miror ,inquam , id dixufe , ciira in dc- 
finitionc ab ipfo tradita nihil fucrit pofirum dc inconi- 
poffibilitatc cum onmi alio aiHu fiu gcneris ,fed pur^ 
putc cum alio ; hanc aurcm incompoffibilitatein iam 
habcnt dux apprchcnfiones aiidentcs , vt oftcndi ; crgo» 
Addc , ncquc peream nouam particulam additam dcfi- 
nitioni , hanc iuftificari , quia , qtiando repetitur fui gt- 
ntris , fi declarctur ca vox idem fonar, ac fi dicerctur, 
cum altero iudicio , quia \yfui gtneri* cft gcnus iudicij ; 
critcrgo runc fcnlus cius dcfinitionis : inditinm tfi, quod 
fufnMcum dlttro iudich fibi contrario ; qux cft plane ri- 
diculadcfinitio.Aliaergoquxrendacft, ifi_ 

Egoin prima imprcffionerem btcuiter rradans, pro- 
pofirioncm dcfiniui , vt fit ^crntio affrmans , vtl negai.s, 
Et licct vidcatur definitio hxctantum cfle difiunc\iua; 
dixi tamen , non ideorciiciendam , quia aliquatido cogi- 
nutt co modo rcs definirc.vti fxpe criam dehnimus vnam 
fpcciem pcrncgationcmaltcrius. Nihiloirunusnunc pu- 
tarcm , pollc indcpcndcntcr a diftcrentiis fic dcfiniri : tii 
aclm , quo mttSetlm ft fixi determinat circa tbieclum pr»' 
pofiium, Quid fit fc detcrminare ad vnam panem potius, 
quam ad altcrjm vidctur cx tcnTunis notum , rcliqua 
autein firis funt facilia. Dices : perapprchcnfioncm cui- 
dcntem ctiam fe dcterminat ad vnam panem. Relpon- 
dco,negandoantecedcns, quiacftoresclarc propona- 
tur ,dum non accedit fudicium , nulla eft dcterminatio, 
Ncquc in his rcbus , quas nos ipfi experimur , quarrenda 
eftmaior declaratio , nc abeamus in infinitum , quilibet 
aotcm nofcit, quid fit fc vltim6 pcr adlum yitcllecius de- 
terminarc citca aliquod obiccnimt 

Suppofira propofitionis definitione adueno ,quatuor 
in ea poflc rcpcriri, Materiam , formam , quantitatcm, 
&qualitatrm. Matcria propofitionis cft nnntxio quam 
habetpraduatumcum fubietl»: quxcumtriplex fit ,tri- 
plicnn habet propofitio materiam.Aliaeft naturalu.ctun 
prxdicatum necclTario conuenit iubitclx) ,vt , homoeit 
animal .- alia impoffihilit , quando prxdicatum rcpugnat 
fubiefto , vt , homo eil inatittealit : alia ctntingtnt , cum 
prxdicarumcontingentcrconucnirfubicdto,\t,PrfrM{/«- 
git Hx matcrix rx>flunt vlteriiis fubdiuidijquia naturalu, 
alia cft tfftntialu, vt, hmo efi ratunalit : alia eft meri na- 
turalis.vx, kom» efi hahtnt imeSeffum, ( pono nunc , illuia 
diftingui ) iguis efi calidm. Itemalia cft tonttngens natn- 
raltter,\x, hamo cunit : alia eft contir.ger.t fupirnaturaUttr, 
Vt , homo faluabitur. 

Forma propofirionis cft. Verbum , fcu copula prxdi- ' 
cati cum fubiecio : quia cum propofitio fit quoddam cnJ 
compofitum , cuius fbrraa cft vnio , idco Vcrbum , quod 
vnit prxdicatum cum fiibiccto , dicitur forma'' illius. 

In hac quxftionc , qux purc cft dc voce , cui fcilicet, 
parripropofitionis fint applicandx voccs hx , Mattrim, 
& Ftrma ,valdc laborat Patcr Lynceus TraCt.\.cap.\ . 
vbi flilrni fubiedtum vocat matcriam , qtiiain compofi- 
tomateriaeft fiibiedum. Vcrumfacilc re(pondeo,voccin 1$ 
Mattria in prx!cnri non eflc acceptam cx vocc fubicdti, 
fed «fle quah xquiuoc.un cum mareria > provt fignificat 
fubie«ftum formar, quia logici matcriam vocant contin- 
gentem , impo(fib»]em,naturalcm &c. fubicftum autem 
nonvocatur hntoflibile , conringens &c. Etfancdum 
lummuliftx dicurr , hanc propofitionem cff- de materia 
impoflibili Fttrm eft irratienalit , ncc pcr vmbram vo* 
lucrunt diccre , Pctrum cfTc impoflibilcm , fcd irrationa- 
litatcm cflcimpoflibilcuircfpcim Pctri. Vidco,polTcre- 
foonderi.etiam dici, Pctntm clfc fubiedhtm impcflibi» 
^^^fpcchi talis form.T. Nihilomimts adHo,huncipfurt* 
^Fu.-u loqticndi cflc loinjc minits vfitatum, quia ViX 




Digitized by Google 



2 x Difputatio II. In Summulas , 

vnquam folemus dicere, tgt repugno illifbrma-fcd potiiis Propofitio affirmatiua illa cft, eujus prinripalis co- 

i contrario comrouniter , UU forma mihi repugnat ; Non pula cft affirmatiiu , fiuc habcat aliam copulam minus 

dicimus , Dtm rcpugnat mendatio ,fcd mendacium Dto principalcin ncgaiiuam , ftuc non , vt in hac propofi- 

repugn*t ; crgo cum fimus , vt dixi , in pura puta qux- rionc , epui ntnpeccant , fatuabuntur*, qux cft affirmariua, 

ftionc dc vocc , iurc alfcrui , rcpugnantiam fonnx cun» ctiamll habcat copulam ncgatiuam , vcrbi gratia , qui 

fubjefto , aut c contrario , ordincm aut indirfercniiam nmpeccant ;c contrario vcro piopofitio negatin* ea efh 

ad illud^lcbercinprafentivocarimatcriampropofitio- cujus copula ptincipalis cft ncgatiua j ciiam/i habcat ' 

nis , cum hxc dicatur contingcns , ncceflaria , &c. ncc aliquam affirmatiuam , vt in hac , qm in ptccatt dtct- 

in quarftionc hac dc fola voce debes tc vltcrius -dcfa- dunt , Dtum mn vultbum , qu« cft negatiua , ctiamfi ha- 

tigare. bcae affirmarioncm illam ,qui in ptccato d.ctdmit. 

Illud tamen aducrto , «indem Autorcm iudicarc ,me In nuteria naturali omnis propofirio affirmatiua cft 

teneri dictre , formam propofitionis eflc prxdicatum, vera, vt , htmo tfi animal , Lee tft rugibtlis ; negatiua 

& fubjcdhim.Rcfpondco, i.ctfi id dixiflcmin hac qux- vcr6 falfa, vt, htmenon tft ammahin materil impofli- 

ftionc dc vocc, vbi iam oftcndi,has voccs matcrii & for- bili omnis ncgathia eft vcra , vr , heme non til lapis , Lto 

m non accipi ex fimilitudinead compofitum naturale ntn tft ttttmtwmms vcro affimutiua > falfa , Ijte tjl equm, 

fubjech», & forma,nihil dixillcm ablurdi.Refpondco, hemo tSl Upu .-in matcrii contingenti tam affirmatiua 



cx 



*9 



fecund6 ,me exprcfsedocuiflc, Formam efle Vcrbum, 
/cu copulam , provt alij fcfi omncs , loquuntur. 

At objicics , mc Copulam pofuilfe pro matcria , ergo 
non pofliim eam poncre pro forma. Hxc objccho in- Vbi aducrte , hic a nonnullis difcuri , vtrum apprc- %x 
finuata ab hoc Autorc proccdit cx eo , qu6d non ad- hcnfio fit propofitio ; qiiae. difficultas ad folam voccm 



quatn negatiua iam eft vera , iam falfa , vcrbi gratia, 
modo cft vcrum diccrc me fcdcrc , paul6 p6ft crir 
falfum. s 



fitionem clh - firmam 



vcrtcrit , quid cgo pofiierim pro matcria projxifirionis ; pcrtinerjNos cum dixcrimus, pn 

nequc enim ego dixi , ipfam «opulatn cflc matciiaiu , fcd adh2fioncm,non poflumiis apprchcnfionciri diccre pro- 

rcpugnantiam ,quam ruber rrxdicatum , aut ordincm politionem ; quod fi folum vclis intclligerc nominc 

e contrario , qtitm rubcc ad uibjc&mn , quod concipi- propofitionis' reprxfcntationem identicatis 



tur , antcquam pcr cojmlamr/Pconjungantur ; hoc cgo 
dixi materiam , cum qiiooprimc ftat, vt locus mantat 
copulx , rationc CUJPI poffit dici forma. Accipc tcm. 
vno vcrbo: Repugnantia , aut affinins pvxdicati cum 
fubje&o conftituit materiam, conjunctiointellcdtualis 
illonuu, feu copula conftituitfoinum. 

Rcplicabis: Vnio non dtcitur forma hcminis. Ob 
hanc rationcm hic Autor (blum prxdicatrm vocat for- 
mamOlefpondco.vnioncm ctiam vocari formam c om- 
pofiti in efle compofiti ; iam autcm agimus de propofi- 
rionc , vt cft quoddam comj>ofituur falccm in cxtcriori 



aut e con- 

trario non iJcntitatis vnius cum alio, icu pr.rJicati aim 
fubjcclo ,potcft ajiprchcnJio compolira vocariproj<ofi- 
tio, quia ctiam pcr illam apprchendirur idcntitas , lcu 
repugnanria. 

SECTIO III. 
PropoftiiodiniditMr. 

Lia eft Projwfitio fimptcx , qtuc fcmpcr cft catcgo- 
ibfoluta , in qua vnicum vcrbum connc6tic 
pndicarum cum fubjcdo,vt Tetmttlt d*fftu,P*Ml*t ft- 
dtt, Scc. Alia eft cotnpofiu , qucj duobus vcrbis conftat, 
vt fi Pttrus vtnerit ; etp tum adih ; Pttrus & Pamltu cur- 

"irca 



mrt.De fimplici nihil amplius occurrit dicendum. C 



as propofitionis eft coarftatio vel cxten/io 
princTpalis fubjecli; eftque qiudruplex :\c\inmtrfa!is, 

quando fubjeclum vniucrfalc aflicitur figno vniucrfali, definitionemvcr6propofitionishypothcticc. .cVdiucrli- 

vt , tmtiis htme cutrit : vcl paiticularis , quando fubjc- tatcm Ulius a Catcgorica,multa fusc dicit fjuicdus, quj 

dum vniucrfalc afficitur figno particulari , vt , aliijni/ vno vcrbo cx fignificatione vocis hjptthefti dcciduntitr , 

10 htme cutrit : vcl cftmdtfimta, quandofubjcchiin vniucr- vfurjutur cnim a Philofophus vcl jmo fijppofittonc , id 

falc nullo afficitur figno, xtjitmo efi animal.-vd finguta. eft , fi fupponamus hoc , quid dcindc fict ; vndc ca crir 

rii , quando fubjcAum cft tcrminus fingularis , vt , Deui idem quod propofitio conditionalis. Cicero vcro iudi- 

tftbtnm , Ptirm faluabitm. Oblcnta Prim6 , ad quanti- cat , hypothclim apud Grarcos idcin clfc , qnod apud 

tatcm propofitionis non attcndiquantitatemprstdicari, Latinos Caufit ex dtfmtt aneSionum genere ; ha in Tt- 

fcd lubje&i. Vndc harc eft vniucrfitlis , amnes tres perfena fieis : iuxta hanc autcm fignificatioriem did poflc t hy- 

dmina funt Dem , ctiamfi termintis Deus , qui cft prardi- pothctica propofitio omnis caufalis. Vlus tamcn obti- 

cattun , fit fingularis. Itcm , non attcndi quantitcm tei nuit , vt iola conditiotulis dicattu; , iopric hypothetica 

fignificatarin obliqtio ex pattc fnbjcfti , & miniis prin- iuxta priuuna acceptioneraQuid fit autcm conditiona- 

cipalitcr, vt , tmnes fuliditi Rtgii funt Cathtlici ; Xcgit lis propofitio^rcs cft clara cx pariicula fi. Adtierte ramcn, 

intrat in obliqro ex partc fubj. « i , ac ptoindc ctiamli Kcct in rigorc,vt dixi, hypothctica dcbcrct (olum /tgni- 

/it firgularis, propofitio tamcn non cft particularis, ficarc ,iuxtadida , propofitionem condirionalem , vel 
/cd vniucrfalis a fignificato in rcdo trnnet. Obfcrua 



Sccund6 , propofitioncm indtfinitam in matcriicon- 
tingenri arquiualcrc particulari , vt , htmt currit , id 
c{l,aliquis htmo cmrit in nccclfaria vcr6 xquiualcre 
vniucrfali , vt , btmo efl animal , id cft , omi.it h*mo eft 

Qualitas prcpo/itionis dicitur cius affinmtio & nc- 



nihilominus eam criam accipt magis 
latc pro quacttnquc compofita , idcoquc communitcr 
diciturcfle quadmjilcx. 

Prima qua: conftat cx duabos Catcgoricis vnitis con- 
junftionc & , vt, Pttrui currit, & Paulm orat. Ad hanc 
rcducitur haec, Petrui & Pastluj enrruniMh habct for- 
malircr duo lubiuCVa : hxc vcr6 , tmnis homo currit, non 



gatio : in quo cft abufus vocis ; nam etuatitas fignificai eft fbrmalitcr compofita , quia formalitcr (blum vnum 

accidcnsfubjcai , vt in prxdicamcnto dc p^ualitatc di- fubjcchim habct , ctfi virtualitcr fit compofita , quate- 

ccmus ; at ncgatio & affirmatio cft ipfa eflcntia propo- nus xquiualcr his,P«r»i' currit, & hamttt c*rrif,&c.Alu 

/itionis ; crgo impropric dicitur qvalitas prtptfititnis. cft cattfalis,st^«iu Pttmt CHrrit^ntuetur. A\ii propofirio 

Mclius dicctur eii s qualitas vtriteu & falfitat , qttia hxc compofita cbctndititmttit , qux conftat dttabus propo- 



non tfttflcnrialis j>ropfitioni, vt infraoftcndam Dif- 
futat. i^. Legica,'i num. io. In qt:o hic nonntilli rc- 
centiorcs , non attcndcr.tcs quid poftcl dichiri cflenr, 
probant & apprcbanr , vcritattm & faifitatcm cflcrqua- 
litattm vcram propofitionis ; idquc ncganr dc affinna- 
tionc & iKgatione , quia hi fccundi conceptus idemti- 
S| ficanrur cum propofitionc : poftea ver6 in libris de A n^- 
tni docenr , ram clfc cirentialcm ptopo fiti oi i i vc ri t a r 
quatn aSrmarionctu. 



fitionibus catcgoricisvnitisfigno cohditionali.vt,/ Pt- 
tfHJ CHtTtt mtuetur,hxc non rcquirir,vt conditio infcrat 
neccluri6 cffcchun ; (iifficit cnim, fi hlc & nunc coniun- 
gantur , & habeant intcr fc aliquem ordinctn , vt verb i 
gc&tii, fiventrit ad mt , dabt libi librum qux non pctif vt 
ncccflati6 inferarur dario libri cx aductitu alterins ; id 
enim in cauuli fola rcqttiritur, quod cxprcfsc docuit 
Sotus , cujus vcrba rcfcn Hurtadue Difputat. 1 1 1 . 
%. ii. vbiapenc concedit Dco fcientiam harum con^ 

ditionalium 



Digitized by Google 



De Orat.& 



ditionalium contingenrium ; quam docrrinam poftci, 
ide6 fortc , quia ab Auctoribus Societaris illuftra- 
ta cft , accrrimc nonnulli inlcctati funt. Sed dc his 
alibi. 

Difficilius cft , an ctiam fit conditionalis propofitio, 
quandomerc fc habct difparatc condirio cmn crFcchi, 
vt ,fi Pttrm dermit , egtttgrttt. Refpondeo, in modo ex- 
teriori tflc conJicionalcm ,fempcr tamcn cflc fallaiu, 
licct vtrumqtic ita contingat ; quia pcr T»y?innnitur ali- 
qua connexio , qux ciun in hoc caJu non lit , fempercft 
ralla talis propohtio. Aducrtc tamcn , hanc coimcxto- 
liem non debcre eflc tantam ; vt nccclljri6 Sc dcrcrmi- 
nate inferatur cx conditionc altcr erfcccus, vt pauloon- 
*4 u duicom w noonullos cx Soto. Si camcn.vt volunt ali- 
qui Ibluin fignificet concomitantiam vrriulquc affir- 
mationis.potcrit clfc vcra , li vtraque pars exfiftat. 

Aliaeft dtfumilimt ,qux conftat duabus propofitio- 
nibos categoricis vnitis hgrro difiuncriuo , vt , Pttrm le- 
git , utl dtrmit. Aliam inuenio eompofitam qax inhis 
qitatuor non comprchcndirur , vt hxc, aui vtnerunt huc, 
tctifi funt ; tfui Itgit Itbrum , tfl Frnncifcm. Hanc vo- 
carem cxpofttoriam , quia per vnam propric cxponitur 
fubiectum alterius , vt cuin dico , qui ttgitjft Prnnctfcm, 
ecccper hanclccundamexplico quisfit qui legit ,affir- 
nwndoeumcife Francifcum , fed rcs nullius"cft mo- 




propofirionis hypotheticx eft triplcx , ficut 
Sc catcgoricx , naturalv wpoftibilit , Sc ctntingens. Maie- 
ria propolitionis hyporhcticx non deluinitur cx inatc- 
ria cuiuftibct propolirionis fcorlim , fcd ex eo quod 
principaliter aifirmatur vclnegarurpcrpropolitioncni: 
quare hxcerit dcmateria neceflaria , fi Petrm turrit 
mtuttnr : efteuim neccflaria connexio intcr curHim Pc- 
rti,&eius motum , etiamli Pctrum currcre Sc Pcrrum 
znoucxi , iit contin^cns* 

Hxceadempropofirio potcft aiiis tettninis proponi, 
vt , homo edbm tji rMtttuAu , htmo cttrrtns mtuttur , Sc de 
hisquasimus anfinr neccllarix,necne. 

Pater Lyncxus lb.4, treul.tx.^. fjfillime agit dc his 
propofirionibus , variafque in vttamque partem rationes 
&obietrionesponit .refcrtqucoppofitas ientetitiasJEgo 
tamen , qui nec quxftioucs dc noinmc volo tractarc , ac 
ficflemde re ,ncc,qux funt plane nullius momcnri, 
extollcrc , ac fi eflent grawflimx , nec multiplicare cu- 
pio argumenta line neccffitate,duobus vcrbis rem totam 
decido.Etenimfi prxdicarum illud curremiSc idcmdc 
aliis icbctintclligi J comparctur ctim fubiecto prxcisc 
fccundura id quod tubiectum dicitin ro2o , v. g. cum 
Pctru, dumdico , Petmt currens m-uetur ; ccrtiflimum 
eft ,dcre ,non efle illi ellcntialc , quia Pcrro non cft 
eilenrialis motus , & cx hoc capite ncgant Autores ali- 
qui , eas clfe neccllaxias , quia nominc , Ncttjftri* prtpt- 
fltit , foliun intelligunt , rationc fubie&i fecundum Cc 
fiimpri. Faciunt ergo putam quxftionctn dc voccJE con- 
trario autcm , qui affirm.tnt , cas clfc neccirarias , com- 
paranttottun quod dicitur ex partc fubiecti tam in rccto; 
quam in obliquo , cum his , qux ex parte prxdicari ; &c 
quia Petrus currcns includit cx partc obliqui curfum, 
qui fiuc dubio eflentialitct idcntidcatur curo motu ; ideo 
cas vocant neceflarias. Ecce rotam fubftantiam rci ad 
vocem fiilam perrincntcm ,in qua longe videtut mcliiis 
lqqui fccunda hxc fcntentia ; quam Sc ego olim bretiifli- 
mC (iippoiui fine maiori cxamine , vbi rationcmimmc- 
diatealtatam etiam tunc adduxi, qux planc vidcrur cllc 
clarior , Sc vcrior. 

Quft occafione fusc etiam idem Autor difpiit»t,vtrum 
hxc lit vcra , hamo irrettumdlit til htmt , cx vna eniin 
parte videtut vera , cum verc dc homine prxdicetur ho- 
mo , ex alteta parte communiter cenfearur faltk , circa 
quod tufiflime difctuTit. Ego brcuiflime dico, ficx par- 
te prcdicari vox illa homo vfurpetur pro vao htnninc, 
illam elTe fallam, quia homini cnimxrico&tepugnanti, 
ex ponc fubiccri ponitut ,non conucnit vnrara- 
,id quoJ bene docet hic AuOor, & 



kSea.IIL 23 



m ttur cx aliis magis ordinariis propofitionibus , vt houut . 
ptiim t!i htmt \ vox cntm homo ablblutc prolata fi- 
gnificat houiincm venim , id quod non habct pictus; 
q jod (i ly hcmo ex pattc ctum ipiius prxdicati vfurpctur 
in lignilic.itionc non nugis pronria , quam accipLitur cx 
parte fubicdi , tunc iudico.iUam cllc veram.vt funt 
illx ycbmutr* tfi chmur* , cV hotnt pittm efl immo piilm. 

Sccun Jam a.lfcrt idtm Atitot , vt , toruui etibnt voUt, xf 
quxeft falfa , liccrconio competat volattis. Rcfpon- 
Jt-tquc, iJcoea;n cllcfallanv]uia,curonondeturcoruus 
albus ,non potcftdc illo vcrihcari volatus ; quxdoctri- 
naoptimaeft,& comnuinis aJ fimilcs nr «politioiKS, 
quas ili) vocarefolcnt dc fubicdo non iupponcntc.de 
quo 11011 potcft vcu: aflinniii pndicatum tcalc. Dico 
rtttlt .quiaf vt immediatc antc notaui)fi pixdicattun 
litetiamtale ,qualc eft fubiccnim . cfto propofitio iit 
dc fubicdo non fupponcntc , vcrc umen prxdicatur vt 
ctruus ilbut ttt coruns a!bu,, fcd dc rc facili fatis. 

Formi propolitioiiis hypotheticx cft copula , qi-i 
ambx projKilitioiics intcr fc ctmntchintur , qux cft 
quintuplcx ,fi,& vtl . quia , etuis vcl cjui Ratio cft } 
nam pcr has notas, feu copulas propofitio fit hypothcti- 
ca^rum per illas viiiantur categoricx ptopolitiotics:vnio 
autem partium formalitcr conftituit compolitum. 

(^nantitas propofitionis hypotheticx cft ,qux inuc- 
nitur in vrraquc catcgorica : vnde fi vtraque lit vniticr- 
falis , vt in hac ,emtiu hotno tji ttninutl & tnmt tnirnd 
tfi feufittnmm,^o^o(ii\o hypothcrica crit vniuerfalis : fi 
vcr6 i contrario vtraquc fit panicuraris , vt , alujuu l>o- 
tno currtt & ttlkpm teiuus tft .ilbus, c.u . g< n jcj crit pani- 
oilaris : fi deniquc vna lit panicularis , & alia vniucrfa- 
lis , vt , emnu Ume currit , & etliquis ito rugit , hy potho 
tica crit mixu. 

Qualitas propofitionis hypothnicx cft eius vcritas 
vcl rallltas. Affinnario autem & iwgatio , lictt dicatur 
a Summuliftis qualitas , rc tatncn veii eft ipfamci ejfcn- 
tia , vt fupri mtm. 1 1 . de fir 



implici propofitionc diximus. 
Propofitio hypothctica copulatiua cft vera , quando 
vtraquc catcgorica cft vcra \ faha vcr6 , fi vcl vtraqtie fit 
falfa, velaliqiucx illis , vt cum dico ,Pttrm vtmt ,& 
Itennes Ugit , fi Pettus non venit , ptopoiitio erit falfa, 
etiamfi loannes Icgat. Ratio cft , quia cum vtrumquc fi- 
mul arfirmettit pcr copulariuam,<3c maliun litex quo- 
cumque dcfc&u , bonum cx integra caufa , ad vcritatcm 
illius renuirinir vericas vtriufquc ,ad falfirarcm ver6 vcl 
vnitis faliitat fuflicit : ficut vt fallatutqui dicit quatuor 
homincs currcrc , iiirficit vnum ex illis quatuor non cur- 
rcrc , etiamii trcs currant. 

Propofitio diliitncnua non rcquirir, vt vcra fit , vcri- 
tatcm vtriulqticquiinon affirmatur vtrumqoc copulati- 
uc,fed lurficit vnius vcritas, vt li iico,Pttrm vtl Iom ntt 
itgit , propofitio etit vera legente Pctro , crli loannes 
non legar. Dirficultas cft ,an fi vtraque fit veta , difiun- 
diiia eriam vcra fit , v. g. an vcrum lic affinnare Petnirn 
vcl loannem veniifc .qnando vccrque venit. Ncgant 
nonnulli , ccnfentcs , ro tttt , raccre|lenfum excluiiuum, 

rli dicerct , vnus tantum, hic vel illc. Non acquictco 
modo;quia multx propoiirioncs duiunctiux /unt 
vcrx, etiaruii vtcaquc catcgorica vcra fit , vt v.g.quu- 
do dicit Chriftus , Si duovttfrts congregeuifuertnt in no- 
mitu tmet . in medit eorum ftmt , non dixit Chriftus, qubd 
fi duo Sc trcs cflent congt cgati in nomine cius,non cflct 
fitturus in mcdio corum. ltem minatus eft Dcus £mM* 
ri 10. Qm$ wmlrdixerit putri eutt matri , mortt moruttttr, 
qnis autcm dicct , ci diliunctionc aut, Deum voluiflc fi- 
gnificare ciira , qui huius fintenrix pcrnas inciirfurus 
ellet , foliim dcbcrc vni ex iilis malediccrc , futurum au- 
tein ab hac comminatione tutum ,qui vtrique malcdi- 
xerit. Dcinde fi quando iubcmur ab Ecclefia , vt Vno e 
qtiindccim diebus Pafchatis peccata confiteamur , hoc 
vel illo , fi 1-i vtl faceret femum exclufiuum , iuberc- 
mur fanc femcl tantiim confiieri , ac proinde qni in ora- 
nibusillisdicbuj confitercrur , pcccarct contra prxce- 
pwm Ecdcfix. Patct , quia fi hxrrpropolitio, Ptnm vtl. 

IaArmct 



Digitized by Google 



24 Difputatio II In Summulas 



Joannts eurrit , facit himc fenfuin , vnus txniitm currit, 
hic vcl illc : ergo fimilircr prxceptum iubens eonfitcri 



bona.cV clara , ac fine inuolucris. Rcfpondet Lyncetis, 
cas propofitioncs in vniucrfalitatc rcpugnare , qtiatc- 
<n hocvel illo dic , iubcbit in vno tantum confitcri, iuk non polliint amhi cllc vniucrfalcs, ucc ambx par- 
hoc vcl illo ; ergo qui bis duobus dicbus confitetur, fa- ticularcs. Hxc folutio tneo iudicio nulla prorfus cft , 
citcontra illud prxccptum. Tcrti6,ip(i cenfent cum quia hanc eandcm repugnantiara habent ha: dtix, 



cotnmum , hanc propohtioncm , ulitpsit htmo currit , 
xqiuualere huic , hte vtl iUt currit ; Sc tamcn veruvn e(b 
dicere , i/ipi cuvrtrt , etiamfi omnes currant ; crgo 
propofitio difiiinfViua crit vera ,etiamfi vtriufquc pro- 
pohtionis fimplicisobjc&umcxiftat, vt pcripfam enun- 
tiatur. 

Quarto idctn probatur ; quia contradictoria propofi- 
tionis copulatiwe afiirmatiux , v.g. Pttru* & P*ulus 
currunt , cft difiuncriua , ncgatiua v. g. Pttrus vtl Pan- 
Im nan cwrmwf.Vndc lic argumentor : Dux contradidto- 
rix non pollunt elfc finwl falfx ( vt omncs merito affir- 



Ottutis homo eurrtt , sdtt^uts homo dormt , natn & hx 
dux non poflunt ambx cue vniiicrfalcs , aur ambx par- 
ticulares , & tamen a ncminc dicimtur oppofitx , fcd 
difparatx ; habent autcm hx vltunx , fi co modo vc- 
limus loqui , aliam adhuc oppofirionem , quia nec 
quidcm polliint conuenire in prxdicato , cirm vna ha- 
beat curfum , altcra fomnum , ac proindc maiorem 
habeant intcr fe diftnntiam , quatn illx dux , Omnis 
hom» cttrrit , mli^uis cttnit. Ratio a priori cft , nam 
quod dux altqua: rcs non conucniant in prxdicatis , 
feu ncqueant conucnirc , vti pomus , Sc pyrus non 



:)icdfidifiun&iua cflet faha .quando vtrumque conueniunt in prardicaris ; arguit quidcm , eas cfle 

f 1 A ^ • _ - i _ 1_ * JU . tmm Lrar ii~ n^>^-M»»« -.^. , m . Om m 



objccrum fimul eft.vtpcr eam cnuntiarur, ( provt hi di 
cum) fcqucretur , cafu quo nccPctnis necPatilus cur- 
rcrent, vtramquc fuftm pofiram contradittoriam cfTc 
falfam ;prim»m quidcm .quiadicit , vnum cx illis cur- 
rerc , nullo currentc ; fccundam autem , quia dicit vnum 
vel alrenrm non currerc , cum tamcn vterque non cur- 
rat , quod pcr fc facit propofitioncm difiuivSliuam fal- 
faiu ; crgo vtraquc contradi&oria cft falfa , iuxta cam 
doctrinam , quod cft abfurdum. Quare cenfco difiuncri- 
uam propofirioncm affirmarc , vt minimum , vnutn ex 
illis obiictis iu ellc , ac pcr ipfam enunriatur ; vtrtim 
antcni vtrumquc iimul ita fit , ncc affirmarenec ncgarc: 
qnarc liuc vterquc currat , fiuc vnus tantum , crir vcrum 
dicere ,hicvel tlUcurrit. 

Circa affirmationem & negationem propofirinnis hy 



diuerfas ; at contrariari intct K acccpta vocc conttm- 
rutrt in fignificatione propria Sc rigorofa nullo modo 
probat. 

Sccundo. Antc illam luppono , criam in rigore op- 
pofirionem , q.iam lubcontrariam vocant , non nifi lo- 
lis terminis cxtcrnis, fcu, vt licdicam , qtioad apparcn- 
tiamcxtcrioremcrtcoppbfitioncm, vt oftcndam paul6 
infcriks. 

His crgopofitis , Oppofitio vt fic, dcfinitur ab Hur- 
tado :tft rtpugnaitri»M4rumpr»fofiiitnumqut>Jtd\ 



ttt»,vtlf*lfitmtent. Ego hanc non iurfico hifficiaucm, 
quia tradirur in ordine ad veritatem , & falfitattni , qux 
funt illius qualitates. Obijcit contra hanc rarioncm 
Lynceus ; tum lingularitas ,& vniucrfalitas,propofitio- 
nis lunt qualiratcs , ( Logicc lrxpicndo ; propoluionis. 



pothcticx aduerte , eam eilc ncgatiuatn vel affinnati- & tamcn pct hanc fingulajitatcm cgo ipfrdcfinio op- 
vam , cuius ptincipalis copula ncgatiua aut affinnariua politioncm contradiftoriam in communi ; crgo. Rcf- 

pondco tamtn , falfum elfe antcadcns , etenim , ficut 
propolitioni cft cflentialc reprxfcmarc fuum obiccimm, 
ctiam Logice loquendo , ita cidtm cft cflcntiale vel 



eft , v. g. nen tim* Pttrus Aifj>Ht*t , lomtmts ftdtt , eft 
propofirio ncgatina , ctiamfi , tjuis Pttrus difputttt , fit 
affirmatiua, to enim »*n,cadit fupra caufalcm , qux erat 

Srincipalis copulailatio eft, quia hxpropofitioncs con- 
ituuiuur in rarione corapofirx , vt diximus , pcr copu- 
las : vnde ,vt fint affirmatiux vcl ncgatiux , debct ne- 
gatio aut affirmario fupra copulam ,qoa: vttamquc pro- 
pofitionem connoJit , cadere. 

S E C T I O I V. 

De Opfofttione frefofitimum. 



! Nterprzcipuas logicalcs proprictatcs ptopofitionum, 
I \na eft oppofitio cariun iuter fc , dc qua nunc agcn- 
dum. 

SVBSECTIO I. 
Dcfinitio ofpofitioais, 

kEdtfinitionc oppofitionis Propofitionum tam in 
'cnmmuni , quam in particulari , fusc valdc non- 
nulii , intcr quos Patcr Lynccus , qui multa fupponit 
trmll.^ c. i. vt tandcmcam dcfinitionein diciar. Mcam 
autcm , qux fuit Conimbriccnfium , ideo rejicir , quia 
non complc&itur oppofitionnn fubaltcrnam. Vcrum 
meo iudicioclarc egooftendi , o|ipofitioncm fubalter- 
nam tantiim abcfle ab oppofitionc , vt potius vna pro- 
pofitio includaturm altera, licut anima includinir in 



multa , vcl vnutn rcprrfcntare : Vndc , licct diuifio 
propofitionis in vcram , Sc falfam fit accidenralis , (cu 
in accidcnria ,quia vetitas( iuxta diccnda infrk ) cft ac- 
cidem.at diuilio propofitionis in vnuicrfalcm,&pac- 
tictilarem cft omnino eflcntialis ; Ergo. Mclius forri 
obijcipottftcxO-.iicdo: criam detinitio dcfcriptiua cft 
bor.a ; Ergo. Rcfpondco , mc foliim dixiflc , cam non 
cfle cflauialcro,quamqu*rimus. 

Obijci adhtic potcft : Etiam definitio ertcntialis tra- 
ditur , non quidcm per ipfa acctdcjuia , hd tamcn pcr 



INterprzcipuas logicalcs proprictatcs ptopofitionum, orJinem ad ilia , vt homo dtfinimr potcns fentirc, & 
\na eft oppofitio caruin inter fc , dc qua nunc agcn- dilcurrerc , cfto fcnGuio fit accidens ; crgo dcfiniri po- 

tcft orpolitio, non quidcm per vcritatcm ipfam, fcd 
tamcn pcr radiccm , fcu pcr repugnantiain ad vcritatem, 
o^falfitatcm , illa cnim rcpugnantia cft clfintialis , li- 
cct ipfa vcritas non (it cflcntialis. Refpondco fortaffis 
cx hoc capite id polfc fuftincri; nihilominus , cum ca 

DEdtfinitionc oppofuionis Propofitiomim tam in rcpignantia non otiatur cx propofitionc vt fic , fcd im- 
communi , quam in particulari , fusc valdcnon- mediati- cx nffinnationc, & ncgationc , qux funt & 

Ctlcntialia propoiitioni , Sc caufa totius oppofirionis : 
[ nam affinnatit:x inter fc , & negatiux intcr ft propric 
non opponuntfi:jdcbcmus ncccirario antcccdtnttr ad 
vcritatcm St falfitatem per radicem primam , fcu pcc 
fbrmale proximum conftitutiuum cam oppofitiontm 
dcfinirc,ficut non dcfinimus homincm inordinc adri- 
fum ,quia cft fccunda proprictas. Lynctus num, 1 6. di- 
honinej&cum ncmovnquam probabilitcr dixerit, cit , oppofitiontm cflc repugnantiam logicam' , & 
hominem opponi animx eo qu6d homo plus dicat , pcr fc acciJentium propolitioid^. Multa fibi obii- 
. quam anima ; ita , quia hxc , tmnit htmo eurrit , dicat cit hic Author conrra nanc dcfinitionem;ca t go omitto; 
- ulus , quim , mliquis homo currit , non potcft ,niii voci- illud foltim dico , cum in ca propofitionc nihil dicarur, J4 
bus abutendo , dici , eas cflcintcr fc oppofitas , cum qu6d dcbcantcflcillx propolitioncs dc codcm fubiedo, 
ttlitptis non minus includanir in ly mnis , quam anima nihil ,qu6d dcbeant efle dc eodcmprxdicato , tumquc 
in hoinine. Debct crgo ea rei|ci a numero oppofira- ca accidenta , in ordinc ad quxdebc t elle rcpngnantia, 
nnn , ideoquc cgo illam nnllomodo comprchcndo in non coarctcnnir ad vcritatem , & fallitatcin , fed j>offiiu 
nicadcfinitioncoppofitionis propofitionum ;ac proin- inrclligi vniucrfalitas , & parricularit n , r.uionc cuius 
dc vlteris fcquitur , non poflc mcain dcfinitionem folius, efto.unbxpropofitioncslint.iffiitmtiu.T,admit- 
j» reijci , c6 qu6d hxc oppofitio non includatur , cum tit opjiofitioncm hic Antor ; cuin,ittauam , hxc it t liiu, 
.«xprcfsc nolim UJam includctc Mantbit crgo adhuc fiofztio hx erunt oppotitx iutcr fc , fev t.i hanc dcfini- 

tionetn 



Digitized by Google 



De Orat. Propofit. Se£l IV. 25 

rioneru : Onmthomo tunit , feannes immit , has autem oppofitionem rcquiritur.vrramqttc propofitionem quoad 

rutlli.s dixic oppofitas cllc ; patct lcqucla : quia hx ha- fignificationcm onmino clle canJctn , vnam tamen clle 3# 

bcm rcpugtiantiam in ordinc ad accidcns vnum, nempe tffc&tm figno ncgaritio nen , aliatn vcro illo carerc. 
vnitiernlitateni non minus , quam illx : Omnit homo SVBSECTIO I L 

<urr't : aliqnit c*rri/.Qu6d fi proptctca in dcrinirionc . r - • " 

addaur , dcbercefle circa idcm obicaum , tunc prius Dtuifio Oppojtttonu. 

fitendum crit , primam dcfinitioncm fuillc mancam. Et T T^Ec oppofitio eft quadruplcx , cmradittiri* , coii- 

4. Has clfc oppofitas : Alitpu currunt ; h-mus cnrnt-, UlJraria , Jhbcemrarta , & fubalterna. Contradicto- 

quia ambx habcnt idcm prxdicatum , & VM cft vniucr- riam dcfiniuit nonnullus cflc opptfitionm duarnrn propo- 

(alior altcri ; has autem ncmo dixit contrarias , ncquc fittensun , quarum altera fit vniuerfalit , alia parii ulatu. 

rcduci polfimt ad fubaltcrnas.quas aliqui dixcrc con- Non placet; quia dux propofirioucs fingulates funt 

trarias .ctenimcxco , quodaliqui currant,minimc fc- contradu.corix intcr fc , v.t , Pttrut currit , Pttrus noa 

quitur , Ioannem currcre , vnde hxc fingularis non fu- turrit ; IJco illi dcfinitioni addcndum tft, quo J fit eppo- 

batrcrnacurilii4/jfM.Dc!uquc lix adeo vidcntur intcr fitio vtt duarum prepefitionummnitii finguiatium , vtl 

fc difparatx , vt pofliuc ambx c(Tc falfx , ambx vcrx , & dautrum quarum altera fit puri particularit , altera vniutr- 

vna falla , alccia vcra ,fi prxtcr Ioanncm nullus currat, f*lit> Dixi ,puriparttcularis ; quia propolitio contradi-« 

tunc enim non currcnt aliqui , fcd aliquis. j . His crgo &oria folum dcbct affinuarc aut negarc ,quod tncre rc- 

dcfinirionibusrciccV? inrc, vtdixi , fatis facili ,& mul- quirirur ad fallificandam fuam oppofitam : vt autcm 

tinn habcntc dc noatinc , oppolitioncm olim ficdefini- propofitio vniucrfalis affinnans, v. g. omnet homines 

ri : tfi repugnantia duarum prepefiiienum in afftrmationt, turrtrt , falfa rcddatur , lolitm rcquiritur v.uim non cur- 

tfntgatumt. Nc ver6 aJiquis obiiciat , has habere oppo- rcrc, fiue hunc fiuc itlum : & ob cam rationcin non dc- 

fitioncm in affinnationc , & negationc, ft/rttt currit, bct cllc fingularis ; quia vt fit falfum omnes homincs 

hat.net non legit , aidendum erit.in arfirmationc,& currcrc,non reqtiiritur quod Pctrus in fingtdari non 

ncgatione circaidm omnino obieUum , feu , quod rcci- currit; fufficitcnim fi non currat Ijanr.es , quare nou 

dkinfdem; fi clarius,& breuius : eppofiti» efi t vnam dcbcmus detcfniiiutc lignificare indiniJuumaliqiod fii 

proptfitionm affrmart ,tfuod altera negat. Dixeram in crficcrc volumuspropofitione cotradictoriam vniucrfili. 
priina impreflione in aftrmamnt vtl negationt. Vnde ac- Conrra hanc dcfinitioncm obiicit Patcr Richardus 

cepit Ouiedus occafionem , vt cam dcfinitionem rtiice- lib,\.tdit,^. n. 9 Hx propofitiones : mnts fchotalli i Jln- 

rct , cum omnis oppofitio (it collcciiuc in arfirmationc, tltut : Alaiui non ftudent : non funt contnJiilorix , & 

&ncgationc. Rclpondco tamcn , mc illam particulam tamen vna cft vniucrfalis, alrera panicularis ; Ergo. Rc- 

«fico icniu pofuilfe , vt fiue propolitio fit aftlrmatiua, ipondco , hunc Autorem non vidcri lcgillc, q>iid co 

habcat oppofitioncm , dummodo alteta fit negatiua , & l^ 0 » vndc nic refutac , dixerim , nam & cas propofi- 

c conrrario ; vnam cnim dcbcrc clfc ncgariuam, atteram cioius , quas obiicic , pofui , & oftend' non cllc contra- 

veroafivmatiuamexprcfsc doau. Ncvcr6 & illc icru- didori ts , quia ego cxprcfsc Jixi .contradicloriam vni- 

pulus paruus rcftecoam dixi quomodo td intelligendum. ucrfalisdcbcre cift purc particularcm , hxc autcm , Ali- 

A dhuc tamcn obiicit contra illam l. qu6d non compre- f ** tan fludent, non cft purc particuLtris , qiya fignificat 

h; nd.it oppofitioncm lubaltemam , qu« cft duarum plus,quam vnutn non currcre ; vndc vftcrius addidi 

ajfirinatiiiaruin. Veriun cgo cenfco , vt dixi , ntfi abuta- ( quod & approbauit hic Autor ) catn particularem non 

mur voce .fubaltcfnam non eflc propric oppofitam ,fcd dcbcre clfe determinatam , hoc cft,non dcbcrc atiquem 

diuerlam ; non omnis autem diucrlitas cft propric pp- nominarc Pctrum v. g. aut Ioannem , qiiia non eft nc- 

politio , alioquin & hx cllcnr propric oppofitx. Pttrm celfarium , Pctrutn non currerc , vt falfihcetur vniucrfa- 

turrit ,tmmt faltat ; quia longc magis diucrfx fuat, lisarKnnatiua,{Ld fufficit, fi vnus , quicunque iilcfit, 

Satn hx dux : dtcm atrrunt , altquis currit , hxc cnim »on currat. 
quid affirmat dc illa, ac proinde magis conuenit cum Secundo obiicit : Hxc dcfinjtio potius diui lit in fuas 

illaquim ,duxillx priorcs,qux in nullo coiutcniunt. rpccicsoppofitioncm ,quimcam dcfimat.Rcfpnnd.o 1. 

Scd de hoc fupr* , pcninctque ad modum loqucndi, cft Propdlitioncm contradictoriam particularcm ,vt Ptirut 

ctiam parui momenti. Hxc definitio & claritate & brc- ltfit& Pttrui ttoit Itgit , rcfpcdu ad aliam contradidVo- 

uitatc eft omnibus prxfcrcnda:aducrtc camen circa illam riam : omnit homo turrit , aliepttt non currit non conucni- 

qtiando dico ,qu6cf ncgct vnn , quod attera affiimat, ne- rc inccr ic in rarionc contr.idictorix oppofitionis , rigo- 

ccrTariuin non eflc ad opnofirionem,vt tocum ncget, rosc loqucndo , nili fola vocc; in racione quidem op- 

lcd aliquid ,fiuc towm , fiue parcem. pofirionis vt lic haud dubie conueniunt , at in propria 

Exhaccrgoarmmacionc,& ncgationeeiufdcm obic- contradiAoriamm non conucniunt ; 11011 in co,qo6i 58 

Sti icquitur t dari in propofitionibus repugnantiatn in fitfumtnaoppofitio.nam , ( \tpoHleinferiujA\c\m ) clt 

ordiue ad veritatcm , aut ralfitatcm. lumine folis Fcrc norius explicatis tcrminis , non nollc 

Hinc ctia^fit , ad banc oppofirionem rcquiri primo ellc minorctn oppofitioncm ,quam fit intcr has duas: 

vt lubic&um & prxdicatum vtriufquc propofitionis Omnis homo currit , Alitfuit non currit , & longc* magis 

idcm fit , alias nulla crit oppofitio : ncc cnim hx oppo- has opponi : Omnis currit , nuBus currit , ergo cx hoc ca- 

ntintur , Pttrm fedet , & Peirm non tetit. etfi vtraquc pite non conucnit cum aliis coittradidoriis bxc : Pt- 

iilcm habcar fubicvtum , & altcta fit arfiimatiua, altcra trus currit ,Pttrus ntn currtt , nam hx viJ.cn rur fibi 

negaciiu ; quia non h^bcnt idcm prxdicatum : (icut ne- maximc opponi de t^iopaulo poft. Non autem conue- 

quc hx , Petrus Iteit , Paulus non Itgu, ctiarofi prxdica- niunt in vmuerfalitate propoiitbnis , vt per fe conftarj 

cum fic idem in vrraque ,quia fubiccnim non eft idcm. ergo in ratione contradictionts non conucniunt intcr fc, 

Secund6 rcquiritur, copulam vtriufquc fignificare idcm nili foll voce. Quid crgo mirum , fi non poflint fub hac 

teinpus , cundcmquc tocum. Ex.atius dcfefjb hx non rationc dcfiniri vnici dcfinirionc,ficut non poflunt ctiani 

opponunnir, Petrus ftdtt , Pttrus neti fedtbit , qnia con- qux funt xquiuoca. Neque dicas, has conuenirc m gc- 

notant diuetfa tempora. Item ncque hx , Chriftus tftin n crc oppofirionis , ideoque uon clfc xquiuocam conuc» 

Satramtnto fub fptcit panit t in ceelo non tft fuh Jpecie panit, nicnciam. Rcfpondeo enim , proptercame confulr6 di- 

Tcrci6 rcquiricur , vc in vtraque propofitione cadem xilTe ,inratione oppefitienis centradiQoria ;etenim Gallus 

fint figna & Aducrbia : quare hx non opponuntur , Pt- homo , & gallUs gaf linaceus conueniunt in ratione ani- 

trus uon fcribit btni Pttrut ftrJtit. Q_vm6 rcquiritur, vt malis , fcd quia in vltima ratione pct vocaugallus ligni- 

tcrminuscodcm modo nipponatur 111 vtraque propofi- ficata non conucniunt,idc6 abfolute in ea iunt xquiuo- 

tione: ex cuius dcfec>u !•* non opponuntur , omntt ci.Iu in prxfcn^i illa vltima voce cojitradicrionis, dh 

Apoftoli Chrifti funt duodecrm , erm.es uipoftoU Chrifti coxas duas nonconuenirc ,nifi voce. 
non funt duedtcim , qnia ro -mines in vni fupponitur co- Scc«nd6 ramcn RcTpondco/t vcltmus «tcogitarc>Ji- 

pulatiuc , in alia Jiftriburi c.Vno vcrbo rcm cxplico, ad quatn rationem communem conuemeruic omniunvcon- 



f 



z6 Difputatio 1 L In Summulas 



tradieloriarom in rarioncoppulitinnis.polTt fic d^firuri, 
«V? eppoftm inminim* Wtjptimi & aff.rm*tunt auajmttfi 
tfe. Vidtbkur alkui fortaflis paradoxa hxc dtfimtio ,re 
tamen cxplicata eft apriflinia, q:ix potcft cfle;& qtndtm 
quandocontradiforix funt vniueifalis , & pairicularis 
propofitio , euidcns eft , interuenire minimam negatio- 
ncm,nam ci, qui dicit.Ofww/ homt tumt, nihil miniis nc- 
garipotcft, quam, *w»o*rrn\lictt cnim , quidi- 
ccrct , leannts ntn currit , vidcrctur non ncgarc plus 
quam qui ditifyify *i/,curn in vtroquc cafu non negetur, 
nifi vnus , quia nmcn ,di:m dicitur , leannts , iam de- 
tcnninatur ncgatio ad ccrtum indiuiduum , ideo plus 
ci ncgatur , qnam li dicatur alujuis , non dcterminan- 
ia ,an hic fit Pttnis, an Ioanne-i. Eft ergo ibi mini- 
ma negatio , qux potcft tlfc. Qu6d fi accipiainus con- 
tradi&oriasfingularcs, habct ct:am locum mca ratio, 

.p nam , li dico , leannts currit , nihil minus pofliim ncga- 
re ,quam cmrit , vndc li prwpoiitio dicat ( N&ta id pro 
huiiis rci cxatta intclligcntia ) loannts ftrttttr cnrrit , 
( qux cft criam pamcularis propofitio ) dtbco , v t for- 
mem contradictoriam illius, ncgarc minimum ,quod 
potcft ; (i cnim ncgtm abfolutc illumcurrcrc , non fa- 
ciam propofirionem coiuradicforiam , quia plus ncgo, 
qtiam pollcm , nego enim implicitc duo , Sc ly ftrtiter, 
& ly cutnt ; li auttm dico : nen currit fortiier , nort 
ncgo totum , nam ly cnrrit rclinquo intcgrum , folum- 
quc nego ly fortiur , quod cft minimum ibi ntgabiic, 
facioqnc co ipfo contradivToriam. Vidcs , hanc cxi- 
gcrc minimam ncgationcni,qux potcftclfe. Idcmtft 
m hac : Feirns & loanr.et currunt \ li dicam , Neuttr 
twrit , non facio contradktc/iiam , quia plus , quam 
ne> cfltimcft , ncgo.itcm li i\kim : loanncs r.tnti.r, t t, 
non facio contradittoriam , quia , Ikct non niii de vno 
ncgcm dctcrmino tamen illum, pollim autcm minus 
nrgarc nullum dcterminando , (i dixcro, vnus tx illu 
mm currit , fint hic , fiut Mt , qttx propofitio iam cft 
prioriscontradicloria.Vides , ctiam in fingularibus eam 
cXi contradi&oriam , qttx minimum negat. Dices:li 
quisairerar, aliquem currcrc, & altcr c contrario di- 
cat ; aliquis nen cttrrit . non funt contradictorix pro- 
politioncs, &c tamen fccundus ncgat minimum,qi:od 
negarc potcft , crgo rcgula immcdiatc data non eft 
boru. Refpondco, has duas propofitioncs , qux vo— 
cantut fubcontrarix , non eitc , vt fupra notaui vcrc 
cnntrarias , niii folis vocibus cxternis, qt:atcnus rcpc- 
titer vox*/»7«i/ in vtraquc , re enim ipfa vna non af- 
riim.it ditenninatc curfum dc codcm aIiquo,dc quo 
dtrra affinnac , alinquiii clfcnt contradictorix ; affir- 
ni.ir crgo id de diucrfis , idcoque poflunc ambx clfc fi- 
finuil vcr.e , iam autcm dixi , veritttcm nunquam cflc 
vcritttt contrariatn i quia conttaria co modo , quofunt 
contraria ,c(ff fimul iKqucunt i vocarc autem cascon- 
trarias , co qu6d non poflint cllc limul falfx , fcu qu6d 
f.iificis vnius non pcrmittat aliam clle falfam , ( vri 
tandetn loquitltf Lynceus ) non cft ad tem. Prim6 , 
quia i.Mndixi/i/vi . primam ra^iccm ,ac vnicam op- 
»> >firijnh dcbcrc dcfumi non exfalfitatc, aut vcritatc, 
fcd ex tugatione , & affirmationc , vndc oritur fccun- 
(?irio rcpiignantia in vcritatc , a<u fallitatc , qux vlri- 

4' h-ji rcpugnanria prxfupponit aiiquando oppofitioncm» 
aliqnando non , vti in prxftnti antcccdcntcr nulla eft 
ttjrtgmnria. Id confinnomaiiifcftc.namfiquisdicai: 
homotfl*nim*lrMie»«lt , & fupra hanc eandtm propo- 
firionnn fonnetaliam tcflcxam, qux dicat: itUpropo- 
Jttio cSivtra ; dux hx propofirioncs talcs funt , vt vc- 
ritas vnius inferar nccc(fari6 vtritatcm alterius , feu ( vt 
loquar Phrafi Lyncci ,) vcritasvnius non finit altcram 
eflr falfam , non minus , quam in fubalternis , fi prima 
vniuerfalis cft vcra, fccun^a eft vcra; Lynccus autcm 
hasctiamdicit propric contrari.is. 

Sccundo. Qu6d»Ariu propolitio falfa non permittat 
a liam cflc falfamn m acguic # :ii , vt di- 

x/,. -huramur noinitiibus. 

Ohi|cics tameh adhuc cum Ouiedo:fi oppofirio con- 
tradkWu cft- vemx , quam contraria , nou eft ratio, 



ci:rrcpugnct du.is contradiclori.i . tlft fitn.it v cras ,aa 
fimul falfas.Rtfpondeo , me olim fitisfccillt huic obic- 
dioni ,oftcndo,cxeo potius , quod miniir.alit oppo- 
fitio inttr illas , nccclTatio dibtre vnam cllc vtratn ; 
alttram falf.im , quia cx eo , qttod inttr fc minitvc di- 
fttnt ,proucnit ,non polfc inttr vtramquc dati mttiiim, 
ac proindc vnam ex illis dcberc ellc vcram. Rationc 
deniquc a priori id probatur manifcftiuinic , cft tniin 
luminc naturx norifliinum ; fi ego die* , Peims & Pau- 
iuscurrunt , & alter dicat ; N,uter curnt , magis ht.nc 4 
mihi opponi , fcu magis mihi contradicerc , quam fi 
tikai ,vni s ex ittts ntn currit , ctcnim dicendo , Vnus, 
pcnnittit mtdium obicdum a me aftirmatum clle vc- 
nim;aft, litotum negtt , nihil rclinquit;codem mo- 
do diccns , me in omnibus mcntiri , magis me inf.unat, 
quam , (i dicertt , me inter rcs centum , quas affirmo, 
in vna tantum mcnriri. Non poteft crgo dubitari dc 
ca maiori oppofitionc intcr vniuerfalcm ntgatiuam , 
cV arfirmatiuam. Qn6d ver6 Lynccus adducit pro in- 
ftantia ,fcilicct , eum , qui minus rcquirit vt alteri op- 
ponatur, magisilli opponi, mihi vidctur/ii^ri modt:rn 
lcpidum ; non uliter , quam fi quis diccrct , id mini- 
mum,quod fufficit,vt aliquis dicatur albus , confti- 
tuitmaximcalbum , ctenun , vt homo fit albus atfo- 
lutc.fufficitgrachis vnicus, non cnim rcquimnturcen- 
tum , quis autcm , qi xfo , adto a vtritatc abcrrabit, 
vtdicat ,homincm habt-ntcm vnicuin tantiun gradum 
aibcdinisclle magis album, quam fit il!e,qui habct 
ctutum JEodcm modo , vt ai.quis mihi abfoiutc con- 
fadic.rc dic.itur , Ifrfuit , fi in vna rri>po(itionc con- 
tradicat ; quis aut<m iitdc potuit,vct apparcnterinfcr- 
rc,tum , qt'i mihi contradicit in ctntum^propolitio- 
nibus , nonopponimapisirihi ,atit non magis contra- 
dicere,quam qui tn vnita tantum ! Ccrtc rts adco vi- 
dctur cxplicatis terminis clara , vtncccapcrc poflim, 
quo pa&o rcuocctur in dubium ; nifi maximum dita- 
miisminimum ,&■ miniinum maximunvlbiun nigruia. 
fic nigrum album. 

Aducrte , qux dixi dc maiori oppofitione in contra- 
r-ispropofitionibus.quam in conttadidotiis , noncx- 
nndiad oppolitioncm , qux cft in obitdis iplis, v. g. 
ir.t.r talorcm , oV frigus , intcr fortnam , & eius caren- 
tiam vbi alittr difcrrrcndum ; nam qux co modo di- 
ctmri:rconttaria,folum naturalittr rcpngnant,acproin- 
dc ca oppolitio t ft minor,quam quxdjcitur contradi^o- 
ria ,liueta fit priuatiua , vtintcrformam , Sc priuatio- 
ncm,qux liibjc&um dcnotat capax, fiuencgatiua ,qux 
iiKapjx,fuic prxcisc dicatur pcr carcntiam , qttx abftra- 
hir a capaeitatcA incapacitate fubjc ch , dc quo alibi. 

Oppolitioi ontrariatft ,quando duarttm ptopofitio- 
num vniuerlalium alu cft afnnnatiua , alia ncgatiua : vt 
tmuis homo curris ; nuBuv homo «rrrii.Vtl qt ando vna eft 
vniucrfalisA altera lingularis omnin6,vcl mixta cx par- 
ticulan & tommuni , vt emnis homo currit;Pttrus tien cur- 
rit : vcl mnts heinints funt ptccattrcs:atii0 ntn funt pcc- 
catertt. 

Patcr Ouiedus putat,has non effc contratias lcd con- 
tradiclonas : Omntt hcmints cttrrunt : adtjui homihes ntn 
rn»ri<;w;airquc , cfto vnus tantinn non currat, cflc verum 
aliquos non cuncre , quia ly ahttui figniticat tunc idcm, 
ac ntm emnet currunt. Vcrum hic eft purus abufus vot is, 
nullus cnim mortalium vnqtiam intellexit pcr aliqtios in 
plurali idcm prxcist- ,quod pcr aliqutm in firgulari;vn- 
dccum quoad rcmiplam doceatidtm hic Autor , quod 
omnes , non debcrct abuti vocibus contra communem 
acceptitincm tribuendotadan fignificationem illi voci 
in plurali,quam in fingulari.Vbi ctiam noto alium c co- 
trario abulum vocis in codem A'itorc , dum ai: , hanc 
propofitiontm,Oi»/T»/ hom* currit non ellc can Jcm ctim 
hac, omnts hvmnitt Currunt ; ccrtc aptid omncs tamL iri- 
nos^uamPhilofophosow»/. in firgul.iri idcm oiritino . 
cft,ac«f»/r*/inplt'rali,neccap. rc polTitm,in qtioillx 
dux propofitiones difFtrrnt quit: vt r>]rt atit aliud vna 
figiiificet, prx alrcra. Ltgarur in lignificarit nc vocis 
CaJepinus. 



V 



.f 



De Orat.&: Propofit. Sedl III. 



27 



R.irio diuerfitatis inter eas ckias voces , ( ob quam, micreencteofdemrcrminos. At hre , tmnit httnt eurrit, 

contrario potitis modo df builia dilctirre.re hfc Author ) *liqt is non turrit , non cruntoppofitx,quia non eft idcm 

eaeft,namquandovoxin lingulari cwnplcdritur om- fubtfchim mnit Scaliquis. Rclpondco, has&aliasom- 

rria, nonpotcft in plurali ligmricarc plus , quia non da- ncs,deqiiibusfupra,ttfeoppofitas,e6qu6d in illistan- 

tur plris vltra omna : quis tnim homo pottft eflc fiipta dcm deucnitnr ad vnumfiibic&um , de quo detcrminat 

omnis htnno ? Ergo idcm (igmficat »»1111/ & omnti. Idcm c in vno afiirmatur , in altero negatur : qui enim di- 

cconirariofi vox ncgct omnia vt *tmo .jwIm/, quia in'- cit, mnis emttt , etiara de illo aliquo aflinr-ar , d»' 

& nullum nihilcft. Idcovox JV<awiurc quo poftei ncg.trur aliqucm currcrc, quod in quali- 

pluraliilicct aliis duabus vocibus ad maiorem libcr bcr oppofitione fpcciatim monftrabo Subfc&ionc ie- 

loquendi concc flcrint Larini pKtraifm.Quod fi c qucnti. 

riovox in fingMlari non complc&arur viiiutrfa Oppolitiofubaltcmafolumeftrationequantitatis,quia 

(vti vox aliqutt , baud Jubic non complcditur ) mani- vna cft vniucrfalis, alia particularis.vt^wi/:»/ hmo mrki 

fciliflimum cft , cam in plurali dcbcre plus dicerc quam aliqi.it hcmo turrit , vtraque tamcn dt bct cfle ncgatiua* 

infingulari. Vndc noncapioquid Ouicdo vcnerit in aut afHnnatiua. Hxctantum abeft ab oppofitione , vt 

potius vna includat aliam de quo fuliiis paulo antc. 



SVBSECTIO IIL 

■ 

D» frtfriet*tilw Offt/iiienis tentrarU, <? 
ttntradtCttrt*, 

PRopofitionts contradictorix ncqucGc elfe fimul ve- 
ix,ncc fimul fallx.Cotrarix pofiunt cfll fimul falfx» 
non limul vcr.r.Subantrarix fimul verx,non tamcnfi- 



mentcm,vt vocemV*?*" dixcrit tam mutrjm fignifica- 
re.quam aliquot , c contrario voccm Omnts plus quam 
tmms fcd dc vocc Utis. 

Subcontraria eft .qunndo ex duabus propofitionibus 
particularibus alia eftncgariua, alia affirraatiua , vr, 
Wiquis hm» emrrit ,*liquis hmtmnctrrit Hxc propo- 
jGrio nulla eft in rigote , quia ad oppofitionem rcquiri« 
tur,vt fit idem (iibkctum viriiifquc, vt dixi fupra ! at hx. 
duxparticulares non habcnt idcmfubiccrum ; nam 1« 
*Uqms non fupponitut pto codem in vna ac in alia ; quia 

fi hoccilct.conrtadidroticopponcrentiir, ergononha- mulfalfx. Hxc oportet amphus cxphcare a priori. 

bent idcm fubicaum, ac ptoindc vcraquc potcft efle Omnis oppofitio( vtdixi fnfTM ) dcbet eflc circa 

vera : ftat enim bcne , aliqucm cutrcrc , fcilicct Pctrum, 'dem fiibjecYum pro eodcm tcmpore & loco , pro quo a 

& alium aliquem non currere , fcilicet Ioannem. Q^od idem ptxdicatum fimul affirmctur & negetur. Cum au- 

confirmo Primo , quia ambx poffimt cflc fimul vcrx : tcrrl 'dcm fimul ncqueat habcrc & non haberc idcra 

vcritas autem in omnium fentcntia ncn opponirur ncc prxdicatum , fit , vt propofitiones affirmantes illud ha- 

repugnat veriuti.ergonecillxpropofitiontsopponcn- bcre,& ncgantcs habcre fibi rcpugnent ,*ncc fimul 

mr. Con£rmoStcund6,licetcnimcxtcrni ccrminivi* poflint habcrc vcritatem » quia limul nequit aliqua 

deantur o^pofitioncmprx fcfcttc ,in rc tamcn devno Xrc » tfle & non clfe. In hac ergo rcpirgnantia om- 

fubjecio affirmarur curfus,&"dc altcro negatur,v.g. t\is oppofitio fundatur.j contradidoria quidcm, quia 

dc Pctro affirmatur curfus , dc loannc vero nt gatur : h- vcl cft cifca fubjedwra fingulare , v. gxirca Petrum , de 

cutinomiuum fcntcntii, quando dico, nuutr HUgit quo (imul aflimias tffi & nan ejfe homncnr. 

'fiifm ,nuter ntn dtligit filinm, fi in vna pro vno filio , in <jux cum nequcant fimul e(Tc , nequit etiam fimul vtra- 

aJtera pro altcro fupponanturaiullacft oppofitio.ctiam- 9,°* propofitio efle vm-, Sc, quia non eft mcdium intec . 

■ *ll in extcrnis tcrrninis videamr c(Te, co quod repetaritur. tfic Sc non cflf , ncccflc cft vnam cx illii veram elTc , ac 

Ad hcc Rcfpondenint nonulli ; vnarn venratcm cum Ptoinde ncquc poteft vtraquc efle falla , fed altera dc- 

alia circa idem objcdom pugnarc polfe , vt in his pro- oct etli vera , Se altcra falia. Si ver6 oppofirio contra- 

pofitionibus patct : Pttrtu rmru , Pttrm mn enrrrit ;qux dicloria fit intet propofitioncm vniuerulem, & particu- 

duxvcritatcsopponimtur.&fimulcircncqueunt; ergo larcm, ciim ncqucant mnts bttrintt cmrtrt v. g> gc 

/imilitcrpropofitionesfiibcoiitrarixquamvisarabxfint tlHtpmt ntn cnrrert ; quia' enim in ow.ni includitur ilJe 

verx circa idcra objt kVum, poterunt ftriclc opponi. *liquit. quicumque fit , de illo fimul affirmarcrur Sc ne- 

^ Vt vcrum fatcar , non capio , quo fenfu hi Autorcs garcrur cutfus jcx quo rurfus fit , vt ncqucat vtraqac 

■* potucrint diccic , has 1 (fi: duas veritatcs , Pttrnt cnrrit. limul cflc vera : quia vcr6 non cft mcdium inter emntt 

& Pttrus non tnrrtt . cum vna ncccirario dcbt at cflc ful- cnrrert , & aliqntm non enrrtrt , inde fit neceflari6,vrum . 

fitas , alia veritas , fi dc codcm tcmpore loquamur , ex illis futuram vtram , alrcram falfam. 

nam fi de diucrfo , tunc nulla erit oppofitio inter illas, Et hincintclligcs,quaK hxnon fint contradi&orix, 

aoproindc nihil contra Nos. omms hotne currit , Pttms non cnrrit, fcu uliqni nmcur- 

Secund6,idcm dicunt , obioaum illius aftus#quo di- runt .-quia Jicct nequeant fimul omncs homines cur- 

co nliqnis idem eflc , fiue dicam , currit . fiue dicam, rere , & aliqui vcl Petrus non cutrcrc , datur tamcn mc- 



dium intcr hoc , quod cft , mnts currere , Sc Petrttm ntn 
enrrtre , fcilicet nenenrrtrt Ifonnem ; jcintcr currere om- 
nts , Scntn cnrrtrt uliqntt in plurali, fcilicct non ntrrcre 
aUquem in fingulari ; ac proinde , etfi nequeant cfiefi-» 
mul verx , poflunt tamcn eflc fimtri falfx. Et ob hanc 
rationcm cxcluduntur hx a numcro contradictoriarum» 
&rcduaintur ad contrarias , qux ( vt dixi ) non pof- 
funt elfc fimul verx , pofiunt tamcn efle fimul falfje, 
Vt de hac fecunda oftcndi fupr* contra Ouiedum. 
Contrarix vniucrulcs , vt, omnit komo cnrrit , nuJlnt 



1 enrrit, acproinde femper ibi cflc oppofitioncm. Vc- 
rum & in hoc valdc hi ad rcm noftram hallucinanrur, 
aliud eft enim , quod omnes homines rcfpondcant 
difiunttiuc tunc mco conceptui,aliud qi-6d vcrificen- 
tur, & falfificcmur propofitioncs in eodcm fubiedo; 
Primum eft vcrum , fccundum c ft falfum ; nam , cum ly 
voci nliquis rcfpndcant hoc modo omncs hie vtl ikt 
difiundtiuc , non cadit vcrificatio affirmationis fupra 
eundcm homincm , funra quem cadit falfificatio , ac 
proinde non habent illfx propofitioncs vllam propriam 
oppofitioncm inter ic. Dico frofrinm, nam & oUm enrrit , ob eandem ctftm rationem nequeunt elte 

taui , cas haberc vnam proprietatcm oppofitarum , quod fimul verx , quia nequit fimul conucnire curfus oruni- 
fcilicct ncqucant elfe fimul falfx. Circa quod tandem bus hominibus , & illis eifdem ctiam conuenirc caren- 
aducfte , purc cflc quxftionem de voce an idc6 di- tia curfus : poffunt tamen efTc fimul falGe , quiadarut 
cendx fint oppofitx , necnc, vnde valdc miror , Ali- racdium incct tmntt enrrere , ScnuUutn turrtrt , (ciiiccr* 
quos fuiflc adc6 folicitos , vt me reijcerent , criam poft- *Hqutm , vcl nliqnos t*ntim currtre \ vndc non eft ne- 
quam dixi , in illis propofitionibus aliquid eflc dc pro- cclle , vt altcraillarum vera fit. Ratio cft ; nam oppo- 
prictate oppofitionis ; iaui abfolutc obijcies , cx fcpra- fitio contraria includit oppofitkraera contradidtoriam 
dicitis. Ad opprfitioncm rcquirimr, vt vtraquc propofitio fingularcm , & vniuerfalem : quia qui dicit , mnit cur~ 
habeat eadem figna , folumque diffcrat in eo, qudd vna rit , & nuBm tnrrit , de codcm Petro dicit currit , Si 
fit affirmarhia, alia negariu;;ctgo folum hx crunt oppo- non currit , qux cft contradidoria fingutaris. Similiter 
fatjstnnu hmtrcurrit ,«mh'< btm ncnturrit .quiavtra- ctiamdicit mntt turrtrt , & aliquem ntn eurrert ;qu» 
R.P. Radru.it Atriag*. Q x qfii 



- Digitized by Google 



27 Difputatio II. In Summulas , 

q udicit,aw4«»e«nw,a fbrtioridkk t mlitmtm mmeur- fi tan«n currant alij , putaiu polst <aa vctCjm* ftluj Pt- 

rert , qux cft oppolitio contradiaoria vniucrialis. Et 
hinc fit , contrarias cura cantradidoriis conuenire in 
eo , quod noa poffint cflc fimul vcrx : qitia ver6 con- 
tr.irii iududunt aliquatn maiornn oppourionenv^uam 
folx contradictori* , ob excdfum polfiint contrarije 
fimul habere falfitatcm , qux repuguat contradicto- 
iuxta dicU Seccioae Pnma vbi oftcndi , majo- 



rus 



rcra oppofitionem eflc inter duac conrrarias»quam intcr 
duas contradi&orias.Vnde ficut non cft roedium intcref- 



cnrrit. V. tum hi Auftores coguncur concedcrc , vt 
Sc conccdunt,aUquaspropoficioncs tanquam vcras,quas 
tamrn horrcnt ai.rcs , v. g.nen fiim Dtm tfi bUfphemut, 
nenfelm bemtm Fbfo futt inLontfim .quia ciim comradi&o- 
ria ,f»Uu Dtat tfi bUfpbemtu , fit falfa , dcbcbit cfsc ve- 
ra hzc ,nm feht Dmt tfi bUfphtmuj. Scd" vidcamus, 
quemfcnfuraei tribuant , hunc nempc , vel Demt mm 
efi bUfibetmut vtimimitfi bUif btmuj. Egohteotdnhoc 
fcnfu propofirkmcm illam versm cfsc ; hunc tamcn i 



fe pioximumA: elfc aliqiiantulum diftans,ac proinde nc- clse illuis fcufumxft ccno certius ex communi omnium 
ccflccftvt altcrum illomm verum fitjcft tarrien rocdium horatnuinacceptionc,a quipcndct finitsonraiunipro- 
intcr effe proximmm Sc effe VAldi mtfimntem, viginti lcucas pofitioiiiim. Omnes autrm homincs ncgarc ptxdicnun 
v.g.aut triginta,nempc diftare vr.i tanriim \ fit , vt Ucct fcnfum his propofuionibus , indc p.ncr : quia rogatui 
nedMcant duo cflc fimul diftantes intcr fe viqinti leucas, qaicurnuui litfe igiutus lluc prudcns , fiuc nifticus fiue 
Sc iimul proximi, non umtn necelfum fit vt altcrum il- nobilis.dc fctua hmrs propolicionis/w»/»/iw» Ptttujtur- 
lorum habcant : quia polfunt non cftc proximi , nec ta- 
mcn diftate ad viginti lcucas/cd vcl ad duodecim.vel ad 
c^.vdadfeicpaflus, Ita fimilitcr in propofirionibus 
contrariis , quia vna tnagnam coexiftentiam, altcra ma- 
gnam diftantiam afttrmat , potcft intcr vrramque dari 
mcdium, poiTdntque fimul eflc faltx : at contradi- 

dlon.t , quia rrunirmim diftant intcr fe , non habcnt contta communcm earum intclligcntiain;qiHjd in qux- 
roediurn, ideo ncc fimul vccx ncc fimul falGe poflunt ftkmibus dc nominc crror cft , p- -tipnc cum id faciant 
elfc. 



r»f,reipondtbit lanc lonatc,/' trum currtre Sc alium prx- 
tcriUumctitm currctc : idcm dc fcnfuhuius, non folmi 
DtmtfibLilpbtmut , dku fonarc , Dcum 
inumA alios ctiam clsc binfphcmos, qux pmpolitio" 

3uam falfa fit , ncmo non videt. Falso crgo Sc finc fun- 
amcnto ht Auctorcs pcrmutant fcnius propofitionum 



£ his infcrtur , oppofirionem (ubconmriam pripric 
non clfe oppoucioncm ( vt ffri oftendi ) qui?. cx illis 
non poifunt du.r contradidortx fingularcs cduchco 
atim qviod dicam , tiicfnii cierrit .aitfuu tum emrrit , non 
potc ft dc alio in partfculari itifcrti Jtnc currit htt idem nem 
«jri'r,ptovt requirirur ad omncm oppofiooem;crgo illa 
non cft propric oppofiti' .Cxtcium, fi illr fubcontrarir 
eflcnt fimuirallz $ tunc fcqueretur, duas contradiclorias 
fingulares efle fimul vcras , vcl duas contratias limul 
verasdcilicct nmlimtn ctrrrtrc.Sc omttts cnrrert ; quod pror- 



ei iblum mOQ t itionc , vt dcfcn ant rcgulam Summuli- 
fttcam fortalic filfam , netvtK te mn pra 
ti propoiitioni , cam re^dLre 
dcntis. 

Ego fanc reputo , prxdkSbas propofiriones non pof- 
gi provt ab his intelliguntur; quarc ad obtc- 

:fpc 

w ftlui hem» tmrrit , noa cfle 



i 



vcranvwi** oirnr.Deinde/i cflct fxtfz/tlinmu mm ctrrit, 
fcqucrctur clfc vcram, ttmau bemt citrnt-qux dux, mt/im 
bemo currit , & ttmtit cmrrit , func contrarix , & con- 
lcqucnrcr includunt duits contradidorias fingulares , 
fcilicct , Pttrm currit , & , Pttrut mm currit ; quc cura 

ofx vniucrfa- 



• mtclligi provr ao ms inrcuiguntur; qc 
cnoncmrcfpondeo , illas prcpoliriones ,/timt 

noa efle co 

Ratio cft , quia illa propofitio , fiHmt mmm cmrrit,4u- 
pUci propolirioni xquiualet , fciUcet tc huk , bem» cur- 
rit , & illi , ulimtnb hemnne nen currit. Ireni altera ,trenfe- 
fus rcpugnat , vt dixhnus. Id autem fcqui probatunquia lusbmte cmrtt , xquiualct his , btmecurrit , tc mUmt efb t 
fi cflct falCi aflumans mtttjucm cmrrtre , fcquererur, dle hemme cmrrit. Hx autcm non opponuntur coutradiclo- ' 

ric , Ccd contraric quia ad falfificandam illam copulari- 
uatn , bom» currtt , & uuUtu atitu cmrrit , non requirirar 'J 4 
negatioin particulari UUus propofitionis , & mbmt *b 
hemitie currit i fufttcit enim fi vcl homo non currat , rtk 
al 111 ab hominc cnrrat. £1 ficut fupra dixtmus , has non 
non poflhc cfte fimui vc.v , neque etiam ipGe vniucrfa- eflc conttadidorias , fcd comrarias , etttnit bmmt ctttrit , 
lcs eas includcntcs vcrx efle poiftmt :ergo ncqpc fub- Petrm moncmrtt, qtna ad faifificandam Hlam priroam 
contrariar pofltmt ctic fimul falfie , quia indc eas con- non reqmrctur , Pctrura detcnninatc non currcrc ; (uf- 
tpda&viaicflc vcras fitwl .roanifcftc fcquinir , vt vidi- ficft cnim fi vel Pctrus vel Ioannes non currat : ita in 
mus. Nequc camen idc6 lubcantraria; tntcr fe oppofitx pnefcnti ob candcra rarioncm diccndum cft , eas pro- 
funt:ramnonpoifcduaspn>pofit!cmesfiinulcffefaUas, pofitioncs (bBn conttaric opponi , 1 
, non dicit oppofitioncm , veritas caim non opponitur poflint clfc firaul falfx. 
ttet , 6r frtius fufrk , oftendi con- 



5* 



verKari.vtpcrlc 
traLynccumo; 

S V B SECTIO. IV. ' 
UonmlU obitaiuus foluU. 

SVbfcihonc prxcedcnri latc explkui pcopofitiones 
optx>fitas, & oppofitionom proprietarcs : inmc rc- 
ftat aliquaj obic^wnes fbloere , qtw: fiunt ad pro- 
bandum , poffc duas contxadictnrias clfc fimtd faUas 
aut \ cras > vt indc tsta harc docrrina claiior cuadat : 
circa contrarias enim & fubcontrariasmdla cft diffi- 
cultas. 

Prima obicclio fit, qtiia h ± (unt contradictoriar , fdm 
heme emrrit , mn ftlm betmt eurrit , tc tamen pofltmt 
cifc fimnl faifx ; ergo, Scc eas efle contradicrorias , 
probatur : quia 10 nen cadcns fupra totam propofirio- 
nem , eam reddii contradiftoriam afSrmariux. Pofse ve- 
n> efsc fimul falfts, patet ; quia fi nullus currat , falla cft 
qux dicit ,felm hemocurritiqma.ncc folus nec afsociatus 
currit:itemdalG eft fccunJa^ffirmans nmt f tmm htmiutm 
#MTfrv,qaia,vt J ixi,ncc (olus ncc cum atiis currft , ergo 
dtix contraduSorix polsunt cfsc firaul faiGr. NonnulU 
ccnfent, prxdicras pjopofitiones cfsc contradictorias, 
■ec po&c dsc firoulfalfas : qujaetfi Pecn» non cumc, 
.•»:-.. 



Nonnulli , qui bene oftcndunt , has propoht 
felm Peirm currit , non fetus Pttrutcurrit , 110 n efle cofl- 
tradidoaias , volentcs aflignare contradictoriam huius 
propofitknris./ite/ Ptteus cetrrit , dicmtt c«m fic for- 
mandam.ww Pttrut currit , & rshil frtteremn tmrrit. 
Cetcrnm hxc propofitio vel eft impUcatoria in rcrminis, 
vd non cft contradiftoria prioris. Qnod euidcnter 
oftcndo. Sieratariftrettremm fignificet Perrut , ftmfu» 
Ctit , nem Pttrut currit , id cft , mlimutd mueei nm efi Pt- 
trtttcurrit ,&nibU preter Petrum currit , qux cfttcrmi- 
norum ccwrradi&io : quia fi aliqtrid , quod non eft Pe- 
ttns, currit , crgo aHquid prxter Petnim currlt , quod 
ramcn ncgaturfnfccandipanc propofirionis. Si ver6 ri 
trnrn fignificet ipfum non Pctrum , ita vt lenitis fit , ntrt 
Pttrut cttrrit , & tribil prettt mtnc nen Pttrum cttrrit , t u n c 
non eft conrradicroria priotis ; poflunt enim ambx efle 
faliz. Da enim , Pctrum Sc Ioannem currere t tunc/aUa 
eft qnx dicit , felut Petnutwrit, quia ctiam loannes cur- 
rk:falfa hem lccunda , qux dicit , ntn Petrmi eurrit , & 
nibil ttlmd preier nen Petrum. quia currit ipfc Pctrus, qui 
eft aliud a non Perro.Qu6d fi fbrte dicant ri nen prarpo- 
fitnm nomini Pttrtu , non infinitare nomen Petrus , & 
confcquentcr non habcrc cam propofitionem vllum ez 
fenfibus allaris, (ed alium diucrfum : in primis docrxi- 
na hxc eflct contra eos , quia 7» nen cadcns (t'pra 
la noo aurern fiipta Verbura , fllud 



ioogle 



De Orat. & Propofit. Se&. IV. 29 . 

n dico , nm omnis homa eurrit , etiam Pttrut atrrit , xquiualet his duabns ft mpbcibns , Pttrm 1 
is :nam nenomn.t fignificat aliquii cmrit , & tdbtl k 'Petrt currit . Contradi&orix'fimDii- I 



firmper, aieb vt cirm dico , nm omnis homtcurrit , etiam Pttrus currit , xquiualet his duabus funpbcibi 

ibi infinitctut ri tmnii : nam ntn omn.t fignificat aliquii currit , & nibil a Tetre cttrrit. Contradi&orix fimpii- 

quod non eft omnis , fcd eft aliquis. Sccund6 , ii ea ccs funt, Pttrus ntn ewmt , & alittda Petre eurnt $i er- 

propofiiionultum cx prxfaris fenhbtis habct ; dicant go has coniungas figno vtl , hypothctica propofitio 

qucm al.um ? cgo c nim noti bcn c i ! lum pcrcipk* Di- crit contradictoi ia prioris , modo a nobis explicato, v. g. 

cercm adhuc fortc Primo , hunoclfc fcnfmn , nen Pt- vtl Petrusntn currit , vtl aliud ab ee currit. Vbi ctiarn 

trns ttarit , & ujtil prtuer PttHtm currit , id eft » non eft aducrte , non dcbcre dici atia in plutali : quia vt fic , non 

v«rum il!ud aggrcgatum , Petruscurrit , & mhil prtutr funt contradictori* , fid contrarix ; intcr nihil enim & 

%Mum. Sed contra ^quiahxc nan tam eft contradicroria *&«,mcdiar*/iW in fingulari. Sed hoc pcrtinct ad do- 

pnoris , quam rtflcxa fupra illam : ficut huius , Pttrus cbinam de Propofitionibiis contradictoriis , ctiam non 

noncltptopriecontradictorialuec,»J»fi?f«r«»i cxclufuiis , qi:am& fupra tradidi. 

r*rr<r«.Diccrcm Sccuirdo , fenfum illius eflc, ita Idi. m eft in hac, Pttrm diftat a mt. Petrvt ntn diftat i 

toti propoiltioni copulatiux prxpofirum , ncger me , quar priml facicvidcntur cfTc conrradiaorix , pof- 



fol 



am copuiam. 



Scd concra , ergo xquiualcbit huic wnt autcm clfe finud falfx ; nam Chim 



pof- 

a-ra nec diftat k 



difiunAiux , vel Pttrus nm currit , Vtt aSitsuid aliud ab me , ncc non diftat ; quia non diftart fonat tft proxi- 
f , quia copula ncgatur pcr difiimcrioncm ; hxc mum ; diftart vcr6 , tjjeatibi t Chimxra autem ncciux- 



•utem cft contradidoria , qux a Summuhftis fupra afli- ta mc , nec procul abcft a me. Aliqui putant , cas dic 
gnatur , & quam hi volcbant fiigcre .jpoftca vcr6 inci- contradidlorias , quia , rcbus exiftchtibus , vna cx illij 
dunt in illam , 8c termuiK mult6 obfcurioribus : hanc debet conucnirc. Sed contra Prim6 , quia Vcrx contra- 
enim Sumtnulifticam facile quis intclligct , at illanvM» <b"^orii ctiam habcnt locum in rebUs rictis,rfem,rr4, y. 
Pttrjtscttrrit .& utimuid freter iUnrn m» eurrit , certe g.^P>.velfl»«&ji/,velf/r4/*4.vel«»wf/f «/^Refponl W 
difficilcaliquis percipiet , prxfcrtim in hoc fcnfu difiun- dco crgo^as non cfTc propric contradictorias;nam hma. 

communcm acceptionem fignificat vtraquc aliquid 
pofitiuura ; vna fcilicct fignificat vbicationem proxi- 
mam ,alia vcr6 diftantcm , intcr quar datur mcdium , id 
cft.neutram haberc. Formanda crgo cft conrradictoria 
ex rcgufi oncedcnti per ri vtl , hoc modo : Prima cfti 
fetrus diftut u me , hxc contuicr in £ has duas , Petru* 
tMbtt vbuutitntm , ntp tatnen iuxu mexun crgo cor.tra- 



fiiuo , in quo pncisc cft vera , vt oftenfum cft. 

Pro (blutionc obferua , quorics vna propofitio cft 
copulariua ,vel formaliter, vt, Pttrus currit , & /*•»- 
ms turrit \ vcl virtualitcr t vt , duo htmines cwrunt , eius 
contradidoriam deberecflcdifiutMiriuam , v. g. vel Pe- 
trus non sunu , vtt PaulmJitn currit. Ratio cft , quia vt 
opponatur aliqua propofitio alccri coputathix forma- 



jr , requiritut vt ncgctur difiundriuc , quod in priml dicJoria crit , vtl Petruj non habet alibt vbtcmonem , vtl 
coUccfcuc affinnarum cft. Hoc fuppofito , cum ea pro- e*m bJtet iuxtu menWis cniin duabus ptimis hx funt con- 



pofitio , fotm Petrus currit , vcl hxc , tuutum Pttrus 
curru , quas cft eadem , habcat hunc ftnfum copula- 
tiuum , Petrus eurrit , & uullm ulim turrit , concra- 
dicioria debct tlVe djfiuhflfc» , mutatl ncgatione, hoc 
modo, velPetrusmn aorit , vtl tdiui*» toeurrit , fi- 
eut fupra cx Summuliftis rcruli. Qtnbus qiudcm quoad 
hoc auentior , propter rat^pnem di&am ; fohim atttrrri 
ab cis diftenrio , eo qu6d putcm , non haberc hunc fen- 
fiun illam propofirionemvjo» folui Petrus currit, propter 
ea quxfupraclixi 



tradictorix /xw eam babet tdibi , & eatn h.<btt hic , qui- 
busfi coniungatur paniculat/c/, facicc hypothcticain 
contradicloiiam primx: 

Contra hxc rcolicat Ouiedus , mc id non doccre con- 
(cquenter, cum alibi dixcrim,cx duobus prxdicatis con- 
tradidoriis ftmpcr vnum debcre cohucnirc fiibjcdro, 
quodcumque illud fit, MX-xbmtcra Itgit cbimera ncft Ugit, 
quas etiam dixi efle contradictorias.Vcrum Ouicdus non 
videtur voluifTc intelligcrc rneum fcnfum ; ego cnim ncc 
pervmbramcogiraui contradictioncm excludcre abcis 



Obijcies , in hac ptopofirionc vniucrfali negadiia, P r opofirioriibus^cm6dfubjecrumilIarumfit chimxra. 

film oumu homo currtt a\on potcft contradictoria formari Vnde non fxiic neccfTarium Autori huic tam ptocul in 

modo a mc explicato^d cft,*e/ tmnit htmo non turrit.vtt mcis fcripris excurterc a S . mmulis ad Mcraphyficam 
Mitfuid aliud tdt homine r«yrir Nam fi folus Pctrus cune- 
ret.vtraq; eflct ralfa:prima;quiadicic,omncm homincm 
currere,cum tamcn lolus Pctrus currat ; fecuuda,quia 
dicit, vtl nuUum bomtnetn eurrtrt , Vel alia ub hotmnt tur- 
rtrt : ncutrum autcm cft verum , quia cufrir Pccrus , 
& nihil aliud. Proptcr hoc argumcntum rcjcc£cere re- 

ccntiorcs fupra impugnati doclrinam Summulifticam ceptbnc hanc fignificationem , hxc rcs habet vbi, illud 

dc illis connadiftoriis , fitm htme currit , tutn folm ho- tamcn rauotum a me, ea vcr6, nen dtiUt a mt fitmificar, 

' 7 mo currit ; & hinc probarc conantut , eas non cflc con- habct vbijc illud iuxta me;dato autcm hoc (enui(quem 

tradi&orias. Argumcntum tamcnlcuc cft ; facile cnim tandcm ipfe Ouiedus fatctur conucnirc ci propoftriont 

rcfpondebunt aduerfarij> non fbrmandam pnedicto mo- iuxta vulgarcm acceptioncrrf, vti ego docucram)ipfcmct 

do eara contradi&oriam , quando prima habuerit fi- concedit^ton efTe conrradidtorias j ergo tandcmtenetid 

gnum vniucriale. Sicut enim in non-exclufiuis ,quan- ipfum , quod ego docui. 

do tcxminus cft particularis ,verbigraril, Pttrm currit, Sccundaobjcctio.Hx propofitioncs funt contradicto- 

contradictoria formatut pofici tantum ncgarionc iuxta rix, htmo femptr tft albm.btmo non ftmper eft albm,Sc ta- 



pro ea impugnarione ; docco enim ,criam ha» , feanntt 
v.t. diftat it me toannti tun diftat a mt, non efle contra- 
torias;quiafi vcracflct fcntcntu huius Authoris.quod 
polfit Ioaimes v. g. carere diuiniros omni vbi , illx dux 
propofitioncs effciK fimul falfx. Eft ergo fundamcntuni 
mcura , qu6d illud verbura diftat habct in communi ac- 



Vcrbum , hoc modo , Petrm 
cft vruuertalis 



quando vcr6 



miuerfalis ; non dcbet poni negatio antc Vcrbum, 
M bomo turrit , emnis htmo ntmcurrit ; fcd antc ri 



Sl 



ita in prxfcnti , quando dicitur ,fetm omms homo 
currit , non dcbetc contradictoria informari eo modo, 
quo in obiecMone dicitur, id cft ,vtl emnis hemo nen eur- 
rit , vtl alitiuidaliud cn-rtt.Vz fic enim ,fateor, non cf- 
lc conrrsdiclorias , fcd fbrmandas hoc modo , vel non 
emnis hotno cutrit ,vel atiauid alutd curru : quo cafii nec 
pofliuit cflc firaul vcrx, nec fimul falfx.Vnde appatctj 
immerito hoc argumentum dcprxdicatum ab his rccen^- 
tioribus. 

Igitur vno vcrbo, quando eft propofirio copulatiua 
ex dnabus fimplicihus , coutradicroriam huius fic cf- 
formabis : Si lumpfcris duas fimplices contradictorias 
priorum , cV illas pofucris cum diliunciione, v.g./a/av 
R. P,Mtiktc.dtArr*i^L 



mcn pofTunt eflc fimul verx , k Petrus,v.g. femper fit al- 
bus^: Paulus non fcmpcr fu albus.Refpondco, hds pro- 
pofirioncs cflc fubcOntrarias , quia tcrminus eft comimi- 
nis, Sc io materii contingenti xquiualct particulari , fci- 
licct^titjuts homofemptrtft albus^dittuit bome nonfetnpet 
eft albm , qux fubcomrarix fiint, &iuxta dicb fupra pof. 
funt efle fimul vcrx; 

SVBSECTIO V. 
Cttert dtfftcnitattt txplicata. Vbi an ettdmt preftfttU 
pojftt Jimut tfft vera & fatfa. 



TErtia objectio. Cuiuflibetbeminutmdemnttfitntal 6t 
bi cuiuflibet hominis alitiuis tautunen tft albm.yol [im t 
clu> Guw\ falfx,li Paulus vcrbi graria nulium habcret 
equum albtim& Francifcus omnes haberet albos.Priim 



--e^gitKed by G 



3° 



Difputatio II. In Summulas 



quidem ,quia affirmat ,omnes homines habcrc omncs eft , yel quia ( vt multi cenfem ) nulla propofirio po- 
equos albos , cum tamcn Paulus niillum hobeat album. tcft fupra fe rcflcftere ; vcl quia , ct(i i J non repugncc 
Sccunda ,quia dicit , qucmlibet homincm habcre ali- abfolute ( vt mcliiis alij j rcpugnat tamcn eamdcm pro- 
quem non aibum , cum Francifcus nullum habcat , qui pofitioncm fibi ipli comiadtcu E , nilul enim libi op« 
non iit albus. RefponJco , has propofitioncs non cifc ponitur, nec poctft bteUeftuc ci rei.quam cuidcnter 
comradjaionas , tcd contrarias. Ratio cft , quia in pri- nofcit elfe falfam, ailliitiri ; .UlLntiretur autcm , li habc- 
ma propofirionc funt duo tcrmini vniucrfales , cuutJUbtt ret ptopofitiontm , quam iuditat exprelsc faliarn cllc. 
hominit, & omnts tqw, ideo contradi£toria illa dcbet ha- Alix folcnt aftcrri projxjiitioius limiltot cs vcro , in qr.i- 
bctc duas paniculares , fcilicct , tlicuiui hominit nlituii bus vidctur cflecadun ditficultasqux in prxccdcmibus. 
tausu >nmtff *lbm i nam fi tcnninus manct vniucrfaiis , Si cnim Dcus v. g. proroictcrc t miiii hoc modo ,fi prtmn 
in fecunda ncgabit plus quam requiratur ad oppoiitio- propafitto, aunin protnlerit *b hst punth fi.tr it vcra ego tibi 
ncm cum prima , ac proinde non erunt contraditlorix, infundam trntittm , vtl pluarn, &c. cgo vcro diccrcm fta- 
fcd conttarix , & confequtnter potcruitt eflc iimul fal- rim , non infundtt mtht Dtns grattnm , videttir hxc pro- 
fx. Q^d ii arftm modum faciliorcm inucnicndi con- pofitio fimul clle vera &falU. Vcl enim Dcus infundct 
ttadiciorias illius volucris , pr.xpone paniculam negati- gratiam,velnon. Sinojiinfundtt,crgofuit vcra, quia 

dixem non infundendam ; & infupcr crit falia , qiua li 
fuiilet vcra.Deus tcncbatur vi patri initi infundete gra- 
tiam.&confeqtieiitcr Dcus , qui ftat promiffis , cam in- 

t. • •• J m.m. O . m m — . _J m. I.' — _ t~ ... " _™ . 1 J * 



uam non tori propofirioni, & cril eo ipfo contradi&oria, 
habcbkqtic fciilum a nobis pmpofirum, hoc modo.ww» 
CUi:tPitlct hominis omneseauifuntnlbi. 

Quartaobiedio. H.t funt coimadiaoriz, Petruieur 
rit , nen fttrm cttrrit , & tamen pofliint cflc linuil verx 
& falfx ; crgo. Rcfpondeo , has non efli: oppofitas, quia 
vtraquecft alfirmatiua,dixi cnim Dtfputttt i . Ti non ciim 
cadit fupra Noincn, illud inrinitare,crgo illa propofitio, 



fundct, & tandem hinc,piopoiitio crit falla ,quia ncgat 
infundcndam , ciim vcrc lit infundtnda. Qui>d li Jicas, 
Deum tnfufurumgratiam, ctiam kquirur cam eflcfal- 
fam , quia id ncgat j & vcram , quia iuxta jMomiffioncm 
Dcinon erat inrundtiida gtatia, nilidixiflcm venim ; 



non Ptirtts eurrit facit hunc fnfum , Mfid q*ott mmtil crgo ii mfunditur, vcrc locutus fuin , crgo limul eadem 
Pttriu Cttrrtt , qtiac non opponitur primx aflirmanri Pc- propofttio ffuic falfa , & vc ra. Rcfpondcbit fortc aliquis , ^ 



> q l, a 

trumcurrcrc. eafum rcpugnare, <o quod Deus fc obligarct ad dan- 

Aduertc priroo , quando propofirio eft de inmiitiuo dam 6c non dandi pluuiam vel giatiam^uoJ omnino eft 

per Vctbumcre-» , inttlirt, &c. contradidoriam dcbcre implicatorium. Scd potcft quiahanc folutioncm rciice- 



ncgare illud Vttbum a quo dctermi natur propolitio, 
Qnarc fi dico , ttnfeo vtnifft Rtttm contradicVt ia dcbct 
cadcrc fupra cenfto, id cft , non ctnfeo ventfe Rejrem, quia 
fi ticenfeoia vtiaquc propolitbnc mancat affirriatiuum, 
y.^xenfto veniffit^enfeontn wwi^e.opponuntuf lummum 
contraric, ncc porcrunt (imuljtflc vera: : quia tamen da- 
tur mcdium intcr ctnftrt vemjfe .& intercrw/^jw- vtmf- 
ft, fcilicct ttthil cenfcre, vt contingit domu'cnri,& nobis 
etiam vigilantibus refpcfltu illarum rerum dc quibos non 



rc tacilc,quia Dcuin lc obl.garc ad prxmiaitdum ali- 
qttem , v.g. cuin primum dixcrit vcrum , nullam prorfus 
inchidit rcpugnanttam : vndc oporrct , hoc admilib , 
aliunde oftenJcrc repugtiantiam cafut inobieciionc po- 
licL ImO in nobis ki polU- coiuingcrc , quid prohibet, li 
cgo promittamPetro,/; vtrumfmnt mui pnmo dixtrtt, 
iMtm eruhtcdonttm , hinc tnim non lequitur, mc ad im- 
plicmoria obligari. 

Alitet crgo tcfpondcndum puto , co ipfo quod pro- 



*} 



cogitamus , idc6 potcft vtraquc cffe fimul falfa ; at intet ponatur m przmium alicuius^ veritaris doni largitio, re- 
xenfeo Sc mm ctmftt non darur mediirm > ac pt oinde pro- pugnate vt illt veritas dcffmatur ex ipsi largirionc do- 
pofiriones opponcntur conxradicioric,fi ri nan cadat an- hi,fcd dcbere effc aliam veritatcm difparatam ab ea lar- 
te primum Vcrbum. gitione. Ratto cft cuidens ; quia antcquam dctcrminctur 

Aducrte lccundo» qtiando propofitiones affirrhariuae promiilbr ad donandum , dcbet videre iarn propofitio- 
habent aliqua Aduerbia aJiun&a prxdicatis , vt, Petmt 
ftrtiitbtne , ItdnmttcKmtvelocitcr , contradicloriam de- 
bcrc habcrc negationcm ante Aducrbium , non poft 
illud. Quarc hac non funt contradiclorix , Petrm tfftn- 
tiakter ejf ttlhtt , Pttrut tjfentitUittr non tfi albnt ,quia 
Pctrus ex ful elfcntii non dicit clfc albuin ,ncc negatio- 
ncm illius , debct crgo fic fbrmari contradi£toria , t e- 
trm nen efi tffentudtitr tAut : ratio cft quia ncgatio 



nem veram, quandoquidtm mouetur ob oam ve 
crgo iJla veiit_s non potcft dc Mmu x ipw don 
go nec debet propofirio illam donationera arfinnare ; 
tunc cnimca donario przuua vt funua , quia includirur 
i:» vcritatc propofitionis eam aflirmantis , eflct caufa 
moucns Dcirm vt illam pluuiam dccenicret firtuiam, 6- 
quod repognat. Idc6 fi ineatur ule pa&um , propofi- 
tio dc btt atfirmare aliquid aliud diuctfum j vcl fi affir- 



dcbct cadcrc fupra totam pibpofirioncm , non au- mat futuritioncmobicdtiillius promifll.debct catn affir- 

tem cadit , fi non ptxmirtitur Aducrbium antc illam, mare indcpendentet ab eidonatione ,quafi diccrct,/wc 

quia Ti non foliun ncgat qux poft „ inuenit , non qu« tu ernt ttlutt donttunu ; tunc autem cxplicata hoc 

antclc. modoptopofitionullumhabetabfurdum. Atdicere,/n 

Tcrti6 obfcma , aliqtus cfte pttlpofitioncs , qux di- utihi tom dnb*i,tmi* tto in hoc ipfo vtrmn dico t c(l implica- 

cunttir fe falfificautei ,t\adci fuit, ege fimptrmtntitr, ert torium, quia idem cilct ac diccre , meueberii td dtndmn, 

ntn fempcr mentior ; itcm,A<c prtpofititntnefiftlft,hte <pu* mtutbtrii *d dnndum i qux caulalis lioet formalitcr 



prepofith tfi fdft fupponcndo , quod prima fit reflcxa 
fuprafe , & quod fccunda cadatfupra primain,qux vt 
fic funtcontradi&orix, &tamen poteft vtraquc cffc fal- 
u vcl veta fimul. Nam fi prima cft veta , crgo fccunda, 
qux ncgat illam cflc falGm ,crit etiam vera : fi vcro pri- 
ma cft falfa , crgo ctiaro fccunda ncgans illatn elfe fal- 
~un , eritfalfa ; ergo dux contradidorix polfiint cflc fi- 
mul falfx , vel vtrx. Rclpondeo.has propofitioncs clfc 



tamen efficicntcr.quia ad nilul mouere po- 



tcftcumfit k 

SVBSECTIO VI. 
WiM»4 tirea iitm ii$tnlt*u 

PAter lynccus maximam ponit difficultatem in alijs 
duabus , quarum vna hxc eft : fi hmt ttjutu duretur 



implicatorias in tcrrr.inis : implicat cnlm , camdcm pro- « ftrte rei, effet rntitnalis , hxc cnim in primis cft vera , 



pofitionem de fe affirmarc cllc falfam , qtua fcqucrcrur 
eflefimul vcram&faIf-m,qiiod omnino repugnat. Id 
•ucem icqui , fic probatur ; quia fi ipft cft vcra , creo 
cumdcfc affirniat ciTcfalfam.mentieturi ergo crit faffa 
fimul &vcr.uii vcro faifa fit ciim dc fe affirmct fc cfTe fal- 
fam, vcra crit, crgo firnul crit vcra & falla. Itcm illa pro- 
*4 fodxjD,ege ftmpermentier , li ctiam fcipum comprchcn- 
dit, cft implicaroria ,quia aflirmauit k cflc faliam , non 



cutn homo dicat rationalitatctcfict irem falfn^uia equus 
dicit carenriamrarionaIitaris,ac proindc non efletttUK: 
ibi rationalitas ; vnde conlequcnter contradit2oriaclfct 
fimul vera,& falfa,ac proinde dai entur dux contraduSo- 
rixfunul vcrx, & falfx. Varias aliorum foliitiones ad- 
ducir, & rcijcit ibi ftisc. Ego , vt vcrum fatear , vix vi- 
dco vliam difficultarcm in ea propcfirione , explicaris 
tenninis ,' etcnim illa ptopofitio fat it hunc fenfurr. : 
ergo funt hx propoficioncs admittcndx. Rario apriori fi irrarionalitts cqui cflet fimui cum rationalitatc homU 

nis 



Digitized by Google 



I » 

De Orat.& Propofit. Sedt V. 3 1 

»1$ ,eflet ibi rationalitas ; & idcm c contrario dico de kri6 eflc verx , vti dixi ad argomentum primurn. Ratio 

concradi&oria negantc. tfxc propofitio vcriflima eft, eft.quia cum fubicdhtm illud explicarum vocibus illij 

haudalitcr.acfiqiiisdirtrctiilnegatioformxcirctfimul, «ncludai formam, & negationcm fonnae , dum enim 

cum forma,clfet ibi forma ; qux propo/itio veriflima cft, chimxra includit hircum , iticludir negationcm ccrui,& 

£7 & quidem puriflimc vcra.Qtiandoattrem vrgetur ad pro- <*um £rnul includit ccruum , includit affirmarionctn il- 

bandumclk: falfam»c6qu6dibielfi.ccartnria rationali- 'ius ,& ex eo capite includit duo contradideoria ; ac 

taristfi autem carentia rarionalitatiscrgo falfiim cft,qu6d ptoinde tam affirmatiua , quam negatiua propo/irio cius 

fit rationalitas , quia c(Tc carentiam rationalitatis . & prardicati.oporter vt fir vcra , & ibi non potcft habcre 

non efle rationalitatcm cft idcm j fi , inquam , ita vrgca- locum ca rceula conrradiaoriarum ,qu6d vna fic vcra, 

rur , vno vcrbo rcfpondenditra , pro illa conditionali alia falfa. Solutioncs ergo huius Au&oris fundatx in eo, 

impoflibili non elfc idcm ea duo , cum cxprcfsc ponarur q"6d iubicclum fir chimxricum , non fiinc fbbdx. 

conrrarium , vt fcilicct coniungartir carentia cum ipfa Sccundo circa illud argumentum dico , pro intcnro 70 

fonna. De fadlo quidcm admirto ,ca clfe idem , at^runi 'llius > vr fciliccr oftendatur , qu6d vna , eadcmque pro- 

conditio impoflibilis ponatur , coniunganrurquc forma, pofirio poflir efle falCt , & vera , fimul & femcl refpechl 

& caremia , haud dubic pro co cafunon iudicatur idcm eitifdcm obiedi non fuir neccflarium fbrmare duas con- 

eflc carcnriam , & non efle rbnnam/ed potius in vnum tradictorias , vnica enim vidctur totam difficultatem ha- 

coniunguntur forma , & negario.ideoque conditio eft bcrejprimafcilicetiUa, qoxdicir, NtdUm inir,tcLHi&i- 

impoflibilis , eiramcn fuppofiri propofitio affirmans cft Itftttfi «/«i^i.iUa cnim cadcm eft vera ,quia non 

omnino vera,quia illa conditionalis xquivalct huic ! /I>4- P°fle intelligi , & eflc inintclli^ibile , eft idem , perinde 

titmtlitm , & trrtuHtulitM ejfem fimml , in hominc , ejfet ac fi quis diceret : chimtra tfi chimcra , & qurd efi impef- 

in horui- rationaJitm , id quod vcriflimiim cft noH aliter fibk > tfi impoffihU. Ea autcm fimul eft falfit, cum reipsl 

quara fi dicercm.y? itt fikoLt ejfct hrnnt & chimara effet aliquid cognoicat de illo inintclUgibili , ac proinde iam 

enim argamcnrum iduobus ad vnum.vt,/***»- fllud intelugat ; vndc non eft adhuc folurum argumcii- 

fiunt dntxtrgt extfltt vnm : hxc crgo propofirio nullam n, n> quandoquidcm indepcndenter ab vlla alia conrra- 

habct difficultatem. Secunda falfa , & vcra quam ponit dicloria propofitione videturelfe vera , & falfa. 

hic Autor, eft hxc:N*Mnm mintt&giliUpttefi imtOgifen Abfolute ergo rcfpondcri poflet , illam efle purc ve- 

etffufiixqiut eftex termim'svera,quiaefle ininrelligibile, ram,&illius conrraditfroriam omnino'falfam jetenim 

& nonpoflc intclUgi , fcu cognofci , idem eft. Secunda imnttBigihU non negar cum concepttim confufitm, 

propofirio eriamvera,&r>rinue oppofitacontradi&oric, quo diciraus tfi inimtUifiliU . quia hoc affirmarc non 

eft : jllijttid immeBigikile ftttfi imctligi ; etenim id , de cft rem illam intclligcre , fed potius diccre , qu6d fit 

quo aliquid affirmatur , eft eo ipfo inteUigibile , fcu co- inintcUigibilis , fcu potiiis eft negare de illa inrclligibi- 

gnofobue ; ergo duz conrtadicloria; funt vetx A confe- litatem. Qnando ergo dicirur j eo ipfo , qu6d hoc affir- 

cjuentcrambifaUi;quia vna contradic^oria verared- memdcilla .illamintelligoincganda eft h« propofi- 

4« fuam oppofiram falfam j vndc fi amb* funt vcra^am- *io » q«ia hoc non cft illam inrclligcre. Vt rum quia in 

b* funt falfar. apprehcnfionc rcplicari potcft ; fi hdc modo propofitio 

Relpondethic Auror,eas quidcm cfle conrradicio- formctur: quod eft inapprchcnfibile i" hon poreft ap- 

rias , nihilominus vcras , rcgulam autcra , quae dicit^luas prehendi , quzrenda cft alia folurio , ea enim propofi- 

contradi&orias non pollc efle veras, deberc intclUgi, tio fimul cft vcra.vtcx tcrminisipfis parer , quia , cum 7^ 

quando funt de fubieao non chirnamco } quale cft hoc, idcm fit pwdicatum , 8c fubiccium , veriflimc vnum de 

quodineisponitur. alio affirmarur, cx alrera ver6 parte cft falfa,quia eo 

Sccundo refpondct , fbrtc non efle contradiciorias, ipio,qu6d de illoaUquid affirmcm, aur ncgem,iam 

quia contradifrorix dcbcntcfle de lubicclo noninclu- apprchcndoillud,namapprehenfio faltcm dcbet prje- 

dentc duo contiadicloria , feu duo in fc incompoffibilia; cedcrc , vc afErmetur , vcl negetur aliquid dc fubieclo. 

Hx ctaar {bluriones in idem recidunr , quandoqnidcm Refpondco ergo,pofle hic habcre locum docVinam, 

eanm vis tota defumitur ex eo prarcisc , qtt6d finrde quampaul6 antetradidi,fcilicct, qnando dc fubictfto, 

fubieclo chimxrico , fcu non fupponente. Neurra ramen dc quo cft fcnno . in aihi exerciro afltrirur aliquid dc- 

vidctur polfc fuftineri , Nam , ( ipfb hoc Autore tefte ) ftruens id quod /Tipponitur ; eflc propofirioncm fcipfam 

etiam de fubic£tis chimxricis fbrmantur bonx propofi- falfificantcm , ac prcdndc implicatoriam , ralemque clfi; 

rioncs , vt : chimarra legit , chimxra non lcgit ; & tamcn hanc , de qua agirttus , nam hmul & firmel vocat illud 

fiintpropric contradidlorix , & vna omnino vcra , altcra lubicdum inapprchenfibile , quod tamen in idtu exer- 

autem co ipfo faUi. Pro quo notanda eft dodtrina valdc ciro apprehendir , perindc ac fi diccrct rcflejcc , quod 

ncccflaria circa propofitioncs de fubiedto chimxrico , non poreft apprchcndi , apprchcndo. Qu6d fi tamcn 

(quam non video ab vllo obferuatam ) ca autcmcft: velimus dicere,eas propofitionet eflc bonas,nec fc 

quaodo dc fubicdio chimxrico prcdicatum aliquod af- falfificare , tunc rcfpondcndum , eam non efle rcflcxam 

nrmatur,per quod ea rcs non conftituitur in rationc fupra fir , neque dicere,quod non potcft apprehendi a 

chimxricx, v. g. chiraxra dormit : chimxra faltat ; tunc inc , fcd , quod non poteft ab aliis apprchendi , non po- 

dico propofirioncm affirmatiuam,& negatiuam cius pr^- tcft apprehendi ab iflis. 

dicari omnino cflc conrradk3ori.ts , & vnam falfitm, al- Vrgebis tamen. Nam 6c hoc ipfiim eft vcrifljmum firi- 

renun veram. Rationem a priori reddo : quia iUa conrra- licet,quod non poteft a mc apprehcdi^ion potcft appre- 

dkiio , qux pontiur in chimxra , rationc cuius eft repu- hcndi a me;cur ergo id per propofirionem bonainjc vc- 

gtuns,non includit alias contraditHoncsdifpararas cum ram non potcrit affirmaricRefpondeo ji ly a me cadat fii- 

prima , ideoquc rclinquic eas alias repugnantks non pra ipi.-.m pcrlonamid affinnanrcm Joptimc pofle eam 

rninus aUenas a chimxra , quam a qnocumque fubictfto propofirionem fuftincri ; at fi ly i mt cadat fupra ipfam 

C 9 reali : explico id clarc chimxraconftitiiirur prxciscper propofirionem, runc habcre locumiqux paulo anre 

hoc , quod fit hircus , & ctruus , cum hircus neget ccr- dixi,fcilicet , eam propofitioncm fcip&m falfificarc^fum 

uum, icccruus hircum, non conftitutrur aurcm pcr hoc, in adhi exercitoobjechun illttd apprchcndir^uod tamcn 

quodfingamitt illamlegete,& non lcgcrc; iu ordine dicitrcflexeapprehcnfibilenon eflc. 

radhxcprxdicataoppofita^uia funtdifparatacura Rcplicabiscontraprimam parrem huius fblutionis. 7* 

, pcr qux ( iuxta dicia ) oonfti(t»tur,chimxra manct Efto cnim ca propofirio non fit reflexa fupra fcipfam, fed 

ncfln^n6»mcapax,Quamcxtcraenriaadc6quccxpro- preciVfupra mccognofccnrcm,adhuc crir vera fimul 

pofiriorubusdc illa afhrmantibii',& neganribns ea prx- & falla . vcra ,vt fupponimus ; falla autcm ,quia dc me 

dicata oppofira ,tma dcBct cfle ptire vcra , altcra pttre cognofccnte dicit : non poflt mc appr.hendcrc id, quod 

falla.Q^ifipropofiticnt-sfiantcircaillaipfa prxdica- tamcn co ipfo apprchcndo , quidq' id t nim cognitio 

ta jobqux formaliter conftituitut in cflc chtmxricx, apprchendit tmmediatc , id ego pcr ipfam apprehcndo 

ptopofitiones ambx contradich>dx dcbent neccf- neccflari6 , ea autcm cognitio apprchcndit illud , quod 

C 4 * 



Digitized by Google 



I 



I 



3 z Difputatio 1 1. In Summulas 



& me dicit inapprehenfibile ergo & ego ipfc illud appre- 
hcndo t erir crgo adhuc faliaeftb loquacttr non de fc, 
fed dc fub)c&o cognofcente ,ilU crgo diftinctio cft im- 
pcrtinens ad oftendcndttm eatn propofitioncm (imul gc 
icmel non elTc verain & faliam. Relpondeo. Si ea pro- 
pofirtofblum cadat fupra perfonam co^nofcencem de- 
bcrc implicitc hnnc fenfum facere : {>u*d Rodtricm v.g. 
non poteft ptr altos aStm a me difiirrQtt apprtbendtrt , td 
rmt pottft apprtbettdere prr iiot ■, Hxc autem haud dubie 
elt purc putc vcra, ncc fc vllo modo faliificans. Conftat 
ergonunquam dari propofitionem dc obicdo vnico 8c 
indiaiilbili , quz poffu limul efte vera Sc falfa , nim re- 
pugnet idemin&uifibilcobiecrum (imul clTc & non eflc, 
provt requiritur , vt propofitio dc illo fimul habeat ve- 
ritacem&falficatem. 

Secunda tamcn Sc rnagis difputabilis qTixftio cft , an. 
faltem refpeciu diucrfbrum objcttontm , quz affirmet 
aliqua propoiitio , poflit eile fimul vcra L v ralia > ea v.e. 
quz diiccttt.Petrm & Paulm tww7.-cum cnim ficri nofTir, 
vt Petrus veniat , non Patilus , an fit vcra rcfpc&ii vniits, 
Sc faha rcfpcdu alreriusiCirca has tamcn iplas propofi- 
riones , obieruandum eft, duplicitcr pollc illud objc- 
•ituin multiplcx affinrtari. Primo vt , qoi illttd affirmar, 
intendat dirccte allcrcrc, fuilTc v. g. duos , aut ccnttim, 
& non pauciorcs , aut plurcs. In hoc lenfit propofitio 
rcducirtir feread illas,qiix habcnt inJiuiltbile obiechim 
nam centenarius qua centcnarius pr arcisc non haber ma- 
gis & minus , vndc fi fucrunt ccntttm, propoiicio cft pu-' 
tc vcra , it non fucntnt , t ft purcfalla , efto fttcrfnt no- 
naginta noucm , quia illa iblum volebat aflirmarc ccn- 
7j renariumquacalem.Sccundo modo poccftquisaffirma- 
xe plura, non vt connexa intcr fc in ordinc ad vnum ali- 
qucm numerum, fcd quali dc qtiolibec difparatc ab alio, 
vt fi dicat : Petrmvtnit,Paulmvtnit. In hoc lenfu ha- 
bct locum rario dtibitandi/ipr* adducia , quod rcipcttu 
vnius obj: \ i fic vcra , tx i p< £tu alteriits falfa. 

Quxftio hxc cftoab aliquibus valdc fusc traclenir, & 
irtftantix multzadducantur,non tamcn potcft habete 
vllamdifKctiltatem , nifi quoad rnodum loqucndi ; dc re 
enim cmiifimum eft , panem illius objc£b' ita lc habe- 
rc , provt aflcritur , pancm verb non ; an autem propo- 
fitio lit diccnda abfolucc purc falfa , an purc vcra , an 
partintfalfa.panim vera.iola cftpura puta quzftiodc 
nominc , & panti , aut fbne nulliuivc momcnti ; mulri 
enim nolunt cam vocare vllo modo vcram , .'cd abfolu- 
tc faliam ,quia dicunt , vcritas eft fptcies boni , quod 
tx intcgra caufadcbetconfurgcre , falfitas autcmgcnus 
mali ,quod conlurgit cx quocunque dcfccru,& iuxta 
hos cgo , dum dc talibus propofitionibus achim cft , cas 
abfolutc vocaui falfas.alij cas vocant mixtas, vt Ottie- 
dus , Comptontis , Lynccus , & alij. Rc iittcllcvti lo- 
qucrc , vt libucrit. 

SECTIO V. 
De totupollouia ejr tonnerftme Tnpoftttonttm. 

ALia propofitionis proprictas eft xqttipollentia.qux 
cft Juarum propofirionumzquiualentia.proucnit* 
quc ex diucriis fignis , quibus afficitur propofirio , v. g. 
huic , onmis hemo ejl animal , xquiualet ifta , rtuHm homo 
tft non nmmal , idcm cnim c ft , nullum hominem tjft emi n$n 
74 fitMmmtd^ jiC tmntt tjft tmimal. Adtirrtc ,paniculam 
mn , fi vni propoiitioni contradicttorix prxponatur , fl- 
lam reddcrc xquittalcntcm iiia: contradiflorijc , v.g. «/*- 
quis homo non eft /wimnl , t It CQiictaJifltiria huitu , omnit 
bomo eft tmwml. vtrb UU prxponatur mm , hoc modo, 
Mntlitmithctrsnon tft MtimtA , .Tqttiualct contradifto- 
nx,e*aiHbtmotftnnmutl. Si vcco poftponanir rotton, 
zquiualet contrarix , vt , tmmt ktme Cktrii : fi ponamr 
nori ptift arnnU homo , hoc modo , omnit homo mn nrrit, 
xquiualct huic ,nuUm htmo cunit . qux erat cenrraria 
illius primx , omms hemo currit : fi vcr6 ponatur tI non 
antc Cc poft fignum vmueriale , hoc modu ,i 



homononcmrit ,xquiualct fubaltcrrx .IciHcer, eiitmk 
homa cnrrit. Propricrarcs huius panicula: non inordine 
ad xquipollcntiam includunttir his vcr/ibus : , 
Omnu nm , fonat nuUm ; non tmnit , *lup*t non ; 
Non ommt run , fonM qmdjtm. , 
Hic funr myftcriaomniadc xquipollrntia propofitio- 
num.qux prolixe fatis a multis difputantur , irurtUiter 
tamcn.vtdicainmMMt. 

Alcera proprtctas propoiirionum cft comttrfto , id cft 
tranf nutatit vntut inslutm , mutando lubicchim in prx- 
dicatum , Sc prxdicatum tn fubicchim , vt , htmo tfl tmi- 
tr.al , atiiimtl tft bomo. Hxc conucrfio fir triplicitcr : Pri- 
m6 pcr (blam terminorum traniinutarioncm , icruati 
cadcm qtuntitarc & qBalftatC , Sc hxc dicitur . ccnntrfto 
fimpliater , vt , mtlm bomo tft lapis, nnllm L r / tft hemo 
cccc ibi fn vtrnquc (cnvatiu t iminus vniucrialis ttuSm. 
In lus [icnc v.tk t conUqiicnti.iab vnoad aliud negari- 
uc , v. E. eft l,ipt> trfo ipnt eft heono . item , tft hotno , trgo 
neneft lat is. Ratio i prioii vli , quia in protxifiiionibus 7t 
affimiatiuisvcris dcbct pra-Jirarum idemtihcari realircr 
cumfubicfto,& e concrano ;vndc fi mtllum animal 
idcmtiiicacur cuin lapidc,ncccirum cft vr ncc vllus la- 
pis poflir clfc fubiedium , cum quo idemtificetur animal. 
qux rattoattcndcndacft in omnibus iftis conucrfioni- 
bus. H<nc fir, vt fi vcre dicinir , nlitmu homo eft altm, 
etiam dicarur verc .alitmod atbnm eft bomo : fi enim ali- 
quis homo cft albus, iam aliquod album cft homo ; ho- 
mo enim albus aliquod album eft. 

Secundb fit conttcrfio pcr accidens ir. propofitione 
ncgariua vniucrfali , Sc vniuerfali afhrmarioa , mutatl 
quantitate. Fxcmplum afKrmatiuz fttannnit homo^ftati- 
maJ, conott&yditjuodanimaltfl home. Excmplumnega- 
tiux , rmMuj homo eft lapit , conuerfa , nltcmis lapis non tft 
Uvio. Rario cft , quia affirmata idcmtitatc otnnitim ho- 
minum ctim anunali,ctiam affirmatur idcmtitas alicuius 
animaliscum hominc: ircm ncgati idemtirate omnium 
hotninumcumlapidextiam ncgatur idcmcitas alicuius 
lapidis cum hominc , proptct rarioncm datam. 

Tcrtib,fit conucrfio pCr contrapofitioncm in propo- 
fiiionc vniiictfali afhrtnariua, & particulari negariua.per 
adieitioncm negationum, vt,«nmi/ homo tfl ammal , trfo 
otnne non animal efl non bomo ; itcm, altetuod animai non eft 
uon htmo, trp nl i^tted su.imal tft bmo. P. Hurtado Sefi 4. yt 
cxplicj s tcttiam hanc conueriionem, dicit,illam nega- 
rionem non debere fumi infinitantcr^ignificando al iquid 
quod non fit homo : vnde addit , deberc addi conftan- 
tiam, id eft, drbcrc poni cxiftcntiam rei, v. g. omnis hemo 
tft esi, fi conuenatttr per h.mc, trgo ornnt non tnsjtft nom 
herne cft falfn, quia non tns, id cft Chmutra, quamuis non 
fit homo,non tamcn cft non homo. Hac doctrina difpli- 
cec^ttia non cft nccclTum ad hanc conuerfionem,vt prx- 
dicanim iufiniteturJcd fblumipfumfubiccru,hoc modo, 
omrus hemo eft ctts.ergo omne ncn tns non tft beme, tvnc autS 
fiuc addarurfiue non ea conftantiadcmper conncrfio cft 
bona.Im6 cum ipfc docerevidcatur.hancconucrfionem 
ficri pcrpropofitioncm negatiuam rcipccfu . fhrm.uir.r, 
non debec ponincgadocum iplbnomincttunc cnim noh 
ficret propofitio negatiua^irotit ipfe requirit,{ld affirma> 
riua , qualis eft omnis infinitans. Ratio a priori cft ma- 
nifcfta : nam quod cgo dicam , emrtis bemo eft ent, foliim 
infcnttr indc , tfgo tjuod non tft cns mm cfl heeno , non ve- 
ro infcrtur vllo modo , trgo quod non tft tnt , tft alitnid 
alittd , non tamtn hemo. Ncque ad h<v video quid JtlVr- 
uiat addere , vcl non addere conftanriam. Magis adhuc \ 
difplicct conucrfio , quam ftarim todtm %. 17. ponrt^ 
AnStchriftm tttn oft Itenm , ergt sditmod rron konum eft 
non Anttchriilm ; hxc enim lecunda,non eftxquiua- 
lens prirrue vllo modo , quia in urima fenfus cft , An- 
tichrifinmnon tffe homcm , vt per lc fbnac-, fecunda vcio 
Tonat , aliejuid emod non fit Antithriftm ejfe non horrum, 



77 



quxtaracftdilparaca cum prima,vt putaueriro fuiiTe 
1 cypuicd eam 1 



1 ita inuenio Sc inantiqua Sc in noua 
imprcflione_Subditratbnem,idcb illam npn eflc vcram» 
qtiia reodb fuiit aliqua non bona .qmc ngn funrAnti- 

chriftus. 



Digitized by Google 



De Orat.& Propofit. Sedt. V I. 3 $ 



peccatojcd in (enfu diuilb filuand;w t ft, ideb propofirio 
aftirmans , poffibtle effe ftcctuorem ;'.„•'« »■. , dicir.ir faccra 
fcnfara diuifura : alius vcrb fcnfus cft compofitus,vc t iiro 
4kco,*ecefft tll ftcctaertmetnektnmwi , quiatuuc aftinno 
eum condcmnandum vt peccatorcm , id eft , fimul cuin 
pcccato. Scd hxc docrrina in propofito impcrtinens cft, 



I hxcfatio potiusprnbat,eamiccundam eilc 
vcrarwquia li funt aiiquauon bona,qu* non funr Anri- 
chriftus,crgo vcrum cll, dtquU n»n bmium eftnon Anii- 
chnftm hx eniindux ferc fum xqaipollentes.Nequc hu- 
ius veritaspendct ab eo,qubi cxiftat vd no« Anckrhri- 
ftus.lid ab eo, qsjbd alja ab Anrichrifto non bona exi- 

ftanc Dcberent crgo eftc illx propofitioncs nrgariuae *c uairor cam a St mmuliftis appticari propoiltioni mp« 
hoc modo , Anttcbnflm noir eil bonrn , trge edumodnon dali , quia ca indcpcndcns cft a modis , & codcm modo 
5 bonum eft AntichrJlm tunc cnim n*g*cwr xquiualt t ■ non - modalibus rcperitur , v. g. ptt cncr fdtubttur \ 
affirmariua : & tunc benc intelligitur,quomodo ca pro- fttnttr cendemnabiturAe quibus cgimus iam fupri,dum 
poilrjo pendcat ab cxift.enr.ii Anrichrifti , quia co & de Rdlricrionc terminorum nobis lcrnvo fuit. 
nullum alio non bono exiftcute ,cft vetum diccre , An- Aducrrc Sccundo circa aifirmationcm Sc ncgationcm 
tichrtftm non eft honm ; non raracn cft vcrum dicereyi/i- modaliurh , cas cffc afficinatiuas , qux mpdum habent 
e/uod ntn bonum tft Antichriftm, quandoillc non exiftin affirmaciuum', ctiamfi habcant didum negatiuum. v. e. 
iam enim de fac*h> nullura non bonum cft actu Anrichri- 
ftus } eflct vcrb , fi illc exiftcrer. Et hinc criam confir- 
matur , quod fupridixi , non dcbcrc fubic&um & prx- 
dicatum infinitari , ir-tacU mancntc copuli , fcd fubie- 
dhimfoluru infinitandunj , copulz vcrb prxponcndam 



ll 



haec eft affirmariua modalisjtecefle eft te ittn tfftAngtlum, 
quia licct, fit ncgatio cx parte didb , fcilicct mncffe Am- 
gtlum,ed tamcn affirmatio ex parte modi/cilicct, ntctjft 
elf. Item c contrario hxc cft negatiua, ntn tft contingtnj 
ludxm ftlumri^MX eft negatio cx*partemodi,ficut criam 




ticbriftm non tft benm , ergo tdittuod non btmum nen eft mm fir »ut affitmatiuum ; vt, videe te noncurrere , eft affir- 

AnticbriftuiAox enim ncgarioncs (e inuiccm deftruunt, rmatiua , ntn tt vidtt cnrrtrt , cft negatiua. 

&terriamanetin vigorc, vt xquiualcat itli priori ne- AduertcTcmb.circaquanriutem.caspropofitione* 

gatiux , Antiebriftm non eft bomu. Hxc tcrtia conucrfio habcre pofle duplicem quantitatem, & ex pane didH, flc 

omninb eft impertincns , & confundens potius ingcnia, cx P aitc modu Propofitio qux vtramque nabuerit vni- 

quam ad aliquid dcicruiens ( vt cx dicii» conftat : ) pri- uerialcm abiblute , 8c fimplkitcr vniuetiaJis crit ; qu* 

mx dux func aliquantulura vriliorcs Sc clariorcs. Non- vcr b vel folum ex partc modi , vel iblura cx parte prx- 

nulliarT.nint hic auacJam carmina ad has conuerfioncs d«cati vniucrialcm habucrit, mixta erit. Pto quo pbfcr- 

dignofcendas ; at difficilius cft ipfa carnnna perciptre & ««» roodos vniucrfales dici neceffe & impeffittt, particula- 

retincre mcmorii,quam conucrfiones in fc;idcb eis tcs vcro f tming ens & poffibilc.lfnde hxccrit vniucrfalis 

fupcrfedeo , prxcip"c cum res fit omnino inutiUs : qui« perfc£rc , ntceffe cft tmnem btmtnm tffe natmdl , quia & 

enim vnquam , vt affirroaret atiqucm hominem cflc ani- 1 modus, fcilicec ntceffe, eft vniuirfalis ; & diftum, fcilicct 

mal , aflumpfit hanc propofitioncra , non omnis homo cTt tmnnn btmirtem effe «onrntl, cft ctiam Y.niuerfale : hxc vc- 

mmttnimtl \ aut quis ncg^ns aliqucm homincm clfe ani- to c ^ rn c rc parricuJaris ctntingent ift alitmtm btmintm 

mar,conuicius eft ad id aflcrendum per hanc propofitio- turrtrt : hxc verb mixta , ntctffi tB tiiejuem ttmum tfft 

nem, ncn emue animtl eft non bomo, quam ncc intclligere **i*n*i , vcl , tontingtnt eft tmntm hominem currtrt. Hi 

ftcil^ quis poteft ? Non crgo neccflum eft in ei laborarc. propofiriones modalcs habcnt ctiam alias fibi «quiua- 
Si quis curiofitaris causi ca volucrit videre , confulat 



Ieutes , & alias bppofitas vcl contrarit; vel conrradi- 
cloric ,.quod criam conucnit non-modalibus. Quan- 
rum adoppofitbnem modalii;m, nihil amplius diccn- 
dum cft,quam quod fupri , fcil cetvt opponantur con- 
tradiftoric , ncgarioncm dcbcre cadcre fupra modum , 
tft tt cttrrtrt , nen tft ntttfft t$ 



vcrbi gratii ntctffe 



79 



Summnliftas. 

S E C T I O VI. 

De fropofttiombus mtdmlibm. 

Mlrumcft, quam longam inutitemque difputatio- currere. Si cnim negatio non cadat fupramoduro, (ci 

nem texant nonnulh Summuliftx dc his propo- l«pra diftum , crunr contrarix ; vt, nectffe eft te mtri , nt» 

firionibns modalibus : rcs cft clarior , quira tanto cxa- ceffe etl tt non mori : ficut in aliis propofitionibus dc ii> 

minc digna fit, i.fvo breuiffimc illamexplanabo.imbfe- finitiuo , v. g. cenfeote mmnmm, vt confHcuatur huiut 

ri> illara totam omittcrcm , quia nihil aliud eft propofi- conmdicToria , ncgatio dcber cadcrc fupra cenfeo , hoc 

tio modalis, quim ptopofitio dc infiniriuo.Et mirandum modo , non cenjeo te effe mortnum : nam fi cenfeo , mancat 

eft , i Summuliftis non pofitas tot differcnrias nropofi- affirmatiuum , ctiamfi poftci ponatur , non ctnfco te ntn 

tionum modahVm , quot fiint vcrba i quibus dctcnni- tfft mtrtuum , non crit contradicloria , fcd fummum 

nari poteft infinitiuuin. Eftc autcm modalcs puras pro- contraria ; qtiia ( ficut fupri dixi ) inter cenferete mor- 

pofitioncs de infinitino, iam oftendacft cnim propofitio tmtm, Sc ctnfere te mn mortuum , datur medium, fcilicct, 

modalis , qux ab aliqno modo vel , de impoffibili , nihilccnfcrc-Jntcr ctnfertveit>,6cntn ctnfcrt non daturi 
vcl dcconringcnti ,vct de ncccffario detcnninatur ad . I" fim\\kci intet effe nectffe Peirumejfealt^,&effe ne- 



infinitiuum , vt vcrbi gratii , Dettm nan exifttre , eft hn- 
foffibtlt \ bomincm mtrl, efl mctfe ; Petrum currere, efi 



Hi modi , qui afficiunt propofitioncm , funt tres iam 
«Jumcrati, ntcrffe . tmpoffbiU, ccntLngeni , qui dupliciter 
• pofroiu afficcrc propofitioncm : vel aducrbialitcr , vt : 
fetruj neceffkrio cmrit ; vcl in Nominatiuo, vt, ntctffecjt 
Pttrmncurrrre. Inordinc tarocn ad fcufum & vcritatem 
pro|>oficionis,idem eft poni aduerbialiter^c poni in No- 
minaritio, vel c contrario ; vndc de hac diftindcionc cu- 
randiim non eft : quod eniro de vni dixcrimus , dc aliis 
diclitm pura; diftindiocnim inrer illas purc cft Gram- 
matica. Aducrrc PrirDbcirca fenfiHnharum propnfirio- 
nctro, poffc cas cfficere vti fcnfutn diuif im, vt pofftbdt eft 
^cttertmfmimtri i q\i'u in hac propofidonc non affir- 
roamus , fimul ctlm peccato po<fe fahari , fed cum , qui 
habct modb pcccrinm , pofTe faluari , quia porcftcxire 
■• * pcccato j Sc quia pcccator non in fcnui compofito «ura 



ctffe cum nen tfft ttbum datur mcdiu, fcilicet ncquc vnurn 
ncquc alterum efle neceflarium , ac proindc vtraquc 
propofirio poreft cflc falfa : inter c/* vctbjteceffe&c non 
tfftneceffe nondaturmcdium.acproindc vnadcbet cift 
vcra,aliafalfa. 

Circa xquiualcntiam vcrb aducrte, bnfoffibitt opponl 
contradictoric poffibili , fcu contingcnti : qtiare fi altcri 
illanim prxponamr, xquiualcbit fiix contradidorix j 
idcm enim cft diccrc , noneft vnfoff&ilt , ac foff wiit eft. 
Item ,fefftbileScntceffe cfTc modos fubaltcrnos intcr fe» 
quare nullam habent oppofitionem : xquiualtbunt 
tamcn fibi inuiccro peradditionero nec,ationum,vt v. g. 
noneft ntctfft tt eurrere ; idero cftac feffihde eft temn cto- 
rere ; ttcm, ncn eft pefftbtte te nen currere , idcm fbnat aC 
ntttffe eft tt currere. Hx xquiualcntix hanim prppofitio- 
nuvn iiint adcb clarx cx modo loqucndi, vt diuriu.<. in ci» 
cxplicandis immorari pudear, Q^x diximus , fufficiant 
pro inteliigcnbi ptopofitionam modalium & ptO carum 



Digitized by Google 



t 

34 Difpuratio I I.In Summulas 



conuerfione : fcmel enim intelle&o earum fenfu .nullo ftx ,obitmbrantmag«quim ilhtminaht , & difficiliorei 
negotio & earum xquiualcncia & conucrlio intclligetur. 
Qui plura defiderauerit.confulai Hurtadum Diijutiit.4. 
fi8. 9. vbi latc dc hac re , quam in figura fubfcqucnrj 
omnino explicatam habetis. 

Didioncs autcm aliqux , id eft , tdtnttdi, purpurtam, 
Scf. qu« a Summuliftis ad dcclarationcm harum furu fi- 



ccr .QciHiDuni magjs quam iliuminah 
fum ipfar dichoaes , qtiam propolirioncs pro quibus de- 
clarandisfurauntur.ficut fopra dixi i: carminibus pro 
conucrfionibus propofitionum ' 
ficta ab his , 
ueis trai 
vlla , vtilitatc. 



hxc cnim omnit con» 
quiannumintcgtumin folis Simmulifti- 
cis nuftis tranfieere decrcucrc . nc* cum mazni . ne di- 



Pttrumnm cnrrtrt nen tff peffilile. 
Petrmn nencurrtrt mn tft tenttngtns 
Prtrumnenatrrtrt tft tmpejjikte. 
Pttritm currtrt tft ntctfft. 



Contraria?. 




Pttrum cttrrcrt non tft pefjilile. 
Pttrumcurrtrt noreft cortingens. 
Pttttrm currtrt tft iirprffihilt. 
Petrum non cwnrt tft tuctjft. 



L 



Pttrum cterrert tft poffbilt. 
petrum currtrt tft centingtnt. 
Petrum currcre non tft imptjfihtlt. 
Pttrum non cutrtrt rren tft ntctjft. 



c 

cr 

s- 

rt 

n 

*t 

H 



SubcontrariE. 



— 



t Pttrttm ntncvrrtrt tfl pejfibilt. 
Ptttum cmrrtrt non tft centtngens. 
Ptirum cmrett tft impofji.lt. 
Petrum currert t>on tft ntctfft. 




VtPT wm x^Tt tyj rJCJ tvj c 




DISPVTATIO TERTIA. 

De Definitione , Diuifione , 
drgumenlatwnc. 

fififflgj35pr O d v s fciendi ,qui cft genus ad defi- 
nitioncm, diuifioncm , & argumcnta- 
*J tioncm , dcfinitur cflc eram tgnoti ma- 
£ niftilMiutt Qnia cnim obicdhim pcr 
Qr.iriouem explicarur , illa dicitur igno- 
ti vuotiftUttttHtt , idc6que & modus 
Ji. Obfcrua ,ad rationcm modi fciendi non rcquiri, 
vt aihi aliquid manifcftci audicnr ibus : nam hxc dcfini- 
tio , tmtnuU mtitnalt , ctiam prolata coram ruftico , eft 
oratioignoti maniftftatiua ,quia habtt aptitudincm vc 
manifcftctPhilofopho eficntiam hominis .etiamfi cam 
non manifcftct ruftico ; in definitionibus autem , ( vtin 
fimfli diximus dc tcnrunisjnon tam rcquiritur a&us,quam 
apritudo. 

Obiicics : Conceptus intetnus , quo quis concipit 
homintm efft tutittul rtttiennlt , cft modus fciendi , & 
tamen non cft oratio , quia oratio includit voccs ; ergo 
non cft de rationc modi fciendi,efle orationcm. Rc- 
fpondco , orationcm in hac dcfinitione accipi provt 
abftrahit ab orationc mcntali & cxtcrna , im6 magis 
rjropric accipitur pro imcrna ,qux fok eft vere modut 

S E C T I O I. 

1 

Dt Drfinitione, 

1 Nfinuata crtcntia modi lciendi in communi , iam ad 
J dcfinitionnn,qu; cftcius fpccies,dcicendamus.JD«/7m- 
tio tft ertttittxplictmttmturm rri.Eft duplex^diaMwiw/, 
alia rc ;.Definitio nominis eft ertttio explicSt Jtgmfiuuiontm 
ftemnit. Vtfidicas yhomo eft vtut fignijktviu* tmmttlit 



ratwuln Dcfinitio rci eft erjtlo mtmiftiltnt ipfiut rti 
n*tur*m. Haec rurfus eft duplex , alia tjjentiahs, cxplitans 
naturam rei pcr pradicata infi rci cifcntialia, vt ,hem$ 
tftMim*lrsuien4le.a\ia.t(t J</tn//i»4,explicans natu- 
ram rci per accidentia illi propria , vt , heme tft tu.im*l 
bipos* ttilum , &c. Dcfinitio clkntialis, cft duplcx , alu 
/«/yEM.cxpUcans rcm per partcs Phyficas , vt , hemt 
tft compofitum tx ttt.ima & cerpere : alia MtMphyfit* , cx- 
plicans rem per partcs Metaphy ficas, vt , hetne eft nnimtl 
rsttitnsile. Pro quo aducne , cas dici partcs Mctaphyfi- 
cas , qux a partc rci non funt diftindar intcr fc , confi- 
dcrantur tamen a noftro intelleiftu , ac fi verc eflcrrt A- 
ftincir,&: vnirenturinterfi: ad conftitucndum totunv 
quaruin vna dit itur|«w/ .quiacft communis pluribus} 
aUa dicitur JiferttttU, quia per cam rcsdiftinguitur ab 
omni alio, 

' Mctaphyfica dcfinitio dcbct conftare gencrc & diffc- 
rentia : Phyficaveroquafi gcncrc & diffcrcntia Phyfi- 
cis, vt v. g. hemo cft corpus Cr Anim* rotienolie vnits inter 
fe. te ctrtHS eftquafi genus,quia conucnit etum aliis 
animantibus; ti vct6 onimd ratietuilis cft dirTcrcntia, 
quia pcr eam diftinguicur homo ab omnibus aliis compo- 
iicb purc matcrialibus. 

Sed obiicics : Si circt aliquod compofitum conftans 
materiaomninodcterminatiad vnicam fbrmam ,tunc 
dcfinitio Phyfica pcr cam matctiam & forraam non 
conftaret ecnere £c diftcrcnrij ctiamPhyficS,qiiianec 
matcria cflct capax plurium formarum , nec fbrma pof- 
fciinpluribusmateriisrccipiiergo non cft dc cfTcnrii 
definitionis Phyfici , conftarc gcncrc & dirTcrcntii. Re- 
fpondco .obicdtioncm conuinccrc intcntum , Suramuli- 
ftas vcr6 folum locutos de dcfinirionibus Phyficiscotn- 
pofitorum fubftantialium , qux dc f.ifto dantur ,& u» 
tjuibm matcria eft indiffcrens ad plurcs formas. 

Hte poffct aliquis obiiccrc : Quandoquidcmdcfinitio 
eft orario explicans naturam rei , tV de cfTcntil hcmitrir 
v. g. non minus fint genera fuperiora , ent , futirstn- 
tin, cerpus ,cVc. quam :atio sminutlie ,qux conflituit 
genus vltimum ; cur in dcfinirionc r.on dcbcnt po- 
ui omnia gc»iera?vcl cur magisgcnus immcdianim , 



Digitized by Google 



De Definitione,Diuifione,&c Se&. t 35 



cmn multis aliis, & in Iibris dc Anima Difptttat. <f. 

Std obiicics : Dcus non habcc fupra (e gcnus quia ra- 
tio tntis non tft genus ad Deum & crcatutas , crgo non 
potcft dc •finiri. Rcfpondco.falfum cffc anteccdcns , dc 
q«> Difpuiat. 1 1 . ZjgiM , .! wxw.i }. Dcindc & confc- 
qiientia tft mala;qttia dcfinitio non rcqtrititpropticge- 
nrs , fed prardii atum aliquod , quod fiar (upcrius fiuc 
vninooc , liuc analogicc : imo adhuc ncque hoc rcqniri- 
tur ,qnia cns potcft dcfiniri, & non habttfupra fe prx- 
dicatiim ncc vniuocum, analogicum , fid purc xquiuo- 
CUtn , commtmcfciliccrcini&ChitTmx/ilttmcxmo- 



quimaliudcxrcmctisjcgoad hoc vlrimum,aii debeac 
magis poni vltimum gcims , fauilc rcfpondco ; quia (1 
aliud cx rcmotis poncrctur , & non vlti uum, Ixpc ficrct 
dcfinitio ctiam communis alii» a difinit:). v. g. Ii homi- 
ncm dtfinias , tft fubftanti* rtalis r4/M>Ww,hoc conucnit 
ctiam Angclo, uno & Dco : fi autem dicaf, tft ammstl ra 
titnalt, iam folum homincm cxplicas. Idtm cftin omni- 
bus rcbttsqux (iib diucrfis immcdiatis gcturibtis habe - 
rcnt aliquid diffcrentialc ptxdicatum , quod & in aliis , 
fub diucrfo tamen cenerc, contincrttur. 

Ad prirnam vero intctrogationcm polltt fortc aliquis 
diccreJfurBccrc vltimum gcnus, quia in eo cxtera tnclu- 

dunrur. Scd contta ,quia hoc modo fufficcrct fola diffc- do i oncipicndi,Iicct non tx partc cbitdti.Vndc rcftc dc- 

rentia in concrcto, v. g. hmnibiltjn ci cnim omnia pr .r- finirur^w tll iJ quod pettft txifttrt. t* id habct qua fi ra- 

dicata (iiperiora includuntur , ipfum etiam immcdiatum tioncm gcncris. Si autcm rogcs , an rurfus illud %d poflit 

gcnus. Ratione vet 6 impugnatur : quia difinitio cft dc- dcriniri ; Rcfpondeo , non amplius poflc : dcbemus cnim 

claratio ertcnrix ; ad hoc autcm non fufficit , fi dicat tandcm vcniread vnum conccprum cxfc clarum, qui 

omiuaquxfuntinc(Tcntii,lica,dicitconriisc.Tamcon- ampliusnon poflit pcr dttos alios cxplicari. 
fusc aucem smimal dictt omnia prxdicata fupcriora , Rogabis , An gcnus poflic dtfiniri. Valdc vidcntur 7 

quam homo dicat ipftim ammal, & rationalt ; ergo ficut reccntiorcs aliqtti hxrcrc in hac quxflionc, qux , cxpli- 

heme non cft conccpttts declarans & dcfinicns , iut ncc catis tcrminis, nulla cft : poffumus cnim dubitarc , an 

animd , quod ponitur loco gcncris. Propter hoc argti- iltud prxdicattim aximai, prout prxcifurn rationc noftri 

inentum putarem, dcfinirioncm, prout cominunitcr tra- a ration tli poflit dcfiniri ; & in hoc (ciuai quis potcrit id 

ditur, non perfectc declararc qiud (it rcs ; rclinquit cnim ncgarc ? tam cnim animal prxcifum a rationali potcft 

mtilta ilhus prxdicata , omuia fcilicet fupctiora gcncra, dchniri , quim homo prxcifus a Pctro vcl Paulo; dici- 

occulta : cctcrum non proptcrca non cffc diccndam dc- turquc at.imal tft viutns fenjtbdt , ctiamfi tunc animal 

iinitionem ; quia licct non omnino pcrfc&c , raiticn val- non dcfitiiatut fccundum totum qu6d habct a panc rei ; 

dcdeclarat naturamrei , & hancorationcm, iic dccla- fictit ncc qtiandodcfiniturhomojdcfiniunrurindiuidua- 

rantem pcr gcntis vltimum & dirrcrcnciatn , vocanuit tioncs quas habct a partc rei , quod non benc notarunt 

Philofophi dcfinitioncm. Vocanda cft crgo ctiam i no- hi AuCtoas. Poffumus ptxtcrca dubitare , an gcnus Ic- 

bis , Ucct poflibihs fit alia oratio tnulto Tmgis i Jcm de- cunduni id quod dicit cx partc obicai , pofljt dtfiniri. 

clarans, fcilicct ca qux omnia gcncra cxplicirc roanirV- Dicam infra,gcnus cx partc obi;£U diccrc omncs fpccics 

ftc diceret,qtia* fortc pollct vocari dcfimtio clarior : vcl animalium : tunc atttcin ,fatcor, gemis, vt fic non poffe 

criam,fi vis, potes iilialiitd nomen dare. Fortcauttm vnici dcfinitionc dcfiniri ', quia umncs animalis fpccics 

idc6 dc hac non funt locuri Philofophi , qtiia faccrct diucrfcnonpoffuntfub ynicidcnnitioncdcclarari ; fcd 



orarionem nimis logam, vt fi v. g. dc hominc diccrcs,^/? 
ent (nbftnntude, vituns t »nixtitmtxfpiriiuati & mattriali, 
ftnfitiumn ,rmtUnaU , vel alitcradhucclarius , eftrttpo- 
tent txifttrt ptrft tmptnttrabilti partmcumre ^uanti , 
& partitn penttrAilu . pettnt ft ab intrinftco meuere, fen- 
txrt & diftttrrcrt. Sed hxc fiifficiant , vl fiias quomodo 
definicio Ariftotelica & communis fit oratio cxplicans 
naturam rci. 



tot dcbvitc tradi , quot funt (pccies; Dcnique potcft fu- 
mi ipfiinct conccptus gcncricus animalis : ille autcm 
cft paisdifinitionis rclpct^infcriorum ( ii cnitn addanir 
ratumalt, definit hominem ; fi vcro himtibilt, cqtium, & 
cxtcra , ) rcfpcihi vcr6 viucntis eft fpecics & dcfinitum 
laltcm Mcraphyficc, iuxta pan!6 antc diAa. 

Indiuidua atitem ,(cilicct , Pttrm , Paulut , in ris;orc 
poffunt definiri , imo per conceptus diftinOos hxc (ola 
Aducrte, non folum dcfiniri poffc fubftanriam , fcd & funt dcfinibilia , quia hxc fola dantur i panc rci ; fcd 
accidcntia &modos , quia otnnia hxc habcntcffcntias, in ordinc ad fcicntiam non dicuntttr dcfinibilia , quii 

in hac viti dc indiuiduis non habcmus (cicntias. 

Dcfinitionisproprictatestrcs funr : Prima ,vrfitcla- 
rior definito, alias non poffetrcm manifcftarc. Sccundai 
vt dtfinitum Sc dcfinitioconuertanturi&ab vnoad aliud 
valcat confcqucntia , vt , tft htmo, trgo animat ratumalr, 
& c rontrario , tft animal ratienale , erjre homo. Cuius 



qux ctiamcxplicari pollutit : licct Ariftotcles apud. P. 
Huttado Di(put. 50. Logicx ftct. 1. vidcatat doccre , 
quantitatcs,qualitatts,modos , & cxtera, non polfc (im - 
plicircr definiri. Scdfurteibitton tam docct ,quantita- 
tem &accidcntia non poflc dcfiniri, qttam non cllcali- 
quid fitnplicirer. Scd qtiidqtiid Ariftottles volucrir pcr 

ti fimplictter,ctxi\im cft, & accidcntia & modos clfe cn- ca ratio cft; quia obic£cum definirionii. & dcfiniti dcbct 
tia fimplicitcr,& abfolute, pofsequc fitnplicitcr dcfiniri. cffc omnino idem , magis aut minus cxplicarum : quare 
Sed qtud dc Dco} Adttcrtc , nonnullos, putantcs dcfini- ab vno ad aliud mutua dtbet cffc conicqucnria.Vbiob- 

audicntes 




camcxpar- 
, dicunt cam 

cffc vitiofam , quia explicat idcm pcr idcm. Hiceft val- 
dc cralTits crrot : quia , fi dcfinitio non cxplicarct idcm 
qtlod (ignificat dcfinitum , iam non cflct dcfinitib 
illitis, ltd il lius quod (ignificatet : tunc crgo folCim vicio- 
fa cft cxplicatio ciufiiem per idem , non quando ex parre 
ol>i. cti idem.dicitur , fed quando dicitur conccptibus 
qiio tnodo etiam Dcum dcfinire poffumus, */?<»/ ife xqucclaris,im6 &cifdcm (oli voccdiucrfis-.dcbct cnim 
infimtmn , ommum crtaturarum frmcipittm. cur hxc non dcfinitio clarior cffc fuo dcfinito , vt fcpc hic repctirum 
erir ram propria dcfinirio Dci , ficut animai ratienalt t ft eft. Tcrtia , nc (it fupcrfltu ncc diminuta , idcft , neque 
dcfinirio hominis ? Addo Secund6 , ctiamfi dcfinitio ( vt habcat aliquid orioujm,ncque aliquidilli dcfit ad expli- 
Adtierfarij diccbanr ) prxfcriberct rcrminum fuo dcfini- candam rci naturam. 

W^idhtic tamen polfc dari definitioncm dc Dco : quia li- Hic folct difputari , vtritin dcfinitio mcntalis confi- 



quiaeft proprius & quiddiratiuus rei conccptus. Lictt 
atuan in vii cum conceptum dc Dro haberc non pofll- 
mtis , Beati tamen tllum habent in ccelo. Addo cgo Pri- 
m6,forrc criamin viitamnonpoflcdcfinirifiibftantiam 
horainis , quam Dcum : illam cnim in Ce ipsi non vidc- 
mus , (ed abftracliuc eam cx opetationibus dcfinimus ; 



ftat in apprehenfionc , an in iudicio : id eft , an in aclu, 
quo apptehendoanimalitatem & rationaliratcm, nntc- 
quam eam prxdiccm de homine •, an vcr6 in ip(b hidi- 
cio , quo affirmo hominem habere animaUratcm & ra- 
tionalitatem.Ratio dubitandi cft jqub ex vna parre (o- 

Deo dicam Deo ducejn Thcologii Tem. i.Difp. 1 3 *.6o. la apptchcnfio poteft cflc compofita cx gcnete & <h*- 



cct in Cc Dcis (it infinitus , cognitio tamen potcft totum 
illtid cognofccre, vr iam nihil ainplius inDco refttt co- 
gnofccndum,& minimnm hocipfiDcus fiipfum co- 
gnofcendo prxftat, & a Bcatis diuinitus ptxftari poffc , 
cognitis omnibus qux funt fotmalitcr & cminentcr in 



Digitized by Google 



I 



36 



Difp. III. In Summulas 



rcntii(namitKlicium in communiori (cntcntii cft indiui- rialitcr,quia genus in fuo conccptu non cas dicit s&ujrd 
s$bilc)crgo fola apprehcnfio poteft cflc dcfinitio : cx alii ap'titudinc;potcft cnira illas habcrc, quod non cor.tihgit 
vcro partc folum iudicium viderur cltc ignoti manife- in panibus a&ualibus:hoino cnim non folum porcft ha- 
ftariuum;qiria,dumnonafnrmarur vcl negatur aliquid de 
aliquo , quod pcr iolum iudicium fit , non vidctur cflc 
manifcftatio rei ; ergo folum iudicium cft dcfinitio. 

Difficulras hzc rantum cft de nominc , & facilc po- 
tcft dcfcndi , vrrumque actum tflc dcfinirioncm , pro 



bere aniraam & corpus , fcd linc illis aOtu exiftcnribus 
non potcftconcipi homo a&u cxiftcns , idco dcbet cas 
actualiter habcre. 

Aduerte , cnm diuifio fit partirio tei in partes quibus 
componit ur.pro mulriplicitatc parrium.mulripliccs ctiam 



ptcr difta : ad argumenta vcrd.quatcnus nobis videntur cflc pofle diuilioncs.QJa crgo alix pancs funr inregran- 
rcpugnare , facilius etiam rcfpondetur. Ad Primum di- tcs,vt manus,pes.brachium, U fpedtu animalisjharc & il- 
co , ctiamfi iudicium fit indiinfibilc ( dc quo alibi) con- la aqux gutta refpe&u totius aqux ; ide6 diuifio m has 
ftare ramen gcncre virtualitcr , & difFtrciuii , quatenus 
explicitc cognofcit przdicatum communc , quod cft ge- 
nus ; & diffcrentialc , quod eft diffcrcntia ; neque ad ra- 
rionmdefinitionisrcquiritur , vt ipfa fbnnalircr cora- 
ponarur gencre &differcntii , fcd vr ab ipsi cxplicctur 
genus & diffcrr nria ; quod ficri oprimc poreft ,ctiamfi 
ludicium fit indiuifibilc. Im6 hoc vltimum ncceflari6 ab 
omnibus conccdi dcbct : licct enim conccdanrur duo 
adus , quorum vnus rcprzfcntet animal , alrcr ver6 ra- 
tionaleinontamcnactusipfi funtgcnus & diftcrcntia: 
neque enim homo componirur acfu ipfb , quo dico ani- 
mal , aur quo dico raiienale. Ergo dcfinitio non alirer 



partcs dicirur integralu. Deindc , quia torum aliquando 
cft accidentalc,id cft cx fubftantii & accidcnti,vt album, 
nigrum;idc6 diuifioin haspartes dicitur«<M/«4&,vt, 
alhi ati* part eft fmiitcium, *IU alhtdo. Itcm darur diuifid 
fi, htttli inaccideiU.vtJtomo atim tft albm aiim mgrr-tytem 
accidemis in fuhiecla,\t^dhmm*liudeft papirm , aliudho- 
mo.aliudcjgnm ,tkc.ltcmdioifio*ccitUntiein *li**cci- 
dtntU in concrete, vt, * hsm alimd tft dmUe,atiud amarum , 
atiud frigidmm , &c. 

Harum diuifionum leges rres funr. Prima , ne habeat 
mulnmembradiuidcnria,virandx confufionis causi. 
Secunda , nc vnum mcmbrum in alio includarur : quare 



conftar generc & diffcrcntia , quara cxplicando ; ergo fi\ hxc diuilio non eft bona/tr.imal aliud tft raiunate, aimd 

id prxftat per a&um indiuifibilcm xquc ac pcr aftum di- Anne.quia Amm includit r4/wx4//.Tcrtia,vt mcmbra dini- 

uiiibilcm , zquc vnus ac alrer erir dcfinitio. dcntia adzqucnt diuifum:quare hrc non eft homjxmu- 

9 Adfeciindum argumcnrum pro altcra partcrcfiwn- nu aliapari eftanima, alU wwquiaprxtcrhas eftetiam 

detur.adrationcmdcfinitionis folum requiri , cflc co- alia pars , corpm fcilicet. 

gnitioncm clariorcm rci , fiue fit acfu aformatiua , fiue Modi argumcntandi in diuifione quaruor affignantur 

iolum virture , quatcnus detemiinat ad affinnationcm communitcr.Primuscft,vrcuiabfolurcconueniraliquod 

illius cognitionis clarioris dc fuo fubicdro poftca prx- mcmbtum diiridcns , abfolutc conueniar diuifum, vr , tjt 

ftandampcr iudicium. Falfumautcm eft, finc affinna- animsd , ergo vtmem ; quiaanimalcftmembrumdiuidens 

tione a&uali non polfe clfc clariorcm propofitioiicm viucns vt fic.Hic inodus argumcntandi noneftabfolute 

obicdri ,vr parct in fcnfuum cognirione , vbi line vlli vcrusin omni diuifione : nam in diuifionc phylicanon 

affirmarione cft clarior propofitio, & ignoti manifc- valcrab vno mcmbro diuidcntead diuifum, v.e.eft*ni- 

ftatio. m^ratimalu.ergohomo:iicmnco i \ic\o.\a^ftalhtdoergo& 

Iam hic pofTcr eflc difficukas , quomodo ille conce- alhmm. Tantum crgo intclligendus cft ille modus argu- 

ptus , quo dico hcrm , & vocarur definirum , (quando- mcnrandi in diuifione mcupnyfici torius potcntialis in 

quidem diftinguir homincm a quolibet alio , qui non cft infcriora:bcnc cnim valet ab infcriori ad fiipcrius, tft ho- 

komo,)non fir criam cognirio clara hominis ; & quo dif- mo.trgo MimaUtft ttjutu.crgo -twiW.Secimdus raodus ar- 

fcrat a dcfinitionis conccptu.DifSculras obuia omnibus, gumi nrandi cft a ncgarione diuifi ad negarionem om- 

ficut & lolutio , fcilicet , in conccptu htminu concipi nium paaium diuidcntium,vt/>Mt tft iinimal , et$e r:<\ ; m 
pra-cisc hominem , in ordinead hxcaccidcntia extcrna, 
forraam corporis, facici,manuum , &c. in dcfinitionc 
ver6 cognoici in ordinc ad connotata propriiffima ilUus, 
fcilicet ad fcnfiirioncm & difcurfum , & non folum co- 
gnofci connotata , fed & ex illis virrutcra ipfam diicur- 
rendi & (cnriendi ; quod fortc non cognofcirur, quando 
diciturhomo , tunc cnim folum videtur apprchcndi for- 
ma hxc exterior. Idcm cft dealiis anknantibus,cV rebus 
omnibus ,quz antcquam dcfiniantur, apprchcnduntur 
quidem conccptu aliquo proprio , fcd valde imperfeclo. 



Profriodko ,quia diftinguuntur ab omni eo quod non 
cft ipfa , aliisnoupoflcnt dcfiniri. 



S E C T I O 

Dc t>a$ifimf. 



11 



ii 



rjtiomilt, ntqut i/rAtionAlt. Hic tamcn modus arguracn- 
tandi fblum cft intelligendus in diuifione totius poten- 
tialis ; nam in aliis diuifionibus non valecncquc enim efc 
bona confcquenria , non tfl homo, trgo ntaut *tdm* rtuit- 
Ms&'/.Sicut cnim i contrario paul6 antc dixi , non valct> 
tft *nim*>trg» tfl /w»i,ita nec valct /»»//? *mma,trgo non 
tfthomo. Tcrtiusmodus argumcntandi communisomni- 
bus diuiiionibus cft,vt cui conncnit rario rorius , conuc- 
niar aliquod ex mcmbris diuidentibus , vel difiuncliuc,fi 
torum fuerit potentiale ; vcl collecriuc , fi fuerit totum 



Dlirifio tft oratio, totumin fu*s fartti diTbrilttent , vt, 
hominis ali* pars tft corpm , *Jia anima. Homo , qtu 
diuidirur , dicirurdiuifum ; partcs vcr6 diuidentes , di- 



a&uale , v.gjft animal, trgo X tlhomo vtl taum , ditiiliui 
vtrumque potcft dcillo affirmari.At vcr6 fi dicas, eflho- 
m«^icbcr affinnari collccliu c.rrjr o efl anima & ctrpm vni- 
ta inttr ft. Vel c* contrario etiam i negarione omnium 
partium valct confequentia ad negationem diui fi , v. g. 
non eft rationait nequt trratiottalt.trge non tft animal.hcm, 
mon cil anima ntc corpm vnit* inter ft , trgo ntqut homo. 
Ratio eft , quia totura non diftinguitur ab omnibus luis 
parribus colle<3iuc fiimptis,quarc i negatione earum bc- 
nc valet confcqucntia ad ncgarionem totius^c ab affir- 



TD 



animam : aha mttaphvjica, id eft in partes meraphyficas, 
vr hominis in animal Sc rationale. Vrraque hzc diuifio 
dicirur aSualis ,quia diiridit totum in partes quibus zQax 
conftat. Alia eft diuifio pottntialis , qua dtu idirur totum 
in partcsquas actunon habct,(cd potcft habcre,vt,<(»»- 
malalimd tft rationaltjiimd irrationale. Hzc diuifio dici- 
tur gtntrie infitettt, qu* vocantur partes folum potcn- 



cuntur membra dinidcntia.Diuifio cft duplex , ficut & matione illarum ad affirmationcm torius. Quarrus mo- 

dcfinitio ; alia nominis «aliarr*. Nominis , vc ^fynifiest» dus argumentandi cft,vtdcquoaffiimatur vnummora- 

ttcin canis atiud tft fifcis marinttt , aliud animal latrtthitt. bmm diuidens,ncgcrtir aliud,v .e fi animal ration*U,trg» 

Diuifiorei eft.quz diftribuit rcm in fuas partcs.vt non eft irr*tion*le\tfl atnmajtrgo nontffcorpm. Hicmo- 

patetindiuifione pofita hominis.Diuifio rei aha cft phjt- duc argumentandi non videtur habcre locumin diuifio- 

jficm , id eft in parrcs phyficas , vt hominis in corpus & ne totius mctaphyfici in parresmeque enim verc dicitur, 



tfl animal,ergonon tSt rationaU^xax. c contrario^/7 ratit- 
naltjrgo non tft animal. Tamen, fi rcs bcnc confidcrctur, 
locum habet etiam hzc regula,quia eo modoquo antmal 
Sc ratknaU funt parrcs hominit ,id cft mctaphyficc , eo 
modo vna non eft altcra^c bcn^ valct metaphyficc, 1«. u 
rarione noftii , animsdiias *on tft rationalitas , ncc & 



R.og-Hi 



Digitized by Google 



De Definitione,Diuifione,&:c Sedh III. 37 



poreft diuidi gcnus.Et oftcn do id euidentennam non 16- 
lttm rc&c dicitur, anim*l *liud eH ettuut altudhm 
cunn^titud efl rstton*le . *lind hinnibitt : im6 hxc diuifio 
cft adhuc dircctior quaiuprima , & non eft in partcs 
acttiales,quia*>r»»M/non componiturcx r*tten*ti&c hiit- 
tuUUjttfp cft ln partcs p:)tcftatiuas.Et ratio eft cuidcns, 



fcogabis , an diuifio a dcfinhionc diftinguatur. 
Ratio dubirandi cft , qtiia i Jcm clt diccrc , hominem ejfe 
m*,imtd rmitntlt , qix cft definitio hominis ; ac dicei e, 
horrwrii *li* pars ejt'*nim*l , *li* r*tton*le qux cft diuifio 
ellcntialis hominis : itcm idcm cft diccrc , hommem ctm 
peni ex *nim* & torpere & vi.ione , qux cft cius dcfinitio 

phyficajac dicerc,fc#«i/«'j *U*m partem effe carpus, alLim <\u\i*aim*l non foliim cft aliquid fuperius ad 
mttm*m,a\\z eft cius diuifio ph yfica.Rcfpondcut nonulli, & etfuum, fcd ctiam ad r*tion*le & irr*tun*le. Ratio au- 
4efinirionem a diuifionr diftingui : quia licct idcm co- Km aduct fariorum nihil probat;quia ad diuifioncm non 
jrnofcartir per vttamqtic , dehnitio tamen coniungit riquirititr , vt rcs diuifa pndicetur dc mcmbris, fcdvt 
partcs ,quasfcprat diuilio ,quod fit pcr illam particu- membra diuidcntia dc diuifo,hoc modo , snimal *Jiud 
lam,«j'M part eji aninud , *U* r*tion*le. efl r*tion*le,*Uud ejl hinmbilt. Quod ver6 criam fpccics 

1 J • Conrrahanc do&rinambcncinfurgit Hurtado Dif- fint mcmbra,patet jquiactiam rcdcdicitur^wwi4/«/««<i 
putat.xo. Logictt $. jtJ.eam cgo (ic impugno:rogo cnint, efl hemo , *liud eqnus , vcl fi alitcr velis diuidete animal, 
tn qno confiftat illa (eparatio paniutn , qux fit pcr diui- 
fioflcm , & non pcr dcfinirioncm. Neque enim eonfi- 
ftitineoqu6d cognofcaturvnapars finealii;vtramque 
enim fimul cognofciinus,qiiando diuidimus totumatcq; 
confiftit in eo qu6d coguolcatur vna vt diftinctaab alia, 
qtiia hoc criam coqnokittir per dcfinitioncm.Ncc vidco, 



*'iud efl a»im*lr*tion*le , *Hud trruiontdt. 

Diccs adhuc , Diuifio gcneris in fpecics cft ctarior, 
quam ipfe conceptus gencricus , alioquin ea diuifio non 
eflcr modus fciendi ; ergo conceptus diuidens debct in- 
cludcrc genus ipfum , & fimnl difFerentiam , alioquin 
non ellet clarior notitia illius. Scd refpondeo facilc , co 



Ouid aliud efle pofltt ca fcparatio per intcllcctum qtix in ipfo qtto J cx partc fubic&i ponitur conceptus genericus, 

dimfione reperitur.qiiam cognitio cxplicita vtriuique non efte neceflum , ad habcndam de illo clariorem no- 

parris;qux idc6 dicittu" dittifio,quia non confundit vnatn titiam.vt ipfe conceptus genericus rcpetatur in diuifionq 

cum alia : at hxc cognitio cxplicita vtriufqtie panis eft fed fufficit fi addatur conccptus ipfc difFerentix , modo i 

ctiamdefinitio,ergodiuifio&dcfinirionondiftiitguutur. me explicato : tam clare cnim cgnofcitur animal , fidi 



Pater Ouiedusfatetur quidem,definitioncm cfledhii- 
fionem;addit tamencas formalitcr differrc.qnatcnus di- 
uifio connotat (otumjnuod prxcclfit,& in eo parrcsfuif- 
fc vnitas.Hxc tamcn difparitas nulla cft , nam dcfinitio 
non minus fupponit torum, cuius p.nrtcs vnitas expltcat 



c&mjttimd efl r*tion*le , *Uud hinnibile , quam fi dicam, 
animal altud efl animal r*tw»*lt , nliud efl dmmnl hinni- 
bilt , cr^o ca repetitio4»weM/»/ ricin eft neceflaria. 

Vrgcbis fbrte adhuc , r*tion*lt non elfe propric difFc- 
rcntiam,fcd concrctumexdiffcrcntil& ex fubicctojin 



pct gcnus v.g.& ditfcrcntiam, quaiu id utpponat diuiiio. hoc atttcmconcrctumfortcratcbcris poflc diuidigenus 

(ienfeoergo probabil u5,eas non diftingui, fi compa- immcdiatc , dift\rcntias autem propric ellc nuien*litM- 

rctnus dcfinitionctn totius acV<alis cum ciufdcm diuilto- tem , in quam non potcftdiuidi aninul , quia uon potcft 

ne ,circadiuifionem vero totius potentialis addcndum dici ,*mm*l alimd efl r*tien*lit*s i nlittd hinnibtUm. 

«ft, fi ea comparctiir cum toto diuilo, non elle defimtio- Scd contra Primo , quia etiam r*tion*lt tft dirFcrenriai 

nem illius ; ncqac enun .wimal definicur pctrtuienale & alioquin animal rationale non clfet dcflnituin conftans 

br*tun*le m\x ftint membta diuidcntia anintalis : fi vc- ecncre &differentia.Contra Secund6,quiain hoc fcnfuj 

r6 illa diuifio comparetur cum fpecicbus animalis,di- ficut non potcft dici > ttnwutl *ltud tfl raiionaHtas , ita 

cendum cft, eam cflc diflnitioilcm carum (pecierum,ver- ncc dc fpccic in abftraito potcft prxdicari dnitnal , hoc 

bi gratia hominis & bruti. Ratio eft : quia cum ex parte modojtunuinitat efl animal, \e\^tnim*l ttliud eil *nim*li- 

fiibie&i cognofcatttt clarc ratio generica qui ditiiditur, tai ration*Us. Conftct ergo, difFcrcntiam deberc fumi irt 

& ex alia partc in mcmS-is diiiidentibus cognolcantur concreto ; vt fic autem , iam conft.u eflc pancm diui- 

<lar< diffcrenti.r fpecicrum , ibi datur dcfinitio caruin fiuam generis , qux reitc de Ulo prasdicari poteft j rioi 

peijzcnus & ditF:rentiain clare cot»nitain.Q"6d fi mnn- ntinus quam fpccics ipfas. 
bradinidcntia uuius potcntialis fint non ditrcrentiarJcd 

SECTIO III. 
De ArgnmtoUthtu , & eiu$ fretitbui. 



fpccics confusc cognitae ; vt , v. g. *nim*l *liud efl 
<iiH»<f ^«»,diccn:uimcft , eamdiuifioncm nonclfi. de- 
fuutioncm , ncquc animalis, ncc hoininis^iuteqni,quia 
ncqite animal dcfi:iitur pcr hominem aut ^««.neque ' 



mo per hominem : ctiius "ca cft ratio, quia dcfinitio ( vt di- A Rftmtntatio tfi trr*tio, w eptk vntem tx *iit infertMt, 

ximus) dcbct cxplicare gcnus & diffcrcntiam ; pcr tquum X\ vr, Omr.it homo tft ammal , Pttrus eil hom»,trgi Pt- 

autem & pcr Uonem non cxplicarur dirFcrtntia hominis trut eil tmimtd. Ecce to Petrm tii*nim*l feqvitur cx co* 

& leonisjtd perr<t/iV«4/; & ruttbilt. quodom»» homt eSl *nim*l , ejr Petruteft home. Argu- 

"4 Sed obiicLs, Si diuifio ic dcfinitio idcm funt.vt quid mcntario dicit in recto tam conlcquens illarum , quint 

aflSgnanrjr rrcs modi fciendi , deflnitio, diuifio , & *rju- antecedens cx quo infcrrur, dc quo redibit fcrmo it Lf 

mtnttttio, cuin non finr nifi duo taniiim,d</f/iif/j» lcilicct gita Difpmt*t.\+. 

&4rf«)wfn/(ifw}Rcfpondeo,diuifionem a definirione di- Hxc arguinentario eft multiplex : alia SyRefifm*», 

ftingui faltem refpeCfu totius potcntialis , vt proxime qui eonltat tribus propofirionibus , primi pro maiori i 

oftendi. Cnm autcm in fcicnriis fxpiifiinc tradantur di- fccunda pro minori , tcrtii pro confcqucnte : & hatc cft 

uifiones rotius potcntialis, feu generum in fpccics , qiue pcrfccri(fiinaargumentatio , ad q'uam omnes alix atgu-* 

dfuifioncs comparatx cum gcncre,non funt dcfinirioncs, m.-iitationum ipecics,vt vim habeant , reduci debent;dt 

necelfiim fiiit abfolutc , diftinguere diuifionem a defini- quo fufiiis infra. Secunda argumentationis fpccies cft 

tbdc ; quia per dcfinitioncmnon poflet genusdiuidi in Enthymtm* , quod dicitur Syllogifmustruncatus , quia 

fpccies , vt fit per diaifionem. Et hoc fufnciens fuit fun- loco antccedentis foliiin habet vnicam pt opofitionemi 

ajmcnrum, ad diftingucndos tres tnodos fcicndi. vt v. g. Ptttut tSt *mm*l , trgt vtutns Tertia cft Indu&i*, 

Vcrumquia fub gcncrc^wiMM/i/ v. g.duo fitnt, & ho- a-.ix ex particularibus fufEcientcr enumcratis advniuer- 

mo & fflw«/,qiix dicuntur fpecks;& rtuumde & hinmbi- l tle argumcntando progreditut , vt , hic & iSe igniscnlt- 

fc^usf wntdifFcrcntix;dubiumcft an anitntd Jiuiduurin facttjrgoemms ignis t*Uf*cit Quarta cft £jffwp/«w,qud 

fpccies, an in difTcrcntias. Docent aliquiun folas fpecics, ab vno vcl dttobut fingularibus ad aliud fingulare argu- 
c6 qt»6i diffcrcntix non fint ptrtcs gcncris;parrcs cnim 
eeneris funt potcftatioxjd cft,funt partcs dc quibus prx- 
djcaripotcftgcnus:hocatitem non prxiic.tt.ir dirc»2c dc 
djfFcrentia,lcd de fpocie ; nequr enim rcAe dicitur rati*- 
n*ie*ft aninutlSci homotft**inul Ego tamcn puto , tam 
fpecies qtiim ditferenrias -Te partcs poteftatiuas jji quas 
E. P. Rtdric. dt Arrmg*. 



mrntamur > vt,P«/rw v.g. ttger & debtlis ieiMn*t,trgt ey tm 
nbuflus& potems Viribms poterit ieiunare. Quinta eft Di- 
/?«fm4,fcuargumentumcornutum, quo complederis 
duas partcs^iubusomninoprxcluditur fuga relpondcn- 
ti,in quanmmqtte enim partem incidat,atgumcntofcn- 
tur,vt v^. intendcus quis rcdargucjie feruitm inobcdicn- 



Digitfzed by Google 



3 8 Difputatio I II In Summulas , 



tix vel negligentix, fic ait : vcl ptrttpifli mm dixi , vtl 
mn : fi ptrctptfii , auart non txttutu ttlfimn ptrctpifti, 
mtart non initrrogXfti f Hi trcs modi argumeniandi vlri- 
mi non funt condiftincri ab Enthymenutc &c Syllogif- 
mo: Excmplum enim & Inductio aliquando (untEn- 
thymema,aUquando Syllogifmus. Dilemma item fit pcr 
duplcx Enthytnema , quarc diui/io illa argumcntationis 
in hxc tria membra , non eft immediau. 

Pro formx SyUogifticc, BiicUigcnria aducrte Primb, 
ad honam argumenttrioocm non futEccre , vtramque 
propofirionem efle veram ; fcd vlterius requiri , vnam 
exalusfcqui; quare hxcnon cft bona argumentaiio, 
omnis h.mo tft animal , tmnit Ltt tft rug.Htii , trgt om 
uiitaum tft mnmuilit ; quiaJicct omnes tres propofirio- 
ncs fint vet^^ion tamen vlrima cx duabus primis (equi- 
tur.fed inter fc funt omnino difparatsc ; debcnt ergo pri- 
mr propolitionssconrinerein fc confcqucns. Vt autcm 
cognofc.it 1 h , quando prxmiflx concluflonem conti- 
ncant , aduerte Secundo , omncm formam Sy Uogifticam 
inniti principio illo certo & communi , auafunt tadtm 
vni tcrtit ,fuut tadtm inttr ft , id cft,*quando duo aliqua, 
v. g. intellectus &c voluntas , idcnrificantur cum alii re, 
fcil icet cum anima.eo iplb dcbere idenrificari etiam in- 
tcr fe. In Syllogifino ergo ,qux interuntur vnka inter te 
in confcquenti, debcnt in anteccdenti vniti cum aliquo 
tertio : v.g. contendo ego Tttrum vn.ri cmrn alitjm ani- 
mtli : vt id piobem aflumere dcbeo pro medio rem ali- 
quam , cum qui vniantur Pttrtu & animal , nempe m- 
mo & ex eo quod Pttrut &c ahimal vniantur cum homi- 
ne , infero ctiam vniri inter fe , hoc modo ,<mnu mmo 
tlt immal , Pttrut tft mmo , trgt Pttnu tfl animat.ecce 
in prxmiflis vniuntur Pttrnt &c animal cum btmimt , in 
maiori animal cum htmintivn minori Pttrtu cum mmint, 
6c hinc infcro in confcqueiid , Pttrwt tft auimai , ynita 
intcr(e,qi<iain orevmSSs eas vniui vni tertio , (cilicct 
homini. Hinc colliges ,mcdium illud , cum quo vniun- 
tur fubiectum & pr^dicatum conclufionis , debere re- 
peti in vtraquc premifsi , vel in vttaque pro predicato, 
vcl in vtraque pro fubieOo ,vtlin vni pro fubkao , & 
in alii pro prxdicato ■> alios vero duos tcrroinos , cum 
quibus coniungitut medium , non debere repeti in t>n- 
miflis, fed in ilUs fcnel poni vnum In prima propofitio- 
nc,aUum in fecunda ; in contequenti ver6 vtrumque de- 
bct repctuEt hinc patet,argumentum conftans quatuor 
tenninis , cfle vitiofiim omnino , ficut & conflans mi- 
nus quam tribus , v. g. omttii bomo tft anrmal , Pttrtu tft 
homo , trgt lommttt tjl tninut, non valct confcquenria, 
qiua hic Syllogifmus habet quatuor tenninos, fcilicet 
Pttrmt , htmrntt , mnimtl , bamo : Si ratio eft, quia quan- 
do funt quaruot tcrmini , non poflunt vniri cum me- 
dio , illi duo qui vnhintut poftea in concluiione in- 
terfe. 

- Obijcere quis poflet , contra id , quod dixi de princi- 
pio cui nititur argumentarib : Syllogifmu» hypothcti- 
cus non lutitur hoc principio , ergo : Lynceus ade6 hi- 
dicatvenimhocanteccdensvt tib. t. Mtta.tit. ^Jt.i^. 
dixerit , incptifltmum cflc quxrcre mcdium in rali Syllo- 
gifmo,additqueid vellcuiter irabutis Logici notifli- 
muin cfle.Horum ergo (yllogifmorum vim inde ipfc de- 
fumit,qu6d conditionalis propofirio pofiti conditione 
tranfcat in abfolutam , v.g^ vtmwii dJtt Ubrnrn , vtmti, 
trgo tUi» ; vel : ficurrit , mouttmr , ftd currit , trgo mo~ 
uttur • Ego tamcn , etfi Dialeiticis leuitcr tantum im- 
butus fim s nonmc t iriflIm im, fcd prudentifltmum iudi- 
co quxrcrc EDnJ mediumin rahbus fyllogifmis , & di- 
co , illosomnes ( quidquid Ciz de eo principio allato ab 
hv>c Autore )dcbcrc neceflario reduci ad illud ,dcquo 
pau!6 ante? ^jue funt tudtmvni ttrtit,funt idtminttr 
fi i quia rcuera in omni vero, & rigoroib fytlogilmo 
conieqicns debet conttneri in prxmiflis, ( vt 8c hic Au- 
tor fatctut ) neq tit autem contineri, nifl rationc sli- 
cuJus medij in itlis propoflrionibus. Miror autem, hunc 
Autorem non ftarin) mediuin inueniflc in allatis fv 1 ! u - 
gnmis^uia dum &o:ficmntim*m*iur,Jidtmrru^gtmt- 
Mr/«r,xquiiulet huic abfolato fyliogifmo^M Cttrrit mt- 



mtur, Pttrm tft currtnj , trgs moxttnr.Eft crgo mcdiurn 

currit , cui idcntificatur Ptrrut & moutinr , & quod vl- 
timum afErmatut abfolute de Pctro, vnde redcconiun- 
giturin confcquenri.abfolutc Pctrus cum motu , Iicm 
aurcm medium habuit fine vlla diuerfirate hic fyllogif- 
mus , etiam dum fuit hyporhcticus, nam in illa propo- 
fltione condrtionali -.fiturritmouttmr , <^c coniungitur 19 
motus curfui , in Minori autem coniungitui Pctrus cum 
eockm curfu , qui tuxta di^a eft medium eiitj fyllogik 
mi , vndc m confequcnd coniungitur Pctrus cum motu. 
Quid clarins Jldcm cft.fi c contrario formemus lyliogif- 
mum negitiu ;m v. g. fi mn mouttmr , non rmrrit . ftdmm 



,trgt mn cmrrit ; t tt nim illa propofltio 
qux vidcttir negatii a , cftimplicitc afhrmatiua, eo cnhn 
ip(b,quod dicit , fi. hoc non cxiftit , non exiftit ilJud, 
oftendit^llud cflc connexum cum hoc ,ac proindc xqoi- 
ualct condirionaUaflirmatirx : ficurru , mouttur ; vnde 
additi deindein Minori , ncgariui propofirione mnwm- 
uttur tc£te infcrtuT conclufio ncgatiua , trgt mn currit, 
quia , cum in maiori curfus fuerit idcntificatuS cum mo- 
tu , & Petrus in minori remoucaror a motu , reinouerur 
criam legitime in conclt fione i curiu. Nec dari poteric 
vllus fyllogiiinus , iu quo non fit n'eceflari6 ad tale me- 
dium recutrendum , proinde valde vidctur hic Autoc 
obiter tem pondcralfe , ac tam grauem cenfuramin ve- 
ritatcm ip&m tulifle. 

Hxc , qux dc hypothetico dixJ , dcbcnt etiam appli- 
cari ad diuun&uum v.g.fi Pttrm uimnuffftctrit 'oau- 
ntm , vtl ottidttur flatim * lounm , vtl M*giftr.itut tum 
trudtt udcurctrtt , ftd iniurii ufficut , ergo vtl ocadttur, 
vtl n-udtturad utrctru. Ecce in maiori propofitione 
cum ly afficrrt tHiun* , tjnud eft medium , coniungitur 
vcl carccr , vel mors ; in minori vcr6 Petro tribtutur affi- 
cere iniurii Ioannem ; vnde rcciiflW in concluflone 
cum eodcm Pctro coniungitur , vel quod fit occi Jcndus, 
vclqu6dfltadcarccrcsdctrudendii5. Eft ergo (empcx 
vcrum,fundari fyllogifmum omnem in eo principio,^** 
funt tudtm vni ttrtit,funt tadtm , &c. 

ObiciUo autcm;qux poterat fieri ex eo , qu6d ex po- 
ris ncgatiuisnonfcquatur vlla concluflo, quando fvilo- 
giflnusnititureiprinripiojam cft ibtuta paul6 ante/tum 
oftendi,vnamex illis propofitionibus eflc impUcite .• ffu- 
mariuam ; idcoque in eo nihil interuenire contta rcgu- 
las boni fyllogiimi. 

Secundaobiccriopofletdefiirni, qu6din ralifyllogif- 
mo repaatur Perrus in omnibus tribus propoflrionibus, 
quod ncri mtnquam (blet in aliis fy uogifmis.Refpondeo, 
neque hoc obelTc noftrx docrrinx, ideo enim ponfrur 
etiam Minori , qttia bis aflirmatur dc eo curfus,fcmel fub 
condirione , fcmcl abfolutc. Cuius vlterior ratio ea cft, 
quia ea propofitio maior eft quafi virtutc duplcx , duo 
lafhrma 



lat , & coniunttioncm cursus cum motu, ex 
qua parte prxdserequiriturprofbrmaargumcnri , 8c fl- 
mul conditionatam futuririonem dus curstis in Pctro; 
cx quo capite non cft propric neccflaria ea afBrmario ad 
fyllogifinumA ex eorepctiturPetrusinomnibus tribus 
propoflck>nibus,id quodnon euenit in aliis, vbi non af. 
fcritur conditionatafuturirio.fcdtblaconnexio medij 
cum vno cxtremb. 

Obijcies tamcn vlrim6:In prima propofitione non af- 
firmattir abfobta connexb curfus cum moru, fed folum 
condirionata , at in confcquenti infcrturabfoluta.ergo 
flint in eo fyllogiimo quatuor termmi , fciUcet curfus, & 
motusconditionari,cursus abfblud, &motus abfoluri. 
Rclpondeo , negando confequcnriam, nam iUa propofi- 
tio maior (iux ta paul6 ante dic» Jnon inflrruit pro eo fy I- 
Iogifmo ,quatenus futuririoncm condidonatam fignifi- 
catded quatenus connexionem mcdij,cum vno exf rcmo, 
quam flgniflcat etiam pro ftatu ablbluto , quia illa pro- 
pofirio didt: fitxiftatcurfm ,txiftttabfotuti mttutMcix, 
quia ipfam conditionem non aflerit fututam , dicatur 
propondo fotim conditionahs. 

Dixi : afKrmatloncm condirionatam ctrrsfts Petri non 
eflc ncccflariam ad illam confcquentiam, nam efto non 

" ' ' ""fWct 



Digitized by Google 



I 
I 

0 

I 

,1 

:' 

> 
I 

tf 
| 



De Definit.& Deuifione,&c.Se&. IV. 3 9 

quo fyllogilmo /Vrrtwqtiidcmrxmiturtcr non tamc nifi 
in obliquo , coaurcm modo non forritur rarioncm prx- 
dicatiaut fubiectt ,quia prxdicatum & fubicftum funt 



11 



fuillct eodemomninomodo confcqucnria , qiatfeurrit 
mouttur ,fed Petrm cterrit . trgo mouttur. Vidts illum fyl- 
logifmum ncccllario fandariin co priniipio : Qutfunt 
etdem vn terlio ,funt eadtm interfe f 

Replicabis ramcn : In hoc fyllo^ifino hypothcrico: 
5« Pttrut vecatus futrit erot . refpondektt , ftd vecatntun 
trgertfponJtbit ; nulla eft conncxio , qux iic mcdium, 
n.im vocatio(vt ftippommus nos ncgantcs phyfiram 
prxdetcrminationcm ) mjn habct conncxioium cum 
refponfione, Sc tamcneodcm modoconcludit hicfyl- 
logifmns , ficut alij hvpothcrid , ergo.Rclpondco, con- 
nexioncm pro prxlenri , dupliccm cllc , vnam nccefla- 
rum ,Sc hanccemccdononclfc in hoc fylJogilmo,quia 
hrc folrtm requrritiir, vi propofirio illa conjirjonalis 
fitncceflari© vcra ,Sc confequcnter , vt in otnnibi s ca- 
fibtis poflTit cx ri formari finiilis fyll ^ifmus. Aliacon- 
nrxiocft cafualis,fcu defacto ,quia caduodtfaciocr unt 
iinifb, hxc autem fiifKcit.vtdc facloille fyllogifmm 
fit bonus , vt paret cri.tm in aliis non hypothctk is.vt fi 
dicam : bic homo fcrikit , Petrui eft h.c h mo , etfo Pe 
trmfcritit ; ccrte in maiori non i.ili a;-ciJcntalis dcno- 
ratur conlurtttio huius hominis cum llribcnrc. 

Adh'ic non acquicfccs. N tm in hoc q»fo condirioiialt 
fyllogifino ncccllario dcbct rcr rcpcti tcnninus Pctrttt, 
id atitem cft contri rcgnhs fyllogilmi nitmtis illo pr:n- 
cipio : Qtufunt todtmvni t&tte, funt taJtm tttltr f r . 
Patet Anteccdens : Nnn fi in Maiori non Jicatnr:/i Pe 
trutvtcttur ,rtfp*>iJetit ; Sc in Minori : StJ Pttriu vha 
tur ; non potcft inferri : vg» rtjponJebit : non en m po- 
rcft hic poni maior illa propolitio , qnam paulcS fiipc- 
rius diximns poniiri illo:/<>«ry/rwr?iir//ir,vbidicebaini:s, 
earaformiripolTi: finc coJitiotu illayTprxcisc diccnJo: 
Quedcurrit , meueiur Vbi non rcpctif.ir vox Pctrui iri 
in hoc autem non polTiimus diccrc : qui vecatur rtfpen- 
dtUf.ntc itcm dici poicft : Kocmu & rtfpn.Jioccnm*- 
guntur interfe , vrrumquc cniiu cftfajfinn , dibct ergo 
rcpcti tcrminus Pe&m- RcfponJco , mc iam paulo antc 
dixillc,iam repetitioneiri non obdfc rigorolo Ivllogifmoj 
iJeocnim ibi repctirurtct Pttrut , qtiia dc cn bis afrir- 
matur conucrfio \ fcmcl pro ftatu condirionato , lcnnl 
proabfoluto. Et vcro ctiam indcpclcnter ab hisfyllo- 
gifmi» conditionalibm dari pntcft limilis rcpetirio ,vt 
in hoc : Gt*diut Antonv efi tiln den ttn*,ftd flodtxti An- 
tom) tfi tinrttu . erfollodtHS n&tnt tf\ tthi ioitottts Ecce 
ly £/«/<«/ repctitur inorrnibns tribus prcjKMitionibus, 
Sc tarhcn ccrtiflimum cft,(vllogifmum hunc niti ei prin- 
ripio : Que funt tndem vui ttttio. Diics loiti- , iii con- 
fequenti non rcpe ti flndwt cum ly Anttuij lub quo lo- 
lcim termino fuerat fubiccruin in vtraquc j rxmiila, non 
crgomancrproprieidem fubievSumin omiubiu prono- 
ficionibus. Sed contra.quia eo fcnfu ncq; iri fyllogilmo, 
dc quo cft obicftio , PtrrHl manet cum cadcm rationc 
fubiecli , nam in confcqucntf ponitut lolus Pctiuspro 
fubicclo, ficiiri:i hoc altcro pOnitur folus gladius , in 
maiorilcem ponirurPetius cum diucrlo obliquo ,dici- 
nir cnim : Pftrut , non abfolorc , fcd , fi vocttnr , fccun- 
dum enim hocobliquum ell fubi^ctum illius prxdicati, 
nifendehit. Sicut gltodiut in fyllogifmo .1 mc allato pix- 
cisccft fublrJhtm maioris cum adJito Antonij, hocau- 
tem non obftat bono fyllogilmo. Eodcin modo pol- 
funt ficrialij fvlloglfmi. Vr li diccrcm , Pttrtts occidit 
Itmntm t idem Petrut occidit Antenittm . etgo Pttrut occi- 
ditdmt. Nc vcrodicas, in hocfyltogifmo dcfidcrari 
adhuc vnam propofirionerh , ncmpc, fed toannu & An- 
toniutfnnt duo , in qrtt non rcpctitnr Pttrut accipc pau- 
lialitcr fimilem fyllogifmum : Petrus Itfit ft & Anto- 
nium ,fei Pttmt & Antomms fuut dno , trgo Pttrm Uftt 
dmt. Ecccnullailiaprannifarcqiiifita ponitur Penus 
quod cft fubicAum Conclufionis in omnibus ttibus 
Propofitionibns. Nihilercrocx renctirione rcducirurad 
probandum cnm fyllogifmum non inniri illi principio: 
Qh* funt tndtmvni tertio &c 

S ( ;in^\Rffpondeo,ilbimfvllogifmiim fine vllare- 
perirhnrponi hncmr^o-.fiVocMtio Pttriextftst*xijttt& 
rtfrtfotiufdtmftd eriftit vocmti».tTg» & ttffomffM quo 
R. P. Rodric. de Arriaga. 



M 



vocttto & refpoufi» , cum cxiftcncia abfolura , ac proindc 

ca rcpermo non eft contra rcgulas fyliogilmorum , 
vt h hoc : rMiintltMs Peiri tftidem cum Pttn *n,mal t - 
tMtt. Std mrimalttdi Pttn til crtnm | irf» & rattor.n. 
litMi Pttrttftcrinta. Ecce ly Pttri non minus ponicur 
terin hoc fyllogrimo quam in altcrode vocacioncjccr- 
tilTimum autcm eft , fyllogifmum hunc niti illiprinci- 
|iio ; qut funt ttdtmvni tertm.Scc. ergoca rcpcritiovnit)s 
obhqui incmiv.buscribus propofitionibus non oftendit 
illum Conditicmalcm non niti eo principio. 

Arihuc tamcn obijci potcft cx induftione , quim 
fnpr* dixi cllc fpccicm «rgurncnrarionis, in ca cnim non 
v id< ntr habctc loctitn illud principitnn : Qu* funt ttdem 
t nt terttofunt itdtmtMtrft , dum dico : Pttrus tt debtltcr 
te.uetM ; ergo & fm foriior iS» dthet ieiunstrt. Rcfpondco 
tti.ini mniti co principio hancargumentationcm,redu- 
citur cixim ad hunc fyllogifinum : Qnod fgcn circtt itiu- 
hium dtlilter , Jrhet & foriier,fed tu et fortior Pttro qui 
ietur.jt ; ergo & tu dibtt teiunor». In quo argumcnto mc- 
dium , cui connnctuntur duo cxrrcma , cft fortior, cui m 
mriori connccritur Divctfjcerequod dcttltor ; in minori 
cum ly rto coniuugirur ly fottior , vndc in confcquenti 
infcitur : ergotn dtbu ftcert quoddthtlier ; quia vcro di- 
iltum bm crar dcbiliorcm iciunarc , fcufvc magi'. ad for- 
mam lyllr gilmi loquar ) factre iciunium , infcrtiit in 
i-onfequcnri ; rr<;o& tu dibcs iciunare ; quia vrraquc 
pr.vmilla rctigit in obliquo iciunium , dcclarando , in 
qua m.iicria dcbcar foniorfaccrtjquod dcbilior.Scm^ier 
rtgo omnis arguincntatio, li vcrc talis fit , dcbct rcduci 
ad illud principiiun, dc quo adhuc iionnihil ftciione 
lcquciuh , . . 

S E C T I O IV. 
Aiiqu* corolUria ex ittlis. 

PRimum fit , tx vero nunqu.ttn fequifalfnm : qnia cuni 
ncqueai vcra cflc councxio duanim rcrtim tum mc- 
dio^juin ctiam vcra fit carum conncxio intcr (cjindc cft, 
vt cx prxiniflis omnino vcris, ncqucat icqui confequcns 
falfum. Et lunc ortum traxi quod cominunircr Jicitur, 
lv ilk ct, i.on fofft qutm ntctjfittri td ajftntnndum falf» ex 
ce quoJ ttfftiniatttr vtr». 

Sccundt» fcquitur , aliquando txfalfi inferri verttm, vt, 
v. g. »mmt lafu tft anSmal , etniiis komo tji laPis trgo om- 
nis hom» tft animal , vrraquc prxmilla cft falfa , & tamcn 
confcqucns vcnun , & conicqucntia bona , cjuia licct 
hlcntitas homiuis& animalis cum lapidc falfa lic.ramcn 
f.mcl ca admida , ncccllario dcbct adinitri idcntitas 
homttiu c\Mi Ohimali , qux vcracft, Sc » vt vidlmu»,cx 
falfo fcquitur pnncipio.An autcm in inctitc dati poflii ta- 
li>il!atio , dicain DifPutat.i ^.Logtce ntim.fa,. 

Tcrtio cx dictis lcquitur , tx puru negatiuis nihil pojfc 
fequiMt v.g.homononcuriit, tquus non cjt iiemejvgo tquus 
nontunit, non valctconfcqucntia : ratio cft , quia ficut 
ad viucnda aliquaduo in confcqueiui^lciKnc vniricum 
aliquo tcctio in anteccdcnti, ita ad ncgandutn aliquid de 
aliquo , v. g. curfum de equo ,dcbet ifie curfus ncgari dc 
aliquo quod fit idcm cum cquo,ac proindc, vt iiifcratur 
confcqucnsncgariuum,dcbcntairumi pio prxiuiflis duz 
ptopoiirioncs , inquannn vna uegetur prxdicatumillud 
dc aliquo tcrdo i & in alIaarTuuKti.it idcntit is fubiccli 
illo rcrtio , vc hinc inferatur negario illiut prxdi 



cum 



cati dc illo fubicifVo ,ex eo quod ucgatum fuetit dc alio 
tcrrio idcntificato cum fubiccVo. Ec ob hanc rationcm 
cxaltcra itcgatiua& altcra affirmariua infcrtur fetnper 
conk ipicnsncgatiuutn ; cx duabus vcr6 aflii-matiuis (b- 
ium icquitoi conclufio afriimatiua ; quia cx afrinnatione 
idcntitatis duarum rcrum cumalio tcttio , folurn potcd 
fcqui affitrnaqo carum intcr fci 

v^uatto cx di&is fequicur ,tx pure particularitmu nihil 
infern. v.^.aliq uu homoatrrit , aliquit homo cft atbus ergo 
aliquoJ Mbum turrit , non valet confcquentia : ratio efl 

O 1 clau, 



Digitized by Google 



*7 



V Difputatio Ill.In Summulas 



40. 

chua ,quucum tcrniiiM» particularis ftt indifFcrens vt 
tupponacur pto hoc indiutduo, vcl pro illo, potcftin 
vna propoiitione fupponi pro vno.&inalii ptoalio, 
ac proindc crunrquatuor tcnnini ; vndc non mirum , fi 
fyikgifmus nihil concludat ,' quia nonrcpctitur idera 
incdiiim, kd diuerlum. Addo vet6 li tctminus illc parti- 
culamab aliquofignodc terminctut , vt uipponatut pro 
codcm in inaiori & in minori , rcdtc concludet fyllogif- 



mus , quia non crunt in illo nifi tres tcrmini , vt v. g.t/f 
quu mmo cutrit , & bic aHumt tft atbot . trgo attqtud al- 
kumtunu 1 itctc v.Jct conkquentia.Et ob eandem ra- 
tioncmcxpire fingulanbus tiQoe potrft concludi,vt 



▼tgeo hoc idcm , quia etiam in diuitm vtderur infringi 
pnnciptuni tuum dict dt omut ; quia hcc vcl fignifkat, 
quidquid dkituide fubkdo ,dic:de cminiuknt.fnato 19 
CCm lubicc^o , & tnnc non quidqcid dicitur de Dco, di- 
citur dc Filio, qui identificatur cum Dco ■ de Deo enim 
dicitut tft Pattr , &htx non diciturde F.lio , crgo non 
ivon habct locumibi tuum principium. Iin6 fi ilhid ka 
explkas , coincidis cum noftto .quafut tadimcum vno 
fubttUo , funt eadem inttrft:yc\ fignifkat illud princi- 
pium , qutdquid dtdtm dtttrmiit» vutuetfedi. dui dt farit- 
cutanous , & in hoc fcnfu ad argumcntandi.m in diuinis, 
vbi nulla cft vniocrfahias , non vidctur habtte locunt 



v. g. Pttrui tmrtit. Pttrmtfi bomo , erto mmo currit , AiC- pro vlla rc ; &c dttm vis formatn fytlogifticamin myftc- 
rarkas cft , qtria fingularis tcnninus lcinper fupponicut rioTrinitatis infirmare ,c.im in omnibusaliis,vbilocum 



pro codem , rartkularis vcro non. 

Qjnto fcqiutiir , txpramfft vioiueifatdtut fttjui con- 
e:ui,,>.emvntnnfalem. v. g.wnwi/ hotuoeuttii , omne ani- 
mmi riuinmlt tfl heru» , erft omne a>,*m*t rationalc currtt; 
Ratio :ft ,qt>iainprxmiUis amrmatut identiras dcarum 
vniucrfalium ctim aliquo tcrtio , vnde in confcqucnti 
dibttinftrriiarum rcrum vniucrfalinmidcntitas intcr 
ie : cx purc vcro iingularibus , vcl ex mixta cx vniucriali 
8t fingpbri, temper dcbct infvrri concluiio fingularis, 



dcbct habcreanrmn.imomnino rcddis.v.g.hec ibi habet 
locnm, DtMJ eft omntpetmi, Paier eft Dtut. eft trfo Pattr 
tmnipottni & tamenr.on lubct tmgis \ocvm dtti de em- 
ni, quam in illa : Deuttjt Pater, qui.i in ncutra potcft pu- 
ni tcrminus tmnh Dtus. Vides ci g<> , tibi& mihi drffi- 
cultatcm ettc communcm. Huius rcfponfioncm rcmitro 
ad difpi-tationem dc Trinitatc : vbi proptcr diftinflio- 
ncm vint.alcm xqiiitiaLntcm rcaliin orJine ad nliqua 
prxdicara , quam poiio intet Difatem pcrfmahtatm. 



iiim cx vniuciiali & patticulati (erapet debct inftrri dixi.non habe DB tocum eam vim fyllogtiricam , quzde- 
conclufio p.^rticularis, vt \.^.tw.*ubmutCMrrit , mitptu bet imclligi de iis qua- funr idim intcr fc rc jlittt, 8c vir- 
album eurrit.cii euidens con- tuaiitrr.I larc fuffictar iam tctigiifc, fed & D fputtuttrtt 5 

L*jtc* , * u. y». dc hac diitukboiie nobis fcrmo rcdibit 



S E C T I O V. 
De m*tcri*forni*> , ejrfigttr* Syffogifmi. 

MAtcriafyllogifmi duplcx cft , alia rtmota , vt ter- 
mini^itibus conficiunrut propcfitiones : alia fro- *° 
xtma , vt iput ptopofitiones , ex quibus imrnediate fyl- 



18 



laibut , ergo atiquod 
fcqwntM , p.irticularis ramen , vt patet. 

Hicaducrtc, nonnuilos vim totam fyllogifticam te- 
duccre ron ad principium , mta fmnt tadtm vni ttriio, 
funt idtminttrft ; fed ad duoilla, dki dtonutioi dici dt 
de iii/Uyid ci\ , q-.:od affirmatur de ornni hominc,aftit- 
matui dc hoc & 1II0. Carterum hi Au&ores vel dcbem 
remtrcrc id noftrum prirvcipium , vel ex his nihil con- 
cludenr. Quid eniin mea inrcreft , omncm hominem 
currerc ,yr probcm Perrum currerc , fi non probo Pe- 

trum elli homincm, &conicqucnter fi nonconiungo logifinus componitut. Forma fyllogiiiiu cft coordinatio 

Cflra homine , & Pctaim & ctu fum > Idcm eft in altero propofitionum ipfaram. Figura eft ctwdinatio Sc dilpo- 

principio dici dt nullo. Quid enim , fi negaspmncm ho- firio mcdij , qnat cft triplex : prima , quando medium in 

minem eflc lapidem , vt inde infcras loannnn non eiTe maiori cft fubicaumA in Minori pt aedicaturn, vt, omnis 

lapidv m, nifi probcs loanncm eftc homincm , & confc- bomo tft ammal , Pttrut tft bomo , trgo Ptirut eft antmai. 

quencer,dum ncgcs curftim dc horaine , cum quo iden- Ecce ri hmnojpi eftmedhimin hoc fyllogifmo^n maio- 

dfif*! loanncm ct i.im negas curfiim de loanne : quar ri eft fubieaura ; in rainori vcr6 prcdicatum. Secunda 

tam clara funt , vt tcwinis explicatis ncqucant ncgari. figura cft ,in qt'i mediitm in vtraquc ptopofitione eft 

Dices , Si dico , «mnu U» cttrrit , inde lcqutnit , ergo prxdicatum, vt, rntBut lapit tft animal.Pttrut tfl auunal, 

hic cttrrti . vcl aliquit currtt Fateor , ft-d quia fiibintelO- *rgo Pttrutnen tfi /4^ir.Tcrtia^}uando medium in maio- 

ginir ibi propofirio alia , qtta probcrar bic & aliquit in- ri & in minori cft ftibiedinn , vt , omi.it brmo tlt ar.tmai, 

cktii m omnt , fcmpcr ergo tora forma ad illud princi- omnubtme til fenfthmt . trgp alitptod ammal eil fmjtiilt. 

ptum rcducitur. Htc addi (bkt quarta figuta, qt;« diciiut Galeni , in qua 

Confirmatut Primo : In puris panicularibus non ha- medium pndicanir in maiori , & in minori fubijcitur, 

bct locvm illud dici de omm Sc cactera , vt per fc nomm vr , fetrut til bomoatmnit bomo tttanimal, trgo Peirut til 

1 ft;5; hibct locum pcrfcfla forma argucn^i, non minus «wnw/.Hxc firtra in renon diftinguitur a prima, folum 

quam bi vniucrlalibus ; ctgo vis fyllogiftica non ad dtti cnhn ab ca difrcrt in co , qu6d prima habet pro maiori 

dt «mni , fcd ad iltud , etua funt tmitm vni ttrtit , 8cc. de- propofirioncm , quara hxc habct pro Minon ; ic c con- 

bct leduci.Confeqtientia flc maicr funt cuidcntcs.Minor trario hxc pro maiori , quam prima pro Minori.Oftcn- 

probarur in hoc fyllogifmo: Pttrrt tunit ;fed aliquit do atitera , in intcllectu non elTe maiorern & Minorcm 

hortio tft Ptirtu ; trgo aliepttt hemo currit , qui eft in pri- propcfitionem : quia eilc roaiorem vcl Minorem , eft dc- 

ma fi-nim , & tales r^iutnt cxcoeitari innumcri fyilo- nominatioextrinlccaxxcoquod prius vclpoftcriiispro- 

gifni. Confirmarur Scamd6 : In tyllogilmis purc vni- ducanrur;in intellcdu autcm vtraque propofitio , quan- 

OCrfidiblTS etiam non habct locum dietdt mwi.quia ibi do infarturconclufio , fimul temporc dcbcnt cxiftere^f 

nihil infc rtur particularc, v. g. emt it htmo tfl ttttimd ra- proinde non cft vna porius quam alia maior at-r Minor; 

tienttlt , otnnt riftbiU tft homo, ergo oumt riftbilt tftammtti crgo in intclle&u non diftingurtur quarra figirrr a prima. 

rationate : ibi cnim non fit dciccnfus feu probarioexeo Er fbrtalTe ob hanc cauiara non ftiit Ariftotelcs de 

ou6d dkatiii dc mni , vt poftca dicatur de hoc aut dc figura hac quana foliciiiis , & revera rcs eft panti mo- 

illo, fed prxcisc , quia «m>W ratiomtle Sc riftbilt vniun- mcnti , nec vllo modo digna cis longis difputationibus, 

tiircum bomine, idco intcruntur poftea vnita intcr Cc, quas conrcxunr Nonmilli. 

Diccs , Qm )rn °do ergo in diuinis non habct vim hxc Hac occafione breuiter obfcruandum eft J*arrcm Lyn- 

argtimcntandi fbrrna ? non cnim valet , Deue eft Pater, ccum Hb. y . Dtal.tit. t e . 1 .meam hanc dodrrnatn , qu6d 

fedFtHut eft Deut , ergo Fitiut eft Patcr. Primo rcfpon- fcilicct illa fit maiot , qux prim6 profenur, fuse rci)- 

iko , diffiailratcm cflc communemmamfvt paul6 antei ccre , & varias fentcnrias adduccre circa hoc puncbtm, 

oftcndijin partiailaribus cxpofitiuis vis fyllogiftica non qux tcilicct fit maior , qux minor,illis autem rricctis ipte 



fimd 



anirin co rnnct 



pio 



dici di 



e omnt , lam crgo oporter, 



illam vocat maiorem, in qua maius extrcmum rcpctinir; 
vt tu rc<*pondeas,air hxc fit bona argtimentario,femM Majus autera extremum vocatillud , quod in prxmiiT» 
tft Rex ,fed hic eft Petrm , ergo hic tft "Pex ; non autcm prxdicatur ; minus , quod fubi jcitui ; Addinw/ ctrte iU 
W)?,Dtuttft Pater.fed Filiui cft Dtut ,trgtFilt*t tft ttt- pr«smffatrituutuw,cuimtxtrtrmtmfradictiiur in ctmctm- 
fcr jjtcquc cnim potcs confugere ad dici de MMm.Sccusd6 yS«w.Miroi;ixp« ab hoc Autorc quaftioncs de iola vocc» 



Digitized by Google 



t 



De Definirione,Diuifione,&cSe(a.VI. 41 

& nullius momenti , adco opc rosc , ac fi cflcnt fumtne Pctrus , idc6 ergo Petrus eft animal , dicunt illi , eft dire- 

Deccllarix , difcutLCcrtc ptr hoc,qu,6d voccmus Maio- £ta illatio: fi vcf&dkatur , ergo alitjued ammal efi Pttrm 

«imaui Minorem cam , iu qu? cxtrcmum in conclulio- cft indireda, quia aliquod animal latiiis patct quam Pc- 

ne fubijcitur non idco illis propolitionibus de rc ipfa, vcl trus J-acilius tamcn id nofcitur cx rcgula a inc dara,quia 

hi! um addimus , aut c contrario dcmimus , vti ncquc in faciliiis dignofcicur quod fucrit fubicctum minoris , vt 

minimo ofticimus artificio fyllogiitico , vt pcr fe conftar. idcm ponatur in conlcqucnti.quim quis fit terminus la- 

Rogo cnim , qudmodo ipfeputct , fc magis artificio illo tius patcns. Addc, in fyllogifinis paracularibus non ha- 

. iuuari,quam alios,aut quam mc.qui ptopofitioncro.quam bcrc locum cam maiorem vniuerfah'tatem,habcre tamcn 

primo ponimus , vocoMaiorem. locum meam rcgulam. Si enim dicas hoc modo ,htch»- , » 

Sccund6 , Miror.quod , c um hic fit pura quiftio.vt me efi Petrsu fed^Rex tfi hichm«,erge Rex efi Petrui,con- 

dixi.devoce. ncglcxcritaduevtcreab ominbusad vnum cludes .iircdiiTunc, Sc tamcn Petrus,cnii cft pridkacum 

argumentantibus , & rcfpondcntibus dc fafto illam di- in confequenri, eft minus vniucrfalis quam Rex , qui cft 

ri Maiorcm , quas primo proponitur , rogo cnira Lyn- fubic<Sum ; vcl faltcra non cft vniucrfalior,prout ab Kil 

ccum quando audiuit in argumenro vllo ad primam pro- requircbatur, cr^o ea regula non cft vniucrfalis. Et idcm 

pofitioncm dici , conccdo' Minorcm , & ad fccundam, tlkc,li tcnnini cflcnt vniuerlalcs, fcd iquc latc patcntcs: 

ncgo Maiorcm,quanutrovis frcquentiflimc dcberct iuxta vt, omnts hom» tfl onimot ratitnale , mnenfibilt tft hmo, 

huius Autoris regtilas propofitio primo prolata dici Mi- ergo mnt rtfibtle eft animal ratienalt , eft conclufio dire- 

nor • Ccrtc Ego 48. annis iam fum in lcholis , & intcr- &:flima, cv tamen non latius patct pndicatum confe- 

fui innumcris propc difputationibus , fic ncc fcmcl cura qucntis.qtiam fubic&um. Obfctua Qoint6 , ex illis om- 

modum rcfpondtndiaudiui.Cum ergo omncsommno in btts modis quatuor rantum cflc pcrfcdtos, Batbara , Ct- 

hac quiftionc dc vocc ita loquantur , quid , quifo.cum Urtnt, Dari) , Fcri», rdiquos omncs impcrfcaos. Per- 

rooucrc pomit , vt tam receptam vocera ntfgligerci , & fecti dicuntur, quia ita clarc dilpofiti funt, vt ftatim ap- 

rccurrcrct ad mfcio quas allegorias , qu6d pridicari fit parcat bonitas tonfcquentii.impcrfccti vcr6 qui obicu- 

nobtlius , quam fubefle,& (itnllia?Si lubcrct in rc ludicra rius infcrunt concluhoncm, idcoquc ad perfc&os rcdu* 

hircre , fortaflis non fuiflct mihi dirficilc oftcndcrc (lK ccndi funt, vt Seftitne feauenti vidcbimus. 
bclfc ( Logicc loqucndo , non in iquiuoco fcnfu clfc 

fiibdinimjelllnobiUus,quampridicari, natn fubftan- SECTIO VI. 

tii cft fubclTe , accidentium ilU inhircre, aut quafi pri- 

dicari. Scd de rc leui fatis. lam ad trcs fitjuras. de ReiuHlone Syllogifn 



In qualibet cx his polfimt multicrfiri fyllogimu, idc6 

inucnta funt a Summuliftisqiutuor carmina, quibus C Yllogifmi imperfccti reducunturad pcrfcdtos,vt co- 

omnesillicomprchcndantur. CJrumvis clariusinnotcicat. Hxc redudtio non tnul- 

Barbara , Ctlarent , Dm't » 1 Baralipten , tum neceifaria , raro vtilis , aliquando fortc in fcripris 



Ctlanttt, Dabttis , Fapefm» . Friftfmtrvm. conducct pro conuinccndis ingcniis tcnacibus.qui mfi 

Cefitrt .Camefires , Fcfitn» B*r»c» , D*r«pti , clariflimc intucantur bonitatcm confcqucntii, ei aflcn- 

Fclapttn , Difamts , Dattfi , B*c*ri» , Ferift». tire rcfugiunt. Eam ego trado , magis confuetudini ce- 

Pro quorum intclligentia obferua Prim6 , in his di&io- dcns , quam vtilitatcm agnofccns : tc ipfum tcftcra ap- 

nibus folas clfc quatuor vocalcs a.e,i,o: cx quibus a , ptllo. 

fignificat propodtionem vniucrialcm affirmatiuam , vr, Rcdudio duplcx cft, alia ter ofienfionm , per im» 

•mnit homo efi animal : t , vniucrfalem ncgaciuam , vt, pojftbite alia. Hacc dilficilior , iQa clarior. Priiis facilio- 

}} n::ilw. /.•/ , : i e;t -jtuens : i , particulafcm atfirm.uiuam , vt , liorcm , pofterius difficiliorcm , cxplicabo. Reducrio 

aiittuis htmomotutur,Petrtucurrit:o,^ic\Aucmnc%i- ptr •fttnfunm cft , quando vel pcr tranfmutationem 

ti\um,vt ,aliauis hmentncurrit, Pttrusnencurrit. Ob- Maiorisin Minorcm, aut ^ concrario , vcl pcrconucr- 

fcruaScaindo,in qu.mis dittionc fcorlim tantum cllc lioncmalicuiuspropofitionis, fyllogifraus hnperfcdus _ 

«rcs vocalcs^uia tantiim trcs iunt propofitiones in quo- in pcrfccrum conucrtitur. Pro quoaducrtcquatuor mo- 

libct (yllogifmo ; quod li aliqoi di&ioties habentqua- dospcrfcaBshaberequatiiorcofbnantcsinitialcs, aqui- 

raor aut plurcs vocalcs , vlcimi additi funt pticisc bus etiam incipiuin ciccri modi hnpcrfi.di.Quilibct cr- 

proptcr intcgritatem canminis ; vt in Harattpten 8c in go cx imperfcdis dcbct rcduci ad pcrfcftum incipicn- 

Frififemorum , iu quibus rcdundant illi vocalcs ton , & tcm ab cadem confonante , a qua iple tcducitur , v. g. 

•rum- Prima ergo vocalis fignificat maiotcm , ficunda Baraltpt»n,Boc»rd« t S<.'Barcco, dcbcnt reduci ad S<wi4r4, 

minorcm,rcnia concl ulioncm.Diclio aMtnn conftans tri- Cetanttt Ctfare,Camefhts ad CeUreniA)c aliis idem,pro- 

• bus vocalibus a , vt Barbara,dcnotAt fvllogifmum, con- portionc ftruata. 

ftanrcm tribus propofitionibus vniuerftlibus affirmari- Aducrtc _ecund6,intra quamUbet diAionem cflc qua- 

uis,vt,omnis Lmi tflanimat , mnertfibile efth»m»,erg» tuor alias con_bnantes,/I^*m, c: cxquibus/, fignincat 

emnt r.fibtle efi ammal. Dicrio vero conftans vna<*,& propolitioncm fibi antcccdentcm conucrtendarn fim- 

duplici», dcnocat primam propofirioncm dcbcrc clfc pliciter , id cft , mutato pratdicato in fubicftum , 8C 

vniucrfalcm aflirmatitiain , fccund.un 3c tertiam particu- fubiccro in pridicarum,feruata earum quantitatc. Hoc 

\wsnfRTxn3LtMns,\t,mnith»morfianimal,Petrusefih»- tpodo rcducirar Ctfnre ad Ctlarent , v. g. nuSus lapis tfl 

m»,ergo Petruseft animal Proporrione fcraata idcm in- a>,inal,»mnUh»meeft animal ,trge nullus h*tn» tfl lapit. 

tclligc dc citeris didionibus. Obfcraa Teni6 , cx his Eccc in Ctfart litteracdenotat reduccndum hunclvllo- 

fyllogifmoram modis noucm primos, in pruno & fccun- gifinu ad Ct /«rf«r,littcra /_qux cft poft e ,in Cefart,dino* 

do carminc contcntos , ad primatn figuram .pcrrincrc , tai cam propofitione vniucrfalcm ncgatiuam conucrten- 

quatoor (eqitentes ad fecundaitvcliquos ad tertiam.Ob- dam fimpliciter pcr mutationcm przdicati in fubicfhuni 

icraa Quarc6,ex pn Jiftis fyllo^ifinis aliquos conclude- & c contrario , hoc modo , nullum animal efl iapis , om- 

re dirccic , indircdc aliquos. Illi dircdc concludunt , in uis hem» tft anirnal , erg» nuBut hme tfl lapis. Ecce hic 

I ^ quibus fubicccum maioris cft pndicatum in minori , vt , eft fyllogiGnus pctfcclus in Celarent. Littera p , fignifi- 

mnis htneefi animal, Pttrm tft hm» \ Sc in confcqucnti cat propofitioncm, quzipfam antccedit , conucrtcndani 

ponicur pro fubiefto fubiec.um miiioris , vt fi cx pndi- cflc per accidens , id eft , mutato fubicCto in pndicatum 

&is primiflis infcratur , trgo Petrus efi animal. Qu6d fi & pridicato in fubiedtum^nutat a etiam quanticate vni- 

infcrrctur cx eifdcm primiflis ( vt potcft)«x« aHipttd ucr£ili in parricularcm , vel particulati in vniucriilcm, ,7 

animal tft Pitrus , concludcrct indircd-c. Et hic cft cla- v. g. Fclapten debct reduci ad Feri» , hoc modo , nul- 

riflima cxplicatio dirccti illationis , quam alij cxplicant tum animal eft tapisjemne attimal tftftnfibile,erge altqutd 

pcr maiorcm vntucrfalitatem pndicaci in confcquentc fcnfibile n*n efi Uplt Hic cft in Felapton : quia vcr6 poft 

contenti Jhoc cft,vt latius pateat pridicatum conieqtitn- a , fequitur immediatc p , fcquitur imtncdiatc p , vt re- 

tp<quam fubiec^um.Sic , qub animal latius patct quam ducatur zdFtri» , illa propofitio vniuetfalis affirmatina 

R.P. Rtdru.dtJrrittg*. D } debtt 



Digitized by Google 



Difputatio Illln Summulas 



dcbercontKttiperacridcns ,hocniodo ,aliqutdfenftU- 
k tfl «pimal , &c lic iam conrinctur in Ferie , qui dcbct 
conftare vniucrfali ncgariua , patticiilari affirmaciua, & 
particulari ncgariua , hoc modo , nutturn animal tfi tattt, 
*!icjnod fenfibtte tfi «nimal^rge«ltq*tti fttifibile ntniftta- 
fii TerrialittcraNMignificat, maiorcm& minorcm cfle 
trafinnrandas,ita vt maior fiat Minor,&Minor Maionfcd 
quia cum «,fcmper fere coniungitur /Idcnotatxam pro- 
poiiiioncm qux cft immcdiatc antc /iconuertcndam cifc 
fimplicitei : qubd fi etiam in ca didtione fiicrit f . pro- 
pofitio illa aiuecedcns conucrtcnda cft per accidcns , vt 
niApr/NN,inquo funt omnes trcs conibnantcs^ 
& m , Sc vt reducatur ad Ftrit , dcbct in primis maior 
ficri minor ; tc c conrtario ; item prima propofitio di bcr 
conucrti per accidcns , fccunda fimpliciccr , hoc modo, 
tmnii homc tfi animat , nuMm lapu efi hcme , crga «ttqued 
«J inudntn eft tofit.Piimt propofitio , omnti homt tfi «ni- 

38 «W.conucrrirurptr acridcns,hocmodo,*/»9W4»r»M/ 
tft himt ■, frcunda , nuffui Ufit tft hemo , conuc rtitur fim- 
plicitcrys*^ homo tft Upu , & h.vc potiitur ptomaiori, 
illa proMinori^»<&« htmetft Ufii ,aliqued ammtd tft ho- 
«w &inde mfcTiUTjerg* aliqued «nimol non eftUfii Lit- 
tcry , denotat, dictioncm illam , in qua rcperituf, non 
pofle reduri pcr oftcnfionem, vt Bocardo & "Baroco. 

Altcrrnodus reducuonisiftfw impejjtbtlt , quia ita 
reduricurimpcrfcctus id perfe&um , vtqui imperfcctum 
negauic, cogatut admittcrc dno contradictoria vcl duo 
contraria fimtil vcra. Pro hac redu&ionc obfcrua Primb 
has tres di&ioncs , mfiijittit , tditbant , ttt«rtrom«- 
nit. Prima diftio , fcilicct ntfcitbatu , habct quinquc 
vocalcs fuo otdinc corrcfpondcntcs quinquc modis 
rniperfccb's primc fignrx. Seainda didtio , fcilicet odte- 
b*nt, habct quatuor vocalcs , fignificantcs etiamfiio 
ordinc quatuor modos fccundx figutx.Tmia diciio,/f- 
t«rtrtm«nii habet fcx vocales pro fex modis tcrtix figu- 
re.Obferua Sccudo^n his dicbonibus foliun cfTc quatuor 
vocalcs diftinclas, aejyt. pro quatuot modis perhcttisy», 
pro Barbara e pro Celartnt.i pro Da>i ; ,e pro Ftrit.A er- 
godcnoat , U llogilmum .1 lclipiihc.itum rcduccndu ad 

19 Barbara, in qu.icuroque dicrione (it ;*ad Ctlartm . &c. 
Vndequiain nefciebatii j , ligniiicat Cet«nta,om eft ie- 
cundus cx imperfeclis primx figurx, denocar.illum fyl- 
logifmum rcduccndum ad Darij. Excipitui tamen ip- 
fuiTi Celantet , quj redudruf quidem ad Darij , diuerfb 
tamen modo a cxteris primx ngurx , vt ftatim dicam ; 
cxtcri aurcm reducendi funt hoc modo. 

Alfiimatur contradiclorium propofitionis negatx, & 
ponatur pro »-iaior. , maior vcro primi fy llogiimi pro 
Minori , & fic infcrarur contrarium Minot is prius ad- 
miflx.v.c ■ vm* r animal eft fenfimle tmnit homo efi aninutl, 
trft altqtiod f '.nfibd* eft btmt.Hic eft in Bartlifttn , & fi- 
gnificatur per primum /jw/rie^/i/.vndc dchct rcdud ad 
Cetarf-t : & t]iiia conclufio n< qataerit hxc, ergtdliqnod 
fenfibile r/i htmt, concradi&orium huius , fcilicct mtUum 
fenfitilt efihtmt, debct pom pro maiori , pro Minori 
ver6 , mai»r primi rvllogilmi , fcilicet , tmnt mmnal tft 
fenfAUe , pro concluiionc vc 10 contrarium Minoris an- 
tea conccllxtqux crat , omnit Ltmteft «»i»M/.xontrarium 

40 antem c(l^.nfi«« htmttft a>:mutl,\mc modo, n*Uumftnfi- 
btle tft homo , omne tmtmal tft fenfibile, ergo nttllnm animat 
efi homt. Eccc fyllogifmum pi rfcctum in Cclttrent, quo 
cogitur rcfjH'ndcns admirtcrc fimul, etnnem hominem effe 
ttntmtd , quod prius coiicdTi.-r.it , &: nullmn htminem ejft 
«wiwW.quol roftca cogitur fetcri pcr fyllogifmum cla- 
rumin Ctlnrtnt. 



CWdwe/reducfcurpcr impoflibilc ad Dttrij hoc rnodo* 
vt loco maioris ponacufprima Minor,& proMinori 
contradic^oriitm conclufionis nc «atx , pro concluiione 
vcr6 contf.idi£tofiuni primx maioris, v. gjmRut Upn eft 
«nimal , omnii hctnoefi amv.ai ,etee nulitu Ufitefi himt. 
Minor cft hxc , tmutt htme efi ammal , h.mc ponc pro 
maiori.Conclufio crat , trge n*ilui Ittf t tfi htmo Contra- 
dictorium cd/tliantt Upit tft htmt,q uam ponc pro mino- 
ri.Prima msiot xmctsk ^mtlni Ufu eit ttmmal, ciusauccm 
contradictorium , fdlicct alicjuu Ufu eft animal , dtbct 
infcrri hoc modo,«w/ ii hemetft unimal , tdiqtut Ufu eft 
htmt , trgtaltcfMit Ufu ejt antmal.hccc tcnctur conce- 
dcrc contradiclorium propofitionis conccflx in maiori, 
fcilicct , alicjtttm Ufidem ejfe ammal , cum in maiori con- 
ctffijiet mtUum Uptdem efft tu.imal. 

Modi fccundxfigurx dcbentredud hoc modo , vt 
rctcnta anriqua maiori , conrradi&orium confequen- 
tis ntgati ponatur loco minoris , & in confcqucnti 
infcratur contradidlorium minoris antea conccllx ; vt 
Ctfnrt, c\m cft primus fecundx figurx , fignificarus per t, 
dict ionis edttbant , rcducitur ad Ftrit , v.g. nuUtm *mm*t 
esf Angtlnijmnti threniftmt Angeli.erg* mtiut Thrtnut 
t II animtd. Prima maior crat , rmlba* ttntmtd eft Angtlm, 
quxdebet mancre. Conclufio negata crat , ergt nullut 
TLrtmtt tft tminud. Huius contradiflorium eft , tditput 
Thremi eft animtd. qux debet poni pro minorijviinor vc- 
16 conccfla cnxjrsnu Thrtmu cfl Angclut,cmas contra- 
d ictorium , fdlicct tlinuii Thremu nen tft AngtUt dcbet 
infcrri pro conclufione hoc modu , mtUttm arimal tft 
Angtlut, altqmi Thrtnui efi animttl ,trgt tdiauu Tbrt- 
tmt ntn tfl Angtlni y cM\ fyllogifmus eft in Ftrie. 

Dcnique niodi tcttix fiqurx rcdticuntur ficut prxce» 
dentcs , cum hoc difcrimine , qubd in prxccdentibus 
contradiclorium conclufionis negatx ponicur pro mi- 
nori , rctcnta maiore , vt diditm cft : in his verb rctine- 
rur cadem minor , &c loco maioris ponirur conmdido- 
rium confeqoenris negati , & infertur conrradidtorium 
primx maioris.v.^.ojflnw homo eft animal , aliqmi hmt eft 
*lbm , erge ahyiedalbitm eft animtd. Contradiclorium 
huiu . conclufionis ci\ , nuSum *lb*m tft animal : h»nc 
ponc nro maiori cum primn minori^pjx crar , aliquii ho- 
mt tfi albui ; & infcr pro concluiione contradiclo- 
riumpiimxminuris,hoc modo , nuliumalbum eftani- 
mal ,aliquit himo eft albut , trge altqnii homo non eft ani- 
mal, qui fyllogifmuscft in Ftrit , cum primus efTet in 
Dtttifi. 

Ab hac rcgula exdpitur FeUfttn, cmii ad Barhara hoc 
modo reducitur , nulium tntmal eft Up 1/ , omne animal 
eftfenfibH* , trge tdiquid ftnfibilt ntn eft lafit : cuius con- 
clufionis contradidrorium lcilicct tmnefenfibile tfl Ufie, 
ponitur pro maiori cum prima rainori , fciliccr^wuw ani- 
mal tfi JtnfiHle ; pro conclufionc vcrb infcrtur^ion con- 
tradi&oriu primx maioris,vt in aliis qiu'nque,fed contra- 
riu eius primx maioris,fcilicer,<Tg« emne animal tfi Upit, 
hocmodo,<w>w fenfibilt efi tttfii, enmeanimai tfi fenfibiU, 
ergt tmnt «nimtd eft Ufii , qui fylloguinus cft in Bar- 

Videojtibi tot propofitionum conuerfionibus inuerti 
caput;tot vocalium & confbnantium reperirione , com- 
paratione , incelle&irm & memoriam inutiliter opprimi, 
vt vc! inde , quam hx reduftioncs fint inutiles , ( vtini- 
rio Surnmularum obferuaui ) fadle aduertas , licct k 
normullis Summuliftis valdc deprxdiccntur , & fufif- 
fimc tradantur. CefTb crgo , ad iblidas tk fcrias Lo- 
gicaec 



4» 



4» 



BINC LOGICA. 



DISPV 

Digitized by Google 



DISPVTATIONE 

LOGIC^, 

P R O OE M I V M 

IALECTIC^E ftu Logicx nomine , cognitionem quandam inteUigimus } 
experientia 6* difcurfu partam t qux Verfttur in dtrigendis inteUefius nofirt opera- 
ttombus, vt eas (ine errore exerceamus. Dicitur Loirica, quia fcrmocinalis efl. 
>AyQ- enim Grxce lcrmonem fonat : dingit enirn aflns lntelleRits , quibusftrmo 
mentalts conficitur.Dicttur etiam Diale&ica, ftu difj>utatrix , quia methodum dijjerendt nobts 
exponit. Apud antiquos Duleclica: nornine inteUigebatur tantum ea pars , qu& de jyUogifmi 
ptobabilt dtjfmtati Logicac Vero nomtne , tota ipfa ftientia : ftdiam vfusbtc duonominx 
confudit , & fccit fynonyma. 

Exphcato d>fj>utationts fubjeBo, quatttorde iUJ quarenda funtjuxta Arifiotelem i.Pofi.c.i. 
ty communem Dotlorum ftntentiam.Vrimum eftfxificntiaifecundumjjfentta i tertium , caufe y 
quartum , proprtetates & ejfecius. Ctrca cxiftentiam dijfutatur primo de poffibilttaterei ne 
nobis de re Chtmenca & impofftbtli tmitdtsjit difputatio ffecundo loco , an etiam defailo res iL 
la produtia fit. Circx cffenriam qurrttur qutfit eius definitio. Chrca caufis^a* fint ejficicntes^ 
qwe materiales , qua formiles , £r qux finales. CircA propnetatcs inquiritur , an habeat ali~ 
quas, & qt<£ HU fint. His quatttor enuclcatis , exbaurtturrei cognoftibilttas. bi prtmis^oiVi- 
bilcm eflc Logicam dirigentemnofirum intelletlum ad definitionem , dtuifionem i O' aryumen- 
tationcm , in quibus errare potefi,(y crrat perfxpe intelkEiut,probatur txemplo altarum artium, 
linguam ad reSie loquendum , mores ad rctlc viuendum , man u pedefque ad artificioja entia 
pera«endj • infhuentmm : tmo pra-diciarn Logtcam dcfacio dari ^mavna eam addtftentium ca- 
terita fatis confirmat. Caufa efficicns Logica & nutcrialis efi inteUecius , d quo fit,& m quo 
recip/turi finalisf/? direclto operts : iomn\cm nuUam habet ,.quia ipfaejl caufa formalisin- 
teileclus. Dmergomanent de Logica dijfiutanda: primum efi cflcntu, alterum proprictatcs i 
dc nuibus infequentibus Dijjtutationibus. De laudibtu , antiquitate , & inuentoribus Diale- 
£it c£ l Conimlriccnfes , ToletusProeemto Logux , Rubius , & Sotus Quxfi . i . proocmjali : eos 
vidcte yft placuerit i nos ad folidiora Ventamus. 

LIBER PRIMVS. 

D E 

PROOEMIALIBVS LOGICtE. 

agendum nobis erit : Ccd quia ad cognitionemfpeciei 
debct pttcire cognitio gcneris,ide6 vt,quz dc Dule&c3i 
qux cft (pccies Scientiz , in communi di&uri fumus , (u- 
cilius intclligantur,prxlibare oponct nunnull a dc ihxtii* 
& fcitntik in communi. 

Jfsj^ D V O R ,r S cipiribus Scicntit dignnfcimr , & 
9y£$> ex obi • , t}cx .nodo tendcndi ad illud : idc6 

pnus dc obuxto L^gicx , deindc dc modo tcndcndi 4 iiECTlO 




DISPVTATIO PRIMA. 

Deobii t"io &Sctentia in communi. 



Digitized by Google 



■ 



44 Difputatio 

S E C T I O L 
Defaitb &4iitifit Otieffi vt fic. 

OBicdum a vetbo obi-cit dcducitur , quod propric 
fignificat alicui opponi ; hinc nanflatum cft ad 
fignificandum terminum aliaiius potcntix : ctlor, vcr- 
bi grarii , diciturobicdum vifiu ; fenm , obicdum au- 
tiitm ; crtatura , dicuntur obiedum diuina tmriptttntu: 
fcd ftridioii fignificarione fumitur rro tcrmino potcntix 
vitalis tam cognofcitiux quam volitiux : quo ienfu v t- 
rum dicitur obicduin inttlitQm ; bonum , velnntatis ; ca- 
ler ,pottm'uviji** &c. Quia vcro porenri,e vitalcs non 
attingunt iua obicda , nili mediis adibus , obiccla po- 
tenriarum , funt eriam & aduum ab cis ericibilium, 
quando crgo cUiputamus dc obicdo alicuhis Scicn- 
tix , inqulrimus quod iit obiedum omnium aduum 
illius. 

x Obiedum ergo in hac acceprione confiindi fol tt aim 
fi&ittto ; liccr in rigore fubtttlnm propric fit id de quo 
aliquid cognofcimus , tiieclnm vcro ,quod de illo co- 
gnoicimus, quod alio nomine prtdicatum dicirur:icd 
quia prxdicatum & fubicdum , vt propoiitio fit vcra , 
dcbct eflc idem realiter , idc6 vtrumquc tam obicdi 
quam fubicdi nomine iignificatur. 

Obicdum Primb diuidirur in nutteriole & formale. 
Formaiecft, quod primo pcrfe attingitur a porcntia; vt 
v.g. quando xgcrintendms falutcm , amat proptcr il- 
lam venx fciilioncm, fanitas cft obicdum fbrmale.quia 
pcr fe primb amarur , & ratkne illius vcii,t fciflio , qrx 
ide6 dicirur obicdvm marcriale. Idcm cft in intcllcdu:in 
iyllogifino , vtrbi gratia alllntior conclufioni propr.r 
prxmilIas;praTmiux sur obiedu fonnalc/juia in illis pro- 
prtrfe, & propcer ipfas alfrntioc conclulioni. Aduerte , 
non cflc dcrarioncobiccTi formalis,vr proprerillud alte- 
ri obiedo alf ntiar , vel aliud bonum aincm ; quia po- 
teft dari ubitdum ronnaie , quod non ducat in altcrius 
• cognitioncm , vel amorem,vt quando amoPcinun pro- 
picr ipfum , quin proptcr illum amcn aliud bonum . 
& qnando alttntior alicui veritati proprcr ipfam , quin 
cx ca ad aliam vcritatcm progrediar : in quibus caiibus 
Pttrus eft obicdum fonnalc mei amoris , & veritas co- 
gnita mci int llcdus , & taincn me non determinant ad 
altcrius dbicdi amorem vel cognirioncm. Vnde male 
doccrur a nonnullis , obicdum fbrraalc ncccflarib eflc 
caufam proptcrqnam marcrialc amctut vcl cognolcanir; 
oftendi enim iam obrdum formale dari line alio obic- 
do marcriali amato vcl cognito : (blirm crgo cft de ra- 
rioncobicdiformalis, pcrfc immcdiatc,& non tatione 
altcnus.arringi apotcntia: quod vcro communkcr ad- 
ditur.fcilicct "crpoptcr tptod ctttera attinfantur , non cft 
ncccllario rcquifitum ad omnia obieda formalia , ctfi in 

, multis rcperiatur. 

i Cum hxc difinirio a nobis tradita fit omnium fcrc Au- 
thorum,non icio cnr operasc. PXynccus Ltb.i. Metoph. 
tit. i >.cap.) conctur oftendcrceamferccffeRipaldx & 
Gabrielis,vtindeillis addat pondus aliquod ex difinitio- 
ne obicdi fbrmalis facilc quid fir obiedum marexialc in- 
tcUigitur, in cuius amorem vcl cognitioncm ducimur a 
formali,vt v-g. media,qux amantur propter fincm; ob- 
iedum conclufionis , cui proptcr prxmiifas aflentior. 
NonnuUi recentiorcs hxc cxcmpla non admirtunt;con- 
tcndnntenim, & media & concluliones eifc obicda fbr- 
malia, quia in fc fonnalitct terminant adum & intellc- 
dos & volunratis : mcdia cnim , etfi propter finem, vere 
tamen amantnr; & obiedo conclufionis , etfi propter 
pxmilfas, vcrcramen affcnrimur.Obicdnmergo mare- 
rialc ( inquitmt hi Andores ) tantum cft illud,quod cum 
in fc ncquc amctur ncque cognofcanir , dia'tur tamen 
cognitum, quia aliquid illi inhxrcns cognofcitur , vt p«- 
«»,qui dicitur vifus^ion quia ipfc vidcatur, fed quia co- 
lorilii inhxrcns vidctut. Hxc quxftio eft dc folo nomi- 
>ie,dc fignrficationcfcilicct tititllim4teriaiit;in cl tamcn 
flandum comrauni raodo loquendiPhiloibphonim , vo- 



L Logica. 

canrium obicda materialia omnia,quz proptcr aliud at- 
tinguntur,ctiaraliipfa infe vcrc atringantur : idto cnim 
diuidunt obicduin matcriale in proxunntn Sc rtmotnm. 
Froxinmm vocantillud quod hi rcccntiorcs contcndunt 
eifc fbrmalc ; rtmetnm vcrb , qu6d folum denominariui 
cognofcitur , Sc quod ab his recentioribus foliim agnof- 
citur vt materiale : & nihil cft ftequcntius.quam dicerc, 
mcdia elfe obicdum manrialc , fintm vtr6 formale , 
ctiamfi mcdiavetcrcrmincnt adum volunratis. 

Obiiciescontra hanc dioifioncm^iliquando clfcidcm 
rc & ratione obicdummattriale & fbrmalexrgo diuifio 
non cft bona. Confcquentia patct ; quia < vt dixi in Si'm- 
mulis vnummcmbtum diuilionis non dcbct in alio con- 4 
tintri. Antcccdcns vcr6 probarur,quiaquando in fyllo- 
gilino oftcnditur definitio pcr dchniti'm,vt in hoc, 
otr.nis hcmo tit *> imal rattenalc, tmnt rifibilt til homo ergo 
omnt rtfbil- tfi animal >. :ttnalc , mcdium feu obitdum 
fonnalc cft htme, Sc mmal rationalt cft obiedum marc- 
rialc : fcd hemo Sc anmal ratienatt noc diftinguuntur,nec 
ratione , quia definirio nullo modo difftrt a definito j 
crgo obicdum forrralc Sc materiale non diftinguuntur. 
Rcipondco, definitioncm non diftingui a dtfinito ex 
partc rci , fuic cx parte obitdi , diftingui ver6 cx parte 
modi concipiendi;quiadcfinitum cognofcftur aclu con- 
fuib^cfinitio ver6 eft cognirio clara & exprclfa rci : po- 
tcft autcm eadcm res confusc cognita cllc mcdiuro.vr ip- 
fa clariiis cognofcatur.Vndc ncgo, non efle fufEcienrem 
diftindioncm intcr prxmilfas Sc concluiioncm.vt illx di- 
cantur tcrminari ad obicdum formale, hxc vcro ad ma- 
tcrialc ; liuc vr cadem res , provt tcrminat prxmillas, di- 
catur obicdum fermalt , provt vcto tcrminat concluiio- 
ncin tdicatiirnM/trio/c; iicut idcm homo cum albcdino 
Aiciuxralbm , cum calorc caitdus , Scc. Neque hic maius 
aliquod latct myfterium. 

Vrgcbis : Obicdum materialc & formalc non diftin- 
guuntur intcr fc , nili pcr folos adus ; crgo prxmiffx , 
ram termimntur ad obicdum marcriale quam condu- 
iio, & hxc tamad formale quam prxmilfx ,quod vide- 
ttir abfurdum. Scqucla piobatur ; quia prxroiflx noa 
tcrminanrur ad obicdum vt iubcft ipfis pfxmillis , fed 
ad illud fecundiim fc ; neque conclulio tcrminatur ad 
obicdum vt fubcft ipfi condufioni , fcd ad illud fcain- 
dfnn fc;crgo ncquc conclufio nequcprxmillx tcrminan- 
tur ad obicdum fbnnalc &matcrialc;quiaobiedum fc- 
cundiim fe , nequc eft matcrialc ncquc fbrmalc ; vt fic 
enim,includitipfos adus: ergo ctim adus non tcrmi- 
ncntur ad fc ipfos , fcd ad rcm ipfam nudam , non pote- 5 
runt tcrminari ad obicdum formale aut materiale. Rcf- 
pondco, quando dicimus prxmilfas tcnninari ad obie- 
dumfbrmalt, tanriimnos vcllc cas tcrminari ad obie- 
dum,iimul illudconftinicndo in ratione fbrmalis ( idem 
eft dc conclufione refpedu obicdi matcrialis I ) fictrt 
cnim amor fanitatis dicitur illam rcfpiccrc vr obicdum 
formale , ttfi indcpendcntcr ab illo aroore fanitas in ie 
ncc fit obicdum materiale nec formale ( nam in ratione 
obicdi conftiruitur pcr ipfum amorem;)ira fimiliter 
concluiio dicitut tcnninari ad obicdum materiale, quia 
ipfa illud conftinut in rationcmaterialis;& prxmiffx di- 
cunturferriad obiedum formalc,quia ipfx illud confti- 
tuunr in rationc formalis. 

Aliquidifputant inprxfenti,an antcadum intelie- 
dus res ipfx fint in fc obicdura fbrmale & materiale;an 
vcro id habeant formaliter per ipfos adus : & tandcm 
dicunt cflc obiedum radicalitcr a fe ipfisxUc vcro obie- 
dum proximc ab adibus. Scd quxfbo cft dc modo lo- 
quendi , inquahi abutuntur tcnninis : nam polle cfle 
obiedum, non didturobiedum ; iicut homo potens cfle 
albus , non vocatur albus radicalitcr : nequc res ex ft 
plns habcnt rcfpcdu cognirionis, quam homo cx fe ref- 

Cedu albedfnis. Adde, hoc modo res cx fe ipfis non ha- 
crc roagiseflc obicdum fbrmalc^uain materiale:quia 
rntxiibet ex fc eft apta , vt amemr vd cognoicatur pro- 
pter aliara, &ficvt conftiruarur in cflc obiedi mate- 
rialis ; vel vt ametur ant cognoicatur proptcr le , & fic 
fiar obicdum formale : crgo res a fe ipfis neque radicali- 

tet 



Digitized by Google 



De obie&o & Scientia, &o Sedl 1 1. 45 

oftenditnr difmkio per dcfinirum , in hoc * obiech) vtruin,quando idcm Ct ipfuro intcndonalitCT co- 
tm fbrroilc : ergo rcsafc ipfisncqucradicali- giiofcic,aut amat, habcat fc proobklro.Egotameuiu- 
gis cffc obiccHum fonnale, quam mitcria- dicojianc elTe puramputam quxftionem dc vocctneque 

roagni momenti,qiam etiamalibitctigi.ac dixi, iuxta 
communem raodmn loqucndi eriam vocuri obiect.im, 
quia, quidqnid nofckur aut amatur , fiue fit diftitjcium, 
iiue nun.mtili 
kihim. 



Ic.Neumtm autem proprie habent,fcd capacitatc wriul- 
que;quia a Ct non faabcnt athi cognofci proprcr ic 
aut proptcr aliud , fcd prxcisc , pollc cognofci, Eum 
improprium loquendi modum , qnem cx Recentio- 
ribus retuli Sc rcfucaui,adhuc conarur P. Lynccus/if» 8. 
«•*r.«'.io.*4t . defendcre.vt onuiis tes vocitur achi ob- 
iechi forraalc,cV matcriale radicalircnr-go certe in quar- 
ftione dc vocc,& alioquin nuilius raoincnti non libcntcr 
hexco.Ncgari Gtnc nihinon poteft,cum Lyncci Ioq<icndi 
modum elievaldc extraocdinarium : quis cnim ablblutc 
loquendo pcccatorem vocat iuftum radicaliter, Sc dam- 
natosdicct beatos tadicalitcr , & quemcunquc vin m 
Papam radicaliaer, co quod abfolute fint capacesca- 
tum denominationurnifi tamen his non obftantibus pla- 
cct ita eos vocare, per mc licct 

Aducvceidem obkchtm , quod rcfpcchi vnius eft fbr- 
malc.poiTe ciTc materialc rclpeccu altcrius: rtquando 
ptopter fanitatem arao lciflioncm venx, fanitas cft obic- 



S E C T I O II. 
AlU dittijicms Obuili mttritlh &form*lh. 

REcentiorcs nonnulli diuidunt obicchl materialc in 
mn,!Mm,pr } u,^m Sc prtximum. Rcmtium dicunt 
illiid, quod in fc non attingitut vctc, fcd dcnorninatiuc a 
fonrti aliqua ci inhxren(e,vt parics dicitur vifus ab albc- 
dinc.In hac cxplicatione rouentut hi cum omnibusPhi- 
loiophis. ir fw vcib vocant illud,quod cognofci- 
tur iu fc. Prexmum vcrbid/uiodin re cogniti formalif- 
fimc intcnditur cognofci:vt v.g. in vifionc parietis,obk- 



chtm formah jfivcrb ianitatcm ipfiimpropter ftudiacxo- cruro matcriale rcmocim cft parics , cui inhxrec albedo 

ptarcm ,tunc lanitas.cflct obiechim marcrialc.ldem cft in vifa, & hxc cft obicclum materiale propinquum^ptoxi- 9 

-"cchi : nam prxroirtx vnius fy llogifmi polfunt clic nicra vcrb elt rario coloris , qux formaliiTimc rtfpkitur 
luiioin altcro. Ratio a priori conlt.u tx paulb anrc 



jrfpotc 
iacfho< 



i , quia res dicitur obkchim fbtmale vel matcriale 
:abactibus&arnodo,quo perillosatrin- 
teft autcm iam vnus a&us pcr fc primb termi- 
[ hoc obiccrum , poftca vcib altet diucrfus tcr- 
minari ad illius idem obicctom propter aliud. 

Rogabis^in quando volunras appt tit plura mcdia pro- 
pter cundero fincm.vnum tamcn mcdium prcprcr aliud, 
v. g. propter lanitatcm amo fciflioncm verx, & propter 
hanc volo vocarc Chkiirgumjoc vhcrius,vt hunc voccm, 
mirtofcnium ; an, inquam,in hoc caiu & fimilibus,vlti- 
roum mcditrm fit obicdtum fbrraalc refpec~hi pcnultimi, 
& hoc rcfpeviu antepenulriroi , &c. Quarftio cft dc folo 
noraiiie:hoc ccrnim , abiblutc non clk diccndaobiecra 
fbrmaiia , quia obkchun formale abfolute ponitur pro 
nne, Qubd ft cum ifta limitarionc vulucris vocarc obitil* 
forwmtu, , non multum tccum contcndtm. 



pcr vifioncm.Hoc obicchim proximum diuiHiiur vltcrius 
inobiectum Mtr.intiems, q lod prirab & per fc mccndi- 
CK cognofci a lcientia^ in obiecium *ltm*tttihuttm ; 
fciliccc tlliid, dcquo agitutinoidine adobiech:ro attri- 

ttonts, 

Hxc diuifio non cft noua in re, fcd iblum in Vocibusi 
in quibus prxcisc non licct a comrauni diirentirc, & vcl 
hacdecausaomninoeft rciicicinla. Nonclu: nouam trj 
rc, probo ; quia omnrs fcrc DoLtorcsadmittunt in vifio- 
nc albcdiius ( quo cxcroplo vtuntur hi Auciores ) Sc clle 
parictcm , qui dicitttr obicchim maictialc rcmotum , Sc 
cflc albcdiucra, & ellir rationcm coloris ; aibcdo tamcn 
communitcr vocaturobkctum/«r»Mi« fVAS^rario verb 
colorisobk&um/<ir»M/« ^««.Illa autem diftincho^r^i»- 
pi ck prtxhni ,non tam eft diuifio obie&i roaterialist 
quam wbdiuiCtoetuliifirmaltt : quod inde patct^uia jn 
omnium (cntcntii, color Sc albcdo dicuntur obic&a fbr- 



Obucics ex Patre RicbatdoXynceo frpri **m. yo.vbi malia. Quod rurfiis probo ad horainem cx ipfoium vct- 



docct, ea, obkura intermedia ornnino elTe obicchim fbr 
rnale. Prirob , quia nifi fciftio vcn« verbi gratiit pro- 
pter Ic amaretur, non poflit ptoptei illam aliud arnari. 
Secundb, quia albedo eft obicAum fbrmale , Sc videcur 
proptcr obicdum fbrmalc quo. DifEcultas hxc , vt di- 
xi cft de fblo nornine , Sc parui roomcnri. Rationts ta- 
mcn huius Authoris vidcntutfaccrcquxftionemdc re, 
font autcmpatui momenti. Prima quidcm , nam vt ego 
propttr (cifJjoncm venz aincm vocationem chiruigi,non 
vjdco/rur fit neccilarium aroarc ic. Uion cm venx proptcr 
fc , amaie quidem ill am necedaruim e ft, at frtpttr fe&cn 



bis:nam explicantcs cbicchim iratcrialc ptoxiraum, 
hxc habent^y? idtjutd rtfpitit form*Vtffmi *am t { vcrba 
funt iplonnu ) cigo obirchim proximum eft obiechim 
fonmlillimum. Patet confequcmia ,quia obicctum co 
roodo cft obicdu qoo ab achi teipicituijfcd pcr hos pro- 
ximu rcfpiciti r furmaliflirac*,ergo eft cbiechi formaufli- 
rnc.Rcfpondcbis,clle qitidem fbnnaliflimum.fi compare- 
tur cura paricte^jui cftobicchim inateriale/i vcib com- 
parcrur curo luce^fle obicchim materiale/juia colot vi- 
deturpcr li:c*.led comra(v( rcclc Hunadus ad aliudpro- 
p-:lif m Dtfp.i-.dtA tma f.ij.licetluxlbleatdicioble- 



fcio , vnde colligatur. Dixi autem ( quod Sc hic Author clum fbrmalc <w visils fioxx tamcn popiie/ed mcuuho- 

fcnritjnon vocandum obiccoim fbrmalc id,proptcr quod ricr.ncq;enim lux pribs viGi ducit nos in vifione colorisj 

aliquid araatui, (cd quod proptcr lc, Sc non gratia alte- quia vtrumque ex arquo vuictur, fcd quia color non po- 

tcrius amatur. Sccunda rario eriam nihil probat , narn tcft vidcri fine luce, i q ..t dependct vr a condirione fine 

abicchnn fbrmale quo , rclpechi albedinis non cft quid qua non ,ad producendas fpecics. Itnb fi lux ellcc obie- 

dirtinctum ab illa , vnde ei non aufert rarioncm obictti Ctmn fonnalc propric rcfpcclu coloris , in eo cafu coloc 



formslt , vii fcifljoni venx eam aufcrt fanitas, qux rca- 
Btcr ab ea dirtingiikur. Adde hoc de obicch> fbrmali 
fiwd Sc <ju» muttum haberc in cafii viiionis al bedinis de 
iinnroptio n«do locpjeiwi.quIdquid ergo fit^n ea obie- 
(k* ibrermedia dkcnda fint fbnnalia , aut etiam finis m- 
tcrrncdkis, rariones h« all.ux nihil probant^ de re ccr 



non cflct obicc^um ptoximum^uia proprio cdet lux;er- 
go obkchun proximum vt ptoximum non eft materiale* 
led formalc. Deindc quia ex corum fentcntia fcquitur , 
obicctum attributionis cllc obiechim matetiale , com irt 
omnium fencentiaobie&um attributionis fit non iblum 
fbrroaic , fcd prxcipuum intei formalia, vt dicam. Tan- 
cft, non amari proptet fc iblum : Hoc nota in orani dem,quia fi refpcchi a.uditionis mulicx vcrbi giacia vo- 
dccljonc neceflaiib futurfi aliouod obkchim ita mate- catui maieriale obicchim propfncfmm , St totu» vt Gc 
riale,vt nullo modo poflk dici fbrmale : quiacum necef- vocatui ctiam matcrttle , licet proximum \ dk» qux*» 
farib incipicndurn fit ab aliquo, propter quoi non ame- mihi , quod ftli aejruf relinquis obkctum form-ilc ; neque 
tur aliud, fcd ipfum propter alia , necciTum eft illud clfe enira inuenica ibi aliquam lucem ficut in colore . quam 
ntere rnaterialcuta etiam e contrario fia.-nnn aliud mc- voces ebiechtm formale. Sed videatau$ , quoroodo ilii 
ie fbiwalcifcilicet iilud^iiod per fc intendhnr vlrimb 6c explicent obieccum fbrmale.vt fick 
nonproptcr aKni.Ftuc difpmat Lyncrat , vmfuprm n j. Dicunt ergo^bkaum forrmde dtuidi «iam m ^Jj^£ 

qnod 



I 



46 Difputatio 

quodnos fubie&ifrn in profrtiorabus : proxtmum vero 
vocatur obiecrum conclufionis : mtimnm vero , obic- 
thim prxmitunim. Haec diuilio folisetiam vocibus no- 
ua,non placct:quia ( vt Sc&ione 1. oticndi ) obirctum 
conciufionis cftmaieriale , non fomule. Hi amcm re- 
ccntioccs dum Volunt diccre aliquid noui .rancam pa- 
riunt conrufionem , vt vix percipi poflir quid vclint. 
Quis cnim, 8c quomodo , in vno fyllocjifmo , vbi omnia 
iftaobiccca dcbent repcriri, inueirict fcx obiccla , tria 
maccrialia , & criaformalia?c!c quofnodo ibi nutcrialc 
proximum diftinguitur a fomuli propinquo,vclproxi- 
mo ; Prxrerci , propinquinn proximum idan eft. 
Curcrt;o hi docfritum corrmuncm nouis& tnalc- ap- 
plic.iris vonbus confundunt , cradcntes ini cihrcr & 
t»bicuTcpcrpluTa,quxperpauci{fima clare dtafntot) 

His ergo diuifionibits tcicctis obicchrm um nuttti.t- 
te quam £ rmalc diuidirur in Adtcjuaitm tk tnadaepuirum. 
jtktaumim crt cocifm illud , quod porcntia vtl lcicntia 
potcft cognofccrc per omncs fuos aoais : inadaefUMum 
vero crit pars illins obiccci. Hxc diuifio non c|f iuxta 
regulas omnesbonx diuifionis , quia vna parsdiuili in- 
cludirurin alii, ncmpe obicchim parti. lein totali.vt 
pars m toto.Traditur nihilonrinus communitcr , vt pcr- 
Fcctius cognofcatur obicclum quia filcem inadxqiutc 
harc duo nbiccta diftinguumur. 

Hic aducrtc Primo , obitctum adxqnattim non cilc 
idem acobic&um artributioiris , dc quo ftatr.n; qu ; a 
etiam obicctx actributa , feu( fi visca a!ion..minc vo- 
carc J propria , conftdcrantur a icicnrta > & confcquentcr 
flintpars obiccti adxquati fckntix : nifi ccijtn Conrun- 
das ln»nificacionem nominum,&:ad.Tquaiiim dicss tfcm 
(ignirtcare quod attributionis. Aducrre Sccundo , ali- 
ii quando obicctom artributionis , quia prxciptHun elt , 
Sc finis ad quod aliorum cogniciootdiitatur , ab ali- 
quibus vocari cocalc & adxquacmn obicchim fcicnti.v, 
iiliufque fpccificathium. Aducrtc Tcrtio , ad raticncm 
obiccli cotalisnon rcquiri vt firvnmn obicftura reali- 
tcr.inquo folo fcicntia occupctur(dc quo bcni- Hur- 
tado Difputat. 1. Atrt/phyfttci i $. }8. J qtiia mulca 
obiecta ,qux inter fc funr valdc diftiri&a , cotnponunt 
obiecnim cocalc fctt adxquanim fcientix.vc ioThco- 
logii pcccacum tk gtatia , vircus tk vicittm , Dcus , An- 
gcli,&c. Vno crgo vcrbo.cotale obtcclumtftaggrc- 

!;atum quoddam cx omnibus obirchs , qux pcr achis 
cientix cognofcuntur ; ncc ad videndutn, an in aliqtiii 
pertineat ad obicchim fcicntix , aliud rcqtuiinir , quim 
vidcrc an per aliquem athnn cius fcicntix de tali obic- 
ctorradatur. Si cradacur , cft pars obicctt' adxqttati , 
non autem fi noh tradanu. Quam do&rinam benc ibi 
Hitrcadus fusc tradit , qux tucrat ctiam communis 
apud rcccnciorcs; & P.Suarcz Ttm. t.Mcrarhvliccs cam 
rradit Vafqutz etum t 5: pauci funt qui ab ci non 
ftent. 

Obicclum tormalc potcft diuidi in ftrvutle ijmhI , & 
fvrmale jqnt. Dc hac ditiifione lub nominc frtpirtepii 
t\ pToxim cgi Htrm. <■:. Eius maior ckplicatio td librol 
dc Anima pcrrincr. Nunc IbHhn aducne , raciones com- 
muncs omnibus obicclis aliatius potcnrix , vt vcrbi 
nracii colorcm refpcihi vifus , lonum rcfpctlu audittis , 
bonum rcfprcni volunt.itis , Sc lic dc sms , dici nbic- 
ftum rortnale eju» , ratirnes vcr6 patricularrs & fpc- 
cificas , qux ab illl potcntia cognofcuntnr , vocati 
obiectum fofinale tfnod. Qno antem fenfii id vtrum 
fic dicam Deo ducc 'T>i(pufstt«nt Phyfic* 6. a. num. 1 . 

Ajia diuio obiecti formalis t ft in obiccTum dttrilmtio- 
nu & «ttr.hktnm Pro cuius inttjligcntia obfcrua , in 
folis fcicntiis tf!'r cbiiftum aitniutionii , quia hoc cft, 
aJ cttius txactam & p; rfcclam cognitioncm cxterx co- 
gnitiones ordinantur : in potcntiis autcm nullius obic- 
€t\ cownitio pcndct pct fc a cogniri me omnium obie- 
clorum illius poccntix ; cr^o in illis rton datur vnum 
obiecrum , ad cuius coqnicionetn cxtera ordtnantur. 
Quia ver6icientix(tmc 3ggrcgarum ex pluribus aitibus 
lcicncificis incer fe ad aliquid vnum ordiruris(de quo 



I.Logica 

Secrionefequcnri fcrmo redibit 1 :d(6 in illis darurobfev 
cVum arcribuciuiris , iilud fcilict-c ad quod cxceta ordfi 
nairtur. Ohitdum itttribwwn eft qttod ordinatur pcr le ad 
artriburionis cognitioncm, vc verbi grarti , in Thcolo- 
gii obiectum artribunonis eft Deus Angtli vcr6 , 
pcccatum , gratia cxtcraqtte de quibus Theologia dif- 
putat, non nmt obicflum attnbnrionis , fcd attributun»; 
quia omnia ordinantttr ad ccgnirfonern perfecl am Dei. 

Nonnulli ccnfcnt .obiettum attnbutionis elfe obie- 
ctumprincipalc : qui ,fi vctint > obiecrum attriburionis 
dt bcrc eilc pt^cctiiTimum totius fcicnrii , faliuntur ; 
«uiaohiechrmortriburiomsMctaphyficx in mulrorum, 
fcnccntiicftr»/ vt fic.qirod tamcn non cft perfecrius 
Deo,quieft obtccium anriburum Metaphylicx in ca 
rciicencia;qi»xlicct foftcnon fitvcta, nort cameri fcfj-, 
cicur cx co capice , fed aliundtN Si vcr6 pcr obicctum 
principalcidcmintelligatur^acobieaum quod prind- '* 
paliccr intcndicurcoenofci a fcientia,verum eft ,obic- 
crum acrtibucicnis debcre elfe nbicdhnn principalc. 

Aduerte candcm ; non benc diuidiobicdhimadxijtu- 
r.nn in obirHtmniitrihutUnit , qufa obieftum artribucio- 
nfs efl folum vna pars obiech illius fcfcntix. fn quo non 
iacis confl-qtieriternon nemoloquitur , cam tradchs df- 
uifioncm , dutn cnim explicat obieclum atcriburionis, 
cftcir clft- illud ,ad quod cxcera illins fcicncix obfedta 
ordinancur ; qnibus vtrbts fupponic cllc i» ca fcfenci» 
alia obicdfa ( & quidcnt mcrito;;trgo fi funt alia , ipfum 
obieftuiu attributionis non ei it adxquatum , \t pcr fe 
ctmftai. 

SECTIO III. 

A qat vhkHo Jpecies fcientu vnitdfque furtt/ititr, 
<jr futlk enfit. 

SVBSECTIO t. 
k/Hie^tm fuppwmntw nd QutHitntm. 

ADucrte Priino,dupliciterretn aliquam poflc ab alii 
lpCL.hf.tr T > vcl aJ*<jH4ie , vcl inttUauaJe. TUnc ipr- 
c.riL.Miu -adaituaii .ib alii , quando ita illflm fefpicit,vt 
nihil aliud rcfpiciat neque ad cius variationem aJterius 
rei vaiiario fuluci.tr. /nadn^uau fpccificatur ab tliqub, 1 i 
quod ita ab eo accipit fuam clll n ti.tm , vt fimul c ciam 
eamaccipiat inordine adaliud ; ex cuius variationc tc 
ipfumv.iriccur.Excmplumfit in hominc,quifi compa- 
ittuf n fpcau corporis , fpecificatur ab illo inadxquate, 
qtua ctiam fpecjficatur ab anima , & ab vrifohe : vnde 
cciamfi mancac idcm corpus , fi tamcn auferatur anima/ 
non manet homo , tiuia ad dcftrnc)ioncfn alicuius rci 
fufficit vntim cx fpccificatiais fnadxquatii dcftm. Atfi 
idcm homo comparctur rcfpeciu corporis , animx , fic 
ynionis fimtil, adxquatc ab illis fpctificatut ; quia ita ab 
cis fuum cffl- accipic , vt cis immutaris , quantumvis cc- 
tcra varicnrur , permaneat idem htnno.Hxc pfx oculis 
habenda func pro Difpucarionibus feqticntibus. 

Aducrte k-amd6,qwando dicimus^ictura fpccificari ab 
obicc>o,non id ica e(It-intclligendum,vtobiechim intrin^ 
iccc&cflcnrialitef componat achim:achis enim eft rca- 
liccf Sc adxquatc; diftinchisab obiecio; actuceftin tneo 
ihtellcctu^>biechim vcr6 Romx v.g.vcl Conftanrinopo- 
li^cc.hon crgo obiechimeft pars intrinfcca ipfiutacTut 
fiuc cognfriotiis^olum etgointenditnusdicerc^ctui cflc 
idcnrincatum tk efTcnciilcm ordincm ad oblcctum , ncc 
polTe clfe fine illo. Q^iavcr6 refpeaus fxpe explicatur 
pcr tcmrinum Jdc6 idcm cftdiccrc , a&uth fpecincari ab 
obicclis,ac dicerc fpecificari a relpecru ad obieccum , qui 
refpectus intrinfecus eft adhii ,eriamii obieaum (it cx- 
trinlccum. 

Aduerte tcrti6 , aifu: non i folis obieois fpecificari 
fed alfquando ctiam a principiisdiuerfis , a qtiibus pro- 
cedunr. Vnde vifio albcdinis facta ab hoinine , di- 
«crfa cft fn fpccie a vifione ciufdcm facla i lconc» 
Sed de hac diuetiitatc non agimus in prxicnriiqiua com- 



Digitized by Go 



De obie&o & Scientia, &c Sedt. III. 47 



lcientias omncs in ordine ad folos homincs , v. g. rtmlmio in Theologii, cangitur per ipfos acriis » 

quiomncs funt eiufdcm fpccicuSpecificancur etiam acrus nam reuclariones cognofcunrur , & eis , quta taks func» 

cx inodo cendendi. Sic apprchcnfio diffcrt valdc a iudi- aflcnrimuncrgo iam ca racio/«i auk atdngitur pcr adus, 

cio , criamli ad idcm obicctnm terminetur , & fimilitcr ergo cft id quod attingitur : malc ergo a tc ea Cribilitas, 

rxmiilx ab aflenfu conclu/ionis,odium ab amore , &c. (cu ratio fu> f*k , condiftinguitur ab obiecto fbrnuli 



17 



18 



P" 

E : h ,c r diuerfius per feyertiner ad (cienriam , vc ex di- 
ccndis infra clatius conftabic. 

SVBSECTIO IL 

Exflictum tbitHum fftcifctttimmt fcit/ttid. 

COntmbriccnfes apud Hurtado Diffta. i . Meraphy- 
ticcsyftfl.1. vidcntur docere, obiccrnm formalc di- 
ftinguens vnam fcienriam totalem ab alreri, efle (dbUi- 
utem ipfitm obie&i ; obiecrum ver6 diftingucns vr.utn 
habitum ab alio intra ipfam fcientiam , etfe media pcr 
eux in fingulJs demonftrationibus cognofcimus conclu- 
fionem. Concra hanc opinkmem fusc ibi Hurtado : ego 
breuiter fic eam rciicio. 

Prira6 , Quia minits confequcnter loquunrur. Sicut 
enim obie&um totale habet fcibilitatem ,iu quodiibet 
paniale habet ftiam (dbiUutcm : ficut rcfpe&u poten- 
t i x vifiux v. g. datur vifibilius , ita refpecru ulis acrus 
in particuIari,quo videoalbcdinem/larurtalisvifibilitas 
albcdinis, fine qui talis acrttsin fpecie non pofler efle , 
eciamfi poffet eflc aUus actus dilhndtus eiufdem potcn- 
rix , ille fcilicet qui ad alios colores terminatur : ergo 
malc ponunt pro diftinchuo torius (dcnrix fcibilita- 
tem, & id ncgantpro diftin&uo habituum partialium 
thcerlc. 

Secundd ijdem rcijduntunQuia obicctum fciencix to- 
talis non eft aliud , quam obicdtum omnium actuum il- 
lius fciencix : ergo^i obicc» fooulia a&tuum ftmr media, 
obic&um toule crunt omnia ca mcdia , fimul tumpta * 
vel, fi obiecrum toule eft (dbilitas, obie&a parricularia 
erunt hxc & illa fcibilicas in parriculari, Ncc poteft effe 
vna fcibilicas pro obic&o cotali , fi habitus fdentix ha- 
beanc diueria media;quia fciencia eft aggregatum quod- 
dam ex omnibus habicibus pcopriis. 

Terti6, eos fic iropugno, Quia illa fcibilius eft deno- 
minatioproueniens ab ipfis actibus , ficur vifibilicas eft 
denonrinario prouenicns a vifione poulbili dc illo obic- 
£to : ergo ficuc malc dicerecur ,itUe ctltr tH AitQmn pt- 
ttutU, jui* h*k<t vifibiiitttttm; id cnim cfler idem, ac di- 
ccrc, idth tft vtfibilt <ptU tft vtftHltfea q*** ftttft vidtti, 
quod eft dicerc idem pcr idem : iu fimUirermale dicct , 
qui idc6 dicit hxc efleobiccu talis fcientix, quia habent 
lcibilitatem in ordinc ad illam , id enim ibnat , tdte funt 
eiut}*, mut pojfunt feiri ,ftm mutptffunttfft ibitQtt hmut 
fcitntut; quod procul dubio,quianimis verum cft , fere 
& ftiiltum, Sc nihil declarac, codcm modo cuilibet par- 
riali obie&o applicari poteft. 

Hoc argumcnro reiicicur alia eorundem Conhnbri- 
cenfium docrrina apud eundem Hurcadum ftH. 7. vbi 
vidcntur diftingtiere obie&um fonnale/it qnt, & obie- 
chim rormale tmt 1 hoc dicunc eflc ipfiun cnriurem obie- 
c>i ,vcrbignciiinMeuphyficiD»m.«/>/i &in pocen- 
rii vifiui, c»iet<m> luctm, Scc. formalc fub tjut dicunt e(Te 
(cibilicacem , vc in Theobgri rtutlMit ; vtfibiit in po- 
cenrii vifiul ,5ec. Sed harc docWna reiicitur tcrtio no- 
ftro argumcnto , quia hxc (cibilitas eft pun vox , qui 
nihtl explicacur , (cd rcddirur pro rarione eadem con- 
clufio. 

Dices , Cur crgo magis color & lux poluinr videri , 
quam color & lux , nifi quia habent vitibiUtatem ettn- 
dem ? Egregia principij pctirio : ego i te pero hoc ipdtm 
cur habcanr vifibiliucem candem , quia de hoc cft tou 
difficultas. Si dicas, id habent ex fc &c ex fui naturi, Fa- 
teor ; (cd fi ad naruram corum recurris,quid facit vifibi- 
licas eadera? Vnde , quando intcriogabcris , cur potius 
lux flc color videantur , quam lux & calor ; rcfpondeas, 
quia id habent ex nacurifui, ck rclinque illudde eidcm 
lcibiliute ; quiaadhuc datiillidebes tandem rccurrcrc 
ad nacuramillomm obie&orum. 

Secundo hacc doAriot rciicicur , quia illa (cibilicn*, 



qtted. Confinnacur : Siilla firibiUus non accingicur pcr 
»&a$jnon poccft eiTc ubxftum , quia obiecbim eft quod 
aftui obiicicur : ncc poccft ide6 vocari obiedum , quia 
(ic condicio ex prtc pocentiz , in hoc enim fenfii (pecics 
impcelTa , 8c mulca alia deb renr vocari obie&um fbr- 
malc ,quia funt condirio cx parcc potencix : fi vero cft ' 9 
aliquid quod cx parce obiccri cognofcatur 8c Ungatur , 
malc condiftinguirur ab ipfo obicdto quod cognofcitur ; 
nihil cnimaliud eft ea fcibilicas,quam ip(a cnthas obie- 
Cn denorninata cxcrintece r.b ipsifcienni,pir quam co- 
gnofcitur.vt intercioargumcnco oftendh Hu ergo ter- 
minis rcicftis, facilius rcm cxpUco. 

Qjtacuor enumcraui fupra fpccics obiccii, duas obicfH 
formalMuas obiccii materialis ; iuxuquas func quacuor 
conclufiones. 

Pmma conclvsio. Sciencia fpecificacor ab obicOo 
formali attriburionis (olum inadzquate. Duo alTrro in 
hacconclufione : alterum,(becificari (cicntiam ab obie- 
€to attribucionis alcerum, (pccificari cancum inadxqua* 
cc. Primapars facile probati r ex dicVs , quia fcienria di« 
cic refpccium eflenrialem ad obiccfem actnbutionis , v« 
ad (uum tcrminum rbrmalcm & prin.urium : fcd atl H 
fpccificacur ( vc dixinum. n ) ab obicOo fcti ccnnino , 
ad quemdicicordinem cflenrialcm ; ergo & fchnciafpe- 
cificacurab obicdo atiribucionis. 

Dices , Non omnes acbis fcientix dicunt ordinem ad 
(blum obicdum arcributionis, quia non foluin iUud ro- 
gnofcirur pcr adtus fcicntix ; crgo fciencia, qux conftas 
omnibus illis a£bbus , non fpecificatur ab obiccto actti- 
bucionis. Hxc obiedio probac (ccundam parccm mcs 
conclufionis, fcUicet, (cienciam (pecificari cciam ab alits 
obicdtis^uiadancur in fcictii alia obiecJa,qitxab ca co- 
gnofcancur;hocamemeftfpecincarifomm inadxqiac6 
ab obie&oactribucioni$,vc in conclufione conccndo. 

Secvmda conclvsio , ■■]. 'x trt cxpUcacio fcamdat 
partis in prxcedcnci comencx : Eti^-p Ipccincatur fcitn- 
tia ab obiccto formaU atrributo. Piobatur obicctione 
f :ta concra primam condufionem : quia fciencia non 
folum cognofcit & rcfnicit obicctum actnbftionS, (ed 
eciam illud quod ei artriouicur^d eft Jbrmalc artribunnn; 
ergo etiam fpccificatur ab obicfl» formali non accribu- 
rionis, fcd accribuco. 

Obiicies concra has duas conduliones : Dummod6 
obiecrum actributionu idcm (it,etum(i obicdaattri- 
buta fint diuerfa , (cientia umen mai.cc t adem in fpccie; 
ergo i folo obieQo attribucionis (pecificanuj adxqua- 
ce. DupUcicer poccft occum W ic obiccbonnVcl hegan<< 
do antecedens ; quia (i ( vt infra dicam } ectam ab ooie« 
do maceriaU fcicncta fpecificacur,i rnrciori id vehim eric 
in obic&o fomuli.criimfi non fit arrribucionis. Ncc ne- 
gare vllus poceft , fucuros diuerfbstjecie acrus in duabua 
(cienriis habencibus diuerfa obiccta anribuu , eriamft 
obicctum atcributionis idcm (it : altus chim , qui verta- 
rentur circa illa obie&a accribura diuerfahucr fe , ne- 
ceflart6 fiitun eranc diuerfi proptcr fuorum obic£torum 
fotmalium ditierficarem. Secund6 refpondeo , rcpugna- 
re , in duabus fcientiis elTe idem obiccrum attribudonis« 
& non efle eadem obieda attribuu : quia cum fcicntia 
neceflari6 agat de omnibus obieclbs , quorum cognirjo 
deferuic ad obiecri arcribucionis noririam , inde ftc , vc , 
ii hoc (ic idcm in vtraquc fcienria , & obic&i actributi 
debeanc criam ad vnam eandemque fcienciara pcnine- 
re , qux de omnibus (Ui s obiecris arcsibutis tn ordine a A 
illud vnicum attributionis agit;quia ea omnia ordinan- 
rur ad noririam illius obicdi.Sed dc hoc fulfius paul6 in- 
feriis. 

Tcrcii concluiio. Sdencia fpecihcatttr etiam ab obie- 
Qo maceriali proximo. Probacio hutus condufionis 
propric adlibros de Anima pertinet; in pcxtentt tatnen 
breuicet hac rationc (uadetur.Acjhts cfTcntiaUtes re(picic 

futtra 



Digitized by Google 



48 



Difputatio I. Logica. 



futtm obieelummaceriale proximtim,elc&io verbi gratia 
eflcntialiter refpicit mcdia ; alfefus conclufionis clfen- 
tialicer refpicit obicdhimeiufdem conclufionis, ica vt fal- 
tcm numcro mutctur athts pro mutatione obiedri matc- 
rialis proximi ( de quo nullus dubitat : ) Atqui refprctus 
& ordo eifentialis ad res fpecie diucrfas , iiecelfario fu- 
turus eft diuerfus ; quia diueriitas ( qux eft genus quod- 
dam mali oritur cx quocumque dcfcctti : qttamobrtm , 
etiamfi in homine anima eflcc ciufdem fpeciei cum alio, 
fi camm corpus eflcc diuetfum , abfolutc homo clfct di- 
ucrfus fpccic ; ctgo ctiamfi obiecrum form.tlc acruum 
idem lit, fi tamcn obicehtm materiale proximum lit di- 
uerfiim, a&us abfolurc diuerfus crir. 

Qvarta conclvsio. Ab obkdio meteriali remoto 
millomodo fpecificaturfcienria. Ha*c probatuc facilc ; 
qma ohiccttim matenalc remotum nulio modo in Cc ar- 
tingitur a lcicntia » fed dicitur arringi proptcr aliquod 
actidens illi inha?rens,vt in vifionc albedinis, parics nul- 
lo modo in fe vidctur : ob quam rationcm vifio albedi- 
niscft cadcm fpecic & numero, fiuc caalbcdo fit in pa- 
pyro, fiue in homine , fiue in alio diuerfo fubiedco ; quia 
ea obiccta rcmora pcr accidcns omnino fc habcnt ad vi- 
fionctn ; ergo fimilitcr ncquc fcicntia fpecificabicur a fuo 
obicdto matcriali rcmoto. 

Ex dicris infcresjcienti.tm fpecificari adiquatc cx tri- 
bui obieccis,& cx formali atiriburionis,& cx formali at- 
tributo , & ex matcriali proximo ; c quolibct vcro lcor- 
fim fpccificarifbluminadiqiiatc. 

Obiicics , Stat optime , duai fcientias habcre eadem 
omnino obiccto , & t.imen modum tendcndi ad ilta cife 
diuerliim , vc! quia vna ttndirprobabiliuT , alialckn- 
rificc vcl cx alio capitr ; erguadxquac tni (pecifitatiuum 
fcientia; non funt folaobiccta cniimtrata, kd etiam mo- 
dus ea eognofcendi. > 

Refpondcret (bt te aliquisjion polfc dnos fyllogifinos, 
altcram euidentem , altcnim probabilcm , niti omnino 
eifJemprincipii» ; quia fyllogiimus cuidcns nicitur pro- 
pofitionibus pcr fc notis , probabilis vcr6 lolum appa- 
rentibus ; ergo non polTunt illi duo fyllogiftni diffcrrc 
x i pcnes (olum modum tcndendi. Scd contra , quia dc co- 
dcm obietto po(TuntclTcduicognitiones,vna proba- 
bilis ,altcracuidens : pone ergo in eadem forma fyllo- 
gilm^duas cogniriones ptobabiles , & duas cuidentcs 
dc codem obicdco , procut dubio infcrctur confequcns 
dc ccdem obiedto idem in vtroque.nifi quod in vno crir 
probabilc ,inaltcro euidens:crgopoff.inr clfeduofyl- 
logifini dc eodcm cmnino obiccto , vnus tamcn pro- 
babilis,alKrvcro euidcns ; crgo cx hac parrc poflcr olfe 
diuerfitas in fcientiis cx folo moio tenJenii, ctiamfi 
obicdta clTcnt cadcm. Vrgco cuidintcr impugnationcm, 
& argtiincntum fiipta f.tchim ; quia dc crfJem omnino 
obio&is agit Mctaphyfica, dcquibusomucs alia-fcicn- 
f iar, ( eo enitn iplo qu6d Mcraphvfica confiJerar ratio- 
nan cntis,tangitctiamex partc ofuedci differcnciasom- 
nes cnris vfqiicad vltimam indiuiduationtm, & quidcm 
tam clarc vnam ac altcram, vt oftcndcmus infia,dum 
prxcifiones obitctiuas rciicicmus Difp. f. ,< mtm.it, ) 
ergo Mctaphyfica habct idem omnino obk&um qnoJ 
alix fcicntkt; harcnim non poliiint habcrc nili diffc- 
renrias cffentiales cntis.qvas, vt dixi , criam tangit Mc- 
faphyfica. Confirnutur vltcrius : cognitio, qfadtco,/'*- 
trut ett ktrno , habcc omnino idem obicdhim cum hac, 
* I qua dico, Petrui efi .nimal rationale , & tamcn illa: fi ;nt 
frrrerfe valdc diitcria: ex maiori & minori claricite,& 
ex hac pavtc fiimccrcnr ad conftiruendas JiuerAs kien- 
rias. IJcm poTct in multisaliis cxcmplisapcrtcoftcndi, 
fedhrcfwfficiant. 

PropterhscacTdo ovivta« covcivsiowem iuxra 
d-tta $t(t. i . mttbili j . fcicnria: vltra fp"cificationcm, 
quam habentcx part:- obiccli , fpccificanrtir ctiam cx 
modo tenderidi circa idcm obicdhim.non quidem quod 
vna ptobabiliter , altera cuidentei tendat:nam licct 
duac cogniriones intcr fc cx probabilitare & aridcnria 
difFerant , ( vt pau!6 anrc- oftenfum cft ) iUx tamcn dax 
rion pertinent ad diucrfas fcicnrias , (cJ ad eandcmiquia 



cognirio ptobabilis pcr (c non facit fikntiam. Vnde I 
pcrrinet vcl rcducitur ad fcientiam.dc bt t ad cam rcduct, 
in qua de ca veriratc cuidens & ccrta habctur cognitio Jn 
fcicntiis crgo non potcft dcfumi diucrfitas cx ptobabill^ 
tate , vcl cx cuidentii , fcd cx maiori minorive clarira» 
te circa idem obicdhrm , vcl quod ab vna confideratut 
fccundum vnam formalitatem , ( prout dtct folct J ab 
alia iccimdtim alteram ; vt cxemplo Mctaphyfici , & 
aliarum lcicntiarum pau!6 antcprobaui. Specincatio cr- 
gofcicntix , fi cx parte obiedh loquamur, adxquatc fu- 
mitur a tribus obicdis, matcriali proximo,formali attri- 
butionis , 8c fonnali attributo , vt intuli cx qtiarta Con- > 
clufionc:fi vero dc (pecificatione abloluta; (ciftiar.prouc 
ad homines fpcclat, loquamur, Sc ab obicctu, & a modo 
tcndendi in illud atlaiquatc fpccificantur. 

SVBSECTIO. III. 
An «fatltfcieHtumm dift,*gmw*r per tbfttAUitmtm 

i WWM. 



QEftionem hanc coanimoattingo,vt aliquomm pu- 
ras voccs Sc tcrminos , quibus totam ftrcPhiloIb- 
phiam obrcncbrant.expliccm, cVcanquam imuiles ad 
pnfcntem difficultatem rciiciam :DequidifEcultatc cx 
profclfoHurtadus£>//^«/«r. i. Metaphyfices,yfff.6. 

Abftra&io intelledhialis , dc qul in pralenri ( fiue fic 
obiectiua , vt aliqui volunt , fiuc folum fonnaUs , vt nos 
infra oftendcmds) triplex aflignatur a Thomiftis ; vcl 
*bi»d,i,id*ationtTiox\ tamena lcnfibilimateria;vrquan- 
doabllraho hominan a Pctro & Paulo,quia homo pcr 
fe eft Uniibilis, aon abltrahirur runc i matcria fcnfibili, 
lkcr (ic ab indiuiduo. Alia cft, quando abftrahirur * nut- 
tmkfenfibili, mn vai i mtterut intelligihili ; vt cum con- 
cipio ip&m matcriam fccundumfe.abftraho amatctii 
fcnlibili,quia illa tcaindumlc non cft knfibilis ; non 
tamtn abftraho a matcria , quia ipfa cft materia. Tertia, 
quando abftraho M> nnni nuttmk ftnfthUi,& we//»|ifc/i, 
coneipio v. g.ens.fubfTantiam vt fic, &c. quznullo mo- 
do funt materialia, Harc illli. 

Scd antequam vcniamus adcorollaria iptbrum , non 
polliini non obfcruare, quam impropric dicanr , quando 
abftrahirur ab indiuiduo , non abftrahi a fcnfibili ma- 
tcria. Rogoenim hos Auftorcs, vbi pocucrunt fcntire Z ^ 
matcriamin commttni, vclicolorem, vcl hominemin 
communi ; crgo triarn res materialis abftrada ab indiui- 
doarione,non mancc fcnfibilis , criamfi maneac cognof- 
cibilis ab inrelleChi, qtt6d longcaliud cft : tnalccrgodi- 
cunr, quandoabftralntur ab indiuidtutione^ion abilra- 
hi a mattria fenfibili. Scd quid indc infcrant, videamus. 

Iuxta hanc panitioncm abftraccionis ,tres aflignan- 
turab eis fcientix: Mttttfhyfxctt , tanquam abftrahtns 
ab omni matcria, quia de cntc vt fic, & rtbusipirituali- 
bus agit. Phyfctt , tanquam abftrahens ab indiuiduis , 
non aurcm a rebtts fcnfibilibus fccundiim fc ; agit eiiim 
dchominc^le animalibus , dc ccelo ,&c.Tcrtia M*the- 
matic», qai confidc tat quidon rcs matcrialcs , nuineros 
figuras,&c. (cd non curardecoloribus.quibtis haefigu- 
ra: fcnlibiles fint. AJ hancMathcmaticamrcducit non- 
ntilhis Mujicam. -non vidco tamenquomodo Mufica, 
conlidcrans fimos, abftrahat afcnfibiliutiteria, pcrinde 
ac fi dicerer, fcicnriam agenrem de coloribus abftrahcre 
l fcnlibili matcrii. Mcliuscrgoadmixtamcx Phyfici 
proprcr fonum knfibilcm , & ex Mathematka propter 
numtrum &concencumdebcrecreduci,fcd iam non cft 
crmpus agcndi dc cancu. 

Oftendo autem malc diuidi lcicntias per hanc abftra- 
dhoncm, quia in abftracTionc tri < ffc polfunt ,& aftns 
ipfe intellcclus abftrahcns , & obicaum ipfum abftra- ^ 
Ccum , &dcnominatio quzdam rationis proueniens ab 
ar!hiin obieclum ipfiim. Q^p' pofito fic argumentor : 
t^mndo dicis , fcicnrias diftingui per abftraclioncm a 
matcria, vcl loqueris de ipfis a£hbusabftrahcnribus ; & 
runc idcm eft dicere , aSttt fcientu , ptnfcitntitt ailualit 
(quodidcm cft ) iiSlmgtiititrpT «bfi, alUanttr. form*'tvi, 
ac dicerc , mSm fcknti* d,fttiijtmntHr ptr fe ipfit ; qi;od 



Digitized by Google 



De obie&o Logica Se£t III. 49 

„ «pndcm veriflimtim eft , nihil tamcn hoc rnodo dccla- (pu.it , cam denominat vcl obiecVmn materiale vcl for* 

ratur.nihil in re dicitur , fed pixcisc nouis terminis uialc ; liaitvilio non fcrtur ad albtdinem vt vifara , Ced 

ob&tmntUI quxftiotHS , vt pau.6antt dixi in prxfcnti ad cain in fc ; dcnominat autcm Ulam vifam ; crgo 

ficri. Si v£i6 loquanturdc abftracVione ex patTc obiceVi, ctiamfi omnes acVus fcientianim cflcnt abllracVioncs, 

& d.- obiccVj abftracto , vcrum qnidcm cft , fcieutiam & pcr cas conftitucreiur ob)ccVum fbtmalc , adhuc ncn 
fpccificai i a fuis obiccVis , ( fed ad hoc qiiid eft 



ncceiTum 

recti.Kr. aJ hos tcrminos con f u(os? / fcd dL"crc clarc 
(cicntias fpccificaria fuis oiriccVis ,provt ego olU-ndi 
Subfcd.ont i.T^ndemfiloquanrurdccntcrationis fiue 
dcnomiii uitoc illa abftratVi , in primis ti lit Jcnominx- 
tio extnukca, non diftinguhur ab ipsaabftratVionc for- 



»7 



feqticrctur, obkcVum fcientix cife eas abftracViones , fcd, 
vt iiimmum a (dentiis tribui , & qttali cauliiri illas ab- 
ftractiones in obiecVo , quod longc aliud eft. Tandcm 
addo,objccVum rormalc non conftitui |in ratione ralis 
perabftraclionem a matcria ,fed pcr hoc , qit6d in fc & 
pcr ie ametur vcl cognofcatur , quod patct : quia intcr 
mati , fai ?.b acVu ipfo ,dcqtio iam dicVtim eft. Si ver6 objecVa fpiritualiapotcfteflc matcriale & formale, cum 
dicant eflc cns rigorofjm rationis , primo malc dictint, tatncnomnia abfttahant a materii. Nunquid quando 
quia,vtoftendam DiffutM. 1 i. jimw.i r. hxdcnomina- Angelus pcr acVtim charitatis Dcum amat proptet fe, 
tioncs abftracVi cogniti , & itmiles.non funt cntia ra- abftrahir tunca materia > quando autem Deumainatvt 
tiotm. Sccund6 , quia ctli lint , non conlideranttir re- bonum libi aeVu concupifccntix , tunc non abftrahit a 
flexcafcientiis.&confcqucnternonpoiTuntfpccificarc matcrii > Vel quotuodo magis abftrahitur a materia, 
fciantias : nam Mathcmarica non curat entia rationis, quando cbrictas amaturpropier fe , quam quando pro- 
neque r. fiecVit fupra cas dcnominationcs , fed direcVc prt-r luxuriam ? Falfa ergo cft minor illius fyllogiirai ; & 
conliderat fuos numcros , &figuras. Similitcr Phylica adhucconcclla nihil euincit. 

confidcratcorpus ,non cngitando dc ficVionibus , vcl Scd vrgcbis , Materialitas obiecVi officit fcicntix; 
dc abftracVionibus : &dc fola Losrici dici polfet rtflexc crgo , vt cognofcatur.dcbet abftrahi a matcria. Con- JO 
cogitarcde his abftracVionibus,eo qu6d (vt dicam infri) tra prim6 , qttiacum nos non habeamus fcientiam , niii 
eft (cicntia rcfl: ta Itipra acVus aliarum (cirnriaruni , vc- de his qux per lcnfus pcrcipiiuitur , tantum abcft vt ma- 
rum non cas confiderat vt cntia rationis v*crgo per tcrialitas noccat fcicntix , vt potiiis nifi inditiidua matc- 
hancabftracboncm a materii non fpecificantur (dcn- rialia non cognofcantur pcr prxapuos & primos adus 
tiar. fcicntix ; ctfi poftta cliciantur & alTumanrur conclu- 

Sccundo eos impugno;quia de rebus Ipirirualibtis fioncs vniiierfalcs ad hoc vt comprchendantur omnia 
polfiint eflc diuerfx fcicntix , quia eiiam res fpirituales indiuidua : dein Je , (i loquuntur hi AucVotcs dc propril 

matcrialitatc obiccViui , hxc finc dubio non atif.rtur 
per abftracVioncm , quia fanpcr tcs cognita manct ma- 
tcrialis; &afrirmamiis clfc materialem ,& dematcria- 
litate vt tali habctur (cientia. Im6 nos non polTiimus 
etiam rcs fpirituales , tufi pcr limilitudinem ad materia- 
lcs cognofcere : iuuamur ergo , non^ver6 impcdirout 



funt capaccs tcrminandi diucrfas fcicntias , ficut & rcs 
matcrialcs : fcd ibinou porcft aflignari diftincVio carum 
icientiantm pcr abftracVionein a matetia,quia in hoc 
otntua obiccVa fpiritualia conucniunt ; ergo abfolute 
non ptoucnit diftincVio fcienriarum ab ei diucrlitate 
abftraeVionis. Confirmatur ; quta de Deo agunt dux 



laebtixdiuetfx,fcib"cctM:taphyfica &Thcologia,& per mateiialitatem obiecVi ad cognofcendum>Teni6, 
tamen hx dux fcientix non habent diucrfam abftra- illamctabftracVio , idcft acVus quo abftraho,eft acVus 



/cientix , & hon tcnninatur ad obiccVum iam abftra- 
cVum.fed illcmet abfttahit; ergo bcne polfitnt acVus 
fcicncixtcnninariadobiecViim non abftracVum. Tan- 
dcm , funditustotahxc docVrina eucrtetur ,dum oftcn- 
dam infra Difpm*sient c a nttm 1 5 .cx partc obiccVi nul- 
lam dari abftracViouem , & quamlibet cognitionem tan- 
gcrc ipliim formalifitmam rationem indiuidualcm^uam 
hi materialcm vocant ; abftracVionera vcr6 dblum cfle 



cHoncm a materia ; vtraque cnim ab iila abftraitit 
ergo. 

Hoc idem confirmatur a nonnullis , e6 quod fden- 
tiadc ccclononabftrahit ab indiuiduatione ,quia agit 
de his numtro ccr'is. Scd r'«t:c Thotniftx diccrcnt,cam 
fiientiam agere quidcm dc his numero ccclis, (ecundum 
tamni rationem commanem , dum i^it dc incorruptibi- 
litate , compolicione , &c. qux omnia abftrahiuit ab 

hocn-.imcfo ccel >:qu6iautcm fit vna velaltcra cogni- cognirioncin conf.ifam plurium non diftinguentcm iila 
tio dcindiuiduatione , vcrbi gratii quot lltit cceli,& intcrle: quiaqtiominus de abftracVionc , magis cft de 
quoraodointcrfc diftvrant , hoc non obftat quominus claritate; vndee6 petfccVior cft fcicntia,qu6min6s ab- 
» 18 perfceafcientiaabftrahatabindiuidjatione. Qnoddico ftrahit. Hi vcto fortc fcicntiam fme abftracVione nort 
dc coelo , dico dc fole: quia qttxdc co di(putantur, (imt admittunt , quia nohmt habere lcientiamnifi confufiuni 
communia aliis (otibus potfiNilibus. I.lcm cftdceclipfi &iplainconrulinncmdicuntdcfccuire ad (cienriam. In 
futuri ,&c. qux funt communia omnibus poflibilibus. rc id aliqui prxftant tot verbis obfcuris ,& inintelligi- 
Syllogifmos autcm purc patticulares , & cxpofitorios , bilibus fciaitiis fcrc omnibus tenebras oftundenrcs. Scd 
cjuos eriam pro fc a Jicrt Arg Jcns , & in qtrjbus nulla cft 
anftracVio a materii, diccnt Thomiftx non peninere 
ncr fe ad fcicntias , quia dc indiuiduis non datur fcicntia; 
fufriciant crgo pro impugnationc ,qttx nos contra hanc 
fentcntiamdiximus. 

Videamus autcm quid pro fc affvrant : & quidcm Ari- 
ftotclcm ,necdiuum Thomim vnq-jam id (omniafle, 
' bcnioftindit Hurtadoa $.101. A rationevef6 (icobii- 
ciunt : AcVus fpcdficatut non ab obiecVo raateriali , vt 



hxciam nobis pro explicarionc tcrrnin 

SVBSECTIO IV. 
fcitntut ftt fimpltx QmaUim. 

EXpIicato fdcntix fpccificatiuo, dc cius vnitate agen- j i 
itimcft.Thomiftxomnes mordicus tucntur , fcien- 
tiam efle (implicem qualitatem ; non qttia negant iu 
patct in vifione albcdinis , qux non fpccificatur a niuc fcicnrii multos dfc acVus diuctfos inter fc , fcd quia pu- 
vel charti in qui eftalbedo ; ergo ab obiecVo forraali: tant ,abdsomnibus acVibus vnicum tant6m nabitum 
fird obiecVum formalc dicit abftracVionem ; ergo ab prodtici , qui fic fadliras ad omnes acVus cius (cicntix; 
abftracVionc fpecificanrur fdcnrix. SubfccVione jprxcc- cutnquc hab itus abfolutc dicatur (cientia^tbfolute etiam 
dcnti oftcndi ,ab obiccVomatcriali rcmoto non ipeah- proptcr habitus fimplicitatem , fcienriam dicunt efle 
carifcientiam; & hoc (blum probant hi AucVores exem- (implicem. Hxcopinio probatur ,quia (aentia& habt- 
plo albedinis : potcfVautcra c(Tc obisttum matcrialc pro- tus funt idcm ; ergo li fcicntia eft vna , & habitus vnu9 
ximum , » quo tpecifi rcnrur ; vt ibi dixi , quo coauit ar- erit as non crit vna , fcd pltircs fdentix , tot fcilicet 
gumenti machina. Addidi ibi , cognitionem v«l amo- quot fuerunt habitus.provt dhtere Nominalcs. Con- 
remnon fcrri ad obi:cVum formalc vt talc;quia ,vtta- hrmatur : Ide6 mifcricordia , iuftiria ( & fic de alii» 
le , conftituitur per ipfiira acVum ; acVus autcm non fer- virtntibus ( cft vna virtus ,quia vn'is habitus ; ergo 
19 tur adfeipfumreflexc.amorergodirccVc fcttur ad cnri- vt fcientia fit vna,vnus tantum habitus iueidcboc 
utem obiccH in fe : ex modo autem quo illatn acVu» rc- tepcriri. 

R P. Rtdrn. dt Arriag*. E Sl 



Pigitized by Google 



Difputatio I. Logica. 



50 

Siveru illis obiirins , vnictim habirum cxtendi non rum objccforum , (quod Thorniftr non negant,nam 

polfe ad tot achts <tiuf rfos , quot funt in fricnria ; Re- qui difcit fcicntiam , non in omnibus atihbus tangit ve* 

fpondcbunt ,id falfiun elfc ,quando actus conucniunt ritaccm,& hoc folumprobaturobjedionefacla-.yaliud 

intcr ft : inohkcto/w-Mj/ifw, vt patct in habitu fidci vcr6 , illum cfTe erroncum & (cientificum refpecFii 

liipcrnaturalis , qui cuni lit vnus ,clicit tamcn diucrfos eiufdcmob|tcti ,quod nullo modo cx Thomiftica (cn- 

a&tts .vcibi gratia , quibuscrcdomyftcrium Trinitatis, tcntil lcquitur. Cum cnim dcfinitio & dcmonftratio 

fcquiblttlncarnationem.&quibusfiiturum ludicium, fint diftintfta obiecfta,malc infcrtur,*/? fcientificm i&e 

BCC. quUomnesillt actus idcm habcnt obiedhtm .for- k*titm ctrc* definititnem ,& errenem cina demenflrj- 

malc quo , fcilicct rcuclarioncm & veracitatem Dci; tienem; trgefcitntificm & crrentw circs idtm obieilum. 

ergpcornquclibet fcicntia tcndat ctiam ad omnia fua Malc crgocontra Thomiftas conclufcrunt .forrc quia 

obiefia fub vnica r.uione fonnali ,vcl quia omnia di- non aducrtcrintad objcclonim diftinclion.m ; f«l ad ha- 
cniic ordinCm ad objctftum attriburionis , vcl quia con- 
tJeniimt in cife f< ibili ab cafckntia ,( vc inqiurCiieta- 
nus 1 . ftw/e ,9. 1 Mrt. j . (ectitus ibi D.Thomam ) afilgna- 
ri tautum dcbet vniciis habitus in qualibct lcicntia, qui 



fit farilitas a 1 omnes lllius actus. 

Oppolttam fcntcntiam drfinJunromnes Scotiftj, & 
omucs in noftta Societatc , Sc mnlti alij , quos rcftrc & 
fcquiiur P.Suarcz Ditput. 44. Mttaphyjkt, ftil. 1 1. 
nnm.y">.& d Hurtadus Difputdt .\ , Mt.iphjfic*.fe(i.-i . 
doccntquc nullain fricntiam tot.ilem clfc iimpliccin 
qualituem , fed compolitam ex pluribus habiribus, 
ctiam Ipocte diucrfis. H uic omnino vcram puto , cam- 
queproboapriori ,qtiia h.ibitus clfcntialitcr fblum cft 
facilins ad adhw limilcs iis a quibus product is eft ; crgo 

fi in fcicntia funt plurcs a<£h»s Ipecic diucrii , necclfum infufis.fatcor vnicum habitum cxtendi adpluraobje 
cll jbcisplurtsliabit isfpccicdincribsgcnerari. Confi.- c"ramaterialia,&ad plurcs aihis diucrlos Ipericquia 
qucntia elt bona. Amcccdcns probaturprimocxpcricn- illi habittts fc habcnt vt potcntia- , ncc limitantnr cx 
tii : nam cx co quod quis fit farilis circa coe;nirioncm pane (ui principij , quod cft folus Dcus ; qui , ctttn cmi- 
tcrminorum , ex rcpcritionc a&uum circa illos , non ncnrcr conrincar omnium creaturarum pcrftdtioncs, 



bitus vnitarcm. 

SVBSECTIO Y. 
jirgumtnt* cemmri.t feluuntur. 

AD primum dc vnirate (cicntise refpondebo 5fc£- 
fctlienes. Ad confirm.uioncm dc mifcricordiJ 
& aliis virrutibus refpondco : li ftrmo ficde acqoifiris, 
falium circ,cas clTe fimpliccs qualitatcs; pro diuerfis 
enim difticiiltatibus , qua- in diucriisobjechs itlius vir- 
turisrcpcriuntur , diucr fos ccnfeo conilirucndos habt- 
rus partialcs , cx quibus virrus imcgra conflatur , dt 
quo fiifius Thcologi. Si vet6 fermo fit dc virrutibns 



reddecnt faciUscirca cognitionem equi ,vel lconis :eft 
enimhabicui quafi quoddam fimen , qnod nou alios 
producit fruAus.nili limilcs illis quomm fcir.cn cft, 
liticaquibus ifc j-roJuJtus. Scciuvio a polrcriori , quia 
niillus a<tus poceft dare frdlicatcm&inclinaticn. m ad 
objcclt)m,<Hi<)d ab ipfo adtu nullomodo cognollimr, 
ncqucpotcft producctc fiicilitatcm ,quam infcaliquo 
modo non pracomiinc.tc : f.icilicas auccm rirca vnum 
c-bjciflum , non cil ficilitas circa aliud diticrfiim: 
cV; hinc orrum rraxir comnnmis dcfinitiohabicus,lci- 
licet ejfe fit ilitatcm mdsthu fin.ilts iis kqutbm ejtpro- 
dttHm. \ 

Diccs , hoc argumfnto cuinci , primum habitum , fi 
rihil t i addatur prxtcr id qnod acccpir a primo aclu.non 
pollc inclftuirc m(i ad aitus fimilcs primis : nnn vcr6 
probari , tum 11 111 polfe inclinarc ad alios adusdiucr- 
los a primo , fiperlubfcqucntcs adtus ci addarur notuis 
modus, eri.unlt uon producamrnouus habitus , lcd ran- 
tum pcrficianir primus. S.d conrra.quia illc modus, 
qucm tti di ril pro.luci pci lccundos a<5lus , nccciniri6 eft 
futurus habittis pcrftcl.is datincbis a primo. Qwd fic 
probo,Primo , qnia illc modus clfirt facilitas ad achis 
ilmilts his a nnboi cft produftus ; crgo cllcr pcrfccbis 
habitns , &r cx alia partediucrfus a primo , qtiu incliiu- 
Rl ad diiurfosrtrhis ;ergoc(fcnt duo habitus ad dttos 
achtsdiueifos. Secuodo probo modtim furnrum 
habirum , qnia illa facilitas , quant diris modttin, eft in- 
dcpendcns a primo habitu , potuit cmm linc illo produ- 
ci &: confctuari , c.'1uqno prius tcmporcclicuiflcm illos 
aAus,qtiosdcfacto poftcrius clicui;crgo illa facilitas 
ncquircllc modus primi habictts.cum finc illo poflir 
conftTtiarijcrgocltram pcrfcclus habitus.ac primus, 
cum vrraquc facilitas fit interfc indcpendcns in fieri ,$c 
in confcru.-:ri 



potcft illi habitui communicare virturcm ad diutribs 3J 
actus , quod ficri ncquir ab aftu creato , proprcr ftum 
liniiraiinncm:&hinc conftat ,po(Te quidem habitum 
fidti infuli , t tiamfi (it vnicus , rfliccrc plurcs adhis di- 
ucrfos ; non vtr6 id polTc habitus naturalts, qui ab ipfis 
acfibus producunrur. 

Q»pd vcro vltimo loco abeis Au£foribus doceba- 
tur,omnia fcilictt objc&a alicuius fcientix fub vni- 
carationc fonnali attingi ,fallum omnino cft:ncqtie 
cnimedin omnibus objetfbs fcicntii aliqua formali- 
tas intrinfcca communis , qux (bla cogtiofcatur a fcicn- 
tia. Q2'a , licct omnia r bjc&a conucniant in ordine 
adobjctihim attributioms , valdt) tamen diffcrunt in- 
tcrle: vnuin cnim v.g.dicit ordincm cauCr, aliud or- 
dincmt(Fci2us,aliud partis ,eVc. qux diucrfiras ordi- 
ntim cogndci ncquir pcr vnicum habrtum. Adde , 
ctiamfi vrohjcdapcrtincanr ad candem (cienriam.rc- 
quiraturca objcchi diccrc ordincm ad idctn objccShtm 
attribucionis; non tamcnproptcrea acthis fcienria: con- 
fidcrarc quid lit illc ordo , vcl an repcriatur in objcdtis, 
lrd priribcconfidcrarcentiutes proprias objcdi , quae 
inachicxcrcitodicunt ordincm ad illud obje<ihiin,& 
conduanu ad cius notiriam ; vndc fcmper in eis confi- 
dcrattiraliqtiKl diucrfum. 

Obiicics contra noftram fententiam : Etiam habirus 
naruralispottft facilitare ad plurcs acfus diucrlbs , v.g. 
habitusficiliunsmcad crcdcudam vcracitatcm Pttri, 
mcfacilitatctiam ad credcndcmilli in omnibusfuisdi- 
chs, quantumuis diuerfis ; crgo , ctiamfi fcicntii fint 
habitusruturalcs.adhuc polfiinr pcr vnum habitum fa- 
cilitarc potcntiam ad plures actus diuerfbs. 

Hoc arguinenrum etiam prcmit aducrlarios : ipfi 36 
enim farcntur ,vnicum habitum finc addirione diucr- 
Ibrum inodonun non portc facilirare ad plures adhisdi- 



Aduei te , nonnullos rcccnriorcs voluilfc in hoc pun- uerfos , vt vidimus ; hoc autem argumcnrum fi quid pro 



ilo norarc Thomiftas , quafi non couicqucnter locutos, 
c6 qu6d ipli doccnt ,ciica idcm objtcfum non pollc 
vnicum habicum cllc crroncum Sc fcicnrificum : cuius 
conrrarium vidtrur fcqui,fi lcienria lit vnus habitus 
/implex : polfum cnim cgo acquircre lubitum fcicntifi- 
cum de dtfinitionc ,in Logica v. poftca circa demon- 
ftrationtm crrarc ; crgo iam idem habirtis ihclinans 
ad omncs eos ae>.is,erir crroneus & ftientificus. Scd 
hi Audorcs non aducrrcrunr , aliud elfc , cundem habi- 



bat,probat ctiam,cum habitum circa vcracirarcm Perri 
line noua additioneme facilitarc ad diuetfos atffus , vr- 
gercrgocriam aduerlarios. Parcr confcquentia;qitia iam 
iinc nou^ additionc vidctur potfc vnus habirus extendi 
ad plttres acfhis , quod ipfi negabant ; fi vcro ob cam ra- 
tionem ipfi dicant,cum habirum cgere nouo tnodu 
fupcraddito,impugnandi funt \t/*p , /t ; quia ille mo- 
dus fupetadditus crir pcrfcchis habitus diftin#us a 
primo.ac proindc hoc argumcnrum non mulrijm nos 



tutn ellc crroncum & frientificuiu , rcfpcciju diucrfo- vrgebit. Facilc cnim refpondeicm , egcrc nos diucrfi» 

habiti 



De obie&o & Scientia, &c. Se£t III. 51 



habitibusad credchdum diuccfis dittis Pctri; ficur ipfi 
dicunt egere nouismodis fupcradditis primo illi habi- 
tui ,quod valdc probabile puto: cxpericntia cnim do- 
cct.nosfxpc ellc focilcs ad crcdcndum Pctro in ali- 
quibusdiais,nontamcnin aliis. Verum quidcm cft, 
me aliqaando clfc facilem ad credcndum Pctro in om- 
nibus fuis didtis , quia iudico eum elle virum eximix 
fan&itatis , ncquc vnquam ptol.muum mcndacium ; 
quo cafu non cgeo nouo habito ad crcdcndum illi in 
hac vcl illamatcria ,quia eo ipfo quod pcrfuafus fum, 
illum nunqnam mcntiri , non habco nouam difficulta- 
tcm >im6potiusneceflitatusfum ad dandum illi aflcn- 
fum in omnibus fuis diciis : in fcicntiis autcm nullum 
eft obiedi Jm , ex cuius cognitione facilitctut quis circa 
omnia obiccia finc repcticionc nouorum actuum,qui 
nouos ctiam generant habitus, vt intucnti patcbit,& 
cxemplis fuprapofitis raanifcftc oftcnditur. 

Explicatur tamcn vlcerius : ad allinfum conclufionis 
dedudx cuidcntcr cx prxmiflls non rcquiniur nouus 
habitus diftincius ab habitibus pranniflarum , ( quod 
fufius infra oftcndam ; ) fed cx eo,quod Pcnus abfo- 
lutc in omnibus fuis dicris iit verax ; & ex co , qu6d di- 

„. I I ML.J .r._:i r. : ?i -. 



difficultates;fiue omnes conucniantii aliqui r.uiona 
communi , (iue nomvcniamas iam ad folutionem ptimx 
difficultatis dc vnitate fcicntix. t> 

SVBSECTIO VI. 
Vmi» fia 



CVm in qualibct fcientii multos habitus agnofce- H 
rcnt Nominalcs , idquc fcientix vniuti repugnare 
putaient , dixcrc tandcm ( vt ait Sotus apud P. Suarca 
lupra) totclfc fcientias ,quot funt limpticcs habitusi 
quia ncqucunt vnitatcm fcicnrix cum habituum auilri- 
plicationc componere. Eos ab hac calumnia vindicat 
Suou z fuprk : fcd calumnia cft dc fblo nominc , vnde 
non cft cur in ilia tcmpus teramus ; loqucnduin tamen 
nobis cft cumcommuni Philofqphonim , rcnuentium 
57 Explicatur tamcn vlcerius:ad artcnfum conclufionis vocare qucmlibct habicum abiolute fcienciam. Sci 

tantum pai tcm fcicntix. Contrario modo Bona-fpes 
tra£l.<). num.\ ;<S. loguitur , vbi ait , fpcctata Authori- 
tate Plulofophorum rccic dici,dari diuetfas , fcientias» 
ftando vcro rationc poflc dici omncs faccre vnam tota- 
cat hoc vcl illud , nccclfari6 fcquitur pcr cuidcntcm lcm , ficut ft.mdo rationc ,omncspartcsnuuiJi did pof- 
confcqucntiam.hocvclilludvcrumcllc. Ergocumego uint facerc vhutn rcgnum. Vcrum hoc totum ad qux- 
fim facilis ad crcdendum , illum abfolutc cflc vcraccm ftionem dc nominc pcrrinct , dummodo conccdatur , vt 
in omnibus fuis diciis , & ex alia partc audi?m ipfum 'P* c concedit, aliqtias intcr fc cllc indcpcndcntcs, vt 
hoc vcl illud alfcrcntcm , non cgeo nouo habitu ad Mcdicina cft indcpcndem ab Arithmctia & Thcologia 
prxbcndum illiaffcnfitm hlc &uunc;im6 ad hocne- vtcrgocominuniusfcicntixconncxionemoftcndamus. 
ccflitatus fum cx nrxmiflis , quarum vna eft cognita pcr Adfcrte , triplicitcr rctn aliquatn pollc dici vnani.Vcl 
Cmfus , altcra vcru eftcognitaper alia principia cxtrin- indinifibiliici.quia carct oranino partibus, vt Dtus, 
feca. Atvcro in fcicntiis nondanir vna prx-miflacom- Angclus ,aninu rationalis. ln hac acccptionc ccrtum 4 d 
munis pro omnibus conclufionibus , & altcra fcnlibus oinnino eft ,fcicnriam dici non poflc vnain : quia h con- 
nota ,cxquibusomncsconclu(iones fcientix dcducan- Ibu plnribui habitibus diuerfis inrcrfc,cam uon eflc 
tur. Sienimhoccfllt , libenriflimc conccdcrem , ioliim indititlibilcm nccclfitm eft;& in hoc fcnfu conuincit 
rcquiri rnicura habitum circa illam prxmiflam. Eft au- argumcntum fadhim pro Thomiftis , fcicntiam non poflb 
tpm fere fcmpcr pro quaUbct concluiione neeclfarium clle vnam , pofito quod nonfit/implcxqualitas. Im6 
aou^&diucrGsprxiTUlIasvel vnam faltcm alfuraerc, ncque in iplbrum Thomiftantm fcntentii ctiamcftvia 
proquibus & diuerfiis etiam habitus requiritur , ctfi inhoc iciifu ,tjuia laltem habctnouoi modos fupcrad- 
non requiraturproconclufionibuscxillisdeducris:crgo ditos ,vcl nouam intenfioncm. Alio modo res dfcituf 
abfolutcfcientiaindigct multls habitibu! , quidquid fic vna,quia licct-habcatpancs ,illa; tamcn intcr fc phy- 
de habitu , quo credo Pctri diclis. ficc vniuntur. Hoc modo dicitur homo vnus , etfi com- 

Velim tamen hicobflmcs pro complemento buius ponacur cx anima $c corporc : itcm aqua qux cft in va-> 
difficultatis , polle aliquando vninn habttum facilitare fc , dicitur vna, etfi coalcfcat ex phiribus panibus aqux; 
ad plures aclus diuerfos conuenientes intct fc in ca Jem quia tam in hominc quam in aqua pancs vniuntur pliy- 
rationcrbrmali,quandoincis adibus non cft diucrfa fiei inccr (e. In hac acccptione vnitatis fub litc adhuc 
dirfiadtas; vt in habitu iuftirix , qui facilitat ad vcn- cft , vtrumfvientialir vna,dcquo infrj. Tcniomodo ■ 
dcndum vinum iufto prctto , & ad vendcndum oleum, rcs dicitur vna magis latc , c6 quod paitcs , quibus con- 
j8 tritiCTim,&c.Quia licetaaus ifti , fcilicct vcnditiones, ft.:t , non funt vnitx intcrfc.fcd quali coaccniatx & 
fintdiuerfx in Ipccic pto diucrfitate rcnun qux vcn- coaJunatxad conftituendum totum , vt patct in accruo 
duntur ; cft camcn cadcm in omnibus difficultas ,qux lapidtim , in cxcrcitu , indomo,&c. qux omnix dicun- 
tantum coniiftitin non accipicndo plns fKicunix , quam tur vuum iu fuo «cncrc i ctiamfi partcs ,ex quibus com- 
valeat rcs vcndira. Eadcm autcm cft difficultas in non ponimtut , non vniantur intcr lc. Hispofitis. 

quatuoc nummis vlcra iuftum prctium pro Prinia conclufio. Etti non fit omnino improbabile, 

habitttseiufdcmlcicntixtotalis vniti iotcr fc , abfolut. 
ramcn omnisphyfica vnio inter illos rciicienda cft. Dc 
hac rc fittis fusc rcccntiores noiimilli ,qui tandcm con- 



vino ,qux in non eis accipiendis pro olco : quia cadcm 
eft res ,cui cedo in vtraque venJitionc , fcilicct num- 
miqui codem modoattcahiint,liuc dcntur pro vino, 



finc pro oleo vnde cadcm cft difficultas ad ccdtndum cis cludunt ; non elfe aliam rationem pro hac concluiione^ 
in hacmateril ,acin alia diuerfa. At fi loquaris dc cis nili quianonfunt multiplicandx entitates finc necef- 
obiedts qux diuci fam in fc habent difficultatcm, ctiamfi 



fint intra eandcm vinutcm , diucrfus habittis rcquiricur 
ad vnum objccbiin ab ci qux ad aliud : vcrbi gratia, 
in tempcrantia diuerfus habitus cft ncccflarius vt ab(b> 
ncam ab cfu pcrdicis ,quam vt abftineam a pane hor- 
deaceo , quia magis attrahit & rapit ad fc appetitum 
pcrdix ,quam panis hordcaccus: vnic pro diucrfitate 
difficultatum,diuerfi funt poncndi habitus ad cas vin 



fitatc: milla eftautcmncccflitasaJfttucndi hanc vmo- 
ncmhabiniuminterfcquia (ine illa vnionc xquc pcr- 
ficicnt uitclleclum, ac cum illa;tu>n eft crgo admic- 
tenda. 

Qu6d fi obiicias .gradusintenfioniseiufdem qualira- 
tis vniriintci fc ,etfi non videacui neccllaria illa vnio, 
finc illa cnim portunt pcificeic eodcm modo fubitctum; 
ergo ctiam vniuntur habitus ciufdcm fcicntix : Refpon- 



cendas. Cilm crgo in fcientia diucifa difficulias fit in dcnt.eos gradus effe homogcncos,ncquc pollc duos om- 
inalio , vtparctin Logica.inqua ninoliinilesin!eodem fubjei^o rcperiri,quin prxftcnt 



illiusobicctoac inalio , vtpatctin Logica,mqua ninoiiinite$in;eodem luoteoo rcperin,quin prxl 

diuerfa difficultas eft qux reperinir in terminis ab ca diucrfisefTtchis ^quiaaccidentiafblonumerodiftineia» 

qnx repcritur in definitione , diuifione & argumcnta- nonpolfunt fimul in codcm fubicfto rcptriri. Ex quo 

tionc ; ntfc folum diuci fa , fcd & difparata , vt cx fc pa- infcrunt , cos dcbt rc c(lc vnitos intcr ic , vt prxftenc 

tet. Itcmin Philolbphii diucrfa difficultas eft incogni- diuetfbscffccrus. Vetiim hi Auclorcs nequaquam cx- 

tione corporis ,ac in cognitione animx , vcl motu* , plicant.qucmcff^clumprxftciuilligradusviutiinrci.fe 41 

aut acbonis , &c. inde fit , vt in qualibct fcicntia diuerfi qucm non prxftarcnt (ine vnionc ; fortafli- , qiiia illurn 

conftittiendi fint habitus ,per quos diucriae vincantur noninueiictunt. Dcinde,duo accidenti^ folo mimcro 
R.P.R«bk.dtAm*i*. E * . diftinAa, 



Digitized by Google 



52 Difputatio I. Logica. 

diftinaa,nonpoflcc(reincodetnfubieao(in quo «a A"gelus cognofccns , vcrbi grarU , refl:xc aHquarii 

difficuttas ) fupponunt , non ptobant ; quod tamen vi- cogtutioncm ex attributis vnius fcientix , in ei cogno- 

dctmfalfum: quiagtadiu hoinogcitei,quauttunvisvni- icct quod fit obic&um attributionjs illius fcientix , 

ti , adhuc funt accidcntia folo humero diftincta ; & dux quia in ei cognokct otdincm , quein dicit naturi fui 

cognitioncs.vnade Petro,altcrade Ioanne,folo nu- adobjctbtm attriburionis. Qudd ft hic ordo aufcrrc- 

mero diftinguunttti , & tamcn mancnt funul in mtcHc- tut ab illi cognitione , mtitaretur rius clfentia , cifift- 

dta finc vnione ,ergo cx hoc capitc non infcrtur, gra- quc tunc diucrfa cognitio ab ci qux nttnc cft : licut , fi 44 

dus intenfionis vniendos ; crgocorum vnioponitur finc noncflet poffibilis albcdo.non cflct eadcm potcntia 

ncccflTuate.crgo pari rarionc cam tcncntur admittcre vifiuaqninunccft.quiaillidcficerctordoelfcniialisad 

inter habkus icicntix. Ob hoc argumcntum dixi , non albcdincm, qucm mod6 habet 5 dc quo mc vidc Difp** , 

eireomnin6 improbabilem cam vnioricm , quia ntilla ut .7 . Phyficarum , imm.to. 

apparct cfficax rarb qui impugnctur. Nihilominus, Patcr Lyncens lA.%.M*t«fh.trt£t.% mcdiamvidctuf 

vt dixi , ncgatiua pars a uobis defcndcnda eft, quia tencre viam ,nobiicuroenimratctur,omnin6debcrccuc 

communior in fcholis : quam probo I fimili , quia nul- aliquam conncxioncminrer ca obiccfci ob rationcs alla- 

lus dixit,calorem , frigus , & alias qualit.itcs , cx qui- tas. Addit prxrrrca nobifcum, in logka , & icicntiis 

bus conflatur uiut.is animalis , vniri intcr fe. Idcm eft pracbcis obicchim atti ibutionis omnino cilc cx natura 

de coloribus conftitucntibus vnam ptilchritudincm. rci , & non ad placitum ; iu fcientiis vcr6 fpcculatiuis, 

Ratio a priori cft , quia ca vnio folum poni polfct pro fuppofita ca conncxione iam dicU , docct a tolo plarito 

ialuandivnitarc (anitatis, vcl pulchritudinis : fcd hxc Phuofophorumpcndcrc. Ego tamcn non facilc capio, 

vnitas (aluaturoptimc finc clvnionc, vt in cxcrcmi ,& cur fi ex natiira rci eft conncxio huius cognitionis A , 

inciuitatc , qux dicuntut vnum , etiamfi ncquc militcs v.g.ad infcrcndam cognitioncm B,& non ad aliam , de- 

neque ciues vniantur intcr fe , quia ea vnitas non cft bcat dici , illam cligi voluntatic pro hac. Si nolint Phi- 

rigoroft,fed ordinis & aggrcgationis ; crgo ncquc in lofophiformarcvllam fcicntiam,haud dubic nou crit 

fcicntiiad faluandam cius vnitatcm poncnda eft vnio neccflirium illis vllum obieftum attriburionis, eligcre. 

rigorola habituum intcr ic. Confirmatur : lingere nouas Ncque co fcnfu locutus fum: At,fi icmcl icienriam 

rerumfpccics.qtwiPhilofophis agnitx non fucrunt, rormant , incipcrc dcbcnt abobicctis, qux iuuant ad 

non licct finc magno & vrgcnti fundamcnto crgo ne- aliud , vt in co fi fucrit vltimtim , fiftcre.Ncque vocan- 

que fingcre cam vnfoncm habituum mtct ic,qux nc- dumeftobicc*mmattributionisid,cuiusnotitianonfiip« 

que cflct vnio formz adfubiccrum , ( vnus enim habi- ponir aliam , fcd potius ordinatur ad iccundam aliam. 

tusnon eft forma , aut fubicctum altcrius ) ncquc cflct Etrcucraquoad hoc, 11011 utisfacit mihiontnino difpa- 

41 conrinuatiua.quiacft in cadcm partc fubicfti ; ncqtic ritas Lyncci inter obicchim attribtit ionis fcientix fpecu- 

cxtcnfiua , ob eandcm rationcm ; ncque intcnfiua , quia latiux , i: obiechtm practicx ; Nam ficut , qui intcndit, 

hxc fit perpartcsciufdcinqualitatis ; ctgo ca cllct noua v. g. calccosfaccrc , ca aflumit , qux cx natnra fiiaad 

vnio antca incognita , inucntiquc linc vllo prorsus fiin- eos facicndos fiint ncceflaria , tk vtilia , ita qai intendit 

perfc&am cognitioncm , alicuius obiecti , aifumit cas 



AdcxemplumdcvnionegraduumtntenfionisreJpon- cognitioncs,qu*adid fiintvtiles. 4/ 

dco , cos vniri inter fc , vcl qui* fimt omnin6fimilcs& Diccs:hocipfumcftlibcrum^uiapotcftpfxfigcrcprd 

homogcnri, &eoiplb ,qu6d fintfimul , vniuntur ficut fme libinon illamcogrurionc,fcdaliam.Sedcontra:quia 

dux <;iittx aqux. Vndc non licct infcrrc , criam colores eo cafu ctiam debcbit afliimere alia obieclaatrribuu,& 

diuctfos conftitucntcs vnatn imaginem , vcl duas do- racietaliamfcicntiaro.vtipoteftquis in logicaxfto ea fit 

mos conftirucntcs vnarn ciuitatem , dcberc intcr fc vni- pra<ftica,non intcndcrc faccrc dcinonftrationcm /ed prc- 

ri ; vcl , quia li fimt diuerfi , vnus tamcn pcndet ab alio, cisc dcfinitioncm, crgo non eft magis arbitrarium obie- 

fcilicet fccundus i primo , & tcrrius a fccundoAcquod &um at tri burionis in fcicntia fpeculariua,qu a in pracrica. 

non rcpcritur in habitibus fcicntix , idcoquc intcrillos Replicibis : ccgnitio v. g. raripnalitatis poteft difcr- 



agnofcimusvnioncm. uircad cognirioncmrifibilitatis.&cconttariohuiusco- 

Sccunda conclufio. Habitus cuiufcumquc lcicntix gnirioadillam, crgo non magis illaeftobicdhimattri- 

habcnt intcr le ab ipsi natura ordinem aliqucm 3c butionishiiius,quimccontrariohxc illius. Et eadem 

conncxioncm .rationc cuius vnam icicntiam dicuntur obicctio lubct locum in caufa & cfficlu , nam & cogni- 

conftitucte. Probatur a priori ; quia ncgari ncquit , «tio ignisiuuat adcognitionemfumi,& vicifllm cognitio 

aliquas cognitiones cx fc clfc vtilcs ad aliquas alias , & fumi ad cognirioncm ignis. Hancobict&oncm ego pne- 

non ad omnes : cognirio , vcibi gratia, animalis,vtiUs occupauinwn.44 &ci fusc latisrcci , vidc qux paulo in- 

eftad cognofcendum homincm.non vcr6 ad cogno- fcriusdicam. 

fircndum ignem , %-cl diuerios fiacrum afpcctus. Hxc Argumenta qtix adferuntut a ncotericis , ad pro- 

autcmmaior conneniointcr aliquas cognitioncs ,non bandum hanc conncxionem habittium elTc arbitra- 

eft voluntaria : quiaquantumuisvclit Philoiophus or- riam, carcnt dilficultatc ; qtiia fiipponunt , etiam de- 

4; dinarcadcogiiirioncm lunx cogiiitioncm pulicis.nc- ftructa poffibihtate obiccti attriburionis , non de- 

quaquam potcrit ca ituiari , vt dc fc patct ; crgo ncgari ftrticndam aliam cognitionem ob jcch* attriboti ; quod 

nequit , clfc cx naturi fui intcr plurcs cognitioitcs con- quidcm non probant ,fcd fuppontmt. Vnde qui taci- 

nexioncm- Similitcr ad cognitionem totius ordinattir iitate ab cis dicitur , ddcm a nobis negatur , ad quod 

cognitiopamum.Itcm.cognitiorationis fupcrioris ad ctiam moucmur argumcntis fiipri fadis. Ad exem- 46 

cognkioncm infcriorum , cognitio proprietarum ad plum vcr6 quod pro fe adferunt dc lapidibus , lignis, 

cognitioncmcircntixjcogiiirio vnius contrarij ad co- calcc,ficc. exquibus componitur domus ,cum tamen 

gmtioncm altcrius : quo icnlu dixit Ariltotclcs , con- intct fe omniaca nullum naturalem dicant ordinem, 

trariorum cfle candcm dnciplinam. Itcmi. Poftcrio- ac proindc etiamfi non cflet poflibilis lapis , adhuc 

tum , mp. 1 i . textu 4 1 . vnam dixit elte icienriam, <}** eflct poffibilc lignum;ad hoc inquam cxcmplum re- 



. , ^uiaimcfHt ex pr%mit cotnpammur , G" ipondeoPrim6 ,eo iolum probari,poflc conftitui to- 

p*rtc< jwit . *ta pofptjji&ts bttrum per fi. mm aliquod artificialc cx partibus inter ie non ordina- 

Ex quibns infcro , onmcs illas cogniriones , qux tis :quod Ucct vcrum lit , non tamencftconttanos ,qui 

intcr fc prxdiftam habucrint conncxionem tn ordine prxdithim oidincmcognitionumintet fc,noncxeoprx- 

ad aliquod objcchim attributionis , conftiruerc vnara cisc quod conftituant vnam fcicntiam , fcd aliundc pro- 

fcicntiam natut i fui , Sc non ex libcii Philofophorura bamus,vt patet ex w.4 1 .Rcfpondco fccund6^ptitndinem 

voluntatc , vt qiridam male dixcrunt. Ex quo vltcrius ad conftttuendam dorrtunt/jiixrepcritur in lapidibus, U- 

infcro , objcAum attributionis non clle ad placitum gnisAcxflc illis ctTcntialemmcque cnim poflunt homi- 

Philofbphomm ; qttia non eft ad corum placitum , or- nes qualibct ex rc domitm conftniere , verbi gratii cx 

diiwtrc cxtctas cognitioncs ad illud objcchun: quare aercaDtigne jquia illa aptitudo fundatur in denfirate 

Digitized by Google 



De obie&o &; Stfiefttiai &c. Se& I V. 



ant duntie lapidum & lignorum.qtix eft. inrnnfcca fic 
naturaiis hv f b us ac lignis.dcficit autcm acri&igni. 
Vndcfaiccm illaapritudo cft eflcnrialis , licct vna pars 
Don dicatordinemad aliam :ctgo non ftiic in potcfta- 
■ce Philofophorumin vnam coaccnure fcientiarn quat 
Ctimqticvcllcntcognitioncs,fcd hoc dcbuit fundariiu 
aptstudinc carum cognitiontiir. ; quod tu malc negas, 
eiiamli iHx cognitioncs cllciu uitCI le non connexx. 

ReccntiorcS alij adhuc acriccr inuthuimir in hartc 
noftram fcntcntiam i quia , inquiunt , nulliun prorfus 
fundaiiKntumcft, ad ain.rcndum,intcr lc diccrc ordi T 
ncm cdcntiilcm cognitioncs has\ nam ad altcram. Cur 
enftn, &tetagaateticm >nftratio,non poflct cllcdefi- 
*7 ftitio vcl diuifio?Vt cnim cgo poffim habcrc hunc atcum, 
ettimol dund.iur in rjn ? .ite , & irrtuiennle , omuino pcr 
■ccidens cft , mc p '1 Ii ;berc dcmonftrationcm de ho- 
mine. Sed hi Audcorcs non loquuntur confequcntcr ad 
fua principia : admirc mt cnim ipfi, caulas omnes phy- 
ficts dfccre ordinem eiU rttialcm ad fuos cfTcttus in par- 
rictilari.igncni vcrbigtatia ad fiios ralores quos potcft 
produccre,intc!lcftum ad.omncs acbis poflibilcs & fic 
dc cxtoris.Iam autcm in prxfcnriid ncgant de cognitio- 
nibus , in quibtis cadcm prorfus ell ratio : licut cnim ig- 
niscftprodncliituscaloris,& hoc non habet lapis ; ita 
dcmiitio.vcrbi gratia , de hominc , eft illatiua , & cau- 
fatiua fonnalitcr drmonftrationis dc hornine*,& hocnon 
habct dcfinirio dc murc vcl de aqtii , ncc cnim quxlibcr 
cognirio eft illariua cwulcumqucconcltiilonis • ficirt non 
quxlibet res eft produ£tiua erhcicntcr cuiiiicumque cffc- 
ctos • crgo non minus intrinfccuin & clTentialc crit co- 
gnitioni , habtrc virtutcm ad dcrcnnin.indum inrcllc- 
Stom , ad hanc conclulioncm , & elfc il latittam illius for - 
maiircr , quim fit elfentialc igni,habtre virtutcm ad 
producendum crficicntcr calorcm , vtl alium igncm. 
Nequc vidco ego quoad hoc drfforenci.im vllam intcr 
cauias efficicntcs & fbrmales ; ergo ficut in illis admit- 
ris refpecrumillumcircntialcm.ita dcbcs illum admit- 
tcrc&in hls, In illisvero admittcndum c(Ic,probabo 
fuse Diffutett.j. Phyfica iwn.it. quo relpondctur ar- 
gnmcnto oppofito , & confirmarur fimul noftra fcn- 



5? 

i crdtns 



Obiidcs contra totam hanc docUinam: quia pcr 
nos cognitio proprictatum ordinatur ad cognitionem 
clTennx , & e contrario cognitio clTcntix ad cogni- 
tioncm proprictatum , crgo cflcntia crit obicctum at- 
cributionis refpc&u proprictatum , & proprictarcs 
crunt obietfhim attributionis refpcctu eilcniix , quod 
videtur abfurdum ; prxtcrquam qtiod indc videtur 
infcrri , faltem inter hxc obie£ta potTe Philofophum cli- 
gcre pro obiecro attribntionis ,quod ipic volucrit. Hxc 
obieclio difficilis , cogit nos rcm hanc fullus cxplanarc. 
Diii crgo fupri ad obiccbnn attributionis non cllc at- 
tendendum ,an vnusvcl alteractus cius fcicntix dicat 
ordincmad illud obicdbim , fed an omncs cognitioncs, 
qux in fcicntii contincntur.ad illud ordinentur.Nam li- 
cet concing.it in vna fcientii aliquas cognitioncs fibi 
hioiccm defcruirc , non idco quxlibct illarum diccnda 
cftobiechim attributionis , quia cum hoc ftat,vtalij 

Slurimi illius lcientix acbis ad nullum cx his duobus or- 
incntur. Igirur attcntj confiderandum cft, quod fit 
objedhim vltimum, ad quod rcliqux omncs cognitiones 
ordinentur , & illud erit objecrutri attributionis : ficut 
cnimdidmus.ineleclione volunraris nccclTari6 deuc- 
niendum clle ad aliquod medium primum > quod ita 
fiipponatur ad qxtcra media , vt ad ipfum nullum allud 
przmittatur , ne detuf procelfus innnitus ; & c contra- 
4f rio.dcucnicndum etiam e(Tc ad aliquod vltimum.ita 
fiipponcnsteliqua,vt poftipfum hihil lcquatur : ita in 
cognitionibus dencnicndum eft neceiTario ad aliquam 
vlrimam,qux ita (upponat cxtcras ,vt iplaad nullam 
fiipponatur ; alioquin fcicntia carcrct tcrmhio. Illam 
ergovltimamdicimus terminarl ad obicclum attribu-- 
rionis ,-prxcedentcs vero ad obicdia attributa.vt dixit 
P. Vafqucz 1. u Difpm«t.%o.n*m.i%. hisvcrbis: jltepti 
vmtdi fciemU , qu ji ftcttndn cuulufa 
R. P. R«bic, dt Arri*i*. 



■ f nppe/Mt frim.tm , ttrfM ftcnx(Um , d? fic eedetn 
vjipu »a vutmat». dniu crgo quod vlthno loco 
fcicntia cognotcit pcrfcCte, illitd eft obicihtm attribu- 
tionis ,& quod non potcft ordinari ad cognirioncm al- 
terius obicdi inrra illam (cientiam. Quarc ad obiecbo- 
nem, couccdo pollc aliqua inuicem ordinari ,vnum ad 
aliud fccundum diucrlas cognitiones , verbi gratia ,10- 
gnitioncm iuipcrfe&am hominis ordiiuri ad cognirio- 
ncm rifibilitatis & aliarum pofltonum; cogniriones vero ■ 
omnium palTionum ad cognitioncm pcrfectam hominis: 
hominrm autem pcrfedc cognitura iam non ordinari ad 
cognitionetn paulonum , cum cas liipponac cognitas. 
Licct crgo in .cicntia Phyfici v.g.cognitio aliqua de ho- J* 
mine ( ponamus minc illuro eile obiccium attributioms.) 
ordincntr ad cognuioncs pafllonis , (cilicet intellccltis, 
adhtic tamcn ca cognitio prima dc homine tcrminatur 
ad obiecrum attributionis ,quta ea lccunda dc intelledut. 
& omncsalixordinanturadcxaclain hominis cognitio- 
nem ; hxc autcm rurfus non ordinaturad aliam inci 
fcicntia, 

£x his infero ( c*uod & Hunadus DiffumZ. Mcra- 
phyficcs $.;4 benc docuic contra rVlirandtilanum) non> 
clle fundamcntum ai componcndam vnam tcichtiaia 
ex omnibus. Probatur : quia cognitio dc Angclo , verbi 
gfat i , nullam liabct connexionem cum cognitione 
muris ; crgo hx dux cogniriones neaueunt componere 
vnam fcientiam dc quo puncio ad lolum modum lo- 
quendi peitinente , aliqua dixi fupra contra Bo- 
ham - fpem. 

Diccs, Ordiiuntur ornncs ad cognitionem cntis vl 
fic. Sed contra , quia cns vt fic, potius ordinarur ad co- 
gnitioncm cntitim particularium :cognitio« enim portisi 
( vt rcclc ibi idctn Htmadus , } ordinatur ad cognitio- 
ncm totius,non c concrarioi&ob eam rationem dixit 
ibidcm , cog-.iitioncm cntis vt fic , cile ex atttibutis in 
Mnphydca & in PhyficS.quia vtraquc cam ordinat 
ad cognicioncm fui obiedti actributionis , Phy llca vcrbl 
gratia ad cognitioncm hominis , Mctaphyfica ad cogni- 
tioncm Angcli , quia vtriufque obic&i eft pars, ens 
vcfic. 

Ex his conftat» quamlibet tcientiam totalem c(Te 
vnam (pecificc : quiaratio fcicntix totalis, vcrbi gratii 
Logicx auc Mctaphyficx , non cft prxdicabilis de plu- 
ribus Logicis fpccie diuerfis : licet enim fit communis 
ad Logicam Pctri » Ioannis , &c. illx tamen Logicx non 
dirferunt Ipccic , (cd numcro. R.iciunan vcro habitus 
Logicx vt fic ,cllc genus ad plures habitus Logicos .f i 
fpccic diucrfos : etfi cnim in quolibct habitu non repc- 
riatur rario fcicntix totalis , repcrimr tamen ratio habi- 
tus;qtiia noininc fcitmu abfolutc diclx , intclligimus 
omncs habitus fitnul iumptos diccntes inter fe ordincm 
a d vnum obiccjum attributionis : at nominc ti. ib> ru<, iu- 
telligimus qucmlibct habitum ctiam panUIcm.ficut 
nominc extrcitm intclligimus aggrcgatum plurium mi- 
litum fnb vno Ducc, nomine autcm tmltt , qucmlibel 
iTtilitcrn {corftnia 



SECTIO IV. 
t)e fcientiA fr»HicA & [fetuUtiitA, 
SVBSECTIO I. 



SCotus tpuft.e, . Prologi initio , Caprcoius q . 1 tintt^ 
Sorus Procemio Log jpud P.Suarez DiffutM.^i 
Metaphyficx,/r#.i^«Mun. xo.doccnt, praxim clfe - 
aclum altcrius potcntix ab Intellechi , naturalitcr po- 
fteriorcm intcllc&ione , hatum clici iuxta rcgulas ratio- 
nis. E quibus infcrunt^clus intclleclus non cllc pr.ixim, 
& confcqtftntcr/cicntiam, qux habct pro obic&o aftus 
intcllc-clus^nin ciTe pradicam.Ratio qua motientur , cftj 
quiaintcllccbis cxtenfionefic pra£ticus:at pcr acbis pro- 
prios non ext£dirur imcllc4bi$,etgo a&usintelle&is non 

E ^ fimt 



Digitized by Google 



54 Difputatio I/ Logica. 

{iint praxis. C^nntunt e * D. Thomi r. *..qutft\ j 7. ' (bm hucUectuales , vtfidci ,prudentix , &c.ergo actu* 

trt. t ,dd t ■ doccnrc , ptachcam fomi ab operc exwriqri. intellectus dici pofltint ptaxis. Quod autcm obiicitiir, 

Tandem,quia omnis acrus intellectus cft fpccuhtio, inteliectumextcnfionc hcri dcbcrt prauicum; vcl fine 

ergo nullus cft praxis ; pra^xis cnim fpccularioni oppo- ftmdamcnto dicitur a Scoto , vcl diccndum cft , ira cuc- 

nitur. ' Turc.quandointctlcctus cx vno acht proptio ad alium 

ji IdtmScotasalibiflocrt,ari cognitionem rractkam etiam propriitmcxtcnditiir. Iroo pcr actus aJiati.m po- 

"fefficere , vt ex illi pofTit fiqui opns , ctiarofi ohuctfin tenriatum proprie non cxtcnditur intcilcctus , q.tia non 

ipfius cognitionis factirrile non lit pcr ipfam rquare vw Cint cius actus ; ficut ncc pcrricitur , nifi propiiis 

' lionem Dci dicit eflc pracricam ; quia liccr Dcus, qui cft acribus. 

obicctum vifionis , factibilis non fit , cx illa tamcn vifio- Ncc D. Thomas pcr«p<« txttritu intcUcxit quod fo- 

' nc fcquiror amorDci. nat, alias ncc achis voluntatis cflcnt praxis : lolum crgo 

Grcgorins de Arimino^»</7 5 Prologiari i.dorer, intcllcxh obicctum .vrcondi&inguirutab acluquo co- 

obicchim notiti.r prafticx non exigtre.vt ficri poflica gnoicitur. Qnodautcm vltimo loeo obiicicbat Scotus, 

cocnofccnte , fcd fiifticeic fi a quolibct alio lit fa- lcflicct,omncsachJsintcllecliucficfpcculationcm,aper- 

ctibilc. tefalfum cft : quiacognitio ,qui Architccrus edocctur 

Rcccntiorcsnonnullicenfent.obicchimfcicnti.r pra- ad cfticicndam cathedram ,eft achu iiuclledus , & ta- 

cVc.r debcrc efle libcrum libcrtatc contrarictatis, ica vt mcnin omnium lcntcntia cft cognitio practica : ergo 

voluntas poffit crrarc circa illnd : vndc.vbi crror cft non omnis cft lpeculario ; alias fruftra ipicmct , & om- 

nttpo(Kbili s , cognitioncm practicam impofllbilem eflc ncs alij ,diuidcrcnt fcienti.is in practicas & fpeailati- 

opinantut. lllorum fundaincnta ad hoc vnum reducun- uas , fi nulla cognitio eflct pt attica , fcd omnis eflct fpc- 

tur ;quiacognitio practica eft dircctio voluntatis ; fcd culatiua. 

vbi non pot cft efTc error qni prxcaucatur , nec potcft Sedagc jidventm fit ,(tcfpondent nonnulli} adhuc 5f 

efle directio illum ptxcaucns ,crgo necicicntia pra- confxqucntia non cft bona ; quia potcft actus intclle- 

ctica. - ctus clfc fpcculacio fui obictti ,& praxis rcfpcclu achis 

Pro hac fcntcnrii nullum clle cx anriquis , fatentur rcflexi quo ipfc cognofcitur. Hxc folutio non placctjquia 

cius Auchucs , addunc tamcn ,eam infcrri cx antiqtto- citm Scotus dic* .omncm actum intcllechis cflc fpccu- 

mm dochina ; quia dum Caprcolus tjtuSl. 1. Prologi, lationcm , fi hoc fcmcl admittitur , rcctc infcrtur , nul- 

emcl.4 Grcgorius^*</?.vltimaPrologi,4rr.i.Soncinas6. lumclfc praxim :quia fi aliquis achis clfct praxis.crgo, 

Mctaf hyficxfiui'.! Sccx r.oib is M^lina cttust. 1 a> 1. 4. qui reflcclit fupra hunc , clfrt pracricus , ac proiudcuon 

Jifput.tt. t . Snarcz fnprii num.i^. & alij , exigunt ad omncs etfcnt Ipcculatio ; cuius coiitrarium docctur in 

lcienriampra£ricam,vtfitcirca opuslibcmm, videntur antcccdcnti. Ntquit crgoadmicti Scoto capropofitio 

fancdoccrc , co ipfo qu6d potcntia fit incapax crroris vniucrfalis , quia cx illa fcquitur cuidcntci iplius iu- 

proptcrdetctminationcm ad operandum ,clk - incapa- tcnttim. 

ccm cognitionis pradici. Et cx hacdocTrina infi runt, Scau1d.1conclufio.Dc r.uioneaaus pradlicicft.vt 

amorcm boniincommuni, non cflcobicclun fci.ntix ci s obicdum fieri poffil cx vi eius cognitionis. Hxc 

j } aaOSott fiuc praxim. Idcm cft dc cognitionc vcri vl fic, criam cft contra Scotum , & probatur racilius ; quia li 

quia in his non potcft cflfc crror. a4 r.uioium ach's pr.-.clici furticcrct , vt cx co quomo- 

d Kumquc f.quciur.r opus.niilla clTct cognitio qux 

SVBSECTIO II. n?nc'Uipradica,quiamillacflet, cx qui vcl amor vcl 

odium obi.dijvtl fpccies imprclla cam cognitioncm 

Vtr*. ftnttittU part priiH*. rcptxfentans , vcl habitus , quidquid illc fit , fequi non 

Apofiit : hoc autcm apc ttc f.illum cft ,&: conttaipfum 

Ducrtc ,quxftionem hanc clfc de folo nominc: Scotum ,adftiucntcm multas cognitiones mcrc (pccu- 

negare cnim niillus potcft, dari aliam cognitioncm latiuas ; crgo neccllum cft, vt obicclum ipfius cognitio- 

opcris a nobi<i factibilis , aliam opct is faihbilis ab alte- nis praclicx fir opciabilc , & non fuflicict aliquid aliud 

ro ; aliam Ciclibilis line periailo crrandi , aliam faoibi- ficri ab ca cognitianc. 

liscum periculocrroiis;aliaincircaopus libcrum.aliam Tcrtia concli fio. Obicctum notitix pradicx dcbct 

circa opus nectilarium ,& has cognitioncs eflc diucrlas. cflc opcrabilc ab iplt> cognofccnte , cx vi ckis cognitio- 

An ititcmomncs hx ,an aliqtix ,& qux diccndx lint nis. H.vcclt contra Gtcgorium , &: prcbatur apcrtc cx 5^ 

pracfticx , qii.tfliocftpurc Hcfolo no ninc. Scd cpiia nc- omnium confcnfil , quod cft vnicum argtimeiuum in 

oeflaru cft ad M , qux dc Logicadichm' fuinus , & qrx qtixltionibtndc^occ. Dcindc , qtiiafcquqtctur , omncs 

in matcria dc fcicntii Dei , ac tn aliis locis fxpc occur- U icntias ( vni cxccpti q;ix dc Dco agit ) cIk- pr.tciicas, 

r-rnt ; oporrr cxaiflc cxplicarc.non tam rrtior ib is qnam qi:ia omncs agunt dc rcbus abloluti faclibilibus fcu pro- 

atiaorit3tibtisinnit.-Mtcs , quodcV in i.iis quxdionibus ducibilibus :imo ctiam cognitio.quam cgo habco dc 

irt-nomincconringct: cftcnimin eis vnicum argumcn- nroduchonc Fili) 5; Spirir.is fanai.efltT cognit o pra- 

tum , comintinis modns loqucndi. tkica , qvia cft dc rc abfolutc producibili ; quod ramcn 

Prima conclufio. Conf ta Sco:um : Acrus hucllcctus ncqucipfc Grcgorius conccdcr. S^cundo,quia cogni- 

dici pi>*f inrpraxis.Hxc (tiadrr trauctorrtatc totius fcho- tio pr.tctica cft ,qux ordin.uur ad opus : fcd fi tcs non 

be ftn tiscontraScotum. Vi Ic Stiarczyw^/ww.ij.Fa- fit fachbilis 1 cognofccntc , c* vi illius cognitionis ,ca 

a: z nobn Ariftoreks 1 . Mctarhylicx c<«p. 1 i.docc ns, rbgnitio non poterit ordinari ad opus , quia non ordina- 

(fccHlitiwm ejji , cj::t fiSitt iitfiU co*ttmp!*ttcnt ttftttti. tur ad impofllbilc fibi^crgo non cft practica , quuno- 

Indcrtirfiisargnmcntor: Qtiandorcflcvc iiucllccrus co- brem docuit Ariftotclcs , prdfficam clfc primifitm 



gnollit aliqticm cx fuis achbus ,animo illum produccn- optris 

di , non filbt in fo'i contcmpl.uionc illius ; crgo illa co- Circa hoc tamcn dubitari potcft, An cognitio^juam 

gniiio rcflcxa ,n n cft fpcailuiua , iuxta Ariftocclcm; ego habeode Upidc , cflct prachca , fi Dcus darcc mihi 

crgoj-taciica: crgoobicdcum cius ,quicft actus intcllc- vittutem ad produccndtim lapidcm. Rtfpondco, non 

dhis , cft praxis. furoram , Primo , qtiia ctiamtunc non dirigcrcr cgo per 

Conlirmatur a fimili : nam fi acttis intcllc^us , tt a- camcognitioncmad productioncm lapidis. Sccundo, 

dens rcmilas & modum racicnHi aous voluntatis , dici- quia ctU diriecrcr , hoc cflct omnino p-r accidcns ci co- 

tur practicus , & adus voluntatiscrTccti dicuntur praxis, gnitioni;pcr fc cnim homoillam habcns/ion potcft pro- 

Cnr , obfccro te , actus intcllr ctus doccntcs njodum quo ducere , cx vi illius , lapidcm. 

cfficicndi funt alij act-is ipfi is inct llcctus.non eruntpra- Sed \Tgcbis : Prudcntia fupcrnaturalis cft pra^Ejca , &: 

chci ? Confirmatur fcctindo : quia omnis achts vinutis tamcn opcra , qux didat racknda , non pollunt natura- 

mor.ilis tft praxis , { cft enim opcrabitis a voluntatc cx liter ficri ab homine , verbi gratia , achis f tprrnaturalcs j ? 

dircctionc incellcctus ; Jfcdaliqtnaclus virtutis moralis iuftitix , ptudcntix , &c.crgo «iara-cognitio dc lapidc 

l cric 

/ 



De obie&o & Scientia,-&a Sefit. IV. 5 J 



erit pracrica , licct lapis naturalitcr ab hominc fieri non 
pofi1r.Refpondco,latum eflc dilcriinen:prudencia cnim 
refpicita&usquiperiepenmr ficri ab homme,& mc- 
dii illi cognirionc ,eriamfi homo exfe non pctat ea ra- 
cerc. Secundo , pcr fc fupponit ea pnidcntia homincm 
iam clcuatum , & capacnn , licct cx fauorc Dci, facien- 
di talia opera : quid ergo mirum , ii lir practica ? nihii 
autcm honim habet cognitio de lapide , vt pcr fc patet. 

SVBSECTIO III. 
SecMrtda p*rs nojlr* fcntentU. 

QVarta conclufio. Noncftde rationc praxis»vtfit 
opus libcrum libtrtatc contrarictat is > aut contra- 
dicrJonis; nec vt poffit voluntas ertare circa illud. Hxc 
cft conrra rccenriorcs fiipra relatos.Eam dcfcndit Hurra- 
dus Dxfv. 1 1 .de Anima, i j . Er ratio c(l , quia cogni- 
tio dc obic cro a mc operabili , etiaraii necclfario n~at,non 
fiirit in comemplaricmc obiccri , fed vlcerius progredi- 
tur ad illud efticiendum ; ergo illa erit cognitiopracri- 
ca , iuxta dcfinirioncm Ariftotclis }. de Animi , cap. i o. 
ttxt.^o. qiue ab omnibus recipitur communifcr, ctgnitia 
fH&ic* efl principinm opcrit , id eft , cfficicndi fuum 
okL-aiim. ConfinmtuT; qnia fcientiaquam habet Deus 
rS dc crearuris poflibilibns , dicittir pracrica ab omnib:-s 
tixh Thcologis, 5: rrihilominus Dcus non cft cap.tx crro- 
ris , ergo, Scc. Opprcfli hac inft.intia rccenriorcs, rcfpon- 
dent , de rc non clfc qi;xftionem cifca fcientiam Dci/ed 
dcfolo nominc , & fcientiam Dei ablblure diccndam 
pra&icam. Sed rogo , nonnc tota quzftio ab initio cft 
dc nominc ? cur crgo iam hicrccurront ad hanc (olurio- 
nem , & non loct»ri funl ctiam initio COtn oinnibits ? (cd 
▼olucruntaliquid lingnlarcdoccrcquod non porucrunt 
continuarc. Add» 1 , argument a ipforum idcm probarc 
in Deo , ac in crcatnris , & e conrrario , vt cx foltttio- 
ne eorum conftabit ; loqtiuntur crgo niinus conic- 
quentcr. 

Scl age , oftendamus , ctiam in cognirionibus crcaris 
id non rcpcriri , qtiia cognirio Angcli dc motu , quo mo-* 
ueridebct, cftcognrio pra£bca,& tamcn non potcft 
Angclus crrare iu motu. Itcm , di&amcn pmdcnrix 
Chrifti ad redrc operandum , cft dicramen pracciaim, , & 
tamen Chriftus non poteft errarc : Ergo reipondcbis,has 
cognitioncs minus propric vocaripracticas. Contra,hxc 
eft qnxftio dc folo nominc : It ergo omncs Auctorf s eas 
abiolute vocanr pra&ic.is , & ncque vnus rcperitutqui 
doceat , c.is minns propric dici p.acticas, vndc colligcs, 
nomenhoc itnpropric iliis con icnirc? Nam iicnt non 
Hccrcr diccrc , (ol un plantam propi ic vocai^Iam cifc vi- 
Bcntem.&Auctir^i alUmitcs.aiia clfc viucntia, lo- 
ciros fbtfleimprofvi^ eo avbd 1 1 fmgas nominc vatetu 
lolum inulligiinitr.lihiiia qux nutiiuistur ; it; ncc tibi 
lkcr in ptxfcnti rtrJtarc rtomini* fignifkariooem > 8c in- 
rclligcrc omnes Aucc >ns , quafi in fenfu impropiio fuif- 
fcm iocuri. 

Scd adhuc crjo do tibi , (cienriaro pr.icticam ordinari 
ad prxcauendos crron s , qmd ind; ; Ccnc non ri-ctc in- 
fcrrur,rcquiri ad l*icntia;n j-racticamlibtnitcm contra- 
ricratis : qttia ali id clt , po u voluniatctn crnirc , li non 
habcret iuam cognitioncm ; aiiud q to I , ti» cognitionc 
pofita , adhuc pv-ftit voluntas in hancyel aiiam partcm 
libere inclinarc : ft.-. cnimoptimi , vt abUti cacogni- 
tionepracrica,vol-.inf.is p.-i(fct crrarc,& tanu-nquod, 
ci pofiti , dctrrtnimta fit iam ad rccte opcrandum , ita 
vt non poflit non n Ctl- operari. Ad corniitionem ergo 
praclicam &dirccriuam voluntatis fumcit.vt ftne illa 
cognitione volunras ignam ellct opcrandi , licct , pofita 
iatn cognitione , nbn polTit non redkc operari, vt patct in 
fcicnrii Dei de creituris; qnia li Druscareret illa feicn- 
tii.nonpofictrecreproduccrc crcar.ins : at pofitaiam 
iUi fcienriJ.non poteft Dtus errare in producrionc crca- 
roraram.imct irhplicat, voluntatem aiquam (qiian- 
tumuis e<TVt porenti^nccefiaria) intfccdentcr ad co<rnt- 
tionemeflc « fc dircctam ad optfandum , quia cum vo- 



luntas qaxlibct fit potenrii cxca , etiamfi nOit fit lifee* 

ra,adhucindigct cognirionc qui dirigatur. Laboranc 
ergo hi xqniuocarionc , dum cx neccflitatc potentix , & 
determinatione ad vnum pofiti cognirione , intulerunti 
voluntatem clTc clfcntialitcrcx fe anrc cognirioncm di- 
rcctvn,& incapacem cognitionis pracricx: fiait fi/piia 
appctitus cft potcntia nccelTiria , inftrret , illum non 
egcrcognitionc qui dirigcremrfuomodo ad fuos acrus, 64 
male argttcret. Imo ipli docent , fcieficbm Dci ideo cfle 
practicam , quia (ine iila non poflec Deus operari^tian- 
tumtiis , iam ci pofici , crrarc nequcat : crgo per hos ftac 
bcnc , cognitioncm aliquam dirigcre & cdocere poten- 
tia n ad opcrandum , & quod , poiit a ea directione , iam 
non amplius ea potcntLi fit capax crroris , nec libcra li- 
bcrtate contrarictatis,im6 ncc conrradicrionis ( vt in 
Concluiione dixi ; ) quia eriamfi ,pofita cognirione^ic- 
ceflitctuf voluntas ad hunc acrum,adhuc ca cognitio 
polfct cllc dircccina , & facriua illius actus quemnabec 
pro ohiecto , &c ad quem neceflitarr Et hinc mancnc 
aducrfariorum argumcnta fi>Iuia^)ftenfdmque jdem eflc, 
quoad hoc , in Deo & crcaturis. 

Auctorcs vcro , qtws. pro fc affcrunt hi recentiorcs< 
ftantapertc contraiilos. Nam Molina exprelsc doccr, 
nonccquirilibertatem ad praxim,fcd fufficerc , fi vo- 
luncas moucatur ex dircdionc intellcclus : additque, 
etiamfi Dcus opcrarctur cx ncceflitate namrx , adhuc 
habituntm fdenriam pracricam. P. ver6 Suarez folum 
rcqtnric operationera cfle voluntariam , quod criam vo- 
litioni ncccflarix conucnit iin quo ctiam fcnfu loquun- 
t tr cxteri Auctorcs a rcccntiofibus rclati.qui dum nutri- Ct 
cionem cxcludunt \ ratione praxis , (olum reddunt pro 
rationc , cam non ficri dependcntcf a volunfatc mcdia 
fui cognirionc , quod vltra negatiorierrl libertatisaddic 
ctiam ncg.itioncm procedendi ab ea cognitione , quod 
ad praxim nullus non rcquirir^ Malc crgo hi auctorita- 
tem communcm ad fc rrahunt , & ex nutritione pro ft 
argumcntanrur. 

Diccs; Ergo opcrationcs (itutomm crunt praxis , fi- 
quidcm ad rarioncm praxis non rcquiritur ,opus cllc li- 
bcrum. Rcfporideo ,non clfc propric praxlm ;quia no- 
:ni vpr.sxi> lolum intelliguiit Auccores res faclbas ex di- 
recrionc intcllcftus t cum autem bruta cam direcrioneni » 
intellccrus non habcant , confequenier nec eorum opc- 
rationes ft*xU diccndx (unt. 

Alij rccentiorcs limicant prxccdcntcm icntcnriamV 
docentquc , fi antcccdentcr ad cognitionem practicam 
voiuntas fit dctcrminata ad vnum , cx vi alicuius altc- 
riuscogttitionis, c.im (ecundam cognitionem non poflc 
c'fc prackicam , qtiia nequit dcfcruirc ad opus. Si vcro 
il lis obiicias , dicramcn Chrifti Domini , quo cognofcir, 
hic & nunc moricndtun elli pro implctionc prxccpti a 
Patrc impofiti , cflc didamcnpracricum , &tamcn an- 
tc illud Chriftmn fuifle dctcnninatumadmoricndum^d 
quod , ii non morcrctur , pcccarct ,quod illi repugnabac 
ex vivnionjsad Verbum. Si , inquam , hoc obiicias his 
Athioribus, rcfpondcnt , diclamcn illud Chrifti ided 
cflc pracacum ,quia rcfpicir naturam humanam Chrifti 
fectindum \c , qttxvt fic poterat crrarc. 

Hcc dochina difplicct Primo, quia ipfi diamt,actum ^ 
quo Bcarus cognofcit Dcum eile amandurri , non cfle 
praclicim , quia ante illum dctcrminatur Bcatus pcr vi- 
lianem Dei ad amorcm. Quo poiiro , fic argumentort 
Vohmtas Beari fecundumie,id eft,fi Vifionc carear, 
non minus eft capax errandi t quam voluntas crcata 
Chrifti Dmnini carens vnione ad Vcrbum ; ergo dcbcs 
diccrc , illud didamen Chrifti Domini non elfe pracrJ- 
cum ,qtiod cftconrra omncs «ficUtdoces dtfdicramine 
Bcatorum : vel dcbe» fupra pofitam docrrinam retra£h- 
ic Eius maior impugnatio , cx dicendis ftaiitn con- 
ftabit. 

IdcA ccnfeo dtcendum , etiamfi cognirio fupponat 
voluncatcm determinatam ad operandum , fi tamcn de 
facro ca fecunda cognitio concurrat ad opcrationem, 
adji ic f.ituram pracricam.Pro quo aducrte, cucnirc pof- 
fc, vt vru cauUcxfc iic liiflkientor poccns ad vnum effe- 

E 4 Oum, 



uig 



tized by Google 



56 



Difputatio I. Logica. 




aum , & tamcn qu6d ali a aducniens fimul cum ei con- 
currat ad eum efteccum. Et in voluntaie res eft clarion 
aliquando enim dcterminatus ium , v. g. ad dcambulan- 
dum propterrecreationem,& aduenicnte pofteanoua 
cognirione de vtilitate qux in deambulatione repcritur 
ad unhatan, moueor ah vtroquc fine ; in quo caiu non 
dubium , quin vtraque illa cognitio (it pra&ca ; & hxc 
fit hnpugnatio a priori ,& (ccunda fentcncix corum re- 
cencioruin. Didamencrgo Chrifti , liccc eum fupponat 
dcccrminarumadnon peccandum , tamcn vcrc influit 
in mortem Chrifti , ipfum dirigendo vt cam acceptet: 
imo manifcftando illi , fc debere eam mortcm accepta- 
re ,ob quam rationem eft praducum. Si vcro cognitio 
/uperut nicns , nullo modo cooducat ad opirationcro, 
fatcor non poilc ellc pradicam , qtiia non defcruir ad 
opus , & hoc tantum pcobat difcurlus tecentiorum. 

SVBSECTIO III. 
gefponittnr cbic[iionibm. 

Dlxi paulo ante ex Patribus Mo)ina,& Suarioyobie- 
dhim cognitionis pradicr , ficri de fa&o medio 
acru voluntam,iam aliquis interrogabit , an id fitde 
eflcnria omnis omnino propofitionis practicz. P. Ouic- 
dus ccniraner/ia i. Ltg.nnm. j (.afErmat additque cam 
eflc inconcuflam veritatcm apud omnes. Ego tamen id 
non puto eflc vcrum. Nam fi fterru»( vt ftare debemus) 
dr finitioni cognirionis pra&icz , quam ipfc Ouicdus dc- 
fcndit , contranum conftat , omms cnim ca cognkio cft 
pra&ica , quz cft facaua fui obie&i , ergo fi intellecnis, 
cognitiorcflcxc aliquo alio actu , detctminarcrur cx ea 
cognitione adillum faciendum,etiamindepcndcntcrab 
omni imperio voluntatis , ad eiun tnodum , quo ex 
prxnuflis dcterminarur ad aflcnfitm condulionis , fine 
intermedio impetio voluntatis , cflct profctto a&us ille 
pracucus. Vnde criam infertur , minus bcne ipfum doce- 
rc, cognitionem pradicam cllentialitereiicreprzfenra- 
tionem objcto' ,quod pofllt a coguofcente fieri medio 
a&u voluntaris. 

Sedquianonnullirccentioresadhuc quafi obftinarc 
conantur oftcndere cum athfin voluntaris non folum 
dc fado/cd omnino eflenrialiccr requiri ad cognitionem 
pra&cam , ego aucem non libenter hzreo in qttxftioni- 
busdc voce ,qualishzc eft ,reintclled£,non multum 
curabo , quomodo loquaris. Duo tamen aducrto. Pri- 
mum ,fi accipiamr dcfinitio practici ,vti iacct ,& vti 
pofita cft hucvfquc ab omnibus , non poflc eum acnim 
ncccluri5 requiri. Vti ob eandcm rarionem egoillum 
non rcquiro. Quod cnim aliqui diamr, debere eam defi- 
<4 nitionem fic cxplicari , non fubfiftit , vt enim optimc 
P. Suarez ad aliud propoficum , quando alicui (cripcurx 
loco ,aut in Philofophicis dchnitiouibus aliqua addirur 
limitatio,aut cxplicatio ,quam vcrba ipu non requi- 
runt , faltem impliritc ,mifera eft caaddtrio , fcu cxpli- 
catio ; cmifliroum autcmeft,ea vcrbadcfinirionis:«ffjw 
i&teft pri&icm , | m tfi tjfeihuuj fri «bietH \ nec directe, 
necindiredtequidquam dicere.de afttt voluntacis in- 
termedio , crgo gratisid addimr.Nccfuffiricdiccre, fcre 
orancs Authorcscum acnira rcquircrcjctenim hoc ipfum 
mulri alij ncgant , diciintque , cum vcrba definitionis id 
non petant ,minus bcnc id ab eis requiri. 1. Authores, 
qui poftea faciunt mcntionem talis aftus ,ci przrisc ra- 
tione motentut , quia defa&o non fit , ordinaric , ea dc- 
terminatio intellcOusad cffeaionem fui objccci, nifi in- 
tcrucnru voluntatis.Ncquaquamautemideodocent, fi> 
fine vlla volirione , intcllecrus cogni to modo , quo dc- 
bet facere dcfinirioncm , eam facaet vi eius reflexx co- 
gnirionis,nonfuturam pra&carneamcognitionem. Si 
ergo in hac quxftione de nomine requiratut talis achis 
voluntatis , dcbcbit ipfa definirio aliter tradi,& exprelse 
in ea dicific: AcltufrAiVum tft.qm t$cit fmtmtkuilttm 
interwttitn smperif vtlnntntu Qu6d li quxramr.curea 
vcrba addantur i dicatur, quia multi Authores ea vidcn- 
turexigerc.id quod fyfficit.vt in quxftione de voce 



poflit ea explicatio tanquam communis addi 6c vtcun- 

quc defendi. 

Sccund6 obfenio nondeberc bic recurri ad aJiqucm 
fpecialcm modum influcndi,qui rcperiatur,qttandoco- 
guitio concurrit mcdio a&u voluntatis ad crTcosonem -f 
objccb, qui c contntrio non intcrucniat dum flne co j ciu 
idem intcllccnts influcretJn quo pund» videnturminus 
bene aliqui recenciores dilcunere. Etenhn intellccnis 
rclpevfu voluntatis ci iolum rationc concurrit , qu6d 
eam illuminat circa objecci bonitatcm dicendo illi : bte 
Jtieilum eft b«mm , poftqtum tlluminationem eaproda- 
cit acntm amoris \ vnde vlrimo detcrminatur ipfc intel- 
lectus ad cffLC^ionan objecti cogniti ,'(olum ergo |con- 
currit itluminando. Atqtti etiam quando leipfum dctcr- 
minat ad cflicicndum illum aclum , concurrit , priroo 
feipfumillumiiundo.cVdcinde vi illius illuminationit 
emctt tuum actum coucm omnino mouo , quo uuxm 
cfScit , quando intetuenit volitio , vtt obique enim illum 
producit cfficicntcr , qu5d autcm ad cam cfFedkmem 
dcterminetur a \-olitionc vt conditione, vel a fc fine vo- 
litionc , non cauiat vllam ptorfus diuet fitatem , ncquc 
in illuminatione prxioa,ncque in effecnone vltimaxtgo 
neque in minimo immutat modum concurrendi ipuus 
intelUcfus , atqui nos folum agimtts de modo , quo in- 
telle&us cauut objcAum fuuro, raricme cuius cauialita- 
tis dcbct dici prachcus{ quid entm voluntasipta in vno 
calii conatrrat , non in auo , eft planc pcr accidcns ad 
concurfiim jpfiusintelleccus , de quo folo , vt dixi ,nos 
agimus. Vri li poftquam habeo anem fcribendi .faltan- 
di vt finc vllo impcrio volttntatis polTcm fcribcre , falca- 
revt non alicermc dirigcrcc ca cognitio ad lalcum , nc- 
quc aliccr ipu in illum illuminando concurrcrct , quiun 
eadem ars concurrat , qtiando tale imperium interuenu, 
imivideturlongcmcliusjin primo cafu influere , quia 
magis tmmediatc ; certum eft autem , quo magis aliqua 
rcs immcdiate influit , eomagis ei tribui cffectum ,quia 
& melius in ilJum influic Condudo ergo , fi requirendus 
cft voluntacis acrus , non tamen quia propterillummc- 
tioriroodo aut fpecialiori concurrat ipu ihtellcdfio,qux 
debet dcnominari pracrica , Jed , vt uipra dixi , ob Au- 
thoritatetn Doctorumquam hi putant pro fc ftare ,ad- 
ftmendam definirionein in eenere cum illo additoancdio 
acw voluntatis. Et de vocehadenus. 

Hincinfcres ,cognitionon pradicam definiri poflc, 
ciXectgnitietiem mttHri fri triinttetmttd fri tbit&i tffe- 
Qitntm. Dixi/Mfnri frk : nam criamfi pcr accidcns non 66 
ordinatur , vt cognitio (altandi in claudo.adhuc erit 
cognitio prachca , auia hnpoflibilttas illanon cft per fc, 
fcd pcr accidcns : Sc e contrario , fi impoflibilitas cft per 
fcjC-tiamfi gcr acddcns ordinctur adaliquam operatio- 
nem , adhttc crit (pcculatiuaj vt fi Deus nuraculosc 
aflumercr Angelum ad produdionan alterius , & ille 
dirigactur ad illam produ£fionan per cognitionem 
quam de Angclo habet^dhuc illa cognitio eflct fpccula- 
riua, vi fulius fupradixi. 

Sed rogabis , vndc poflit dignofd cognitio , qux na- 
turi fui ordinatur ad effcdionem fui obic&i.Rcfpondeo, 
ex dtiobus capitibus. Primum eft , quando obiedum cft 
fadibile pcr fe a cognofcentc vt tali. Secundumyquando 
cognitio non fupponit obiccluro illud exiftens , fcd ter- 
minatur ad obic«£fum ; abftrahcndo ab cxiftencii:quan- 
do enim rcperiuntur hxc duo; tunc cognicio erit pradi- 
ca,vt patet inicientti Dei de creaturis poflibilibus, 
qux ( eriamfi dc fado Dcus non producat creaturas ) cft 
pra&ka,e6quod&creacurx funtiDeo produdbiles: 
& illa cognitio non fupponic eas productas ,(cd potius 
Deus incarumproduclionc ab illi fdenrii dirigitur. 

Diccs , eriaro cognitio fpeculatiua potcft fcrri ad rcm 
abftrahcntem ab cxiftcntia , vt v. g. cognitio quam cgo 
habeo de Angelo produdbili i Dco ; ergo non fuffidt 6? 
ad rationem fdcnrixpraAicx, quod terroinctur ad obie- 
abftrahendo ab eius cxiftcntii. Refpondco^ogni- 



tionemfpcculatiuamin eo.quinon poteft producere 
n cognitionh , poffc tcrminari ad rem przfdn- 
ab cxiftcntii:quate nosvltrarcquifiuimusad 

(dcntiam 



Digitized by Goo< le 



De obie&o & Scientia, &c. Se£t IV. 57 

laentiarri f!.u3:cjm > vt fit cius obiccwra facaabile abv dici poteft , fccundam non cfle faltem vtilem quxcun- 

ipfo cognofcente ,& media aliqui cogniiionc, cx cuius que enim cognitiodicitabfolutc talis rcs conftat his Sc 

defcdw cognitio .quamegdhabcode Angclo , pradci^ illis partibus,quasego polfuminter fc coordinarc, cfto 

ca non cft. ca non dicat ; debet id itafactrt cft cognitio vtilis ad il- 

Rogabis fccundo ,' vrrum cognitio vnius obiedb» lam rem cfHcicndain ac proinde ca non fiftir in fola 

eriamvriam fadti ,poffit eifc pradtica refpedw ohiccti conccraplationeobjedri provt ad cognirioncm (becula- 

Sdtcrius fimilis , vcrbi gratii cognitio cathcdrx iam fa- tiuam requirirur', erit crgo ablblure diccnda praccica. Ec 

c"tx , rcfocdm alterius' faiHbilis ad cius imitarioncm. hxc obitcr contra rcccntiores. 

Rcfpor idco negatiuc \ quia puctica cognirio dcbcr de- Hanc dodrinam, quat ex ipfa vods fignificatione de- 

(eruire ad i'ui obiedti crTedbonem : cognitio aurem huius (umpta clarifitma eft,videnrur obfcurarc Thomiftx non- 

cathcdt x iam fadbr , non dcfcruit ad lui obiccfi cffeciio- nulli variorum rerminorum vel oblcurarum vocum mul- 

ncm , fed alterius firailis , qux non cognolcitur per eam riplictrionedcfiniunr cnim fcjtntuon fptcnUtuticaxn clTc* 

(ntuirionero aur cognitioncm de catkedra exiftentc. tjM prtctdit mado rtfiUtiu» . prtttlicS vero^uc modc com- 

Pro complemcnto huius difficuluris reftat explican- . pofitiuo.id cft.pracricain cfle,qux componit fbrmam cum 

dum , an cognitio rei faciendx, an vcr6 cognitio raodi matcrii , fpeculatiuam vero, qux doccr,(cu qux rcfoluit 

quo efficicnda cft , (ir pradlica. Dc hoc nonnulli fusc di- c6clufionc« in principia^ied hxe,5c obfcura Sc falu funr* 

Fputant , fed imraeritb, rcs cnim cft racillima.Dico ergo Obfcura , vt pcr fe apparet t nam quid cft , (cientiam 



breuker , vtramque cognitionem elle praddcam. Ratio prafticnm componcre fbrmam cum inateria I Sc quid cll, 

eft ,quianonfolum irtadus ,fed eriam res ipuefficirur, rclbluere conclufioncs ) FaUa ver6 eflc , Primo patctj 

ergo vtriufque cognitio progteditur ad opus , Sc cft quiaqiundo dicitur fcicntia ptadtica componere for- 

principiura fui obie&i ; ergo cft pradtica. Ex quo infcr- mam cum materii , non ita dcbct intclligi , vt ipfamet 

tur , cognofci rcm optraltJtm mode opernbtli , nihil aliud phy ficc cam ccrmpofitioncm prxftet , fcd vt eam cogno- 

eflc , quam ttgnofii remfotiibilem ,itttvtt* cogm.ie de- lcat : hoc autem criam fit a (cicntii fpecu latuii, fcicnria 

feruire poffit ttd obitQifni tffellionem. vcrbi gtarii dc ccelo , etiam coghofcit vnioncm fbnrwe 

Vbi obfcrua Prim6 , ftuftti aliquos defudare , dum, corli cum materia. Idcm facit Philofbphia tota , qux ta- 

vt cognoicant qux fit fcienria pradica , inquirunt, an ea mcn eft (cientia fpeculatiua. Prxrerca fcicnria fimplicis 

tendat mobjecrum , & modum opcrabilcm. Fruftri ,in- intclligcnrix in Deo ( qux h\ fcntcntii Thomiftarum 



l ; quia modus illc operabilis rtort dcbct fc tencrc piatbca cft, &c mcrit6 ) quomodo qu xfo componit fot- 

ex pancobieiai, fcdcx panc ipfius fcienrix : illa enim mam cum niaterii , quando coghofcit produclioncm 

rcipicit modo opcrabili , qux cft fa&iua fui objecti ; illa Angeli ? quam matcriam , & quam formam ibi compo- 

vcr6 ,qux noncftfactiiu, nonrcfpicit modo operabili, nir» Similitet quartdo Angclus cofmolcit ,qualiter acbis 

criarafi vtraque habcat idem omnino obicc>um , qood amotis debcat ptoducere^bi nihil eft dc materii & fbrmi. 

clarius ex diccndis Sttbft&Unt 4. conftabit , & inrucnri Gonringir hxc appllcatio prxCiSc in artibus mecha- 

Gttis claic cx toti hac SubfcCtione patebit. nlcis , quo (cilicct pa£fo ftatux fonna debcat applicari 

Audiui aliquos rcccntiorcs , qui non volunt vocare ligno,vellapidi. Sed id noncft vniuetfalircr verum in 

fcicntiam pracricam, nili illam,qux dick : hoc modo dt- oinni obicclo fcientix pradiCx, vt oftcnfum cft: & 

i:t foccrtv.t. fyitoiifmitm vel definitionem , ncque funt prxtcrei cft ctiam ctmmune fpeculatiux fcientix, vt 

contenti , (1 cognitio explicct partes , quibus conftat dixi. Tandcm , quia ( vt bcnir Hurradus Difptttst.t t . dc 

Verum hic cft planc abufus vocis : ad rario- Auimi ,ftQ. ; . ) ctiam (cicntia pradVca habcr (uas re(b- 



nem enim cognitionis pra&icx nullus amplius rcquifi- lutioncs. Redditquc rationcm fuarum conclufionum : 

trit , quimvtea fit facriua fui objcc>i,co autcm ipfo, aarifices enim non (olumdiamt hoc& hoc faciendum 

quod aliqua cognitio cxplicet p.utes, quibus conftat c(Te , fed reddunt rarionom vlrimam , vcl ob pulchriru- 

objcclum , & ipte cognolccns poftlt cas ponere , fuffi- dinem , vclob foliditatcm , vel ob vtilitatcin , in qux 

cienriOunc ollcndit , qui ficfi debeat illud objcauirt, tamquara in principid pcr fc nOta rcfoluuncur coturo 

c6raadriuserfcc^oncmiuhilaliudfitneceirariinnquam conclufioncs. 

ponerc caspartcs ,qius cognitio dicit condituere illud Alij ver6 , dicunt , fcicntiam fpeculariuam doeere 

totum. Ccrtc fi Authorcs hi tam tardam volunt diccre operari modo fpcculariuo : fed hxc eft,(vt bcnc ibi- 

(uam potcntiam cxccuiiuam, vr non fufficiat illis dicerej dcm notauit Hurtadus ) rcpugnanria in terminis : quia 

His partibus fuppofiris fit hoc totum , fed debeat illis co (pfo , qu6d docet oj>crari , non fiftit in (olicontcm- 

dicidcbeshocraccte.aut debct ita ficri , nihilquc in- plarione obje&i , Sc confcquenter non habct modurt 

tclUgar niii pcr vcrbmrt debe t , ego nolo mc tam tardurtt fpeailatiuum ; quia hic cft, cognofccre , fiftcndo in ipsa 



rc ad intclligcndum , ad hoc cnim vr r*>(fim efficere contcmplationc. 
aliquam dcfinitibncm fum contcntus fi mihi dicarur , ea Conftct crgo vno verbo t fcitnt'utm pr*ilic*m Ularrt 

confifbt in vno a&u explicantc ritionem communem & cftc , tput iji tbie8iproditlliit*- % \\\zm vcr6 /prculatimtm, 

fimul diftxrcnfiam: cfto non dkratur 5 dtbet tjft #x- mut non tfi produOiH* fui owitSi , ftd pmri /JKt in eutt 

fltcmt &c. tontempUtitn* , qux docirina ex tcrminis clara cft ,St 

Addc.fi rcs diligenter confidcretur lllud dthtt ex ab Ariftotclc , aliifque PhUofbphis , licet diuerfis voci- 

parte objc&i nihil dcnotare ,quia in objecbo nihil cft bus , rradifa. 

de debito , multo minus ly debet tenet fc ex pane adlus. lllud adhuc inquiri poteft , vtrom (cientia pfaftica \ 

Nihil ergo aliud per ly dtbet dcnotatur , quim fi di- fpeculatiua concipi queat diftcrre purc putc ex objcdo, 

cerem :definitioeftc(rcnriah*terexplicatio rei pcrgcnus itavteadcmcriara numero (cienria ex fola mutationo 

& diffcrcntias ; hoc cnim eft diccre : ncquit cllc dcfini- objec~fi cfle pofltt iam piaftica j (airt fpeailatiua , cafu 

Ho > nifi explicet gcnus Sc difrcrcntiam hoc mrfus cft di- quo manente cidem cognitione objcclum ipfum tran 



cere (i vis cam faccre debes ponerc cxplicationcs gehc- ilrct i poflSbili in omnino impoffibilc ' P. Ouicdus , qul 

ris&dirrerentix.Ouidcrgotalesabufiisnominnmcon- ncgat caufas dicere ordinem intrinfccunf ad cffccws^ 

tra communes acceptioncs inducimus vt videamut noiu docct , totam rarioncm (pcculatiui pofle aliquando fii- 

aliquiddiccre;& ver6 fatis hebeseflet ille, aii diceretur, mi ex obje&o (blo < fi (cilicet fyllogifmus qui cft i me 

orare Dcum cft aliquid ab eo pctete , & tamcn vi hrrius factibilis , fictet (mpoffibilis , quo cafu rcflcxa cognirit* 

notitixnonfciretoratcDrum nifi tHcerctur ilfi dcbes 'llius eflct (beailatiua , non autem ex fc ,quia ipfa fa- 

petct e i Deo aut illc , qui itcr faciens interrogaret po- cnua eft ob jccfi , ergo ex (blo huius dcfcdVu diccrecur 

iltusinbiuio quxeft cx his duabus. Romaiu via>& fpeailatiua. Q^xftjo hxc eft deiolo modo loqucndi, 

poftqium diccrettir ei mvidextri* , non tamcn adhuc inquafuppolitaci mutatione objcdfi, ccniffimum cft, 

lcirct irc pcr illam.Nifi vix dudfor n&dcxctjlebet per hanc mutarioncm fcientix ptadricx in fpcculatiuam putc putd 

irt. Sed age concedamus neceflariam efle cam cognirio- proucnturam ex mutatione ipfius objccri , aun fuppo- 

tiem qux dicat dcbct hoc modo ficri ; profcftb nbn idc6 natur fcientia eadero in fc manere , & nihil aliud , nifi 

•bjeccuro 



58 



Diiputatio 1. Logica. 



olije&tim mut.ui. Afl ttftem ,li ctmutatio tota proue- ifto;quia,iuxtaAriftotelcin,kitntianon agit dc Ind?- 7( 

niat vrJdixi ,ab ohkdo ,denomi latio tamcu fpccula- uiduis. Comparauimus ergo fmra folam cam firicn- 

tMi tunc cx (ola nbi-tli impofllbilitatc fit Jcfumcnda,an uam , cuius iubicdum cx fpccic lua eft opcratiuum ta*. 

parcialrtcr ab ipfa cogrritionc alia cft quxllio , vti , cfto lis obiccti , ctim altcra lcientia , cuius fiibiccfum c con- 

mutatio hominis mortui in viuum folum proucniat cx trario ratione iux (pecici non fic opcratiuum ; & has 

addkionc vnionis inter animam& corpus ( ponamus duas dixiiv i^Kcicdirfcrrc.Jnobiqc^oneautcinponi-- 

hancfolam tunc produci,' nihilominus ipfa dcnomina- curcafus , mquorit comparatio intcrduo fubie&afolo 

numcro drUincta ,quotum vni rcpugnat quidcmfacere 



fio hominis viitinon a fola pcoucnit vnionc,(cd criam 
ab aninu & corporc. Ratio cft , quia non quod luffi- 
cit ad faricridammutarionern totius , (irfficit ad confti- 

71 tucndum totum ,com mutatio fiat ctiam pcr vnius par- 
ris ablationcm ,aut addifioncm, totum autcm confi- 
ftat in omnibus partibus. In hoc (Infii diccudum om- 
nin6cft,fixculatiuam cam fdcntiam nori afola obic- 
£6 impoffibilitate, fcd maximc afc ipla dcnominan- 

71 dam , quia fi ipfa non nolccrct objc&ttm > non eilcc 



vni 

actus altcrius , rion tamen iJ habetTex fpccie fiii t CeS 
ex indiuidiutione : licctcnimnon illoseofdcmnumero, 
alios tamen omnino fimiles faccrc potcft. Exquo-uihil 
contra conclufioncro fupri pofiraro. 

Sccundo potcft cognitio pra&ica a fpccolariui in 
eadcmnotcntia Jtittrrc.quia illa refpicit rcrofacfibi- 
lctn a lc f hxc vcr6 non ; ctiamrt vtraquc fit in eodcm 
inrcllcciu :ec hxcdiricrentiaproucnit cx parteobiccfj, 



(cienti.t , multo minus fpeculariua. 1J quod cxplicatis eftquc fcmpcr (perifica in eodern (cnfii concluiioms 

fTarccJcntis. Ratiocft , quia rcs,qtix pcr fccftradi- 
>ilisab vnapotentia .diftert fpecic abci.qux neque 
ipfancque alia fimilisab cadcmpotcntiaproduripoieft; 



tcrminis a ncminc potcft negari , & ad voces fpcclat. 
SVBSECTIO IV. 



73 



crgo (cicntia practica & fpeculatiua , fi iint iu cadcm 
potentii , diftcrunt fpccie. 

Dices ;Cop)iriocllcntix , vtabftrahit ab exiftenta,- 
efl cognirio practica ; eadcm vcr6 cognirio , vt terraina- 
ta ad cxiftcntiam , cft fpcculariua , cttamfi fit in cadem 7* 
potentia , & tamen cllcmia & cxiftentia non diffcrunt 



74 



De Ojfofititfte fiicntu fr*tlict am 
fpec*l*ti*i. 

COgnirio practica potcft a (peculariua dirTirrc vel 
ex llbic&o(qifoderiam habcnc cogmtioncs (pc- 
culatiux hiccc fc,& pracUcc inter fc) quia fciliccr, (pccic intct fc ,crgoiicquccognitio practica a (pccula- • 
criamficircaidcmobicctumvcrfcntur.illud tamcn cft riui , fi fint in cadcm potcnria. Rcfpondco Piim^* 
facHbilc ab vno fubicdo ccgnofccnrc , non vcro ab quidquid fit dc diftcrcntiacilentia*&: cxiftentiacintcr le,« 
aliorvtv. g. cognirio , quam habct Dcus dc Angclo, illud ccrtmu intcr omnes , cognitionctn cflcntia: diuer- 
eftpraftici; fpcculatiua vcr6 , quam de eoJcm Ange- lam clfc in fpccie a cognitionc cxiftentiac rjtione modi 
lo habctMichacl. Harc dufcrcntia vidcrur fcmpcr tni- cognofccndi (dcquoalibi) ctiamfi fint in eodcm fubie- 
nimum fpccifica ; quia illi duo intcllcaus ncccllario fto ; quod nobis liiflicit ad dcfcndcndam noftram con- 
diftcrunt (pccic : ncquc cnim potcft tllc vna potcntia chifioncm ; fctlicct , lcicntiatn pradicam a (pcculatiua 
facliua pcr fc alicuitts elfcdhis , cuius , vcl alrcrius fimi- diffcrrc fpccic , ctfi objccla non diffcrant. Sccundo rc-« 
lis,nonfiteriamf.tCTiuaaliapotcntia,quc fit ciufilcm (pc- (pondco,mc in pra:ccdenti doccrina non ncgalfc (pc- 
cici cutn illa , vnde , fi vna non poteft per 11- , potcft ve- culariuam a praclica polfe aliundc diffcrrc , Ced prxcisc t 
r6 atia , neccflarium eft fpecificc difterant l.x duz co- 
gnitioncs. 

Sedvt hxcratiovim habcat ad concludcndum , ea$ 
duascognitiones.in diuerfis potcntiis refidcntcs , etiam 
intcr fc difTcrrc ; ftacucndnm cft,cas cognitioncs cllc 
dcterminatas , quamlibct ad Jiuerfam potcntlam: alias, 
fi quxlibct , quantum eft cx fc, cft in Jiffcrcns , vt in hoc 
vel in illo altcro intcllc&u fpccic diftinclo rccipiattit 
( ad cum modum ,quo idem numero calor eft indiftc- 
rcns , vt vcl i (ole , vcl ab ignc proccdat ; tunc cadcm 



quando vnum obiccium cft fadibile a potcntia pcr (e, 
aliud vcr6 non , tunc cognitioncs dc illis cflc diucrlas 
fpecie , & vnam praclicam, aliam vero Ipcculatiuam : 
quod non iinnugnatur prxcedcnri obiccttone hoc (olum 
probante pollc ctiam circa idem obiccium in eadcmpo- 
tentia duascflc cogniriones,vnam praclicam, aliam (pc- 
culatiuam,fiuc fpecic diffcrarit fiuc non, qubd fupra nc- 
gattimnoncft. 

Rogabis Primo , vtrim idcm adius pofflt ertl fimul 
ptacticus & fpcculatiuus. Rcfpondeo afErmatiuc ,fup- 



cognirio criam numero in vno intcllcciu crit fpcculati- poncn Jo cum communi f cundcm aaumpoflc aJ plu- 
ua,inakcro potcrit eflc pracrica:ncc tunc argtietur, ra tcrminari objccta. Nam fi id negcs, confcqucntcrdc- 
eas duas in diucrfis incelle&ibus rcfidcntcs cflc diucr- bes negarc ,pofle vnum achnn fimul cifc ptacticum & 
las fpccie , ficut non argtiitur calorcma (blc proJu- (pcculatiuum ; quta vnum objcdum ncquit fimul pollc 
clum fpccie diftcrrc a produclo ab tgnc , vcl c conrra- neri , & non poftc ficri ab vna potcntia , cx vi ciulJcm 
tio. VndcfiinAngclo&inhoiiunecirctcadcmcogni- cognitionis. Hoc autem non repugnat rcfpcctu plu- 
tiodcmotuhoiruriis.illa in Angclo clfct fpcctilatiua, rium obiectorum ; pqtcft cnim vnum cflc producibilc, 

non vero ralittd ,etiamfi vtrumquc caJcin cognitionc 
ab cadem potcntia attingatur. Ratio cft , quia omnis 
oppofitio ( vt alibi dixi ) dcbet efle de eodem , relpcdu 
ciufJcm. Vndc,vtpraccicus&fpcculatiuus nonoppo- 
nantur , fuftlcit fi vcl potcntix , vcl objcfta , vcl cogni- 
cioncs non fint cxdcro. Excmplum fit in aflcnfu & dif- 
lenfii , qui licct intcr Cc opporuntiir , fi fint rcipcdhl 
eiufdem obiccti , potcntix & temporis ; vnde idcm 
a&us nequit clfc alfcnfus 6c diflcnlus, fi ad vnicum 



77 



quia Angclus non caufat illum motum ; in 
ro cflct praccica. 

Obiicies , in (cntentia indiuidante aclus vitalcs cx 
indiuiJtutionc principiorum , ita vt z&us intcllcdtis, 
autvoluntatis.qui fiunti. Pctro.non poflint ab alio 
homine ficri : Imo in communi omnium (ententia, 
allcrente aftioncs indiuiduari elfcntiahter cx indiui- 
duationc caufx , fi Pctrus & Ioannes cognofcant rcflcxc 
amorcm qui poteft (icri a Pctro , & non a Ioannc , co- 



gnirio Pctri dc fuo amore erit pradica , cognitio vero obiecium terminetur ; at (i attingat duo obicda , rctftc 



quamloanncshabcbit de eodemamore, erit fpccula- 
riua ex (ola diffcrcntii uidiuiduali inter Pctnim &c 
Ioanncm ; ex qua non fcquitur cognitionum iplarum 
diucr(itasfpccifica,crgo potcft eflc cognitio vna pra- 
&ica , alia vcr6 ciufdcm fpedci fpeculatiiu,cuius oppo- 
fitum vidcmur docuille. 

Refpondeo , conccdendo toturo intentum , negan- 
do tatnen , nos oppofitum docuilfc : ibi enim locuti fu- 
mus dc (cicnrii hununa , provt abftrahit ab hoc vel 



potcftaflcnriri vni , & diflenrirc alteri. Idcm cft in pra- 
ciico & fpeailatiuo. 

Hincinfcrcs.diiiifionemadus in pracMcum & fpe- 
culatiuum , non cflc adxquatam , fcd dcbcre adili, in 
muttum ex fptculdtint & prattics. 

Dcindcinfcres,cunJcm habintm, qui cflct princi- 
pium adus pradici & fpeculariui , fumrum praificum 
& fpectilatiutun fotmalitcr , non fcc6s ac fbrmalitcr 



cifct practicus , fi (oluin ad a&um ptadlicum inclinarct: 
ab illo indiuidttoin quo rccipiatur ,& ctiam provt ab- quiafi tunc cflct fbrmalitcr pradicus , co qtiod inclina- 
ftrahitabhocvelillo obic<ao,numcro canturo diftin- tctad pradicuru ; crgo , fi uiclinat ad vtntmquc , for- 

maliccr 



Digitized by Goo f ( le 



De obie&o Logica* Seft. I. 59 

malireteftprachcus&fpcculatiuus. Q"od notaui pro- creato.de eodsm obiecto, id fortc arguerct contra- 
77 ptcrCaicranuin , contcndcntein ,vnum lubicum loliim dictioncin. D'co ,cretttt> : c\\m in diuinis, propccr di- 
craincntcr pollc Itnvil dici pnuticum & fpcculatiuum: ftindtiotiem virtualem qwx ibi icpcrirur( dc qua alibi) 
quod licer tortc ad qttxftionem de nomine pcrtineat, rcalitcr idcnrificantur fcientia vilionis,& fcicntia fim- 
eft tamen apcrtc falfum , neque vlla ratio porcft afligna- plicis inrclligcnrix ; & vna cft fpccul.itiua , altcra pta- 
ri , cur , quando folum potcft cliccre actum pra&icum, ctica , quia vna fuppoiut cxiftcntiam obiccti.altcra cam 
dicatttrformalitcr pratticus , & non eciam.quando fimtil antccedit , & ad illius productionem dirijjit : hanc au- 
put.-ft&fpcculatiuuincliceiL iq.utndoquidcm polfe eli- 
ccrc alium fpcculariiiuin , non cumreddic minus clici- 
titr.nn practici ,quam li hoc folum habcrcr, aut c con- 
trtiio. , 

Rog.ibis fecundo, an rcfpcctu eiufilcm objecti dux 
cognirioncs poflint clfe , quarum vna fit fpcctilatiua, 
alia praclica. Hurtadus Difpnt n. deAmmk, % 16. 



n airigtt : 

retn anteccflionctn Sc ooftciioritatem rcfpcctu eiufdtm 
obiccti , non potcft h.iberc idem achus creatiii , cui non 
pollimt duo concradictoria prxdicata , qtialia illacifcnt, 
conucnire. 



DISPVTATIO II. 

Dt Objeclo LogicA. 

Ispvtatione prxcedcnti iecimus 
findamt nra cx ptincipiis communibus 
obicdti :\ cientix ,vt (ic ad t.>. ,a(ta 
dc Logua dichiri fumus , deucniamus; 
vnde ca oportet prat oculis habcrc pro 
s fcqucntibus. 

S E C T I O I. 




Dilputatioi 



rugat •, quia li vtcrquc actus habct idcm objettum > 
vtcrquc potcft eodcm n>odo diri«cre potentiam. Con- 
firm.it inDco ,quinon lubtt duos achis fimplicis in- 
tclligcntix dc Pctto , vnum fpcctilatiuum , altcrum pra- 
cticiiin :Rcfpondcndum tamen cft , nullatcnus repu- 
gnatc talcs duos actus. Qood oftcndo cuidcntcr. Nam 
quandocgo confidero objcchnn in cflc poflibili , fcu 
abftrahcndo ab cxiftcnrii ,illa cognitio ( liippono obje- 
thim a mc clfc fadhbilc} cit pr.nfbca , iuxta dicb in hac 
Sccliouc : fi vcro aliam habcam cognitioncm dc eodcm 
obiecro , qua illud iam f.ictnm couli Jcrcm vcl intucar> 
78 ilI.icogiiirio,quattdoqi:iJcm iam n.iniri fui fiipponic 
obicctuin factum , non potcft ordinari per fc ad crri- 
cicndtim t.tlc obiechttn ; trgo iu>n porcftclfe cognirio 
prattiea , f d nccclTario dcbcbircllc Ipcetilatiiia: polTunt 
err.o dur cogiiitioncsTmiul t ITL- in codcm intclleelu dc 
coJemobiicto.qiiaium vnalit fpccnlatiua ,altcra pra- 
ctica. Pr. OuicJiis hic dicit, fe mcdiam intcr mc & 
II inaJuro tc-icrc fcntentiam ,intoim nihil aliud pcni- 
tm, Wcr q <a,n quod ego tradidi , hoc cft li actus diucr- 
Co modo r Ipiciant obitchnn, vt lcicnria vilionis & fim- 
plicis iiitclligcnrix polfcid adinitti , alias non hocipfum 

eodem cxcmplo vfus docucram , non crgo mcdia tnce- fcuntur , aliquo modo clfc obicCtaLogicx : qux duo cx 
dit via , quidquid vero do hoc fif . plicanda nobis funt in hac Sedhone. 

Hinc patct , male ab aductfariis Itipponi , fi dua: co- Tolctus tfiutjr. j. prttemutU , Rubius ftufi. 6. cum 
gnicioncs habcant idem obicchum , vtram<|uc poftc Diale&icis communitcr docent , res ertc obic<aumma- 
arqualitct dirig: re. Sccundo conftat ,malc excmplum tcrialc Logicac Pcrrw intclligo ea omnia , qua: funt 
de Dco ab iplis i Ifcrri : nam ItCCt Dcus ncqucat habc- obiefta achuum intcllechis ; & confcqucnter iplos eriam 
rc dc co dJetn i Jiiccro duas fcicnrias fiinplicis inrellicen- adhis , quatcnus & ipfi reflexc cognolci poflunt. Vcruin 

quia DtfputM. i . nttm. }. duplcx aflignaui obiectum ma- 
tcrialc,aliudremotum,aliud ptoiimum ; idto oportet 
iiunccxplicatc.quofcnfu res fint obicchun materiale 
Logic». 



De Objetl» tpMteritli L»gtc* y vbi de meio fciendi 
formati <jr obiecliut. 

Dlfputationc i.wwi.i.dixi Logicam effc fcicntiam 
qita: vcrfitur citca direttioncm achium intcllc- 
clus , vt eos fineciTorc cxcrccamus : c quibus dtio infc- 
runrur.Primum cft,principale obiochun Logica? cflcachu» 
intcllechis; Sccundum , res quzpcrillos aitus cogno- 



SVBSECTIO I. 



tuc , vnam jtacticam , & altcram fi>ccitlatiuam,potcft 
t.imcn vnam hub;-rc limplicisititelligcntiar.altcram vc- 
ro vifinnis: h.rccft fptculatiua ,illa vcr6 pra&ica. Vn- 
de hoc cxcmplum mcam conclufionem apprimc de- 
clarat. 

Hj DiccsPrim6,Foncelfentiacx' cxiftcntia diftinguun- 
titr , crgo non habcbunt idem obirfhim illx dux fcicn- 
tix. Hoc nou potcft ab aduerfariis dici ,qui mcriro 
cxiftcnti.tm cx partc obictci oinnino idcntincant cum 
ci1cnti.i. Sccundo ,doillis,cxiftcntiam ab ellcntia di- 
ftin^ti j ccrteillamct cxiftcntia ,qux iam \ndcrur,& 
COtlK quciitcrcx vi vifiouis nou poteft pro fuci,illa cadcm 
portiit co^nofci abfti.iAiue , antccjuam produccrcrur; 
quii cti.itn coiMiit.i cft poflibilis. licce iam eademmct 
cxiftcntt.i d.'.t)tur Jux cognitiones , vna abftraftiua, qux 
f ftprvtic-a;altcr.ivc.o inttiitiua , qu.c ; quia iam fup- 
jvmic fu ttn obi •cttim exiftcns , cft Ipcculatiua. 

Diccsf.ctindo . implicarc , idc-ui ''Niccttim ab eadcm 
potcntiafimulclT f.Kftibilc non fadibile ; crgo re- 
p tgnar , fimul cllc dc cod.m obiccto duas cogniciones, 
ali.im fpc-culatiuam , altcram praiticam. Rtlpondco fa- 
cilc,non rcpugnare vllo modo,ab codcm principio 
i Jcm obiectiim CiTcfactibile j>cr vtum cognitionem , & 
aon cffcfachbilc pcr aliam diftindhitn : ab ca Jrm cnitn 

auimi . vclintcllcctu , idcm obicctum cft i'ii?icabilc pcr quod fignificarur in obliquo. Rcfpondco , in obiectio- 
iiidicinm,& non ludic.ib lc pcr apprehcnfioncm ; cft necommitti xquiuocationcm : arguitur enimavffione 
amabilc j>c-r volunc.iccm , & pet intcl!e&um non cft ad conccprum (ignificatum pct voccm csibtdnt. Vifio- 
snubilc : &: talia func mnumcra cxempla. Rarioaprio- nemfateor formalircr tcnninari ad rbtmam ,idc6 re- 
ricft,q'iiaco ipfo qudJ fic comparuio ad diftinehas fpcctu vifionisfolailla eft in recto obicdktim : im6 ma- 
rcalii, r cognitioi^s , iam ccllar omnis contradiftoria tcria ncquc in rccto ncque in obliquo cft obicccum vi- 
oppoliciri , tjt:x fcmper cft cittltlcm dc codcm , pro fionis , nifi dcnominaritic. Pcr hoc atttcm non impedi- 
e»dcm locu, &c, In codetn quidcin attu indiuiiibili tur ,ne vox ,ab homitubus ad fignihcandum concre- 



Xcsfitit 

HViiicdirriculrarirefpondeo,rcs artingi a Logica 
vtobicchum materiale proximum , quia vcrcinfc 
attinguntut , faltcmin obliquo. I"4am qui dicit , dcfini. 
tio tjf trttiocxpHcMas nttttcrttm rti , ncccllario cognofcit 
ibi rtm , cuius naturadicirur cxplicari per dcfinitioncm: 
fiait qui dicit ,an\mnl tfi fr.nctfittm ftnfttitnit , ncccf- 
tario cognofcit ftnfttiontm , quia in otdine ad illam de- 
finitanimal. Dixi , ret attingi in obliqtu , non vero dire- 
ctc , & in rccto : nam attinj^i in ttclo, cft in propofirione 
poni in Nominatiuo ; in obliquo vcr6 , eft poni in alio 
cafii. 

Scddices , Qnaiido video cathcdram , obtettum for- i 
malcquod in fc vidcrur ,cft fbrma ipia ,& tamen hxc 
vox cttthtdrtt fignificac in rcto mareriam , & in obliquo 
formam ; malc crgo dicirur obicctum materialc elle 



6o 



Difputatio 1 1. Logics. 



rum itiucnra , fignificet in tec~bo materiam , in obliquo 
vtr6 lormam. F.tidemfxpc contingit refpethi diuer- 
C>r jin f bicdlorum. Hoc pofito,quando dico , dtfimii» 
tft otmU n.uurmn rti txplicmt , in rc&o pono dtfimtio- 
ntmScorM^nemtxpiiCAnttminuntJi autcm rci ponitur 
in obltquo. Eodcm modo in excmplo fupra pofiro , 
«nmui tfi ptincipium ftafiuionu, tuiinutl & principium 
cognon.unt.ir in rcfto , quia ponuntur in Nominaiiuo; 



rigere res ipfas vllo modo , fc-d lolos a^his intellc&us, & 
hos ctTe obiechitn formalc Logici. Hcc contra rccen- 
riorcs nonnullos. 

Alij vcr6 cum in rc viicinp.ir s vera fentcntia , non 
difcedcre,modo tamcn luqucndi aliqualitcr quzltio- 
ncm hanc inrricant.Concludunt cnim,adarquatum obic- 
chim formalc cllc modum Liendi fonnalem , & obic- 
ifttuum. M >dns fci endi formalis c I \ infa A i (i nirio, diui lio, 



finfittic vcr6 , quia ponitut in alio cafu , cognofcitur iu &c. obicdiuus vcr6 funt rcs pcr definitionem , diuiilo- 

' obliquo. Quod aliis vocibus explicari folet , vt cognefd ncm, &c. cognitx dcnotninatar. Bene autctn prius often- 

uirttlo , h"t coi»no(ci vt objcchim fbrmalc ; cognofci dunt , modum fcicndi/obiediuitmin rationctali confti- 

vero Mi Mhjuo , fit cognofci vt terminum objccb fonna- tui fbrmalitct , pcr modum fcicndi formalcm ; fictit co- 

lis, fcu vt objc&um matcrialc Logica ergo przcipue lorinntionc w/?coniliriiitur ptr vilioncm. Ex hacuo- 

agit deachbusinttlleaus: fed quia de his non poteft, ctrina viderur prior impugnata : quia ficut cft.idcm 

qLiiniunulattingat res ad quas ipfi a£his dicuntelfen- ,vj,c:c de colore vt vilo.ac agcrc dc vifione coloris; 



tialcm ordincm , inde fit,rcs attingi quidem a Logicl 
vt obicthim materiale proximum , non tamcn propter 
fe , icd in obliquo , & vt icrmkium a&uum intcl- 
lctfhts. 

Pctcs , an omnes adhis Logici attingant res modo 
pracdhito. Rcf}>ondco negariuc , vt in hac cognicionc, 
ttrmtmu tft txtrtmum propefiuonu : cccc hic nulla 
fit mentio rcnim , ncquc in recto neque inobliquo, 
crgo non omncs atftus Logici attingunt res etiam in 
obliqiio. 

Ohiicics contra przcipuam conclufionem ,ex ci fc 



ita (Imilit cr idem crit agcre dc modo fciendi obiecri- 
uo vt tali ac agere de modo formali , id cft de afli- 
bus , a quibusitlc obiechuus in rarioue talis denomi- 
natur. 

Confirmo hoc idem : quando Dcus dicitur amarc , & 
complacere iu cognitione fua de peccato,non potcft ve- 
rc & rcaliter propric dici , cum complacerc in pcccato 
ipfb , quod eft objcChim illius cognitionis. Qi^od fi di- 
catui , 1 f h< campUctt m ptccMoxit cognito.pct hanc rtdu- 
plicationem folum figmficatur ,complactie in pcccati 
cognitione : crgo fitnilitcr , quando dicitur,Z^'C4 confi- 



qui , tot clfc Logicas fpccic difftrentes ,quct funt rcs dtrntrtj vtdefinitMjUuifM.SccXolhmfignifc&mtnm 

cognitz , q jia Difputatione pracccdcnti diximns , ctiam conlidcrarc dcfinkionem,diuifioncm,&c.ldem eft.quan- 

ab obie&o matcriali proximo diucrfiricari fcientias; do dko/ithitm vt album Mfgreg.it vifum ,ficitcnim\\unc 

crgo fi rcs fiint obicchim materiale proximum , tot fcnfum , Albcdo difgrcgat vifum. Vbi aduerte contra 

erunt diuerfx Logicz , q>ior funt rcs diucrfx. Ncgo fc- cofdcm.eriamfi (vt dixi Diffut. i . Summularum,a /».64.} 

qutlam , quia Dialcctica non attcndit pcr fc , an d* fini- concrcta harc, fignificent in rcclo fubje&um , in obliquo 

tio vcl argnmentatio fit circa hominem , an circa Jco- vcr6 fbrmam , quando abfolutc ponuntur ; quando ta- 

nem ,an citca Angclum: xqualitcr enim tradit rcgnlas . men rcduplicatiuc vfiirpannir.verbi gratia,«/iVjM» M 4/- 

ad dcfinicndum in hac v?l in illa matcria •, dignolcere mtm nw tfi dutct, non reduplicare fiirra fubicdhim ( quia 

aittcmin paniculari dtfinitioncs.diuiliones ,&c peni- fubiedum fcmper cft idcm)fed fblum fupra fbrroam; 

net adpanicularesfcicntias.vt inflrudas prarceptis Lo- ckidnncft ac diccre mm tft iuicti»: fimilitcr 



gicis. 

Vel ,fi vis , alitcr rcfponde, Logicam habere pro 
obicclo dcfinitionem omiuum rerum.neqiK vnum arThJm 
aut habirum Logicx clTc , qui agat dc definittbnc homi- 
nis , alium de dcfinirione leonis , &c. Vndc ex varietate 
rcrum non pollunt habitus Logici intcr fc diftingui, 
quandoquidem quilibet habrt pto obiecto materialiom- 
ncs res.Quando cnim datur dodrinade definitione verbi 
gratii/iiciturque tft orntittxplicttnsnMitr^mrti, pcrindc 
cft , ac fi diceretur , explicans nacuram rci , quatcumque 
01« fit , fiue Deus , fiue Angelus , fiuc homo , fiuc 
Chimxra. 

SVBSECTIO II. 
RetnonfMnt obitUum fornuilt Lo;k*. 



quando dico , albmm vt nlhtm difgrtgM vijum , fcu tcr- 
minat immcdiatc vifionem , idcra eft ac dicere , ttlkt- 
do dtfgrtgM & ttrmimu vifum. Idco in illis reduplica- 
tionibus forma , non ujbjcdum ponftur in rcfto ; 
crgo quando dico , rtt vt Jtfnit* conJidtrMur a Logko . 
idcm cft ac diccte , dtfinitm rti confidtrmmr m Lt- 

Sed obiiciunt hi Prira6,re€tc poffc cx fubicrto & for- 
ma confiari vnuin obic&um fonnale alicuius adhis : ftcut 
quando homo amat fibi lauitatcm,& fanitas & ipfum 
iubietfhim fiint obitrThnu fbrmale illius a&us , vnum vt 
finit tpti , alterum vl finu cui , etgo ex cognitione, & cx 
rc cognita , refultabit etiam vnum integnim obje«3um 
formale. Rcfpondco , a me non probanim ,res non eftc 
obicchimformalc Logicz,e6 qu6d non poflit vnum 
obicdum conflari cx forma & ex fubiedo , vndc fruftra 
dedidant in probandi ei propofitionc. 

Ego indc mcam Conclufionem probo , quia res pcr _ 
accidcns & impcrtinentcr fe habcnt ad Logicam , quz 
non curat nifi dtfinitioncm hominis,non homincm^iifi 



ANtequam vltcrius pergam , volo notare,nonnul- 
los rcccntiorcs dcfendere , lolas res efic obiedum 
formalc tfuod Logicx , & quod ab ipsa intcnditur ,diri- 

gi & ordinati. Audiui cgo ipfc eos id propugnanrcs adfummum vt dcfiiurum , quod ,vtdixilblum cftjrtira- 

non fcracl aut bis , fcd femper cum dedccorc rcceden- rcJcfinitionem illius. Et miror , hos non recordari , hic 

tes. Semcl cnim cum vrgcrentur , Ergo Logica non a ie contra P. Rubium benc oblcmarum , adiuam 

agit , quomodo intelleclus dcbeat dirigi ad cfncicndam adtuurn dire£cionem , a qui dcnominantur obitxta , per 

dcfinitioncm , vel diuifionem , dc homine , Icone , &c. fcprim6 fpcOarc ad Logicam ; quia idc6 volumus rem k 

fcd quomodo dcbeat dirigi in fe afinus.vel mulus, nobiseflcfcitam, vt fitinnobisfcientia de tali re : quod 

vel mus ;debuerc nolcntes volcntcs concedere confc- enim volilmus , eft , intelle&um perficcre Dialetticis 

qucntiam, qui fola odenditur , illos Au^tores non przcepris , nc etret , fioe vt fit fciensjquod per folos 

confideraiTcquiddixiiTent. Et (xpe in talibus fentcnriis acShis przftatur ,nonpcr obictTa illorum. Hinc autem 

non eft necellaria alia impugnario , nifi tcnninomra cx- confequenter Logica vult , vt obiedhtm fit fecundum ra- 

plicario. Et vt clarius,quam fit ridicula ,appareat,non tionem cognitum : vndepoti6s afliuadiredio fpeftat ad 

oponct honcfta exerapla ponere de Deo ,de Angelis, Logicura ,quam pafliua. Hzc omnia funt verba horum, 

dc homine , fed dc afino ,raulo ,mure , &c. etiamfi in quz valdc approbo. Iam autem in hoc loco i nobis im- 

ptzfenti fatis abfonum pcrfe apparet .diccre Logicam pugnato docent, atquc prim6 & per fe ad Logicam 

f agere de dirigcndo E>eo,vel Angelo : quoroodo cnim obicclaipfa, fiue rcs.quim definitioncm , diuifioncm 

Dcus vel Angelus a me poreft dirigi ; vel an Logica eft & argumcnrarionem fpeftarc , & vtrilquc zqu^ prim6 

przfcda ftabuli^rui fit commifTa cura dc cquisjnuUs^an vnum obiedumfonnale conflari; quz duo intcr fe vald£ 

bubulcus , aut opiho > Conftct ergo , Logicam non di- opponuntur. 

Nihilominiu 



Digitized byGoogle 



-4 



De Obiei&o Logicse. Sedt. I. 6 1 

Nihrtominus Patet Lyiu eus li i : . cap. 4. probabilius tum a Phifici eflc afimtm,vel muUim,auf murrm ,aut 
wdicat,Logirxpanulcobiefom formalc cflc rcs ipGts. ftercus(parcant honeftx aurcs , pono cnira taliacxcm- 
Prim6,Quia Ariftotcles docct , Logicam efle tcntatri- pla,quiaaIiasnonnolciturfentcntiacfaliitas)eriani(lpcr 



cem dc his, qux ad Philolophiam (pcftaut , ad Phi 
phiamaurem fpc&ant rcs, crgo. Confirmar cx Platonc 
dicente, DuUthc*m effe, tpt*. vtrfaiur circa id, anad tfi,& 
*tre tft , & ftmptr todtm modo ft luitt. Rcfpondco , his 
juhil probari, quia Ariftotclcs ncquanuam dixit , Logi- 
cam agrrc dc omnibus , dc quibus Philofophia.a&us au- 
tcm intellcftus, dcquibt» Logiea ,criam fpcdant ad 
Philofophiam. Plato vcrd minus adhuc ei fauet , qtiia 
criam de acribus intclle&us dici poteft.quod fint , & 
vcrc fint , fcc. non crgo idco Logica res ipus fbrmaliter 
refpicit. 



pcr 

le intcndar cognitioncm dc his obicdtis ? Similiter in 
Thc ' 




appct 

confuri vnum fincm,non prxcisc quiaDrus cftobie&um 
vtcumque vifionis beatx ( alias qtii amat odium de pec- 



cato.vel cogniritioncm de illo , facerct fibi vnum fincm 
tot.tlcm cx peccato , St odio , vcl fcicnria,quod eft ridi- . 
culum : ) fcd quia viiio bcata cft pollcflio intcntionalis 1 * 
Bonitatis diuinx, rationc cuius Bonitas illa rccrcat bcit- 
que homincm ; quod non potcft dequolibet obicclodi- 
Rationc argumentatur : quia Logica agit de Veritate, ci, vt per fe notum cft. Nam in aliis cognicionibus, qux 
6c faliicatc , vcricas autcin dicit actum, Sc obicdhim. Se- non cx dclcctabilitatc obicdi/cd proptcr (c appcruntur, 
cundo, agitdegcncrc,e< (pecic &c. quar dicunt fcm in rc- non potcft fieri vnus finis cx cogititione & ex obieoto. 
itpTertio, quemadmodum homo ordinatur adj)cum Sic amaturcognitiodcChimxra^ionainatur Chimxra, 
clarc vifum, iu Dialeciica ad Genus,fpccicm, fcbieftum, qux fecundum fe non poteft caufare dclcctationem. Sic 
lcd homoita fcrtur in vifioncm Dci ,vr cx ipfa Sc Deo amatur cognitio de aftno vcl ftcrcore, Sc non amatur 
faciac ynum obiccitum formalc,crgo CtMUn Dialc&ica cx afinusvel (terciis. Idcm in peccato , &c. Et in vniiicr- 
cognirionc&rccognitafacict vnttm obie&um formalc. fumidin tota fcicntu Philofophix puto vcrum:&io 
Dcnique Dialedtica difputat , an res fint eitts obiccium Logici codem modo, qux appetit fcirc modos dcfi- 
rormale/jmiic autem.de quo difputant Dialc&ici cx pro- nicndi aiinum ,non autcm appcrit , nec cft dc afino lbl- 
feflb,& per (c,eft cit; $ obic&um formalc.crgo. Har tamcn licita. 

obie&ones vcl nihil probant , vcl prxcisc id> quod Nos ' Et mihi hxc res tamclara videtur.vt mircr, poftquam 
docuimus/cilicecres confiderari in obliquo aLogica.feu tcrmini cxplicantur, ab alinuo ncgari.lmmo hi ipfi Au- 



vt obie&a a&uum , qtios Logica pct fc confidcrat. Hinc 
ad primumdicitnus,Logicamagcntcmdc vcritatc^c fal- 
fitare nihil aliud dicere,qiiam athun cfle verum,quando 
atiirmat rem , provt cft in (e falfum, qui non vt cft in fc , 
in hac autcm cognitionc lolum rangitur rcs in obliquo, 
fcu mcdiate , obicc"tum cnim formale , Sc immcdiatum 
cius rcflcxx cognitfonis , qux cft Logica.lblum eft acliis 
affirm»ns,res*ver6Aliter fe habeus tangitut ibi me- 
diate. 



thotesdoccntxx vifionc albedinis, & albcdiiic,non fic- 
ri vnum obicc"him , nec albedincm dici vifibncm obic- 
<tiuv.ii, fcd id fpccialc eilc in modo fciendi : iam autem 
hic tradunt do&rinam vniuerialcm ad omnemcognitio- 
ncmcum fuo obieflo, quodnon dicitur confcqucntcr.vt 
pCf fc patct. 

Diccs Tcrrio : Loglca confiderat definitionem con- 
uerti cum (iio definito , elle idem intcr Cc : hoc autem 
non conuenlt ipll a&ui dcfinitionis , fed foli obie&o , 



Ad fccundum dc gcnere & fpecie iam dixetam, Logi- quia adus dcfinirionis realiter diftinguitur ab acbu dc- 
cara non agcre per ie, nifi de .icUbus , qtitbus conftitui- 



tur genus ku dc 3Q» reprxfcntantc rationcm cummu 
ncra, & de reprxfenrant,c diffcrentiain ; quod autem (x- 
pe bquatur in concreco dc gencre ipfo , eft pcr accidcns 
ad ekis intcntum. 

Ad tertium ex Deo.ciufque vifione.Rcfpondco , me 
fllud propoluille olim,fuse'quc refpondifle co mcdo^uo 
ftatim initio fcqucntis fubfcctionis. 

Vltimum.quod ideo res pcrtineant ad Logiclm,qui« 
dubitamus, an ad illam pertincant,mihieft vifum mira- 
bile , non aliter , qttam ft quis dicerct. duHuiur ,anvt- 
ntrit C*f*r,*rgo Vttrit: dukitatur, *n hoc pdlimn ftt meurrt ; 
«rgtttl mrttm. Rcfpondco ergo, Logicum quidcm ea de 
rc difputare , non tamen pcr cognitionem Logicam , (ed, 
peraliitm diftiuftam>qua diiquirit, quid fit obiechnu Lo- 
fanc de quacunque rc quis incipiat dubicare. 



hniti ; crgo (alrem reipec^u harum cognitionum fiint j t 
obie£tum fbrniale res ipfx. Idcm argurncntum fit In 
bis pw.iiL.ui'. . tetittt , fpeat , c\n . qux confidcrantur 
oer fe i Logici , non autem conucniunt acnbus , fcd re- 
dus ipfis. Rc(pondco , Logicam nou confidcrare diro 
dtc & imtncdiatc idcntitatem definirionis obiccliux, 
& dcfiniti obic&hu, fcd ioltim hoc modo , dtftnitw bonm 
debtt figmficMrt idem frorfttt , tptod fignificat dtfit itttm , 
cletrW > tamtn modo. Hxc eft propria cognitio Logica , 
qux dirc£te , fbrmaliter , 8i immtdiate fblum fenur ad 
acrus ipibs dcfinitionis & defuiitijmarcrialitcrautem, 
Sc in obliquo ( vt dixi fupra) ad res ip(a$:illa autcm 
cognitio , qua dirc&c conlidcratur &> immedtate iden- 
titas obiecti definitionis & definiti , in(c non eft propri^ 
gica , licct nos , quia ad intentum Logicx hxc co- 
gnirio xquiualct illi priori , eam vfurparc cjnfucucri- 



gicx. Et 

vtrum ad Logicam pertincat.dcbcrct hbc argumcnro 
probarijCampcnincreadLogicani.quodplancabfurdc Ex hac antem diucrlitate fit , vt in vni cognitione 
dicetetur. Addo circa hoc argumcntum, hunc Autorem, obie&um fbrmalc fit folus aclus definitionts , in alii ve- 
licct obfcuri , fatis tamen inlimi.-ire cap. t. cns rarionis rd rcs ipfa; quod valdc immutat ftatum noftrx quxftio- 
obkctiuum computandtim non clleinrcr obic.V. fbrma* nis. Ad exemplum (ccundtim dc prxdicatis, gtntrit, [p4- 
U*Logicx,alitctcnimdecodifcurrit,quimhicdcre- citi, 6rc.ctiainfacilcrcfi)ondeo,licct ea prxdicatafo- 
bus , & tamcn hoc argumentum fieri eodcm rnodo po- limconucniantrcbus iplis, fbrmam tamcn iqui proue- 
teftdeentc mrionis,ac derebus realibus; vnde non ca- ntunt, efle cognitioncm tntclledhis > Sc hanc (olam con- 
pio,quonxxlohicillo vrntur;infra vcrb in ordine ad en- flderari perfe ■ Logici: (icutlicctdenominatio vifinon 
1 o tk rattonistthid rehciat^ed quidquid dc hac confcquen- «onuenit vifioni, fcd obicclo , vt pftr fc notum eft : age- 
tia fit , (ufficiant , qux dixitnus occaiionc ipfius pro no- re tamen dc obiefto vt vifc >idem cft, ac agcre de viiio- a - 
ftra fentenria. nc tpsi : firnilmr qui agit dc pcrfpicilits ,quibus viden- 

tur colores , non aj»it fbrmaUrcr dc coloribus vifis , ne- 
qucht vllo mododtcipofluntobicdcum fonnale illius. 
In formi autem refpondco • provt paulb antc dixi de 
defrnittone , Logicam fcthccr direrTt habere honc 
a£him ,cmctptnt gtntritns deht rrprdfintareplnrA fpecit 
diutrfn, tfuatennt e.t inter fe cokneninm. & fic ptoportione 
fcruati dc aliis concepttbus : hxc xutcm cogiiitio ha- 
bct pro obicfto fbrmali foh\m ipisun co^nitioncm > pro> 
materielt vcro , licct psoxirUo (ittxta aiOts. utpra) res 
ipus».flcutquando Beanu cotmofcit Dcum efTcv^so- 

F Drodu<Huuu» 



SVBSECTIO III. 



nerat 



PRimo, ad ilUin , qux cx Lyncco tadaeft , & fii 
iam pridem multorum Rcc^ntiorum cx Dco , Sc vi- 
fionc ipfius, qttx faciunt vnum , obKCtttm totale. Rcf- 
poudco eam fal(b inniti ptincipio , Sc conclufioncm 
ftit abfurdam : quis enim vnquam dixit , fmCm intca- 
R.P.Roderit.dtJrriat^ 



6z 



Dirputatio II. Logica 



ductimtm crtaturantm harom & illarum, &c. obicdum turis renrm qux prxdicantur : &hrncortumtraxircom- 
formale cft folus ipfc Dcus , Crcaturi autem , licct di- munc proloquium, fcilicet , vmutrfnlt Legicnm cjlc tw- 



ftin&c cognofcantur ( vt & aductfari} doccnt ) fblum 
func matcrialc obie&um.Necvideo,quo diftcranr,quoid 
hoc.hx dux cogniriones/D*** 'ft frtdnQUau btminiijie- 
fimtu de hemint tfi refrtftntmtim efftntim htmimt ; in vtra- 
quc cnim .tqaalitcr homo cognofcitur in obliquo , & vt 
tcr minus obicch formalis. 

Vrgcnt adhuc aliqui, Primb, genus dicit in reclo rcs, 
in obhquo vetb cognirioncm ; crgo iuxta meam fentcn- 
tiam, res funt obic&um fbrmale Logicx, & cognitio 
1 4 obicChim matcriale. Sed faciUimi' rcipondco , a Logicl 
non confiderari gcnus,fcd gcncreitaicm ; ficut fcientia 
at>ens dc coloribus , non habct pro obicclo album , fcd 
aibcdincm : poteft autem contingere, vt rcfpc&u vnius 
achis, vna rcs fit obic&um formalc , materiale vero ref- 
pc&u altcrius. Supri ctiam oftcndi , cognitionem Logi- 
ram non diccrc , gtnm efi rti cognitn cenctftm cenfnfe, 
hiccnim ponir;rin redto rti, kd cegmtie gtnerkm tfi 
- reprmfentmtit ccnfufm fturium dtffirm limn , &C. Hxc 
cognitio non tangit rcs inrc&o,& formalitcr icd in 
obliiiuo. 

Vrgcbis lccundo : Logica tradit rcgulas de marerii 
probabili , ergo rcs fonnalitct pcrtincnt ad Logicam. 
O qualisconlcqucnria ! Nunquid probabilitas eft in rc- 
bu<>ipfis,anin foli cognitionc > crgo Logica , non quia 
agat de probabilitatc , agit dc rcbus , lcd potius dcco- 
giiirionc probabili. Q^od fi aliquandovidctur ageredc 
conncxionccftcntiali, aut contingcntc,tencntt fc ex par- 
tc obiccti , tunc eodcm modo diccndtun eft,eam non 
ngcre nifi dc adribus rcprxicnrantibus eam connexio- 
ncm,aut contingcnriam : quod in fimilifupri dixi de il- 
11 cognitionc , Otfinim conutriitnr cnm fne iefinitt , & de 
gtntrt, Sc de fptcit.Scc. 

Tcnib:Hoc complcxumdefiniri,diuifi ,&c.eftcon- 
fidcrabilc pet fe , & pcnincr ad aliquam fcicntiam, non 
ad aliam, quimad Logicam; crgo ad illam. Rcfpondeo 
Prirno,noncxnmac|uxdcfach7ponuntcognofci,peni- 
ncre ad aliquam fcientiam : dicant enim mihi ipfi , ad 
quam (cienriam pertineat hoccomplcxum ,tdhbmhitum 
j j vtlvifnm , &c. Sccundo dico , cx hac obiccbonc a mc 
erui noftrx fcntcnrix confirmarioncm manifcftam ; quia 
in hoc complcxo cft rcs ipfa definita fecundum fc : hxc 
< pcr te ) non confidcrarur i Logici , fed definitio ipfa j 
quam fateor tibi ad Logicam perrinerc formalircr. Sed 
tum infiipct poftca inueftigandum , in quo confiftat ca 
dcnominatio,an fit cxrrinicca ,an incrinfeca ; an fiat per 
produ&ioncm, atit rcfultanriam alicuius relationis realts 
vcl rarionis. Hxc autcm omnia funt cxtra confidcratio- 
ncm Logicam in«mnium fententiincque cnim Logica 
cdlidcrat/juid fit dcnominatiocxtrinfcca,quid intrinfcca 
& fimiliajdcnimad Meraphyficum fpcftat.Vndc Logi- 
ca fdlum confiderat definirionerci,fiuc ex ei refiilret ob- 
icctnm dici dcfinitum fiue non.Vnde fi per impoffibilc ea 
dcnominatio non refiiltaret, in ohiccto eodcm modo il- 
la agcrct de dtfinitione illius ; crgo ad eam non lpccV.it 
difquircrcin quo confiftat ca denominario. Nihil autcm 
aliud eft in eo complexo dtfinitum confidcrabilc , vt per 
fc patet ; ergo illud , vt ralc , non pertinet Ad Logicam, 
niii qui partc iucliidit definirioncm , modo i nobis cx- 
plicato. 

Diccndumergo ,omnibus ablaris conftifionibus , & 
terminis modiique loqucndi , i Logici fblum in tccio 
formalitcr &> immediatc confiderari adus intclleclus; 
res autcm in obliquo , & vt obiedum materiale fcu tan- 
1 6 qoam terminum cxtrinlccum' earum cognirionum : & 
ncc quidcm vt fic diltmctc agi dc rcbus in partictilanVed 
Iblum in communi fub conccptu generaJimrno rci^tiam 
provt abftrahit a rc ficJi, a ncgariua , & pofitiui ; quod 
ex dictis fittis clarc conftat , cftquc communis anriquo- 
nim fcnfusxtiamii nonnullircccntioresterminis aburcn- 
tcs contrarium doceanr. 

Vniuerlaliter aurcm moneo , Prxdicamcnta , Sc Prx- 
dicabilia, vr funrpbiccVa Logicx , fupponi pro acVibus, 
^uibus cognofcuntar & prxdicantur , non pro ipfis na- 



:pro 

mtrfmlt in prmdumndm, Mtt*fhjfic*m vcto in tfftndm : quia 

Mctaph) fica agit dc ipfis rcbus , Logica vcri dc modo 
cas cognofccndi & prxdicandi inrer fc,non vero dc rcboa 
ipfis prxdicatis, immbctiumfi hxhabcant aptitudincrn 
vt prxdiccntur^cilli taracn non agit perfcLogicaJei 
in obliquo. / 

S E C T I O IL 
Ens rmttanistxclnittnr *b ehietlo Logit*. 

ENsrationis accipi potcftvel pro aftuali inteUccHo- 17 
nc , fcu cognitionc. Cum cnim intclleftus foleat vo- 
cari communiter rmtia , meritb cius adiis dicuntur entim 
rmtkr.ii , id cft , cntia intclic&us. Sccundb potcft accipi 
pro rc non habcntc cflc a pane rci , fcd qux fingirur ha- 
berc ak inrcllcclti : vt fi cgo concipcrcm ccelum anrcum, 
c\ lunam argcntcam , ccclum aurcum & luna argcntea 
eltcnt entia rationis ; quia cum vcre non habeant clfc i 
panc rcr, habcnr illud cx fi£tioncjneiintcllcftus:qul 
ratione omnia mcndacia pollimf quodamroodb dici cn- 
tia rationis.Item,quando intellcaus tcncbras, moncm, 
cxcitatcm A' alias ncgationcs & priuationcs concipit pe- 
indcac fi vcrcclfcnr cntiarcalia , fingit entia rationis, 
quia tribuit cllc cis rcbus , qux potius funt carcnria eltc. 
Hxc cnria conficVa funt , qux iam communius vocantur 
intcr reccntiorcs tntu mttonit ; & de his prxfens difpu- 
tatio inftituitur. 

Dc cnribus cnim rarionis , provt in primi acccprioTie 
fignificant atfhts intcllcdtus, nulla cft difEmltas , quin 
lint obicchtm formale Logicx: Nec etiam difpmamus , 
vtrutn cntia rationis fint obiccVum matcrialc Logicx Jioc 
enim cernun cft cx Sedcione prxcedenti : quia ciim en- 
tia rationisdefiniri, diuidi , & demonftrari qucant , ( ob 
quam folam rationcm diximus^ntia rcaha eftc obieftum 
matcriale Logicx ) idem ctiam dicendum vidctur dc cn- 
ribus rationis fiditis, cV fupri criamdixi ,quandodedefi- 
nitione dicinu- , tfi trmtit txfticmni nmturmmrti , rtm 
ibi accipi pro re fiuc veri , fiue falsi, fiue nrgatiui, fiue 
priuatiui , fitic fidi fitic reali : inquirimus ergo prx- 
cisc dc cntc rattonis , an fic obicdhim forroale Logicx , 
ncc ne. 

Sotus , Toletus , & Thomiftx communirer apud P. it 
Hunadum Diffut*t.\. 45. cenfent , adxquatrtm Lo- 
gicx obicOum efTe ens rationis , non quidcm in tota ful 
iatitudine ( nequc enimtcnebrx, cxcitas, alixque neea- 
tiones ,& Chimxrar ; qux funt entia rarionis ab intelle- 
cbi confkb,confidcranrur i Logica,)fedtantumea en- 
tia rationis, quxrefidtantin rebus.cb qubd ab intcUe- 
dtu definiantur^fiuidantur^c. 

Ibidem idemHurtadus bene oftcndit ,Tolctum ,So- 
tum' , tk alios communitcr , nominc tntti ratitnii intelli- 
gerc non quidem ens fiftirm, fed dcnominationes dcfini- 
ti, diuifi, gcneris, fpccici,& fimiles qux funt cxtxinfecs 
rebus ; proueniunt enim illis a fbrmiscxrrinfcds,id cft 
ab actibus intcllcttus ,& vocari fblent fecmndmintentif 
MS,quia prias cft rcmin fe clfe, qu atndcnominari cogni- 
tam : & has dcnominationcs dicunt hi efTc Logicx ob- 
iccVum ; ncque illis in mentem vnquarn vemt , rigorofa 
entia rationis & fichi adftruerc pro obicfto Logicx. Vn- 
dcmiror, i nonnullisreccntioribus Toletum citari pro 
firntcntii dc cnte rationis fi£to quam ipfi ftngunt quc- 
flionc enim < .prooemiali clariiis hac in rc loquitnr^uim 
vr de eius mcnte dubitari queat. 

Quicuroque dicuut res veras efte obiedhim paniale 
Logicx tcncnnvr idcm diccre de enre rationis, cum Lo- 
gica ( vt dixi paulo antc ) non minus agat dc dcfinitione 
vt ic cxtcndit ad ens rarionis,quam ad ens reale, aut ne- 
gatiuum ,non cnim difccrnit iurer hxc. Vndccadem ra- 
tione , qua reiecimus rcs vcras ab obicdo forrnali Logi- 
cc, dcbcmus , & fidas. 

Aliunde tamen cft fpecialis fcntentia cfrca entfa 
rationis. Opinantur cnim nonnulli ex rccenriori- 
bus auctorcs , dcnominationcm dcfiniti ( idcm cft 



De O biedo Logic*. Se& I L 



- 

ti- 
.J 
eft 

i»- 

n«- 

-b- 

'n- 

TfO 



jale 

ne- 
r»- 

y& 

d 



■v allrs proxime numcraris / elle cns rationis , quia cum 
ex derimtionc nihil rcak ponatur in rc di finiti , certc fi 
dcnotmnaturdefinita.id erit cx eo,qii6d intcllcduscon- 
Engat in illi fbrmam aliquam cxtrinfccam , iquadcfi- 
nita dicatur,quxtorma neceflariA eft cns rarionis.Audo- 
ritate ver 6 probant fuam ienicnriain,Prim6 ex Ariftotclc 
* ' 4. Mttaphyfic*, fi*f.t.aflerenrc Logicam agcrc dc oin- 
.ni cnte vt iubeft fccundis intencionibus , crgo vt eft ens 
rarionis. Itcm ex D. Thoma /»«7. j. dooente , obicdum 
Logicx eife ens rarionis quod non cft in rerum naturi \ 
fed ratio in rcbus inucnit ; ergo fentit , cns fidum eflc 
Logicxobiedum. 

Non placct hxc fententiaddcdqueablblutc exciudcn- 
dum eft cns rarionisab obiedo Logicx,Primo , quia,vt 
conftar ex huc vfque didis , obicdum Loeicx cft mo- 



dus fcicndi : icd inodus (cicndi cft 



cns rcaix 



crgo 



ob- 



iedmn Logicx eft cns rcale. Probo Minorcm , Modus 
iciendi funt adus ipfi intelledus ; fed hi funt cns realc , 
efgo, &c Explicatur vlteriu.s in parciculari. Dcfinitio,di- 
ijmo, lugumcncatio, tcrmiiu',propo(itiones,&c. i.uit en- 
tia rcalia, adus fcilicet intcliedus , explicantes diuiden- 
teique naturas rerum, vnumquc cx alio infcrcntcs ( quis 
enim ncgct hos clfc adus rcalcs ? ( Vnde miror , potuilfe 
aliquobalUrcre.adxquarum Logicx obiechimelle ens 
ratiouis : quia licct illis daremitStJcnominationcs dcfini- 
ti, diuift , & limilcs , elfc cntia rarionis , & conftderari a 
Logici , quomodo ncgare polfunt , definitioncm , diui- 
fionem, argumentationem.qux funt entia rcalia, vt ipli, 
yclint nolint , tateri dcbeut ) tfle faltem partiale obic- 
dum Logicx ? Scd agc iam oftcndnmus, nec denomina- 
tioncs illas clTc cns rationis : quia rcm dici efli vifam , 
amatam, & cogniiam , eftj licct extrinfcca » vcra tamen 
& rcalis dcnominatio , prottcnicns ab adibus viiionis , 
amoris , & cognitionis: & flcut me vidcrc parietcm , 
non cft quid fiditium, ita nec parictcin a mc vidcri;idem 
eriim cft pcnrs di ucrfas voccs, adtiuam & pafliuam : crgo 
& parir ttm dici vifum jkhi crir ens fiditittm ; alias Dcus 
cocfuigcret cntia rationis , dum cognofcit me ab illo 
amari vcl cognolci » imo brutactiam ca fingcrcnt , quia 
bruta rcddunr Ctlam obicda Vifa ,audira , cognita , &c. 

10 Qux omni.1 apertc falfa funt,& contra Dodores quibuf- 
cum pugnamus. 

Rcm crgo cflc definitam aut diuilam , ellc gcnus atit 
fpccicm cft dcnominatio cxtrinfcca realis , ptoueniens a 
iornii realiexttinlcci, fcilicct ab adu inccllcdus. 

Sed licct darcmus , has dcnominarioncs rlfc cntia ra- 
tionis, adhuc nihUinfcrrcturcontranos;quiaLogica 
nonconliderar perie has denominarioncs , lcd adusex 
qtiibus oriuntur,iuxta dida num.n. Ratib cft , quia hx 
dcnominationcs non illi fcruiunt ad modum fcicndi : fi 
cnim (cmcl cognofcit definitionctrl rcijiccr noh cognof- 
cat (pcr poflibile vcl itnpoflibilc) indc rcfultarc dcnoini- 
nationcm rcbus ipfis«g«*f« vtl<&/»»i/« .adhuc Logici 
obuntiitfuum hncm.qui eft.tradcrc modum dcfiniendii 
diuidaidi rcs^car^uinenrandidc illisj 

Vbi aducrrc^iuam inconfcqucntcr nonnulli recentici- 
rcs d ifairraiic. Cum cnim bxc rario in prxfcnti illis pla- 
cuiflct ,cx cique contra entia rationis argumcnrcntur; 
fuprit tamcn,vt probarcnt rcs eile obicdum formalc Lo- 
gicx , argumcntantur ex co qu6d Logica pcr fe cogitat 
dc co complcxo difinitmn, diHifwn&c. in quo conliftat. 
Vndc cgo contra illos arguo.Ergo fi in cidcnominacio- 
nc vel complcxo induditur cns rarionis, Logica agct de 
cntc rationis , quod tamen hic negant. Vndc fupra dixi 
teneri cos qui encia tealia feu rcs dicunr obicdum partia- 
leLogicxjdcm aflerere dc cnre rationis. 

Diccs Primo : Logica confiderat has dcnominationcs 
Vt formam inrrinfccam rerum ; ergo facit ens rarionis. 
Ncgo ontcccdens : ouia ( fi vt proximc dixi ) ipias dcno- 
ininationcs , rcalcs lolumindireaT fcu inadxquatc con- 
fidcrar Logica, quarenus dcfinitiones conlidcrat, mult6 

11 minus eas coniidcrabtt vt formam intrinfccam 1 imo 
hoc vltitnum nullo modo con/idcrat , quia nihil ei po- 
rcft deleruire cognitio hxc falfa & fingens eam formam 
invinfecam.quandoquidem Logica «' 



di,qui dcbct elfe vcrus & realis.Numquid melius^Iarius» 
aut facilius rradet Logica regulas bonx definitionis , 
& coniideret dcnominarionem definiti elfc in x»bicdt> , 
fcu rc dcfiniti , altquid inrrinfccc inhxrcns , eam- 
quc perficiens , >quam fi confidcret elfe quid pure 
cvtrinlecum ? Ccncnili ad confundcnda fua prxccpra, 
& Logicorum ingeiua , non vidco eam coniidcrarionem 
det nccconfido& dcnominarionc intrinfcci defcruirc 
poirc. 

Diccs Sccundo : Apertc probari hoc argumento , ha* 
denominationes non cllc entia rarionis ; vcrum non pro- 
bari ; genus & fpcciem , fi riant pcr abftradioncm , non 
eflc cnria rarionis : quia conciperc aliquam namram ab- 
ftradam a ipcckbus vci indiuiduis, apertc eft fingcre cn- 
tia rarioiiis , quia a partc rei non datur talis natura ab- 
ftrada \ fcd Logica agit dc hac abftradionei 6c de gcnc- 
re , & fpccie , ergo Logica , faltem quoad kant pat tcm ; 
agit dccntibus rationis. Hoc argumcnro conuincunrur 
nonnullitcccntiores.ad alfi:rcndum , obicdum Logccx 
conflariex cntercali,& rarionis.^cd in priinis argu- 
menrum non habct vim contra aflcrcntcs, vniucriaJe 
non fieri pcr abftradioncm , (ed per adus confufos & 
irapcrfcdos indiuiduortim ; in qui icntentii nihil fin- 
gitur ad eflicicndiim Vniucrfale , vr dicam Difp*t*tu. 
6.fctti«i i . crgo & nos , qui cam ienteutiam fccutttri fu- 
mus, hoc argtimcnto non prcmimiir. Sed ncque huius 
argumcnti audorcspremuntur;quianobifcumaliasbe- 
nc doccnr , genus & fpecics , &c. finc vlli abftradionc 
fieri : quo modo ergo in illo moucntur ad ponenda entia 
aliqua ratinnis inttrobiedaformalia Logicx?, 

Addo tandcm, ncquc prcmi , qui ad vniuerfalia fidio* 
ium intcllcdus requinmr. Ratio cft ,quia Logica per fe 
non confiderat naruras abftradas & fidas , fcd adus 
qiiibus abftrahuntur vcl fingunnir; in hisenim adibus 
coniiftit modus fcicndi. Licl-t autem hi adus tfHnganc 
cnria tationis , ipli ramen funt entia rcalia ; vnde lcmpct 
obicdum fbrmalc Logicx cft ens reale , licct obicdum 
matcrialc poflit elfe ens rarionis : ficut etiam, licct I.ogi- 
ca tradat rcgulas ptodcfiniendo cnre rationis,hon habct 
illud pro obicdo. fonnali, fed dcfinitioncm illius, vt ipfi- 
mctrccentiores negantcs,rcs clfc obiedum fonnalc Lo- 
^icx, rcncntur doccre. , 

Adargumcntaoppofitarcfpondcrur. Ad Ariftorelcmi 
ncquaquamipfum mcminilTc co in loco entium rationis» 
nam dicerc,e»»w tnti* , vtfuhftmt ftcHniis inttBtuttihuj, 
tft Lagict ditlliim , nihil aliud cft , quim dicere , res vt 
dcfinitas , diuilas , &c. per adus intcllcdus , qui funt ie« 

Sndx intentiones ,ellc obicdum Logicx ; in quo po- 
snobis fiuer , quim aduerfariis; Ditficiliusloquirur. 
D. Thomas , nihilomintis tamen i nobis ftat : quia dum 
docet tkittlum l ,_<•>>« tfft tnt rdtwtii, loquimr aperte de 
adibus inicllcdus,qucm vocat r*t i»nm \ ac proindecius 
adus , *Unt rtuithis , vt dixi »um. i^vocari i pluribus. , i 
Qn6d fi doccar , hoc cns rationis non clfc in rcbus , fcd 
intieniri ab tntclledu , non ide6 fcntit cflc cns rationis 
fidum, fcd prodijdum ab iritcUci5hi,ciuuJmodi funt om- 
ncs adus intcllcdus, qui etiarpfi producanrurab inrclle- 
du , ftint tamen cntia rcalia. Vidc P. Hurradum i f . t }. 
vbi probatj).Thomam & Ariftotclem a nobis ftare5ed 
ncquc ad huc tota lis dirempta eft. t 

Nonnulli cnim rcccnriores , etiamii nobifcuni con- 
ueniant, Logicx obiedumdfc ^definitionem.diuifionemi 
&c. qux funt enria realia ; nc tamen cns racionis omni- 
no priuarctur polfcflione & iurc,quod in Logicam vidc- 
baturacquiituilfecx aliquorum Tbomiftarum con/enfu; 
dixere , negari ncmjpoflc ; panialc obiedum Logic* 
elfe ens rationis , fcilicet , dcfinttionem , vcl diuiiio- 
nem fidam ; & in vniuctfura omnc cnc rationis oppo^ 
firum ei cnri feali , quod nos ponimus pro obiedo 
Logicx , illi dicnnt ctiam ad, Logicarn pettinerc for- 
lnalitcr. 

Mouentur mitefrMad hocPrimi, Qau contrariorurn 
cadcm cft diiciphna , crgo Logica agens de defini- 
rione rcali , ieiet & agcrc de fid* , qux reali oppo-' 

* , Conflt 



Digitized by Google 



6 4 




ftldco Meraphyfica agitde enre tarionis 
▼t fic , quia agit dc ente feali vt fic , cui ens raricnis vt 
fic opponitur. SimiliterTheologia ;quia agit de vimtti- 
bus.agit etiara dc viriisillisoppofitis. Eodemergomodo 
Logica habcbitetiamproobicdoformali definitionom 
bonam , & vcram. Item &definittoncmficram , qux cft 
M ensrationis. Sccund6idem probant , quia cognirio dc 
dcfinitionc fictaad aliquam !cientiam pcrtinct , vt pcr fc 
cft notum ; non ad Mtthaphyficam , qtiia hxc non agit 
de particularibus dtffcrcntiis entis rarionis ; ergo ad Lo- 
gicam , quia nulla alia fcicnria cft ad quam poflir pcr- 



ica ' 



H vc cft fdmma nouiflimx huh>s fenrenrix ,quam re- 
pmoomninofaJfam &nonfatis congruentem principiis 
horum Auctorum. Non congrucntcm ; quia infi ( & mc- 
rir6 ) neganc , obirxhtm Philofophix , aut lcienrix dc 
ccelo , efle cns vllum rationis. Ibi autcm omniaipfomm 
argttmentt infriguntur : li cnim ,quia dtfinitio ficla op- 
ponitwt dcfinitioni reali , vtraquc pcrrinctad candcm 
icientiam , Crgo qt^ri tauus fiOus , vcl smtmal fitlum , vcl 
calmn ftilwm opponirur rtali , ad candcm prorfusfcicn- 
tiam debent ccclum fi&um & reale perrinere.Idem cft dc 
Phyfica.idcm dc omnibus aliis fcicntiis , quod tamcn 
ab his ncgatur. Idcm ctiam c fircundo ipfonun argu- 
tucnto dedncirur ; quia cognirio dc filioctel» pcrtinct ad 
aliqttam fcicntiam , ficut definitio ficla ; non ad Mcta- 
phyficam , crgo ad fcicntiam de ccclo. Vidc ergo qui 
confcqucntii vtrumquc doccaj , vcl an debcas diccre , 
otnncs lcienrias, Medicinam v.g. agcre dc medicamentis 
fittispcrinrclltctiim , &de entibusrationis, quid cnim 
hocad Mcdicum? 
*5 Refpondeo ergo primo ad arguroennrm , obice"b'm 
Logicarpcrfe intentum cflc dcfinitioncm , non quidcm 
rcaicm vtcuinquc , fed bonam : huicarrcmopponi non 
dcfinitioncm ficram.fed dtfiniriotummalam , & hoceflc 
extremum onpofitum , de quo Logica traftar, vt vitcrur, 
& fiit locoiilius bona dcfinitio. Sioit in Theologii agi- 
tur de virtutibus : quid eft , togo, quodvirruri opponi- 
tur?virttis fictaab inrellechi? ccrre non ,fcd a&us ma- 
li & pcccaminofi.quilunr a partc rei vcra&realh entia, 
& vittutibus oppofita. Similiter larror inrcndit bonas 
vcftcs faccrc ; his non opponunturcntia , aut vcftcs ra- 
rionis , fcd vcftcs reales malx , vcl nimium longx aur 
nimium breues , laxx , aur ftricrx , finc corrcfponden- 
rii , proportionc , pulchricudinc fic*rx , &c. Conrraria 
attrem ,qnx ad candcm fcienriam pcrrinenr , velarrem, 
fimr hxc enria realia affignara ; in quo valdc crrarunt rc- 
cenriores confnndemcs tonrraria rcalia cum contrariis 
pcr rationcm, fcu tictis, qux propric contraria non funr. 
Ratio autcm httius a priori maiufrftiflima cft , quia 
Logica vcrbi grarii , dum intcndir bonam dcfinirio- 
nem , idc6 agit de conrrarii fcn de mali definirione , 
vr hxc prxcaucatur & vitetur, fciarqnc intellccttts quid 
drbctf fiigcrc, q'-idamplcc^i.^tduin cgovolo faccre 
dcfinitionem dc homine , non cft p:ricukim crrandi ,fa- 
cicndo dc6nirioncm rationis ; quia dcfinitio rationis , 
fiite fidta, uihil cft, &confeq'itntcrncccftacrus incclle- 
16 clus : eft autcm periculum nc producim vnum adtum 
rcalnn inrcllechts, qtti fit mah definitio , qui dicam 
verbi gratia , hotno eji rtt.vnslis. difcurfutus. ytl, hcm» eft 
animal hinnihile , vbi cm>r eftin ipfis achbusrralibus, 
non tn obie&o illorum , cria nfi hoc fit fichtm : nec cft 
pcriculum, ne rcccrts fartorculus faciat vcftcm rarionis ; 
cft autcm valdc probabile ,illum fadhmtm vcftim rea- 
icm ,fcd malam & rnalt- confutam. Hxc foli cgent cx- 
plicationc. 

A d inftarrttam c Meraphyfici rcfpondeo , ibi quidcm 
liaberc locum argumcnrum prxcedcns ( ciim enim Mt- 
taphvfica agat dc cnt« vt fic , ciquc nihil opponarur nifi 
cns fichun , debnir etwm ■agere de fidto , icu rationis ) 
at Logica non kiten^it per \e definitionem vt fic, icd dc- 
finirioncm bonam ; htric aurcm' fola definirio mab op- 

Conitur. Adde , Mmphyficam efle fcienriam , que non 
abct pro fcopo direclioncm , fcd fpcculationcm ; idc6 
fjoteft vcriari circa ens fichun : Logica autem prxcisc 



intendit dirigcre intclleclttm ad bcne dhctirrendum, de* 
finicndum ,&c.ad hoc autcm parum vel nihilconducit 
confideratio dcfintrionis ficix ; quia non cft pcricuhtrii 
in eicrrandi, bcnc tamen in reaii/cd mali ; idcoqucdcH 
bct cauere dcfinitionts reales, fcd malas, 

Adfccundum argumciitum refpondeo : ficutnon per* 
tinetad Mtdicinant & alias lcienrias, ens rationisme- 
dicinale , vtl I J hylicum ; ita ncc ad Logicam , ens-ratio.. 
nis Logicum. Ad quam crgo perrinebit > Quatras tn pfo 17 
entc rationis Medico vcl Phylico^t eadem vii inoenies 
pro Logico. Ego dico , talcm cognkioncm ncc ad Lo- 
gicam fcnindiimfc pertincrc ,nec ad Metaphyficam fc- 
cundum le , fcd ex vtrkuque principiis ab uuciltdu po- 
ftea ficri camcognitioiicmfi ft NU taphylicam.Cum pri- 
mum cnim Mttaphyfica dn it, omnt cki r.mvms eft ,att»d 
mh hmbet ejfe tr> fe, fed ctfnofixtKr *c ft h*l>cret, & Logica 
dicit , dfimtto eil oratio txfhcans n*tur*m rei, inccllettus 
tnfert, n *o definitio rattouis feu fii~l*ftit otttto fiQ*,fiRi- 
1** txpltcAHsnMurAmrtt ■, ncc ncccflatius clf maiot dif- 
curfus aut lcicnria noua , ad quam hxc tcrria cognitio 
perrineat pcr fc. Idcm eft in cnre Phyfico ficio, & in oro- 
nibusaliis fdcntiis.Qiu>d fi nimiitm vrgcas.vt fcientiam 
aliquam iftis cognitionibus attribuamus , nc vagentBf 
extra xdcs,& fub louc frigido pcrno&are cogantur; dic 
eas in magno Metaphyficx palatio vnum habcre cubt- 
ccllum.CumenimMeraphyficaagar de cnte rationis vt 
iic , dcbet ctiam omnes cius diftcrcnrias aliquo modo 
complech fub fe, quando rales fiinr vr fblr non fufficiant 
noux fcicnrix conftrucndx: quodiftinguiinrurdifterenv 
rix cntis rcalis,adiffcrciitiiscnris rationis;quia hx parum 
vcl nihil habent quod incis cognofcatur,cogniti iam 
eflcntii tntis rationis in communifvr oftcJi lupta)illx ve- 
ro habeut propticratcs, paflioncs, eflentias,& alia valdi 
diuri fa ab tntc vr ficratione atiusdiftinOas a Mctaphy- 
lica fcicntias merit6 libi arrogant , & ptr fc poflimt pro- 
priam fcientiam & domum fibi ptocurarc.Sed hxc flrflS- 
ciant dc his qux verc nugx videntur,oporruirramcn»as 
explicarc. 

S E C T I O I II. 
Necvotes funt §iie£hm fortmUe Logie*. 

COmmunitcr Do&oret tribnunt Nominalibus fen- 
tentiam. allerentem folasvoccs c(Tc Logicx ob- 
iechim : a qt>a impofirione cos vindicat Hurtadus $. 11. 
oftcndcns, cos nomine vacum conccprus menris, fcu 
menris voccs inrtllexiflc. Vndc cx antiquioribus fortc 
nulltts eam fcntcnriam dcfcndit , vt ibidem oftendit 
idem Hurtadus. Rcccntiores tamcn nonnulli eam acri- 
tcr tucntur .aflcrentcs , voces extcrnas eflc partiale Lo- 
gicx obieclum , & minus prindpale. Quam fentcntiam 
hac vnica rationc confirmant : fi quis immcmor defini- 
tioris mcntalis, eliciat cognirionem definirionis vocalis, 
qua dicat , defimtu vocmUs tft trttit vtxsttis voctltttr ma- 
mfcftsens n*tnrttmrtiytr fenut & difftrcntiom , hxc co- 
gnitio habet proobicclo fbrmali v«co,ncquc poteft pcr- 
tinerc ad aliam fdcnriam nifi ad Logicam ; ergo Logica 
habct pro obi«ao fbrmali voccs.Probarur Minor.Nam fi 1 f 
ad aliqttam lcientiam pcrtineret^naximc ad Grammari- 
cam,vcl Rhctoricam. Non ad Gramaricam^uia hxc fb- 
lumdocetcmendateloqui : nec ad Rhctoricam^jux fo- 
lum curat ornatc , & appofirc loqui ad moucndos affc- 
dus;ergo pcrtmer ad Logicam,qui.i non cft alia ad quam 
perrinear. Erhincin/crunr , Logicam futuram mancam 
fine cognitione vocum. 

Tcnenda tamen cft oppofita Gmtcntia cum Hurtado 
fiipra,& rcccntioribus communiter. Antc cuius proba- 
rioncm oportcr enencrc fundaroentum oppofitnm^juod 
dno vidcritr fupponcre : alterum , cognitioncm , dequi 

froxitne/, eflc cognirioncm vocum ;alterum, eam ad 
ogicam pcrtinere , c6 qu6d non pcrtineat ad aliam 
fdcntiam. Huic aliqui refpondcnr, ccnccdcndo cam co- 
gnitiontm non pcninerc ad aliam fcicnriam ; retjant ra- 
mcn pcrrineread Logicam : ntquc cnim (inquiunt) om- 



Digitized by Google 



' De Obiedtio Logica:. Sect III. 65 

net cogniclones, qucde fadofunt , dcbcnt pcttincre nis , eft Grammatica : ita criam cognitio dcfinitionis 

•d aliquam fcienriam. Hxc folutio fatis fufhcicnsvi- vocalis ,qui panc dicit cognitiocm mentalis , cft iogi- 

dcbatur : qiria ciun aduecfarij nullo pofitiuo argumen- ca ; qua vcrb cft cognicio hgnificationis , eft Gramma- 

to oftendanc , eam cognirionem pertinerc ad Logicam, rica , quod omnibus vocibus commune cft,Rario vct 6 k 

nifi quia non pertinet ad aliam fcientiam, fi ncccliarium priori cft ficilis , e6 quod , cuin voccs cx fe nihil fignifi- 

non cft vt omncs cognitioncs propriam babeant fcien- cent . non poflum cognofcere illas ellc bcncS ordinatas» 

tiara , quod expcricntia facile poflct probari. Surficien- nifi cognoicam acius intclle&us pro quibus fupponun- 

tet euertitur oppofitum argumentum ei folutione : nec tur , aut obie&a fignifiaica quibus dcoenc confbrmari 

magii pro libitu inucnta videtur fblucio harc , quam ar- vt re&e fis>nificcnr : crgo quando concipio rationcm vo- 

guroentum. Nihilominus tamcn , nc cenfeant adueriarij calem cfle bene difpohcam in rationc dcfinitionis voca- 

tcda&ojnoseflead angtiftias. Iis,neceflari6 dcbeo concipcrc.idcbeflc bonam voca- ll 

Refpondco alitcf ^icgando fcilicet , eam cognirionem litcr , quia cft iuxta mcntalcm. Cum crgo ad Gramma-» 

non pertinerc ad Grairimaticam.Sed antequam id often- ticum fpcciet , cognofccre , vtriim voccs finc iuxca con- 

dam , fateor me non incelligere , quid addacur roboris cepcum menris , ad Grammaricum eriam fpedtabit , co- 

argumenco , e6 quod fim immemor definitionis mcnta- giiofccre qu* fit dcfinitio vocalis , & quid hgnificccjicct 

lis,quando clicio cognitionem de vocali , vt propterca dcbcat fupponi in mcntc cognitio LOgica de definirionc 

cognirio illa ad foias voccs tcrminetut : ctcnim ctiam mcntali. 

dumrccordor dcfinicionis mencalis , poifiim clicere 00- Dices Sccundo : Grammatica non cognofcic illud ar* 

gnirionem vocalis , ncmpc , dtfrdtio vocalit tfi tratio vo- rificium , crgo dcbcc cognofci a Logica. Rcfpondco t il- ' 

edu explicant vocahter natteram rei. Qu6d fi , quando lud arcificium nihil aliud cflc quam coniungere duas vo- 

fiim mcmor dcfinicionis mencalis , illa cognicio vocum ces exprimcnccs conccptum genericum , & conccprum 

pcrrinct ad habitum qui tcrminatur ad mentalcm, ctiam fpecificum ; hoc autcm quis dubitct ad Grammaticuht 

peninebit , etfi oblitus fun mcntalis. Neqoeenim, quia perrincrc ? Necmaius cft arrificium indefinitione vocali, 

athi non fum mcmor dcfinicionis mcntalis , proptcrea quam in vocibus cxplicancibus hiftoriam aliquam , aut" 

habitus de illa non eft in meo intellc&u , aut pro- facetias contincnribus , qux purc fpcdtant ad Gramma* 

ptcrea cft habicus illc impotens ad eliciendum aliqucm • ticam , vcl lummura ad Rhctoricam. 

a&im. Q^orics cnim vnus idemque habicus nacura- Diccs Tcrcib , cc non loqui de cognitione , qui quls 

lis clicit vnum a&um ex illis ad quos inclinat , non ta- fcit quibus vocibus debcat explicari dcfiuitio menralis 5 

menaliosadquos ctiamcft in adtu ptimo inclinario? non cnim vidcmr polfe ncgan , cam cognitioncm cflc 

Scd addo,me non pofle cognofccre definirionem vo- Grammacicx :fcd dc cogiucionc, qui quis rcflexc co- 

calem fine coguitione mencalis , vc dicam nnmer. 1 8. gnofcic quid lignificcc dcfinitio , vcl diuiho vocalis, qttfd 

& 19. cognitio non videtur poflc pcninerc ad Grammaticam; 

Ergo vel nihil fcrc intereft , qubd fim vel non fim hxc cnim non tam deferuit ad cognitioncm vocum qui- 

memor dcfinitionis mencalis ,dum clicio cognicioncm bus expliccmus concepcus , quam ad cognolcendam 

dc vocali ; vel fupponis id quod repugnac. In quocun- fignificacionem ipfarum vocum ; crgo eric Logica. Rc- 

que verb cafu illam cognirioncm pcrcincre ad Gram- pondeo,cognitionero rcflexam dc fignificationc vccum, 

maricam , fic probo : Quia Grammacica ccnecur darc eciam cflc Grammacicam , qux non fblum dat voces 

voccs.quibus cxtcriis cxpliccmus noftros conccptus, ad fignificandas rcs , fed etiamrcflexc cognofcit , eas )4 

&resper illcs c onceptas.Item Sc ad Grammaricam fpe- voccs cflc fignificatiuas^cuius rci , vr in liac voce hem; 

ctat , cognolcere reflcxc, anvoccsillx bencvelmale, qium Grammaticacognofcit cflc fignificariuam homi- 

codem an diucrfo modo cxpliccnt rcs , ac a nobis con- nis ; crgo fimilitcr non (blum penincbit ad Grammati- 

cipiuntur : v. g. fi ego volo explicare moncm Pcrn|, cam dare voccs ad explicandam dcfinitionem menta* 

Grammaricx incumbit darc voccs fignificantes monem lcm,(edctiamcognofccrc, cas vocesfigiiificarcrcmhoc 

Pctri , & ita eas difponcrc , vt cam monem expb'cent: vel illo modo pcr nomcn commune , & pcr nomen par- 

ergo quando cgo cognofco definitioncm vocalcm cam riculare , quod cft explicarc pcr genus , 8c difFcrentiarri 

ellc^jux cxplicar vocaliccr natutam hominis , ca cogni- vocalcm , ficut coguofcit hoc noincn Ferdineendtu Ah- 

tiocft Grammaricalis ; quia & cognofcere eam cflc ora- firiaciu . explicarc Impcratorem pcr nomcn propriura 

tionem vocalcm , Graminaticum crt , agit cnim Gram- ipfius , & pcr commune familix ex qua orirur. Ncque 

tnaricusde orationibus vocalibus,& cognofccrc cam video difcrimcn vlluminterhas duascognitiones.Quod 

eflc orationem fignificatiuam , item ad Grammaticum fi.quando dico , definitu vocrtis txplicMrem pei genut & 

fpcciat ; quia Grammarica agit de fignificacionc nomi- difftreniiam , datur cognkio generis & dirfcrcnrix , nihil 

num.Vlrim6 , id cflc pcr gcnus & dirfcrcntiam , etiam eft inde contt a nos ; quia etiam cum dico^M figmfic4t let- 

Grammaticum : quia licct Grammaticus ncqucat co- «etn , qux cognitio cft mcrc Grammatica , datur ctiarti 

gnofcerc quid fir genus & diffcrentia , cognofcit tamen, cognitio eflcntix ipfius leonis : tam autem rtpugnac 

id poflc cxplicari per aliqua nomina ; ergo tota illa co- cognofci leonctn a Grammatici , quam genus & difte- 

gniriocftGfammaticalis,ficui cognitb huius orario- tentiam. Ratio autem fupra a nobis infinuata cft , quii 

nis , cfoamo Dettm , $c Dem emtatterk mt. Ncque obeft, Grammatica ad prxftandas voces , & cognofitendas ea- 

qubdilla cognitio terminetttr ad dcfinitionem vocalem rum fignificationcs , femper iuuatur aclibus intellcclus* 

in communi^juia criam Grammacica cognofcic in com- vcl diucrfis fcicnciis , ad quas pcninec obiccwm cxplica- 

rouni quomodo fieri dcbcanc oraciones vocalcs^ruius cei tum pcr voces Grammaticas , vt etiam fupra obferuaui: 

teftes lunt pueri fecundx claflls. nullus cnim .quantumvis pcrfecojs Rhcror , benc lo- 

Dices Primb , Illas voccs ica cflc difpoficas , vc effi- quicur in macerb Phyfica, nifi Phyficam fciacl dcm eft 

ciant definirionem vocaiem iuxta regulas Logicx , non in aliis icicnriis ,quia Grammacica eft quoddam inftru- 3 J 

poceft a Grammarico cognofci ; ergo a Logico. Nego mcnrum gcncrale , quo omncs fcienrix ie produnc cxte- 

antecedens , quia Grammaticus , licct ncqucac dare ro- rius, non tamen idc6 omnes fcienrix habcnt pro obieclo 

gulas logicx ,at poteft datevoces,& cognofirert vttum voccs. Ncquc quoad hoc quid fpccialius vidco in Lo- 

extctius fint difpofitx , ficut interius funt difi>ofiti con- gica , quam in aliis fcientiis. A ptiori probo roeam con- 

ceptus,quodcft concipcrceas ertc iuxta tcgulas logicx. clufioncra argumcnto ex huc vlqUe dictis cruto:quia 

Explic c 1 u id vlterius : ncquco concipcre hoc nomtn ho circa voces tria tantum poflunt inquiri,vel earu inflexio< 

tno . quin concipiam rem prr illud fignificaram , qux cft vcl fignificatio , vel difpofitio artificio(a;neque apparet 

ipfe homo ; ficut ncque poflum concipcre dcfinitioncm quid aliud polfit citca iUas , vt fignificaciux finc , inuc- 

▼ocalem , nifi concipiam definicionem mcntalcm , qiiam ftigari ; fed hxc cria pcninenc ad Grammaricam , crgo< 

fignificar. Ergo ficut cognirio huius nominis bomo . qui &c. Probo Minorem , Grammatica agit dc inflcxiunC 

pane includit cogmtioncm ipfius hominis , cft Philolb- vocum , itcm dc fignificatione carum 1 itcm de difpcn 

phica ; qui partc vero dicit cognitionera fignificatio- fitionc , qux nihif aliud eft , quara talis cootdinacid 

X.P. Xtdric.dtjirriaga. F } vocuit», 

1 



66 DifputatioILLogica 

vocum , vt fignificent extcrius rem co modo , quo inte- cisc probat hic Aurhor^t negare ipfe raihi non potcrir, 

riusconccpta eft ah intf llcchi. Ergo totam , quod circa id ea iblum ratione fieri , quia loqttitn ui cum aliis , & 

voces poteft tnueftigari, pcrtnct ad Grammaricam , cx- aliis rradimis Logicam , & cum aliis difputamus , hoc 

cludcndx ergo funt voccs ab obiecto formali Logicar. autcra ego dico per accidens ad LogicumquaLotricnm,' 

Confirmatur noftra fcntcntia cx Ariftotele doccnte, pcirincre, quia ctti (olus viucuserItminmundo,poflVm 

Rhetoruum effe mdmttmn,Logicum mdft ; crgo Logicus cx habere perfechan Logicam definiendo, dmidettdo , difcnr- 

mente Ariftotelis non agit dc vocibus : cujtis ea eft ra- rtmio ex his , qtuc video , & codem modo , fi poffemus 



tio, quia Logkus agit de modo fciendi, & de his qua: ad conccpcus noftros knmediatc per fitlam volitionem aliis 
eiwn dcfcrukc pofliint i fcd voces non deferuiunt ad mo- manifdrarc , ( vti Angdos de facto ioqui , docct mnlto- 
dum fcicndi, lcd ad modum Ioqucndi , crgo non pcrti- nim fetmnriai nemo poflct dubirare, nos habituros tam 



H 



ncnt ad Logicam.Confirmatur, quia modus fcicndi pcr- perfe&am Logicam , & tam vtilcm ad alks (ctemias ac- 

techflimus eifc potcft vcl in Angelo,vcl in muto,etiamft qukcndas , qnam dc facbo habcatnus , quo tamcn cafii 

neutcr habeat cognitioncm vocum, quibus aJiis cxplicct nibil dc voctbns ; crgo pcr accidcns (btnh Logifca tra- 

fuos conccptus. dat de vocibus , vndc ego iure dixi , non efle obiechim 

Dkcs, mutum non futurum pcrfcftum Logicum,quia fbrmale Logice. 

non haberet eam fcicntiara dc vocibus.Contra , Logica Id clarc confirmo ratione a priori ex dictis ; nam Lo- 

pcrfcdaordinatur ad dirigendas opcrationcs noftn in- gica in rigorc non cft fcientia ad aHos , vocatmquidem 

|8 tcllc6h)s:(cd ha: fme vocibus poflunt perfccrc dirigi,ergo icienriadhfercndi, & difputandi ;at in hoc ipio eft xqtri- 

fine vocibus potcft Logica clfc pcrrich*. uocatio , quia diflererc , provt Logicum eft , folflm eft 

Scd vrgcbis : Ipfa cognitio vocum cft operatio imcl- apud (c, hoc cft , difcurrere mentaliter , dare regulas ad 

lcchis ergo illa dcbet a Logici cognofci : Fatcor,cogni- intelligendum mentalitcr , dcfiniendum , &c. Qnbd au- 

tioncm dc vocibus poflc erte obicchmi Logica-, fcd hinc tem dcbeam cum oliis diflererc,hoc propric iam iert cxtra 

non iiifcrtur , voces cflc obicohim fonnalc Logicac : fi- terminos Logicae ; crgo ca non curat propric, & forma- 

cut,liccidefinitio hominis fit obicchim Logicar, non ta- Iker voces. 

incn inde infcrtur , ipfitm hotnincm cfle obicchim . Lo- Solutio illa , ob quam hic Author purat nihil cfle vt 

gici , nifi vt fummum materiaic ; quod fatcmur etiam loquinu , Subleftios argumcnto communi , valdc leuis 

de vocibus ,vt & de entc rationis diximus ftOione prm- eft ad icaillud contcmncndum. Et vctb iam a mc fuerat 

ctdtnti , & M fecundm dt onrnbia rtbut in vniutrfum. praeoccupara, & rcicchi^iirienim^uo poflc confiderari 

Qubd fi Logicus aliquandodifputat de vocibus cxtcrnis, in his vocibus htmt tfi Mtimsl ratitiudt , vnum eft , qnid 

de figno & fcriptura,id facit inditcdc ( vt rcch* Hfrta- fignifica.quod cft purc graramaticum ; alterum^nod ca 

dus $^o.)quatcnus in ipfis vocibis cxtcniis ponit excm- firdcfinitio vocalis hominis. Hoc dixi nofci non pofle, 

plum ,vt in re notiori , & cx qui procedit ad cognitio- nifi quis fit Logicus , quia ca verba, tfft difinititnem tw- 3 9 

nem fui obiccJi:ficut Aftronomus agit de fph*ra ligncl, cmltm, cft dcnomuiatio cxtrinfcca, inde dekimpta , qubd 

vt per illam cognofcat iphzram cccliiquia in ipsi fphi- fupponatur loco conccptus , qui eft propric dcfinitio. 

ra lignci , vt in re obuii, & quam prx manibus habct , Et hinc proncnit, quod hic Authot diccbat, de ea rc in- 

cxplicat,qujc dc fptacri caeli diftante,& non facilc mon- tcrrogatum homincm non Logicum nihil refixmfurum •, 

ftrabili , cognofccrc intendit ; non tamen idcb fpharra at nihil inde in ei.ts fauorcm icquitur, quod Icilicct Lo- 

lignca lignca obicdhim (brmalc Aftronomi dici potcft. gica dcbcat confidcrarc propric voccs, fcd pracisc qubd 

lu finuliter diccndum omnino eft dc vocibus cxtcrnis , reqi-irarorLogica ad cam cognirioncm ; vti certiflimiim 

cftj*ich)rcra non confiderarc,dura picturam hominis fa- 
dtjvtrumcafitpufhiraanimalisrarionalislubcoconcc- 

StLIlO IV. pm q U j a de ea rc nec quidera cogitat.Practerea ncc fcicn- 

RtfpondttHrtliquibus obicZHonibuS. lh "achtns, vrrim htmtfi, mmmml rmtitnmlt quidquam 

Jl 1 O)gitatdcpiajrahominis;vttamenquistiolcat,pctu- 

Is tamcn non obftantibus rcpctcndo fcrc ea argu- rara hominis cflc ctiam pichiram animalis rationalis , 

mcnta, quac ego pofueram, & folucram , Pater Kt- haud dubic dcbet habcrc cam notiriam Phyficam dc dc- 

chardus Lynceus itb.i.Proamimlmmc t & i.fusc de hac finitionoj hominis. Ncmo tamen vlli probabiliratc po- 

quxftionc agcns contrariam fentcnriam dcfcndit , quam tcft inde inferrr , vel ad pichiriam artem pertinere fcien- 

cx Auguftino , Sc aliis conatur probare. Rarione itcm, riam dtfimtioms kominit , Lttnit , &c vcl ad (cienriam 

quia Logica dcfink tetminos , propolttioncmditiidit in Phyficam , quatenusfcit , hmititm tfft mnimml rmtitnmle, 

vocmltm, mentmUm , & fcriptam ; Itcm, li Grammaticum pertincrc pidturam hominis. Dcinde vt quis reflexc nof- 

iutcrroges , eptid fit tttminnt , anid dtfinitic vocmiti , amid cat dcfinitioncm iam factam ciTc bonam, oportct fit Lo- 

mrgttmtntmtio , non fciet rclponderc , cVo Argumcntnm gicus , fcuvt fciat, quomodo bona dtfinitio dcbcat ficri, 

ver d commune, ait, cfle leuc, qnia in c ) non diftinguun- nihilominus iudicant omnes communitet, & meritb , 

tur dua: in vocibus figniiicationes , vna grammaticaiis, cognirioncm dctinitionis fache non cflc propricLogicam, 

vt in hac defiiiicione , uomo tft animmt rmtionmle , quam acproinde.cftOcarcflcxacogniriononfitpracrica.quia 

Gratnmaticus intclligitt alia.quicJcdcmvoccsfignifi- eflcntialiter ftipponit fuum obiecV.im , iam faftum,non 

cant dctinitioncra , quas duas lignificationes cflc dtuCr- propterea deberc dici cx hoc capkc Logicam fpcculati- 

ias, ak, cxperimento liquerc .Nam Grammaticus audiens uamJlla crgo cognitio orkur panim a cbgnitionc Logi- 

has voccs hemo cfi mnimml rationmle, mtelligit eas iignifi- ca dkrcnte , hms eonditients dewet btbere benm definitit , 8c 

carc, hominem re vcr i eflc anknal rationale , vtriim ta- ab altcta cxpcrimentaii , quz dicit , hec hmbet iitrn. Idcm 

nxm tales voces fignificcnt definitioncm hominis , om- planc cft in prxfenti ; Logica folum dick : dtfinitit men- 

nino ignorat , ficut, quid hgnificent ea verba Ahftlno tt tmlii eUbtt txplicmrt id, in cpto cormenit hemtv g. cnm trm- 

m fecemtis, fcit quilibet : habcnt tamcn ptitcrca aliam fi- tis, hoc eft^animalitatem^: qne differt, id cft rationali- 

gnificationcm , proccdcntem ab htftitutione Chrifti, tatemquae duo diclat Phyficus ; Grammatica dicit:£-t 

quam non omncs noicunt. Vnde conlequenter eadem dtte fifnifiaottterferhms dumt vocet: indc (equitur rertia 

xatione docet, id quod cgo c contrario dixcram-finc ab- cognirio non proprie Logica, qin iicit:ergo hmc dno ver- 4» 

furdo tradi non pofle, AftroJogi, aur Mathemarici obic- bn funt defimtio vecmlit, ficuti, ii cflet aliquis pi 6ior , qui 

Ctam formalc parrialc cifc fpharram ligncam , qui iuua- vim fcnriendi poflet aliqni figuri cxprimcre , & alii ra- 

tur ad cognofccndam ccelcftem. tionalitatcm , ncmo propterca debcrct dicetc , Logicam 

Ego vltra ea , quoe in prkna cditionc circa hoc tradi- noftram agere de definkione richt^r tnmc eo cafu Pitftor 

di , vt paulb antc iacent , non pnto operi prctium fbre non (circt dicerc fine Logica:fca efi dtfinitio pittm tieminit. 

prolixius inhaercre, & quia libenter diftioch* in qus- Sccttndo,Aduerte,hunc Atitorcm,cum contra fcobic- 

ftionibus procedo , obleruo , non pofle eflc dubium, ciflct, Logicam non aliter agcrc dc vocibus^juim Medi- 

quiu m Logica rxac^craus CWpe de vocibns, id quod pqe- ctna, Iuriiprudentia, o.cquia & hac (dentix vodbus ex- 

tcriua 



Digitized by Google 



De obiedo Logic#. Se6t. IV. 67 

4« tertts declarantfuoscoccptus^efpondcrp,ctialias(cien- ngi. Tandem , quia apprehenfio fblum videbatur pof. 

tias habcrcpro obiefto parriali vocesjqua' rcfponfione fe aLogico conliderari,vtparshidiVij:.ura<iiciumcft 

manifefte totam quxftionc redudt ad modum loquendi, fimplcx qnalitas , quas non componitur formaliter 

in quo cum ncmo dixerit.ThcoIogia v.g.agere de voci- cx apprehenlionc ; c-rgo hxc non pertmct ad Lo- 

busfnrinago iam.quatcnus in vocepotcft cflc pcccatum, gicam. 

de quo Thcologus traetat , ied quatenus de Dco, attri- Hxc fententia omnino difpiicet. Idco noftra Con- 

buris , 3cc.loquitur ) profcfto modtis hic loqucndi rcijci clv sio pmm a fit , Apprehcnlio pertfnet formaliter ad 

dcbet .quiain modo loquendinemo dcber fuam phan- Logicam. Pro hac ftat manifcftc D.Thomas Opttfc.9. 

tafiam fequi , fc d communcm vocum acceptionem. Sed rcfpondet Hurradus , eum inrclbgendum matcriali- 

^ Diffidlius polfct obrjci : nam Logica agit dc arquivo- tcr : quia fnbiciStum Sc prxdicatum iudicij refoondenr 

— 1 non nifi in vocibus confiftunt , agit dt apprchenfiotii. Verum hxc interprctarionimis violcrita 

; , de vetbo , Sz nomine in hhit Periktr- eft ; quia eodera modo polfec interpretari D.Thomami 

crgo agit immcdiatc de vocibus.Rcfpondco , de quando dicit definitionem pcnincre ad Logicamjid eft , 




, poitea pc 

lbitamen non dcbcr propric inreiligi ipla vox extcrna, propofirionem iudicamus. Qiiomodo enim vcrum eft 4 I 

fed conceptus refpodcns voci animal , voci Leo,Scc. vti- diccre , apprchcnfio pcrrinct ad Logicam , cum tamcn 

mur autem ipfa voce cxteriori , quianon poflumus ali- non alitcr pcrrincrc dicatur , nifi quia , qux perapprc-* 

ter noftros fenfus explicarc , vcrba autem , Sc nomina henfionem nofcuntur, poflunt ctiam nofci per iudidumt 

etiam funt in mente , eft enim in mente conceprus rcf- quod ad Logicum fpc&at. Vidit hoc ipfcmct Hurtadus* 

pondcns Amo , & refpondcns Anuu , Anutui , &c. Ad Sc fcntentiam fiiam non ade6 folidc probari ; idco tan* 

Logicam antem conceptus illi pcrtinent , non ipfx vo- dem concludit , auod fi vu hanc ad Logicam pertinert % die 

4* ces , fed , quu , vt dixi , nos non pofTumus aliis rcs ex- tam tjfe modum fitndi. 



Rarione autcm fic oftcndo manifeftc apprchenfioneni 
ad Logicam pcrtinere: quia liccrmultx apprchenfiones 
non poflint a Logico dirigi , ed qu6d naruraUter Sc ne- 
cefTari6 in nobis cxcitantur ( quo etiam modo Sc multa 
iudida impcdiri non poffunt ; nonenim cftmihilibc- 
cohibcre iudidum de obiedto quod prxfcns in- 



nim 



fiicare,nifi vodbus , ide6 , ac fi elTemus grammarici, 
nornina , Sc vcrba dcfinimus. In dcnominatiuis idem di- 
cendura quia conceptus rcfpondcns vod albrnm , Sc 
vod Atbtao , &c. dicuntut denominatitd , abfiraSki, 
concrtti 

Aduerte hic , rccentiorcs alios quafi mediam viatn 
ingteflbs fuilfc , probando diuerfum habitum cllc eum, tueor ) poteft tamen optimc Logica diccre , Quando vii 
quo confidcratur dcfinitio vocalis , ab eo quo confide- facere vniucrfale .dcbfcs habcrc vnam apprchcnfionciri 
ratur mentalis , quo paclo fe omnia conciliarc putanr , plurium pcr modum vnius , vcl conftdam , vel copulari- 
addentes tandem clle qusftionem de noininc , an ille uam , veldifiundtiuam ( fi fortc apprchenfio difiondiua 
habhus penineat ad Grammaricam , an ad Logicam. P° te ft cfTe folius vnius tcnnini ) vcl fiiltem totius propo* 
CartCTLimhi probanridde quonullus vnquam du- fitionis. Pofiumenimapprehcndere, Petrmvel Pmdtu 
bkauir. Quis enim negabit , diucrfum habitum cf- emrit , etiamfi id non iudkem. Eodem modo potcft in^ 
te,quiinclinat ad loqunidum , ab co qui ad cogno- telle&usdirigi,vtquando vultfaccre dtfinitionem , h*i 
iccndum A- p^fic effe vnum fine alio?ficut nullus dubitat beat duas apprehcnfioncs , vnatn de ratione gertcricai 
Grammaticam efle diuerfara fcienriam ab aliis. Non eft alteram de difTcrcnriab. Neque vidco , cur Logica m« 
ergo quod dc hoc probando laborent. Qjjpad fecundum 
vcr6,h!teor, aliquid cflc de quzftione de notnine.an di- 
ccndus fit ille habitus Logicus , an Grammaticus. Cxte- 
Burhdc re potcft eriam aliqtiid includere ,pra;fcrtim fi 
omncs habirus vnius fcicnria: vniuntur intcr k , vcl cllet 
vnicus ad omnia obicdVa cius fdcnria; ; tt.nc enimcflct 
. de re , quis habitus ad cognitioncm de vodbus inclina- 



pofllt docere , habere iftum adum iudicij,^»»» efinnimd 
rMiaiule ; & non pofllt me docere , habere duas iftas 
appreheiifiones*«w4/,r4fw«(de,ctiamfi non iudiccm 
zuncyhomt tjl anitmd ; eodem enim modo , quo didt , dt ^ 
e<fuo dtbet prttdicnre , amnutl kmmbtlc , ita poteft dicere, 
hinmikilt cot.inngi dtbtt ctm animali , hoc modo , animat 
hinnibilt , vr fiat definitio in abftracfo. Confinno , Sc cx- 



rct , vel cum quibus vnirctur. Et faltcm in omnitim itn- plico : Logica non dirigit in ordine ad iudicium, docen- 

tentia cft difficultas , ad quod obicclum attriburionis, do,iudicium falfum fieri polfc vetum , ( hoc cnim repu- 

an Logicas , an Grammatica? ,dicat realem ordinem:& ex gnar ) fed docendo , hoc iudicium debct hic & nunc fie- 

hac partc cft qtiarftio harc dc rc.Siue autcm de rc , fitie ri , illud ver6 omitti, vel hoc Omittcndum, accipicndtirri 

de nomine , eft communis ad omncs alias fcientias , vr il!ud.Ar hoc idem poteft Logica docerc dc apprehenfio- 



fit , fatis manifcftc dedaratuin Sc probatum eft. 

S E e T I O V. 



oftcnfumeft ame fupra :&qualitcr in ea loqucndum tu- ; -iw-.i cnt-.n mihi , auandocegitat dtfinirc .. 

apprehendat ammal hitmibile ,fid ammal ratic**lt \vd 
( vt mclius loquat , ne mihi dicas hoc ad Phyficum per- 



TripUx inttUetttts epermto efi obtcclum 
' formnlt Ltgic*. 

EX hncufque didtis ade6 clare colligitur , folos 
achis intellecbas efle obieftum formale Logicx , vt 
otfofum videarur in eo «mpliiis immoiari. Probatum 
enim eft , modtim iciendi , qui in fblis aiftibus in tcllcctus 
reperittir » efle obiedum Logicx , qux verftrur in diri- 
gendis noltri intelleihis operarionibus : fed oportct vi- 
. dcre, an ofhnesillx ad Logicam pcnincant. Hurtadus 
Z>»/^»i4t.i.^.itf.opinatur, apprchcnfionem fimpKcein, 

qux prima eft mtcllccbjs opcratio , non cfle obie<aum net ad Loeicam , quz quando dicit , dtfinitio conftatft- 
fbttnale Logicx.Qnod nrobar a fimili:quia ncque phan- &■ d,ftrtnti* .propric non loquitur dc iudido jfcd 
tafia^iequc exteriorlcnfus ad Logictim pertinent,ctiamfi dc apprchenfionc , qux fe tenet cx partc prxdicari, Sc 
cx eis oriamr error. Sccund6 , quia Logica non potcft antequam iudicium ptofcratur dc dcfimro , debet ap- 
din ? cre ptimam aoptehenfioncm ; ergo hxc non eft prehcndi bcnc, Sc idc6 vniuerfabter docet iuxta pat.16 
obicAum Logicx. Patct confcquentia.quia illud folum antc diAa , apprthendi debet & pradicattm cvmrnunt & 
dt obieOnm Logica», quodpocdlprxceprisLogids di- partiatlart.Ucmm diuifionc ,acc.Tandcm noftta Con- 

F 4 clufwt 



tinete ) Logica docet hoc modo : auando vu dtfinrreali* 
anodent , debet apprthtndtrt &predicattm gtntrictm & 
dtffercntidc Htint ; non verb differentiale alteritu tei , # 
tx hat apprehenfione perge vlteriiu ad iudicinm. 

Diccs fotte , Corrigcreapprehenfiones in parricularii 
perrinet ad proprias fcientias , non ad Logicam.Sed con- 
tra Prim6 , cur idem non didt etiam de iudiciis ? ficut 
enim ad Phyficam v. g. pertinet dicere , tit apprehendai . . 
hminem ammal hmnibiltMa. ctiain , & mult6 magis pcr- 4 " 
rincbit dicere , ni mdicts hmdntm effe animal kinmbilt; 
crgo eademcftdc vtroqut fatio.Contra Secund6 : quia 
licct corrigcrc apprchenfiones in particulari , pcrrincat 
ad parricularcs fdenrias , vertim in communi hoc pcrri- 



Digitized by Google 



Difputatio I L Lbgica 



S E C T 1 O VI. 
ExfltcAtur etiefium atmtationit Logic*. 
SVBSECTIO L 

t 

St».ttnti* P. Lyncti. 



•• j 



68 

clufio probatur , quia termini mentales , & orationcs 
pertincnt ad Logicam : atqui hxc funt fimplcx apprc- 
ticiifio,vr pcr fc patct;crgo fimplcx apptchenfio cft 
obicdum fbrmale Logicx. 

Ex his facilc conftat folutio eorum qux fupr a obiefl a 
funt.Ad primum dc phantafia , & fcniibus cxtcmis rcf- 
pondco | cos non fubiacere imperio voluntatis , aut in- 
telledus diredioni , fcd fi in fe bcnc fint dilpofiti, acce- 
dentc obiedo , neccflano opcrari , & firnper •odcm mo- 
do,fiuc voluntas vclit fiue non.N"queeft in potcftatcil- 
lius , dicere , vvUm ftmtl mnltn oibt confnfo , vc), ctninn- 
g44 talcm & tdmvifionm , *nt *nditiinm,Scc. hoc au- 
tem inmulris apprchenfionibus intcllcdus locum ha- 
bet , vt oftcnfum eft. 

Ad fccundum : conftat iam , quomodo apprchcnfio- 
nes dirigi poffint , & quidcm feic tam pcrfvdc , quam &* m etttrikntunit Ltgk* , non dtftnititntm , nm 
kidicia ipfa. fir*titnm , nm. fyltogtfmum vt fic , &c . Probat 

^ Adtertium rcfpondeo , apprchenfiontm non confi- fiiam fentcntiam cx Ariftotelc , Piatone , Ciccronc, 
dcrari a Logico vt partem iudici}, fcd vt quid defcruiens Auguftino , lfidoro , Clemcme Ah xandrino , & aliis, 
ad efficit ndum iudicium. Et miror id ab his rcquirknara dc quibus nos paulo pbft btcuitcr. 

atgumentatio probabilis non confidcratur vt pars de- Ego circa hanc icntcmiam primo ccnfio , hunc Au- 4B 
monftrationis , & tamcn confidcratur per fe a Logico in torcm nihil planc tcipsadiuctfuni in ca doccrc ab h.s , 
fcntentia ipfbrum : nequc enim , vt duo obieda pcrti- q»* omnesPhilofophi ftntiunt , fld folis vodbus ab 
neantad candcm fcicntiam , nccelTiim eftvnum confi- bs JifTcrrc , accipicndo voccmhanc, etiellnm ttttribu» 
derari tanquam partem altcrius \ fcd fufficit , fi ordine- tisnii, in aUo fcnfii , quain nos iilam accipiamus , dum 
tur vnom aliquo modo ad alterum obicdum prxdpuc d c obicdo anribuiionis agimus, vnde , vt clarius pta- 
inrcnrum.Quomodo cnim Thcologus confidcraret pec- ccdamus , & qaid ad voccs , quid ad tcm ipfam fpc- 
caca vt parttm Dei ,aut virtutum } Conftct ergo , appre- &ct , diftinde nofcamus , nc nihil diccntes vclimus 



PAtcrRichardusLynccus /it. i.tit x ftr totnm fusc 
valde fingularcm tcnct fcntentiam circa obicdum 
attnbutioni«Lcgicx,omiiibusaliis ,dc quibus hucuf- 
qucAutorts, rekdis,ob ea ptxdse argumenta , ob 
quz carum fintcnriarum Autorts fc inuiccm impugna- 
mnt.Ait etgo,foUm vmt*tm 



hcnfioncm perfe pcrtinercadLogicam. 

Secvnda conclvsio. IudiciumetLim adLoR.cam 
pertinet. Hxc eft certiffim.i ; conftiniit cnim iudicium 
formaliccr definitionem & diuifioncm : itcm eft pars ar- 
gumcntationis ; pcninct ergo pet fe ad Logicam. 

Tertia concivsio. Idem ctiam diccndumeftdc 
argumcncatione , & difctirfu. Im6 Sedione fcquenti , 



vidcri multa diccre. 

Stcundo dico, nihil pcnitus per hancdodrinarnab 
hoc Authore dcclarari ,quiaiuxtacommuncm , k ve- 
ram icntcntcnciam ( de quainfra.) veritas duo dicit, 
& *Unm tffnrn &JtitQim iutexifient , vti affinnatur. 
Non explicat autcm Lynceus quid intelligat , nomine 
vcritatis , quam dicit cllc obit dum attributionis Lo- 
cx prxcipuis obicdis Logicx clTc aigumcntationem , $ cx » an illa duo firaul , an vnum tantum cx illis , & 
oftendcmus.De fyllogilrnofallacimaiorpotcrat cfTc dif- qubdillud. Ipfum cenc obiechmi fblum , feures co- 
ficultas , c6 quod tanmm abGt a modo fciendi.vt potius gnitas pnecisc, non potcft probabiliter dicere cffi obic- *9 
errorcroinducat.Nibilcmuniudiccndum,ciuscognitio- clum attributionis Logicx,quia &ab obiedo fbrmali 
nem ad Logicam pcnincrc : vt cnim rc.lc Aritbxeles, attiibuto cas fupra rciecimus , & ridiculum cilet diccre, 
eontraritrum e*dm efi difctplimt , & ad cognofccndum Logitam habcrc pro obiccto attributionisomni* poffi- 
1 fcicndi , plocimum iuuat cogni- bilia , tam pofitiua qnam ncgarina , tam vcra quam fi- 



perfcdc vcrum inodum 

tio falfi,circa quem facilc poircmus errarc^tcut & Thco- 
logiaagitde vitiis & peccatis, tanquam dc contrariis 
vinutum quas per fc confidcrar.Im6 & experientia do- 



tt.i , cum circa hxc omnia poflint vcrfare aduis vcri , 
quodcnim tunc clTct obicclum attributum ? autquid 
facerent rcliqux fdaitix, fi omma omninb Logka co- 
gnofccrct , quid enim , quxfb aliud reftaret cognofccn- 



cet , perfxpc vt quis cuadat egregius concionator v.g. 

nou minus intcreite audire malos , quim bonos concio- oum fiipra omnia .• Ob has cafdem rationes non potcft 
nstn... . : 1 1 — ... * a . . m 1 *\ . ■ - ^.l.in/).. — ,..^.u..« — 1 — : — /r.„../ 



illos , vt eorum defedus "& clarius vidcat , & * ci obicdum attriburionis Logics ejfe ret vmnet fimtd 

facilius ; hos , vt imitctur. Sicut ctiam cognitio cmm *&itnv,\n Jc in rigore clarc colligitur , vcritatc non 

niali dcfenut , vt ab co declinemus , 8c adbxrtamus bo- pollc clfc attributionis obiedum , quia vetitas includit, 

no, iuxta illud Iiaix , 'Bntyrntn & mtl ctmtdet , vt fci*t vt dixi , vtruiT.quc , vnde fcmcl rebus fcu obiedis ipfis 

reprolmre nutlttm , & eligere botttm. Tandem,cognitio excjufisirationcobicdi atttibutionis, ex"cluditnr vcri- 

fyllogifmiprrtbabilis cqam eft Logica , & quia condu- tas vt adxquatcfumpu. Q^pd fi ad hac inconucnicn- 

cit ad notitiam demonftratiui , & quia communis mo- "•' dcclinanda dicat fe nomine veritatis non nifi cogni- 

dus fcicndi humanus propter imperfcaionem fenfuum, tjones iniclligerc , adhuc rcijcictui manifcftc nifi aliam 

a quorum adibtts pcn Jct inte|ledi.$, dum corporis car- reftridionem nouam inneniaf.Nam de ommbus obicdis 

ccribus animus clauditur , rar6 cft pcr dcinonftrationem, poffibilibus fiue veris^iuc fidis, fiue cafualibus^ue nc- 

fxpc pcr fyllogifrnum probabilem. Licct autem & hic, ccffariis^Ie curfii Perri ^dc fbmno^le adionibusomnibns 

& a forriori failax, non fint fcientia;tamen dc illis Logi- >'liub habcri poffunt cogniriones verx;has autem habcri 

ca fdcntificc agit : quia&eoram naturam , piopricta- proobicdo attributionis , eft manifefte falfutn , qvrid 



$0 



tcs , caufitfquc fcientificc^demonftiat, non fecusac 
de fyllc^ifmoeuidenti.&deafino ,qui no 
cft fdentia, poteft fcicntifice difputatL 
Afiud cnim cft,obiedum cognitjonis 
clTe fcientiam , aliud , ipfain 
itioncm efle 



cnim curat Logica an Pcrrus ronchos trahat , &c. 
Vt hoc fdre fit illius obiedum attributionis. Adde, 
quod &fiipra dixi, fi omneshx cognitiones fint attri- 
butionis obiedum quid erit quxib obiedum anribututn 
tum aliarum fcientiarum , aut quid facicnt alix fcicnrix 
cum Logica iam omnia nouerit feu omnium rerura ha- 
beat fdcntiam. • 

Teni6, fi hic Author prxds£ dicere velit rcflexam 
cognitionem veritatis vt licxifc intenrum vttimum Lo- 
gicx, feu hanc nihil aliud cupeie, quam nofcere in com- 
muniquid fit veritas aut in parriculari , quidinquolibct 
adu fic veritas non videtur polTc probabilitcr ca fenten- 
tia fuftineri , neque ab hominc ingeniofo , & crudito, 
qualis hic Autor eft , poteft id afferi , nam , quid fit vc- 
ritaj in comrnuni ipfi propc infantes pcxfcdjffirne fciunt, 



Digitized by Google 



De O bie&o Logicx. Se&. VI 69 

nempe, dicere i d tfutd tft, fcu, rtsft ua habeai ; ficut tm Secundo Rcfpondeo , efto prxdidtx difficultates per- 

ctnapis , aut ficut tu dtcts ; q ur cognitio cft adeo clara, tinerent proprie ad logicam , nullo prorfiis modo inde 

&independcnsab omni Logica , vr habc-ri vix poflic dc vcl apparcntcr infcrri , eas cllc obicdtum attributionis 

co pundfo clarior. Ex hac cognitionc infcrtur in parti- logicx , cum ad icicndum dej ttirt , dmtdere , argument*- 

culari dc quacunquc cognitionc , illam tunc vcram clfc, rt,&c. parum , vcl nihil iuuet fcire ,an vcritas (it adx- 

quando dicit id , quod cft a parte rci. Ad huiufmodi er- quatc intrinfccaadfui , & an poflit idcm adhis mutari de 

go folam cognitiancm veritatis non potcft dici ordinari ycro in falfumJQ^d (i ad fciendum argumenrari,&c.vix 

totus labor, & ftudium Logicx. iuucnt huiufmodi cognitiones , profedt.6 longiflimc illx 

Dico Secundo , fi mens huius Autoris fit , Logicx in- abcrunt ab attributionis obiech>,cum hoc fitid, quo 

tcivtum cflc, non iam fcire,quid (it veritas, fcu , in quo adepto finis kicntix obtinctur. Valdc autem pulchre 1 ; 

coniiftat veritas , fcd acquiretc cognitioncs ipias vcias, fcict dcfinirc , & diuidere quis , c6 quod fciat , vcrita- 

fi hoc, inqiiam,intendat,rcin dicct veriflunam,quam ta- tcm clfc,roe afTcrcrc/Vfriwi» currere (i illc airrat;id quod 

men nullus mortaliura hucufquc ncgauit,aut ncgarc po- vix non ipii infantcs fciunt itixta didfctfupra. 

tuit ; & vcr6 id non foliim Logicx proprium, fcd omni- Sectmd6 argumcntatunNam logica non habct alium 5 4 

bus omnino fcientiis cft communc , ii cnim intcrrogc- fincm intrinfccum , quam modum fcicndi,feu fcicntiam, 

tur , qui vult Logicam addifccrc , quid intcndat ? dicct fcirc autcm cft rem vcrc cognofccrc , ergo habct pro 

haud dubic ,fe veBe fcirt ea *u* l.tpca trad<t , k irc au- obicdlo attriburionis vcrimem.Refpondeo,iam mc pau- 

, & habcre cognitioncs vcras , fcu adipifci vcritatcs 16 antc dixilfc , co fcnfu oinnem fcientiam habcrc pro 

Jcas .idcmprorfuseft, quia habcrccognitioncsfal- obiedto attributionis vcritatcm, quia omnishabct pro 

non cft fcirc. Eft ctiam id communc omnibus omni- finc intrinfcco fcitc. Nos autcm non loquimur co fcnfu 

no fcicntiis , vt dixi , narn & Iui ifta , & Mcdicus , & de obtcdto attribittionis. Addc , in hoc fenfu totam lo- 

Mathcmaticus nihilaliud intcndunt , quam adipifci ve- gicamdcbcre ctfeobicchimattriburicmisfuiiplius.quia 

ritatcs Iuridicas, Mcdicas , & Mathematicas. Nulla in totalogicaintcnditur vcritas &tamcn omnia obicc>a 

etgo in hoc ftnfu potcft clfe intcr nos rc ipsa dif- logicx non polfunt dici obicdhim attributionis illius, 

fcnlio. qtriaf nifi vocibus planc abutamur,)obicctumattribu- 

Hinc dico Ourto , fi mcns huius Autoris vltctius c6 tionis , vt ipfa vox , attrtbmtio , denotat , dcbct diftingui 




tendat,vt dicat^w» Legic* tjft , d»rt bomni medr*, tjui- ab obiedfis attributis , alioquin fi nomine obiedki atrri- 

bm aliarmm (cttntuvumvtntatu adtpifcatur , dicit etiam butionisomniaobicdta alicuius fcicntix intellligantur, 

rem vcrifliirum , qtiam & omncs huaifquc tradidimus, profcdto , poftqtiam difputarttm fcmcl cft , qutdjit tbit- 

vnde Logicam vocamus inftrumcntum prt Jcttntiis altu Sum adaquatum Liftc* v. g. ridiculum erit difputarc fc- 

tmtparandu. Et hoc prxcisc probant omnia tcftimonia, cundo ,auid fit tbuclum attribtttitnis , cum ca duoidcm 

quxadducit hic Autor cx Ariltotclc , Ciccronc , Augu- fint ; cV ulis difputatio noua inftitui non potcrit , nifi ab 

ftino , &c. Hinc in cadem Logica difputatur , atttafit his,qui per nouas voccs nouasquxftioncs inftituunt, ni- 

tttctffaria ad fimp!i<iter acqiirtndat altat fcitntiae , hoc hil dc rc dicendo ,pcrinde ac fi dux inftitucrentur qux* 

eft , vtritatts aliarum fatnttarum ctgntfccndat ; art vert ftioncs , quid fit enfis ? & tjuid Jit gladistt f id quod alic- 

S 1 falhm ftrtdat ad melttts , & fuauittt td tbtinendum? num va dc debct clfc a Philofopho , qui & claritatcm, 

Sccund6J)ifputatur^*»r»o^oM<i«« Ltgicaintat fcitn- &brcuitatciT»quxrcrcdcbct.Scddchoc fatis , iam enira 

ttas infiuat t Si-crgo hic Autor vocem illam , obieilum dixi , inquo fenfu debcat ca quxftio de obiec*o attribu- 

sttribmtitnu , vclit vflirpare protali inftrumcnto ad ve- tionis tractari ; fcilicct. An inter obieda logicae fit ali- 

fiutes , aut pro ipfis veriutibus eo inftrumento acqui- quod vnum , in cuius pcrfc&am cognitionem ordinctur " 

rcndis,cilibcntcrconccdcmus,obiec>umattributionis aliof um cognitio , & quod illud fit?lde6que tn priore 

Logicx clfc veriratcm. editionc initio fcclionis quintx ante (cntentiarum om- 

Dico tamcnQuini6quandonosdifputamusdeobie- niumdifcuflionem prxmili hanc communem acccptio- 

£ko artributionis Logicx, non loquimur vllo modo in ncm vocis obiccti attributionis , x r t illud fit, adcuius 

eo fcnfu , ac proindc non rcfpondct hic Autor propric pcrfcdfctrn notitiam, , quafi ad vltimum fincm , aliorum 

quxftioni, Autores cnim non tranfiliunt terminos ipfius obicclorum cognitio pcr fc , & cx naturx fua ordinctun 

Logicx ,neqac de veritatibus aliarum fcicntiaru agunt, Et iuxta hanc acceptbncm pcrgcmus in hac quxftion*. 
ied pure putc quafi in vnain vrna ponunr ca obiccla , de 

quibus Logica agit,Tcrminosv.g.*/>/Trk»/Wf judtcium, SVBSECTIO II. 
&finitu»temJmifitntm^rgumeniationem, fyHogifmumprt- 

hbUem,& eutdentem, & inter hxc qtixrnnt , an fit vnum tstlia fingulatis tpinit. 
•bic&mm , & tmtdiSud , H cuius nttitiam reltquu ordinen- 

tmrfic proinde mancndo intra tcrminos Logicx , feu Eotericus quidam ingcniofus kt mamtfcriptis magis 

inrraobicdtapropria Logicx.non a*.itcm aliarum fcicn- 1^1 atcedens ad fignificationem vocis tbittli attriim- 

riarum , quxrnnt , quad fit tbieltum vliimu» ; feu , aua tumu ,quam tradidimus , quatuorin logica ponit obiecla 

Jit . ttnittt tfttafi vlttma Lsfit* , ad ttuam tbtintndam alta attributionis , Propofitimrm , argumentatitnem , tnedum 

tiufdem Lttica ctgrtiiitmt ordimmuri fiue interim ca ip- fiiendi in ctmmuni , & allum mrtBtQut prtfcindtntem 

d cognirio ad aliarum fcicntiariun cogniriones , feu veri- ab apprebenfitrre , iudtctt , & iifcmrfm. Qnod vt dcfendat, 

taresordinenir , fiue non. Hic cft gciiuinus fcnfus qux- paul6 alitcr,quam nos .obicdtumartributionis in com- 

ftionis prxfentis , provt tra Jatur ab Autoribus , cuiaue muni cxplicat ; ait cnim , tbietlum attnbutionis tft tllmd, 

nos in fequcntibtis diftinclr , fcpofitis notris modis lo- #* cuim natmra ,prtprittattbm , camfis , tftHtbm , parti- 

quendi , refjwndcbimns. t** tntttrantibm , tffentialibm , & fubitcJmit cegntfcendit 

Obijcies tamcn : DialcdHca pcr adhis propriosdif- tttainfumitmrfcientij.Vndc hic Audtor ad obiedhim at- 

putat,quid & quotuplcx fit verim,an cflentialis adtui^ui tributionis lolum requirit.vt omnes cognitioncs fcienrix 

5 j rn«aripoflita6ctisdeveroinfalfum,anfitcapaxinten- Terminenturad .-iliquid quod poflit dici peninerc quo- 

fionis,ergo obirdtum anributionis Logicx cft ve- aimqncmodo ad obieclum attributionis. Vndecogni- 

riras. Rcfpondeo primo , in rigore has quxftioncs non tio caufx habct pro obicdfo attributionis ct)gnirionem 

eflc logicas , fed Animafticas , ideo plurimi Autorcs cas effedVus , & c contrario . catifa enim cft aliquid cfFcdhis 

in Itbrit de anima tradVint ; criod autcm cas tradtcmus in & effcdhis eft aliquid cauCr.Theologia v. g. agit dc Dco t 

logica , non arguit eas ctfl* loj^CM , vti multi in logica de virtutibus , de Angclis, &c. Deus cft obiedlum attri* 

tradfcuu dc ente rarionis , dc dcccm prxdicamcntis , butionis totius Thcologix , quia in toti illiagitur vel 

quxtamen propric non fpc&anr ad logicam, tradunt dcipfo Deo, vcl dccins cttevfibus. Et licet cognitio 

autem ea exrra locum propritnn, vcl qnia alix matc- creatiirarum non dcfcmiret ad perfedfiorcm notiriam 

rix illos deficiunt , vel quia iudiciini , h5c & mmc effi: Dci fecundikm fe, adhtic Dcus efllt obicaum attribtitio- 

commodiorcm^d alia i»tclligcnda,carum tradfationero. msTlieologix: quia dum in ca agitur degloria.agitur 



Digitized by Google 



70 Difputatio 1 1. Logica 



cciam aliquo modo dc ipfo Dco , quatcnus agirur de cognita anre ipfum. Non ergo px)tcft defcndi prjcditl* 

cfFccTtu Dci : & fic dcaliis. Vittus autcm npn cft obic- rcccutiorum lcntentiade quatuot obiccVis aitriburionis 

chrm attributi'<nis Theologix : licct enim,qua partc in Logicx , qux inter fe hnt obiccla attributionis ob 

Thcolog<i .igitiirdcDco.agaturdcaliquor-ciuncicad mutuam ordirtarionem cognirionurn eoruirt obic-« 

virtures, | caufacnhn ctiam pcrunctad en~c£tum,cftqiie dronim. 

aliquid illius : ) vcrum quia viria.dc qiiibus cti.im agitur Fundatur crgo prxdi&a iententia ih eo , cjuod vt ret 

in Theologii , non funt aliquid vinutis , ideo virtus non aliqua fit obicdhim attributionis , fufficit , fi rota fcien- 

cft obiethnnattributionis, Dcus vero.quia ad eum om- tia infumarur in cognitionc illius rci , vel altcriusad 

nia ordinantur , cft illius obiechnn. cam aliquomodo pcrtincnris : curo autem non repugner 

\t Logica ergo^juiaagitdc propoiitionibus^lc tcrminis, vt propolitiopertineat ad argumcntationem vtparstl- 

dc deftnitionc,de diuifione ,argumcntationc Jyllogifmo, lius , & ipfa argumentatio ad propofitkmem vt fpecics 

cnthymaiiarc , & dcmonfttationc , in primis propofitio illius , vcl vt totum cam includcns tanquAm partcmy 

crit obicclum attributionis totius Logicx : c]uia dum non rcpugnabit ctiam , vt propofuio fit obic&um attri- 

agit dc rerminis, agitdcpartibus clTcntialihus propofi- butionis rcfpe&u argumcntationis , & hae c refpec~ru pro- 

tionis;dum dc dcfinitionc , diuiiione & iyllogifmo,agit pofitionjs , ficut ctiam cognitio caufae potcft habere 

de inferioribus , fcu fpccitbus propofitionis ; c riamli co- pro obie&o attributionis efTec~tum,quia caufa aliquid eft 

gnitio fyllogifini non ordinctur ad cognitioncm propo- ctTecTrus. Itcm cognitio cffcchis ootcft habereproobse- 

/itionis , c6 qu6d iam harc fupponitur cognita antc lyl- cto attributionis caufam ,quia cfle&us aliquid cft caulx< 

logilmum. Prxtcrca ctiam ipfa propolitio ,& rcliqua fiue fit prior cognitio caufx cognitione efFeoTus , fiue 

obicc"raLogicx,habent proobicdo attributjonis mgu- pofterior-, hoccnim non arrcndirur in ordine ad obie- 

mcntjttcntr/i : quia dum Logica agit dc tcrminis, propo- iShim attributionis, 

iitionibiis,dehnitiunc,&diuifionc,agitdc partibus com- Fatcor , admilla fcmcl hac explicarione obiedt attri- S9 

rx>ncncibusargumentationem;dum veto agitdc Enthy- butionisvtfic > rcc~tcaffignari ca quatuor obicda artri- 

mcmate,fyllogifmo probabili,f.ilhtci,& oiidt nti , agit dc bittionis in Logica : nam iuxta illam expUcarioncm non 

jpecicbus argumcntarionis vt lic\ Dcinde tcrtio.modus rcpugnatduas vcl plurcs rcs inuiccm clTc obiecta attri» 

icicndi in communi cft ctiam obicdinm attnbutionis butionis inter fc in vna fcientia. Impugnanda ergo eft 

Logicx : quia dumatnt de cxtcris obieclis Logicx , agit hxc fcntcntia Primo, eucrtcndo cam definitioncrn obie- 

de Inccicbusmodi fiicndivt lic. Dcniquc quart6,ach:s ch attributionis :Seaind6,oftcndcndo ,ca admilfa.plu- 

intcllcclus vc prxfcindcns ab apprchcnlionc, nidicio , & ra elle adhuc obiccfa attriburionis. 
difcurfu , eft ctiam obitchim actnbftionis Logicrc;quia Et quidcm Primo fuppono , punthun hoc efle folurft 

dgmagitdc triplici opcratinne intclhch s , agit dc Ipe- dc nonuiK^dc lignificationc lciiicet vocis #f>/ff7«>7)<»nn- 

cicbus aclus vt lic : danturcrgo dc fa&oin I.ogica qua- butitnit. Vndc valdcmiror , vocem iam.antca acccptam 

tuor obiccla attributionis , & qux htujeeta lint obicVia in alia]fignificatione, ita pro libiru denouo ab hoc Au- 

attributionis, propofitio rcfpcdu argumcntationis, tro- ctorc in alia fignificarionc vfurpari ; & magis admiror, 

di lcicndi vtfic , Sc aclus vt fic ,itcm argumcntatio tcl- cju6dcum ibi tot conditiones poiucrit , lcilicct incuius 

pcchi pro|>olttionis , &c. f* t £mt fubieSiuis , cmpontntibm , inttgrMtttiitu , cmt/ii, 

Aducnc Prirn6,hunc Auctorcm non vtlle dcfcndcrc, tjftQiltm , &c. non eriam dixerit obicchim attriburionis 

mucutim oidincm obiccli atttibutionis inter illa qnatuor illud eflc , in cuius paraitibus, fratribus , conlanguineis» 

proucnire cxco,qu6d ca inuiccm intcr fc ordintntur p.uria, amicis , inimicis , famulis, bobus , tfinis , &c» 

ad fui perfcctam cognitioncm ; hoc cnimcft prorfus cognofccndis fcientia occupatur : tam gratis enim ilia 

impoflibilc,& implicatorium, quod fic oftcndc:(^[uia tls prim^efinitiofingirur , quam hxc fingcretur ; im6 hoc ($ 

quc> prxccdit pcrfcdc cognita,ctfi poffit ordinari ad cog- niodo millc alias dcfinitiones poircmus nobis , ridiculas 

nitionc altcrius lccudi obicdi, ncquit tamcn ordinan ad quidcm , fcd tam benc fundatas quam ifta fit , iniagi- 

cognitionc illius quod iam fupponit pcrfcftc cognitum: nari. Standitm crgo in quxftionc dc nomine » comniu- 

quia iicut implicat, duascauiascirc inuiccmcauus,(fc- ni & ab omnibus reccptx fignificationi huius vocis 

qucretur cnim , elle priorcs & poftcriorcs intcr fc , quod obitBum *ttrikutumu fcilicct pro co obic&o , ad cthus 

omninorcpugnar , vt oftcndam in Phyficis ) itactiam pcrfcciam&cxatramnotitiam omncs rcliqux cogmno-' 

rcpugnat,dtiascot;uirioncsiniiiccni ordinari , ita vt pri- ncs' illius fcicntix ordinantur quafi ad fincm extrinie- 

ma ordinctur ad lectindam , & ficunda ad pi imam, nam cum , vcl ex natura fua iuxta noftram fentcntiam , vd 

qux ordinatur ad aliam, cft priot ill.t ; ca vci6 ad quam iuxra aliorumxx intentionc Philoiophorum : quare om- 

ordinatur.cftpoitcrior, & confcqucntcr iam (upponit ncs conccdunt , ad indagandum obic&um attriburionis, 

habitam priorcm,ncc potcft icquiriad cam priorcm ob- dibcrc inquiri quod lit obiccium ,in cuius cognitione 

rinendam , crgo ncqiicunt mutuo ordiv.tri dux cogni- quafi vlcim6 quiefcat fcicntia , & ad quod cxtera fup- 

tioncs. Fatcor.duo obiefta pollcordinariinuiccm ,rcf- ponantur cognita. Ita anriqui & reccntiorts omnes , 

peclu tamcn diueiiarum cognitiointm , vt vnum impcr- qtios vidcrim , qid hoc nomcn obicRum tatributitttu in 

fecle co gnf t ui n , ordinctur ad pcrfeciam cognitionem lcholas introduccre ccepcrunt ; crgo illo vri dcbemus 

altetius,& hoc rurfus ordincmt ad cognitioncm per- in fignificarione,inqua acccptumeftab inuentoribus. 

Fcclam primi , fi ver6 primumiani prxccfliiicr pcrftcic Ec Conimbriccnfcs , cjui hac de re clarius diiTcniere, 

cognirum , non polTct (ecundum ordinari ad cognitio- affirmanr ,obicc~tum attriburionis debere ira cfle vnum, 

nem primi. Ratio difparitaris cft , quia cum rcfpcchi vt vna dcfinrtionc cxplicctur. At fi caufa clfct obicftum 

vnius obicCU pollint cllc plurcs cognitioncs , alia pcr- attributioniscflcdus, & c contrario cfreclus obiecThrm 

fccia , alia iuiperfccU , non rcpugnat vt idcm obiccftum attributionis caufx , vr volunt hi Audores , non poflct 

prxcedat cognicum pet vnam cognitionem , & iccun- obicchjm attriburionis vnica dcfinirione cxplicari;quia 

dum aliam fubfeqttatur , quod ramen repugnat refpe- caufa & cffcdus , fi fintdiuerfi , vt txpe contingit , non 

cJueiufdcnicogmtionisjquiaidcmnonpotefteltc prius pollunt eadcm definitione declaran. Vlterius tequi- 

|8 & pofteritis rc(pcc~cu ciufilem : fcxusrcfpcdudiucrfbrum, runt Conimbriccnfcs , vt omnia dc quibus agir fcien- 

ficut mcusparenseft priorme,poftcriorvcr6mcoauo; ria , rcferanrur ad cognirionem obiccti attributionis t 

at vet6 refpcchi mcielFe prior & poftcriornon potcft. &hocdicunr eiTe ex mente Philofophorum omnurmj 6l 

Si crgo ad obiccfi attributionis naruram rcquirererur, ergo obicdnm attributionis non bcne cxplicatut ab 

vt ad iplius pcrfecUm cognitioncm aliorum cognirio his rccentioribus : vt cnim fupra oftendi , licct due 

ordinaretur,rcpugnarct obiedtum ,quod fcmel cft atrri- tes mutuam inter Cc habeant connexioncm , tamcn ' 

butionis, & confequcnter eo ipfo iam fupponit>notitiam quoad pc rfoitain fui cognitioncm ncqucunt mutuo or- 

alionimobicc^MUinciiisfcicniixvlfcriusordinari,tan- dinari , ncquc eflc fibi muru6 finis vltimus ; crgo nec 

»r 1.1111 ad ohirctum attributionis ,ad cognofcenda alia poflunt elTc muru6 intcr fe obiefta atrriburionis , provt 

ebici~ta,vel aliquod cxiisq.ua ptxfupponebantur iam obic^kumattributionis aDodoribuscxplicamr. 

Sccundi 



by Google 



De Obie&o Logica* Se6t VI. 71 



confequentiadebcrerinftrri.Ratio a prioricft,quiaidc6 
conftiruitur vnum Impcrium , quia Princcps cft vnicus 
tamum. Vnde eo ip(bqu6d principes fint plures , nccef- 
fmncftimpcriumnoneffe Monarchicum , quia ^cficir 
ratio , qua conftitucbatur in rarionc talis, nempe vnitas 
Principis.cum negatione miiltmlicitatis.Similitcr etiam 
in tantum vnum obieonm attributionis eonftiiiiit vnam 
fcicntiam& non plurcs, in quantiim ipfum obiccuim 
ft vnicum , non phira ; ergo co ipfo quod plura obic- 

rationcs rc- 




Secundo irapugnatur ea definirio, qtria iuxtaillam 
deberct «um terminus aflignari pro obicdo atrributio- 
nis Logicx > contra Au&orum , quibufcum difputamus, 
duciriium. Prubo fcquclam : quia ficut identia de cffb- 
dhi habet proobieftoattributionis eius cttufmjtb qu6d 
effcdtus fir aliquid caui.v ; ita ctiam dcbcixt dici , cogni- 
cionem definitionis , diuifionis , & argumcntationis ha- 
bcrc pro obic&o attributionis ttrrnmu , quia hi fum 
caufx intrinfccat , id cft , partcs componentes dcfini- 
tionc 
tem 
partcs 

caufx ; lmo muiro magis , qina emxtus auunguitur a vmtas icicntix dcltimitur ex conncxionc , quam dicunt 
fua caufa , totum vcto nequaquam a firis parribus. Er- omnes cognitiones intcr fe a priml vfque ad vltimam, 
go tam demonftratio , dchnitio , &c. funt aUqmd cer- qux verfatur circa obiecnim atrributionis ; crqo co ipib 
mini , quim effechis cft aliquid caufx ; ergo , ficut ob qu6d fint plura obie&a attributionis , ad qux cogni- 
camrationmcognhioch^ftushabctproobieaoartri- riones dicant dioerfas conncxioncs , diucrCis eriam 
burioniscaf/iw.&ccontrario, ita etiam cognitio ter- fcicntias afllgnare ncccflaritun crit ; ncqrcunt er<»o 
minorum debct tlfe obiedhun attributionis refpcdu in- vni fcicntia cffe plura obiccla attributionis adaW 
dcfinitionis , diuifitionis , &c. erunt crgo quinque obie- quara. 
cta arrriburionis Logicx.Im6 in Mctaphyfica , ( quo ar- 

gumentopoftcaetiam vfi funt contra hanc fenrentiam SVBSECTIO 1 1 L 

nonnulli ) nuilum daretur obie£tum quod non effct at- 
tributionis: hoc autem abfurdumeffecertoeftccrtius; 
omncs cnim fupponunt , in quaUbet fcicntia & dari 
obie&a artributa,& etiamobieda attributionis diftin- 
Aainrer fe. Id ver6 inferri , probarurapertc : quia Mc- 
taphyfica habet pro obie&o adxquaro Deum , tni vx 
abftrahit a fpiriruali & matcriali , itetn fubfittntitm fpi- 
ritndtm completam , tucidtnti* & ttttruSut* eiufdem hib- 
ftantiae ; fed hac omnia obiecU habcnt connexionem 
routtum inter fc eaufx & cffcdhis , partis fubicdTiux & 

componenris ; ergo omnia funt intct fe mutuo obie&a maus vl hc ordinatur cognirio hominis & leonis ; & ad 
artributionis. Patet Minor , quia in primis Deus cft cau- cognitionem enris in communi , ordinarur cognirio cn- 
la oranium , vnde corum omnium cognitio habcbit tium in particulari. 

Deum proobicOo attributionis.Dcindc,cns in communi H*c fentenria difplicct Primo , quia ad cognirionem 
babetDeum & cxtcra entia, vt partes fubicctiuas , cr- mtionis communis rion otdinatur cognitiorationum 
go ens in communi eft obie&um attributionis Meta- particularium , fed potius e contrario;ergo modus fcien* 
phyficae. Vltcrius, Angelus refpictt Deumvtcaufam «U incommuni potiuseftobiecnim attributum admo- 
fuijCtuin communi vtpartem, accidenria & paflio- dosfciendiin paniculari , quam attributionis illorum. 
ncs vt cffcchis ; ergo & Angelus crit obicdum artribu- Conlcquentia cft ccrta. Antccedens probatur ; quia ad 
tionisJ>eniqueipfaaccidentia&paffiones Angeli refpi- cognofcendum animal v. g. efle principium fenticndi, 
ciunt Deum & Angclum vt caufasfui,ensautem vt fic, noneft necelTarium cognofcere rationale vt rationale 
vt partem componentem ; ergo ctiam funt obiectum at- fbrmalirer , quia vt talc cft extra rationem gencricam. 
tributionis reliquorum ; ergo omnia obiecti de quibus W cm c & > n ^ rationibus fupcrioribas. Confirmarur & 



S^c motLi fcitntU in cemmni , ntc mttts modi in 
pmtcultri ftutt ebieUnm tunilmtim* 
LogK4. 

NOnmilliaflignant proobiectoartributionis Logi- 
cx modum fcicndi in communi , provtabftrahir 
adcfinhione,diuifione ,& argimcnrationc:quiavrfic, 
vltim6 intenditur a LogiciA .idillum ordinamr cogni- 
tio modi fciendiinparticulati, fiait ad cognitior.em ani- 



difputat Metaphyficus, dicenda funtobiedta attributio- 
lusMetaphyficse, fi dcfinitioni traditx ab his rccentio- 
ribus ftandum eft.Qupd quam fit abfiirdum , nemo non 
videt ; ergo eadefinitio , vt noua , & confundens obic- 
&i atrributionis cum attributis , rcijcicndaeft ftadiim- 
. jc communi acccprioni obiecti attributionis. 

Eam rurfus impugnat non ncmo ; quia ncc modus 
fciendi.nec argumenratio erunt obiecnim attributio- 
nis, eo qu6d lyllogifmus faliax > de quo agit Logica, 
nihil eft modi fcicndi , nec pars , nec efte&us , necfpe- 
dcs ,&c. Scd refpondebunt aduerfarij , effc aliquid iU 
lius , quia fiint contrarium illius. Vcrum , fi hocmodo 
vdinthi Au&ores pcr Gcnitiuum iUtns cxplicare obie- 
ftum attributionis , nihil erit in toto mundo , cuius 
cxtera non fint aliquid , vel concaufa illius , vel cffedus 
illius,velconcrearurx illius ; ridiculum autcm eftdice- 
cere , hoc ad obicctum arrributionis fufficcre. 



explicatur argumentum : quia tam perfc&am cognitio- 
•cm habere poffumde animali in communi quatenus 
7m\ principiumfcnricndi , etiamfi non nouerira differcn- 
tias rcptilium , volarilium , aliorumque infinitorum ani- 
mahum , qux fub genere tmnulu contincntur, quim 
qui hxc omnia inferiora' pcrfcdic noucrit ; nam per dif- 
feraitias vt diffcrcntias formalitcr , non poteft cogno- 
fciperfcdius ratio conueniendi intcr fe. Ratioa priori 
eft , quia non poteft cognofci torum , nifi cognofcan* 
tur pcrfecfc eius partes , totum enim non diffcrt ab illis; 
at ver6 vna pars jbenc poreft cognofci perfcclc , criamii 
non cognofcatur alrcra : atqui ratio communis eft pars 
Mcraphyfica , fpccies vcro cft totnm , conftans cx ra- 
tione communi & ex particulari ; ergo bcnc poteft co- 
gnofci ratio fuperior fic , vt non cognofcannir differen- 
tix , c contrario vcr6 non poterunt cogUofci fpecies 
parricularcs , quin cognofcantur rationes conununes; 
ergo cognitio fpecierum non ita otdinarur ad cogtiitiO'* 
nem gencris , quam e contrario ; ergo modus fciendi irt 
commtini non poteft dlc obicftura anributionis modi 



Terti6impugnatur ea definitio , quia vnitas fcienrix 
fecundum communem fcntcntiam uimitiu: ab vnirare 
obiccri attributionis ; ergo in vnica fcienria non polfunc 

plumobie£battributionisafngnari. R.efpondet aduer- fcicndi in particulari. 

•* farius, fi vna fcicnria didnu: , quia eft vnumobiedum Confinnamr vltcrius : genus vt genus , non dicit in 

adquodcxtera dicant ordinein , ergofifunt pluraad fuo)conccptu differentias , nifi fiimmum confufiflime, 

qux cxtera dicant ordinem , a fbtriori fcientia erit vna. ergo ad cognofcendum pcrfcdre gcnus , non eft necefla- 

Hx fblutio omnino difplicet ; perindc cnim cft , ac fi tia cxplidta & diftinda cognitio fpecienim in parricu- 

quis taUter argumentaremr , ideo conitirui vnum impe- laxi. Probatur fccund6 cadcm veritas , quia ante cogni- 

rium Monarcnicum , quiaomnes homines fubfunt vni tionem fpeciei pcrfedfam , debet prxcedere cognirio 

Principi , & inde vellet infcrre a foniori, futurum vnura perfecla genetis , quod eft pars ilhus fpcdci ; ficut ad 

imperiuro, fi omnc? dicerent ordinem ad multos Prin- cognolcendum perfccK* tomm horoincm, prxrcquiritur 

^ipe* , incpte argurocmaxetur , cura potiu* oppofiu cognmopcrfctaacorporisjergocogjihwperfcc^fpeciei 

ncquit 



7 x Difputatio 1 1. Logica 



\ 



/ * ' r o — 

£ - ncquic rurfum otdinaui ad perfcdbm cognitioncm gcne- ljtcr aftus finc habitu.Vndc non mirum, fi cencurm ad 

7 ris ; quia , vr dixi numcro prxccdcnti , ad aliquam rcm fccundum adhtm , non vcro ad primum, quh fccnnduiu 

cognofi cndam ncquit ordinari iila cognitio , qui nccef- facilius clicio quam priinum : at eriam lmc cognkione 

fario | rxuipponit iam talcm rcm perftdic cognitam , fpccici poflura effc facillimus ad cognitiouem genrri- 

ficut ncquit ordinari ad facicndum aliquod opus , id cam,vr probatum eft;crgo cxemplum de habitu & 

quod nccellario fupponit talc opus iam pcrfcdhim & adhi non vrger. 

abfolutum, vt cx tetminis conftat. *L Secund6impugnoptxdidam fcittentiam , quiafinis 

Nomuilli r. ccntiores hanc rationem vt dcbilcm ttt- prxcipuus Logkrx cft, tradcrc modum fcicndi, quo alias 

pmmt ; qui putant in Metaphyftca tnt vt fic effc obie- fckntus perfeftc obtinearaus : fed non obtinemus illas 

dlum attnb Jtionis , & ad illud cognofccndum ordinari per modum fcicndi vt fic,fed pcr modos fciendi in parti- 

cognitionem de Dco , & dc Angelis , aliitque diftercn- culari.v.g.per defira'rionctn,diuifioneni, & atgumctatio- 

tiifcntis : aiimt enim , perfcdbus cognofci animal ,fi nem;ergo modus fcicndi incommuninon cft finisvl- 

cognofcatur quibus difftrcmiis poflit contrahi , quara ti tim6 intentus 2 Loeica.Maior & confequenda funt cui- 

illx prorfus ignorcntur ; ca enim capacitas, vt idcnti- dentes. Minor ptobatur : quia cgo additco alias fckm- 

ficctur cum hac vcl illa difftrcntia , cft cllcnrialis ipfi rias per modura friendi rcalem , non per modum fcien- 

animali , qua: nequit cognofci nifi cognitis diffcrcnriis di impofltbilem : fed modus fcicndi in communi non cft 

in particuGri. Verum hxc impugnatio omnino difpli- realis.nec poflibilis , ergopct illura non polTum addi- 

cet,5cquid:mhi Audtorcs non tencnt confcqucntiam; iccrc alias fcienrias. Connrmarur , quia nulla fricntia 

negant enim nobiitum , rarionem generupam cx parte vcrfatur circa fua obicdla , nifi dtfinitndo , dinidtmU 

obicOi cffe aliquam rationem abftradkam ab indiuiduis, & mrg*mtnt*nd» in parriculari : rnodus autcm fciendi 

quxquc ad illa poflit contrahi ( fortc enim in hacopi- vt fic licct poflit effc ohiedkum cognitum , non tamen 

nione vim haberent argumenta ipfomm ) aiuntquc , potcft clfc adkus , & medium adcognofcendtunforma- 

genus cx parte obiedri cflc ipfafmet fpccics &c carr m in- litcr pcr ipfum. Cuius ca cft tatio , quia licct obiedkum. 

diuidua,vt interfcconfufa&cognfta.vtomninofimi- poffit non cllc aliquid reale , vel paniailarc ; cognitio 

6 8 lia , dc quo fufius infrtt, lam autem hoc fuppofito Jic ar- tamcn de obiedko rcalis & jparticnlaris debet cflc ; ergo 

gumentor:Ea cognitio , qui illa indiuidui inter fcdi- licct Logica poflit cognofccrc modum fciendt vt fic, 

ftinguo.fc diffcrcntias ipfonim penctro , nullatenus pcrillum t.imen vt licucqueuntalix fcietuix formaliter 

potcft dcfcniirc ad ca confundcnda intcr fe , & cogno- iua obiecla cognofcere ; ergo cum obicciuni Logicx 

fccnda quali cflcnt vnura , cum porius pcr eam cogni- prxripue inrentum , lit tmdut fciendi quo rdiqux fcien- 7* 

tiotu m dillinftam aufcratur confufio requifita ad ratio- tix fua obicfta attingunt , non poteft eflc modus fcien- 

nem gcnc ris ; ergo in noftra fcntentia rcpugnat , ad ra- di in communi , fcd in particulari. An autcm hoc argu- 

tiotum gcncrkam ordinari cognitioties dicfcrentialcs, mentnmA: fcqucns fiaiucoiurameamlentenriam,provr 

qnia ad confundcnda ea indiuidua non ordinarur co- nonnulli rcccntiores contcndunt , difquiramw. 59. 
gnitio ilia diilingucns : non eft autcm in noftta fentcnria Teni6 pr incipaliter impugnatur ea fcntemia ad ho- 

aliaratiogcncrica, nifi ipfamet cognitio confufit. Fa- minem; quia ipft admtttunt , Logicam effe fcicnriam 

teor , ii c x^partc obic (ti poncremus aliquam vcram for- prafticam , & vlterius ad rationem fcienrix prafticx re- 

malitatem abftraftam , qux eflct eenus , poflct tunc di- quiri , vt eius obicdhim attiiburionis fit opcntbile : fed 

ci ad cognitionem illius otdinari aliquo modo cognitio- modus fcicndi tn communi non cft obieftum opcrabile, 

nem difrcrentiarum , vt e6 mclius cognolccretur ordo crgo vcl ncquit elleobiedtum attributionrs ; vel fieft, 

iili tntrinfccus ad ca infcrioraJEt fbrtc hi recenciores pu- Logica erit fpcculariua , & non pradhcaKjuorum vtrum- 

taruntfc iuxtahxc principia difcurtcrc. At in noftra que cft contra aduerfarios , quibufcum ago. 
fcntentia rario gcnetica nullum habet cx parte obiefti Quan6 & vltim6 refutator ea fententta, qtria fi qui* 

crdinem aut rcf[>cc\um ad differenrias ; cft cnim fbrma- perfcdlc fciat dcfinirionem , diuifioncm , Sc atgumenta- 

liflinu ipfamct diffl rcnria : quo manet argumcntis a ra- rionem in particulari , habct pcrfeftum moduin fcicndi, 

rionc in contrarium faftis fatisfadhtm. imo omncsmodos fciendi poflibiles ; crgo cis cognitia 

Ad illud cMctaphyficafuolocooftendam,e»/vt/ic noncft.curvltcriusappctatmodumfricndivt fic.crgo , 

*f noneflc eius obicftum attributionts , confcquenter # cognitio modi fcicndi tn paniculari , non ordinatur ad 

t» cosinitioncm modi fcicndi in communi , 1 



7* 



hanc doft rinam prcfentcm. Confirmo & explico , ret#^ cognitionem 

qucndo argumenrum. Vt cgo friam , quid fit txifttrtk attributionis. 

pjrttrci ( iu quo conccptu confiftit ratio enris vrfic) Aliudargumcntum adducit contxa hanc fciitenriam 

nonmetuuat cognofccrc quid fit elTcmateriale aut fpi- nonnullus , qu6d fcilicet fequeretur ex ei , non tam 

ritualc , quid fit elfc honcftum moralitcr, quid nuhun, modum fciendivt fic, quam propofitionem vt ficeffc 

auid lit difcurrcre , &c. lyec enim non iam ad cogno- obiedlura attriburionis ; quia propofitio eft gcnus ad 

kxndum txifitre vt fic , fed ad cognofcendas fpecics il- modum fciendi , ficut modus fciendi eft gentts ad defi- 

lius dderuit , vt cx iplis tcrminis patet.Stat crgo firmum nitionero , & diuifionem. Sed forte refpondebum ad- 

fcmperargumenuim fuprd a nobis fadhim. uerfarij , non quamcunqtie rationemcommnnem,icd il- 

Diccs, hoc argumentoeuuici,primatncognitionem lamqux pcninet proprie ad fcicntiam, effe obtcdhim 

pcrfcclam gciucis cllc indcpendentcm acognitione per- Logkrx ! propofirioncm autcm vt fic , effe communcra 

fcfta fpcciri , & confcqucntcr non poffe hancordinari vcrx&falfx, ide6 ad Logicam non fpedbre vt obie- 

ad illam ; vcrum non piobari , cognitioncm fpeciei non dhim atrriburionis ; ferits vcr6 modum fcicndi vt fic. 

poffe ordinari ad fccundam cognitionem generis : ficut, Idco omiflb hoc argutncnto , fufficiant qux nos fccimus. 

licct primus ad>us ncn pofltt oriri ab habitu , qwia eft Alij Doftores propius veritatem atringentes , omnes 

caufa illfus ; fccundus tamen aftus K&h poreft oriri ab modos fciendi in particulari , definitionem fcSicet, diui- 

habim produdlo per primitm.Sed contra, quia per te co- fionem , 9c argumentarionem , affignarunt pro obicdfo 

gnitio perfefta gcncris cft indcpendcns a cognitione atrribotionii Logicx.Quorum ratio eft , quia Logka m- 

Ipccici; dcmas ergo illam cognitionnu repeti, vt potcft, tendit prxberc aliis fcicnriis inftnimenta quibus cogno- 

finc cognitionc fpecici , profcfto gcnetabit habitum cant fua obicft a , hxc autem tam funt definitio quim 

facilitantcm ad tllam rarionem geneticam ; ergo cogni- diuifio , quam arguroentatio , & c contrario ; ergo ora- 

tio fpec iei non potcft defcruirc ad cogniribnem perfe- nia fimul funt obicdbt attriburionis Logicx. Confirroa- 

dram «cnt ris vllo modo. Patet confcqucnria , quia nec tur , dcfinirio pcr fc, & diuifio per fe , & argumcntatio 

dcfcmit ad cam cognofccndara faciliter f id cnim prx- per fe funt maxime vriles ad alias fdcntias ; ergo ca j om- 

ftatur pcr habitum produftum cx primis illis cognitioni- nes proptcr fc intendit Logica tanquam obicdhtm attri- 

bus; ) ncque defcntit ad cam cognofccndam fimpliciter, butionis. 

( vt& tu fatcris ) crgo ad nihil.Excmplum autem de ha- Hiin primis non videntur locuti confequentcr : ob 

hitu & adhiaon eft c rc, quia non polfum dicere fad- aandcrn enim rationcm ( quo argumcnto poftc! alij 

frcquentcr 



Digitized by Google 



De obie&o Logioe Se£t V I. 7 3 



r hanc fcntentiam impugnant ) poflent afligna- 
7 j ro ptu obiefto attributionis Logicc propofitionem, quia 
propofitio ctiam cft infirumemum quo alix fcientix co- 
gnofcunt fuaobiccta. Neque ertira omncs cognitiones 
aliarum fdenriarum , (unt definiti» , diuifio Sc arvument*- 
ttrnara ad Philofophiam pertinet cognitio : rifibilitatis 
hominis > & eius admirationis , qux tamcn cognitioncs 
habcnturper (implices propofitioncs. Idcmeft dealiis 
Philolbphix & aliarum (cientiaium cognicionibns , cum 
prxcipuc , etiamfi definiti» , diuifio , & Mrgumentati* rc- 
pugnarenr ,adhuc propofitio elfctper fc appetibilis in 
horum fentcntii ; cflet enim cognitio, qui vnum de alio 
prxdicaretur , ergo eriam propoiitio crit obicchim 
arrriburionis Logicx. Quod enim fit minus perfccLa, 
quam dcfinitio nihil impcdit qu6 minusfit obieftum 
attributionis \ nam etiam fyllogiGnus probabilis eft 
rninus pcrfcchis quam demonftratio , & tamen in fcn- 
tentii horum. eft obiechim partialc attributionis Lo- 
gicx. 

Secundo impugnatdr ea (entcntia , quia Ibla de» 
monftratio eft obicthiru attributionis Logicx , er- 
go non omnes modi fciendi in particulari. Confcquen- 
tia eft euidens : antccedcus probo fubfe£uonc fc- 
qucnti. 

SVBSECTIO IV. 

S»U dmonjhatie efi obitthtm eutnbhtionis 
Logic*. 

74 ¥"TAnc (cntentiam , quam veriorem repufo , late de- 
JL J.fendit Hwt&dus "2)ifp*t4t. i. L»gic*fe8.j.tcK- 
cenriores communiter. Et in primis , qui conftituunt 
obiedum artriburionis ex arbitrio Audtoris fcientix , 
tenentur admittete eam fcntcntiam : Ariftoteles cniin 
Logicx Aucbor nullum aliud attriburionis obiccium 
ailignauit prxtcr demonftrarioncm in Logici , vt & 
aducriarij ratentur. Deinde , qui dicunt omnes achis 
fdentix ex naturi iui dicerc ordincm intcr fe , idem 
etiam tcncntur doccre , vt iam probo. Qda ( vt ntt- 
tnero j i. oftendi ) cognitio parris ordinatur ad cogni- 
rionem totius , non c contrario : fed tcrmini , lichnicio, 
& diuifio , nec non & argumcntatio, funt partcs ex qui- 
bus componitur dcmonftratio; crgo illa cft obiettum 
attributionis , dcfinitionis , diuifionis , &c. Confc- 
qucntia eft euidcns. Maior probata fupra. Minor vero 
negari a neminc poteft , quia definitio & diuifio pof- 
funt cifc prxmiflx vcl conclulio in dcmonftratione » 
ergo funt partes illius. Argumcntario vcr6 cft pars 
Metaphyfica demonftrationis , quia cft ratio gencrica 
illius. Scd antcquam vltcrius pergamus , fortc ex di&is 
ameySpnific. 

Obiicies Ptim6 , Modus fciendi in communi ne* 
qiut cflc obiechim attributionis Logicx , co qu6d mo- 
dus (ciendi vt fic non potcft ficri , (cd demonftratio 
eriam vt (ic non poteft fieri , fcd dcbct cflc in indiui- 
duo 6c determinatc , crgo dcmonftratio vt fic non cft 
«jbiecTumanriburionisLogicx. Concedo libentercon- 
(cquentiam , fi de ratione aliqui abftta&a demonftra- 
tionis fit fermo \ eft crgo obiechim attributionis Logi- 
cx , orunes demonftrationcs omnium fcientiarum in 
particulari : quia ver6 Logica non explicat in particu- 

7 ' lari , qtiid jraxlibet demonftratio dcbcat haberc ( hoc 
enim ad proprias fcientias ipc&at. ) idc6 aliquo mo- 
do dici potcft habcre pro obicdo demonftrationem vt 
lic , id eft ipfam Logicam , licct particularcs dcmonftra- 
riones habeat pro obie&o , non tamen cognofcere ea- 
tum difFerentiam inter (c. 

Sed vrgebis , Ergo etiam hoc modo poflet Logi- 
ca habere pro obie&o medum fciendi vt fic , id eft , 
omncs modos fciendi , non confidcrando corura dif- 
ferentiam in patticulari , licet Logica fit fcientia pra- 
&ica > & inftnimenta pracbeat aliis fcicntiis : malc er- 
R. P. Redtric. de Arriagt. 



go fupret mmmo 56. hoc argumento impugnara cft 
fentcntia , doccns modum fcicndi vt fic eflc obic- 
dum attributionis Logicx. Rcfpondeo , difflrcn- 
riam eflc manifcftam Prim6 , qufa (i ca fcntcntia in- 
telligatur de modo fcicndi vt fic , abftrad o cx par- 
te obicdh , clarc Conftat illum non elfe fa&ibilem , 
(&fon^in hoc fcnfu loquuntur aduerfarij ) ego au- 
tem in pratfcnti pono pro obic&o attriburionis otu- 
nes demonftrationes in paiticulari , qua: vt (ic facti- 
bilcs funt. Si ver6 illi non pouant ex partc obiccfi 
nifi omncs modos fcicndi in communi , confusc ta- 
men cognitos ; adhuc eriam diffcrentia a mea fen- 7* 
tcnrii eft manifefta. Quia per hoc , qu6d cgo fciam 
quidfitmodus fcicndi in communi , (i non (cioquid 
iif dcfinitio vcl diuifio in particulari , nihil potero 
efficcre ; non enim nofco rationem (pccificam quam 
dcbeo vellc. At fi nofco difTcrcntiam fpccilicam dc- 
monftrationis , etiamfi ignorem diffcrcntiam indiui- 
dualcm , polfum tamen rcdc dirigi ad demonftratio- 
nem in indiuiduo facicndam. Sic anifici non iuffidt 
vt faciat Cathedram , nouifle quid fit opus artificio- 
fum in communi ; fi aurem noucrit quomodo Cathc- 
drafiat,cam facict , licet indiuiduationem illius non 
nouerit. Omnes ergo demonftrationes in rarione ar- 
rificij Logici folo numcro diffcrunt. Ide6 Logica (a- 
risfecit lua? obligationi , dcclarando eflcntiam de- 
monftrarionis , ad indiuiduationcm ver6 in nwte- 
rii Phyfici aut Theologici dctcrminat , non Logi- 
ca , Cei Thcologia vel Phyfica. Si autcm ignorarc- 
tur ratio definitionis , nort poflct vlla fcicncia ex fo- * 
li cognirione modi fdendi vt fic fe detcrminare ad 
definicndum. Vide ergo quanta fit differenria quo- 
ad hoc inter modura (ciendi vt fic , abfttahcntem 
ab fpecicbus pcr fe confiderabilibus a Logica j & 
intcr demonftrationcm vt Cic , abftrahentem Colhm 
ab indiuiduatiombus , de quibus per (e Logica non 
agit. 

Objides fecund6 , cognitionem partis tunc or- 
dinari ad cognitionem torius , quando partes fnnt 
tales per le & ex naturi fui,quia tunc non pofltint 
cognofci , mfi in ordme ad rotum quod cx fc ref- 
piciunt.atid non vidctur neceflariurain panibusac- 
cidentalibus , Bc qux ex Cc funt quoddam totum 77 
perfcchrm , vtpatet innumeris: licet cnim binarius & 
temarius componant numemm millefimum , non 
tamen inde fit , cos folum confidi rari ab Arithmc- 
tica proptcr millcfimum , & hunc (blum clfe obic- 
dlum anributionis Aiithmcticar. C6m ergo dcfini-* 
rio Sc diuifio per fe fint chtia completa , & folum 
fint panes dcmonftrationis pet accidcns , non eft 
nccefle , vt fo!6m ptopter demonftrationem co- 
gnofcantur , fcd erunt tanquatn media , qux fimul 
habent & boiiitatera honcftam , qua poflunt pro- 
ptet fe amari, &vtikra, qui poluint amari proptct 
aliud. 

Hanc obiedionem retorfi contra hos Audfores, 
8c placuit poftca aliis inftantia : ipfi enim dicunt , 
cognitionem tcrminorum ordinari ad propofitio- 
nem , & hanc rurfus ad dcfinitioncm vt ad obicchim 
attributionis , qtiod etiam vcnim cft in omni fcn- 
tentia , qua pane docet , terminos non proptcr Cc , 
(cd proptcr propofitionam & alios modos (dcndi 
confiderari 3 Logica, Iam ergo fic argumcntor : Ter- 
mini eodem modo fnnt panes propofitionis , quo 
definitio & dtuifio funt pancs dcmonftrationis ; & 




iplcta , item Sc propoiitio. trgc 
ficut hoc non obftartte negas , & mcrit6 , terminos 
& propofiriones confiderari proprer Cc a Logica , ita 
eriam negare dcbes , definirioncm &diuifionem propter 
fe a Logici intendi. Deinde impugno abfolute eam (b- s 
lurionan,quia dcfinitio & diuifio non funt pai tes omni- ' 
no per accidens/ed per ft ordinatx ad demonftrarionem 

G quia 



Digitized by Google 



74 



Dilputatio II. Logica 



quia tlf.ntia pritts cogrita ex fiia naturi intrinftca Ju- 
< h in copnirionem paflionis non rationc fui , fcd ratione 
fux cognitionis ; cognitio autcm edentix cft pcr dcfini- 
tioncm,ctgodcfin:t:omedio difcurfu cx fc eft ill.it iiu 
cognitionis dc paflione.crgo dtfinitio cx fc & natura fua 
petit cffe pars Jemonllrationis , quia idcm eft cflcilla- 
t iuam conclufionis , & cflc partcm dcmonftrationis ; hoc 
autcm fulius oftcndi fuprJt Diffutst. i .attumtr» 4}. vbi 
oftcndi dennitioiicm cfle iilatiuam conclufionis , con- 
ftitutiuam dcmonftrationis , noli fccus ac ignis eft pro- 
du&iuus caloris pcr fuam eflentiam. Fatcor , dcfinitio- 
ncs, quas Dcus & Angcli habent de rcbus , non cifc ll- 
lariuas conclufionis , ncc conftitutiuas diicurfus , at in 
nobis ita cognitio eflenti* ducit in cognirioncm paflio- 
nis, vt id prxftct per cognitionem diftin&am quam in- 
fcrt,& confequentcr pcr dcmonftrarionera. Vnde licuc 
cx hoc capite dcfinitk) , qua Dcus eognofcit elfcntias , 
differt ab ea qua nos eafdem definimus , ita ctiam ccnfco 
fucuram diucrfam fpccie cam dcfinitioncm eflcntix, qnx 
in nobis ciltt, cafu quo impoflibilis cflet dcmonftratio , 
ab ca qux nunc cft ; quia eft illatiua conclufionis , iila 
vcio non. 

Et hinc manct fatisfac*hfm excmplo de numcris:qui.t 
numcrus primus , verbi gratia , quantum cft ex (e , non 
pctit numcrum milicfimum ( ncque cnim vnus homo in 
rationc vnius clfet diuerfus ab eo qui nunc ell , etiamfi 
non cllcnt pofHbilcs millc alix res, cum quibus compo- 
ncrct numerum millclimum )crgo illinumcri nondi- 
cunt conncxionemclfrntialcm cum fubicquciitibus,tam 
tnim tlltnt duo,Pctrus & Ioanncs , criamli non ciltc 
puflibilis alius tcrtius.quam modo lunt. Non cri*o mi- 
rum.fi cognitio binarij & temari| numcrinon ordinetur 
ad milltfimum,vt ad obic&um attributionis, fccus vcr6 
dt fiuirio , vt iam probatum eft. Ad aliam confirmatio- 
ncm dc mcdio , quod propter fc & proptcr aliud rotcft 
amari ,ctiam facilcrcfpondeo , vcrum quidcm eflc, mc 
fxpc poffc cogitarc dc dcfinit ionc,quatcnus cxplicat na- 
turam rci .ctiamfi non cogitcm tunc, an poflit ordinari 
ad dcmonftrationcm ,ficut potcft a&u amari mcdiunv, 
quod in fc eft etiam honcftum vcl dclccrabile, licct non 
amcttir finis a&u : nego tamen , proptcrca non ordinari 
cam cognirionem ad dcmonftrarioncm , licct cnim cgo 
eam tunc nonordincm , quandotamen pofteavolodc- 
monftrationcm ficcrc , ea cognitioix inuor, quia pcr fc 
cft illariua conclufionis , ctiamfi achi non infcrat , ficuc 
ignis etiam , quando non calcfacit , cftcalcfiicliuiis. 

Quoddc dcfinirionc dixi ,didh'm puta dediuilionc, 
•qtijc non dilf.rt a dtfinitionc : & licet diuifiorntienis 
communis dilrcratabciusdcfinitionc,quiatamcncamdi- 
ximus ertc delinitioncm fpccicrum.ideo ctiam ordinabi- 
tnr ad cognitionera proprittatum fpccicrum mcdio dif- 
curfu.vt probatum cft. 

Rcfpondtb'sJiocargumento foluin probari,dcfinirio- 
r.cm &diuiiionem diccre oidinemad argumentationcm 
non vciu dictrc ad dcm6ftratioi:em,prxt ipuc cum fyllo- 
giimus pi obabilis pcr fc fit digus fcitujmo dc fauo lcpiits 
co vtamurquam demonftrationc.vcl propter tenuitatcm 
ingeni j vcl proptcr dcpcndentia a fcnlibusjergo non mi- 
mis ille,quam dem6ftrario,crit obkcKi attributionis Lo- 
gicc.Rclpondco,in primisargumcntarionevt ficnon pof. 
k ellc obicftum attriburionisjcjuia ( vt SccL prxcedenti 
oftcndi)ratiofupcriorvt talisordinaruradinferiora;dein- 
de ucc fyllogilinum fallacem,quia non eft modus fcicdi; 
imo de illo diximus difpurare Logicam, vt de contrario 
moJi fciendi : fed nequc fyllogifmum probabilem ob 
e-mdcm rarionem polfc cifc obit&um attributionis, quia 
non cft modus (cicndi. Licct autem communius eo vta- 
mur quam dcmonftratione , id tamcn ex imperfedrione 
proucnit ; non quuinrcUcchisnofter dc fc non fcmpcr 
conctur ad deonftrationem tanquamad finem vltirmtm, 
ctiamfi aliquando eam non poflit obtinerc ; ficut con- 
tingit in caufts naruralibus , qux dc fc femper conantur 
produccrc rcs pcrfe6bs,etiamfi aliquidoob impedimen- 
taoccurtenrianequeantcaspcoduccre^c earu loco pro- 
ducant vcl monftra , vel aliam rcm roinus pcrfcaam. 



Scd adhuc vrgtbis : Sylh gifivus probabilis non cft 
pai s dcmouftrationis , nec cognitio iliius vidctur ncccl- 
fario habcrc conntxioncm crm dcmonftracione ; crgo 
non ordinatur ex fc &ex natura fua ad dtmonftratio- 
ncm > crgo harc non cftcbitdfum attributionis omnif.m 
torum qux iu Logica rr.ictr.ntu:. Propter hoc , & prx- 
ctdtns argumentum valdceftprcbabilc/ju6dn f uhiRe- 
cci.tiorcs"(quos Ouicdusfcquitur) dotcnt.fcilicef argu- Si 
mtntationtm provt includit fyllogifmum probabilcm 
ac dcmonftratiuum clle obic£him artributionis Logittr. 
Nihilominus ncgati ncquit finemqutmpcr fc intendit 
intt llcdns , licct illtm non fcmper poflit obtincrc , t (le 
f ientifitTin moditm ccgroftcdi ac proinjc nos ad. Ulum 
collimart ,lictt quali inuiti cogamur fblo fyllogiliuo pro- 
babili eflc contcnti.tftcrgo foladtmonfuatioobitaum 
«rtiibiitionis Logicat. lam ad argtimcntum in contia- 
rium reipondco , lyilogilmura pt obubiltm co moaodcr 
lcrnirc ad tiotitiani cuidtntis.quo cogiurio vnitis contrar 
rii ordinatutad cognitioncm altctius ,nam licet proba- 
bilisnonlit coctiatius cindcntis ,dtfitit tamcn ab illo 
t.mquam rtstnir.us pcrfcfta a rc ptrrtxta. Ad cognol- 
ctmiam autcm rcm pufc dam , Cv ad fcicndum iliara fa- 
ctrc iuuant valdc lcitc vbi poilit tllc dcfedtusnc dum 
pcrftwtumci'p:t op;is , ficiat miniis pcrfctii m , vt cnim 
quis cognoftat cttarifmata mcliora , dtbtt cognolLttc, 
qtia: funtminus bona: crgo Logicattli ctiam fiftcndo 
fyllopifino prolubili habtatmodum bonum cognofccn- 
di , qni.i tamcn armulatur maius bonuro tranlit cx pro- 
babili ad tuidcntcm vt ad fuum obuClum vltimo in- 
tcntum. 

Sccunii«N , principaJitcr probatur noftra fcr.temia, 
quia finis vltimvs Logicc tft trndtre tnedum fcicndiMd hic 
proprtvc ft foiadimi.iifttatio, crgo,&c. Probo Minorcm. 
Scirc, eft {cf nojnrc rcm Pt~r ouj, s,&'qmd tllitu tft ttuf*; 
hocoutcm non fit ncquc pcr dcftnitioncm, ncc pcrdiui- 
Iioncm,ftd pfr dcmonftiatiuntm,qua: tilccgKttiorciptr 
fttAi ctiHj.it vtl 4 f oflcrivri ftrcfftStu ;crgo fola dcmon- 
ftratio proprictft modus lciendl Connrmo. Proprius 
modtis fcicndi liominis, vt diftinguhur ab Angelo & 
Dco.cft pcr difcurfum : fcd Logica intendit modum 
fcicndi proprium hominis ,ergo & difcurfum. Atinter 
dilcurlus , lolus dcmonftratiuus cft fcientia , ergo^.o- gj 
gicaprimario intendit demonftrationcm. Et hinccolli- 
gcs , t tiamfi dtfinitio fccundiim fc dfet nobilior mo- 
dus lcicndi ,quia tamcn non eft proprius hominis, cam 
non futuram obiccVtm atttibutionis Logicx : fcd ncquc 
elfc nobiliorcm dcmonftrationc conftac ,quia hxc in- 
cludit dciinitioncni, & addit aliquid fupra illam, fcilicet 
conchtiloncm illatam , ergo cft perfcccior quam fola 
dcfiiutio. 

Probo Tcrtio meam fcntcnriam , qnia in vnicl dc- 
monftrationc cxcrcct iiuelle&us omnes tres optratio- 
nes , apprchcnlioncm , iudicium , difcurfum ; ergo fola 
dcmonlli.it \o cft qux adxouat achuitatcm intclkdus , 
ctgo illa fola cft vlrimns illius finis. Probo antecedens, 
quia in primis ad cam dcbet prxccdcrc apprchcniio , 
ficut ad omne iudicium : deindc , in ei danir iudiciura 
& alfenfuscirca prxmiflas , & prxterca difcurfia circa 
conclufionem , ergo includit omncs trcs intellcctus 
operationes , crgoinilla fatiatur& explctur capacitas 
noftri intellcdus , crgo /eft eius vltimns finis. Deinde , 
obiedum ipfius per folam dcmonftrationcm pcrfcdic 
cognofcitur , quia pcr cam fblam cognofcimrobiecluru 
in tc cius proprictates & caufe , ergo fbla dcmonftrat io 
cft obie&um anributionis Logicx , vtpote qux fola cft 
pc rfcct a cognitio obiccfH. 

Obiicies , Dcus perfccttils cognofcit obiecla , quam 
nos : fed Deus cognofcit pcr dennitionem , ergo dcEni- 
tio cft pcrfccHor modus cognofcendi quam dcmonftra- 
tio. Rcfjwndco, Dci definirionem attingcrcrcs inlc, 
&fimul in ipfisattingereeammcaufas& proprictarcs 
pcr cognitioncm , qux pollct dici virtualis difcutfiis, 
noftram ver6 dcfinitionem non po|Ic,id fc fola prx- 
ftare , vnde eget noftcr inrellcctus demonftrationc , 
vt prfc<2c obictlum cognofcat , & confcqucnter in 

nobis 



?d by Googl 



DeobiedoLogicaSe&V-IL 75 

nobis pcrfcftior modus cognofcendi eft pcr demonftra- tarc rcm explicando partcs cius , vcl componentcs vcl ' 

ttoncm, quam pcr definitioncm. fubicctiuas : fed hoc totum cft eflbnriale attui , cr E o & 

Rcgabis , qui rationc Etuhymcma ad dcmonftrario- elfc modum fcicndi. Minor dcbct probari codcm modo 

ncm rcdticatur.Rcfpondeo.in mcntc non cffc Emhyme- quo dcdcfinitionc , tum quia non difhneuitur a dcfini- 

ma, vt diximus inSummulis , & ampliits oftendam tn tf- tionc ( vt dixi ; ) tum quia, licct diftinguarur, tam effcn- 

brtsde PnorAm&pofleriorAm. tialc eft diuifioni diuiclcrc partcs totius, quam dcfinitio- 

VIK nus rogabis, qua rauonc argumcntatio ordinctur ni eas coadunarc : non cnim alitcr diuidit , niii cognof- 

ad deinonftrationcm , cum non diffcraiu intcr fc, nifi fo- cendo vt diftin£ta ca membra, cognitio autcm cft ctfcn- 

lumex partcmateriar,nonvcr6cxparte.inificijLocicii tia ipfa a&us ipfius. 

Lngica autem non agat de materia , fcd dc fbrma fyllo- Aduertc,nonnullos voluilfe , dcfinitiorcm effc com- 

gilmorum. Rcfpondcri potcft Primb, Ldgicam agcre dc pofitam ex tribus vel quacuorapprchenfionibus,aliiter- 

maccni dc-monftrationjs vt diftinftf a raatcria fyllogif- minati confusc ad fubietT:uiu,vcrbi gratii ad hominem, 

mi juobabilis, licct in ipfis dcmonftrationibus non agar alii ad copulain ,alii ad gcnus , vhimi ad diff. rentianv, 

% J^P^ 13 . 1 dc m - tcri - demonftrationisPhUofophica:& Wcmdicuntdcdinifionc/imo&dcoinniiudicio vniucr- 

4 Thecdogica*. Refpondeo Sectmdb & melius, demonftra- fun. Dc hoc fentcntia agcmus, Deo iuuantc , in librit de 87 

noncm non cfiffhrc a fyllogi mo probabili cx partc ma- Ammk : nunc folum obferuo , in ea diccndum elfc defi- 

eenardd eft c\ partc rcnun,r.am dc cadem re potcft habe- nitionem & diuifionem diihngui a quolibet actu feorfim 

B &demonftrario & fyilogifmus probalilisjdiffcrunt crgo Gimpto, non tamen ab illis omnibus collccfcuc fumptis : 

exparcepropolirionunviuibus corfftat,&fipcm ipfafl- ficuthoino diftinguitur ab animifoU& corporc folo, 

Jatione conclufionis:Logica autem, liccc norwigac dc rc- & ab vnionc foli , nou tamcn ab omnibus illis. Quid 

bus ipfis proximc ( vifupr* dixi ) agit tamen de propofi- autern fit illos achis dfe fimul , facilc intclligctiuTfi 

ciombusipfis, & dediffvrcntii iuter euidenccm & pro- coinparentuC cum cocxiftctuia duotum hominum vcr# 

babil«n, vnde diffcrcntia demonftrarionis a fyllogrfmo bi gratii qua: nihil cft aliud , quam vtriufque cxiften- 

Erobabili pcr fc fpcftat ad Logicam , quod ab omni- tia & durarto , dc quo nonnulla in Difputu. 1 t.de 7te- 

us coiiccdidebet.fiuedicaturdcinonftratioobicaum Ittione, „ 
artriburionis Logicae, fiue non. Alia argumcnra , & Maiordiffictiltas cft in argumenratione , qu*conftat 

pro noftri fcntcnrii contra illam omitto , quia faci- tribrspropofitionibusrcaliterdiftmaisquxvariaripof- 

li cx diAis folmmtur , ncc funt pra-ditfis efficaciora : ea funt & pcrmutari, ita vt cum cifdcm propofitionibi s di- 

vide apud H jrcadum /«/»•« fufius folico hac de re difpu- ucrfac argumenrationcs in diucrfis figuris effo 



tantem. 



umcnti 



v. g. mtiii homo tjl animal, Petrm efl bomo, trjo Petrm eft 
«'w</.Hkfyllogifmuscftinpiimifiguri:fiver6Maior 

SECTIO VII. ponaturlocoMinoris, & harc c contrario loco Maioris, 

. «, Petrm eft horno, omnit homo efl Animd . ereo Petrm efi 

An obteltitm Logtc* dtffermt *b obtttlo sltarum tninul , iam erit fylbgifmus in oiiarri figuri Gdeni , 

* fcientiarnm. etiamfi mancaiu iidem actus ; ergo fbrma argumcntario- 

nis diftinguitiir ab omnibus illis aitibus , etiam fimul 

Dlffioiltas h.rc fuh alio titulo agitari folet^n fcilicet fumptis Dixi in Summulis , & itcrum repetam Difpntat. 

Logica ab aliis fcientiis diftinguatur. Veriim quia 1 5 . in intelleihi eo inltanti, quo fit fyllogifmus, non cflc 

h*c diftinctio ex obiefti diftin&ione communiter ccn- Miiotem & Minorcm ,fed duas propofitiones^uas dici- 

fccur prouenirc , ideo eam oportcc cxplicarc hic vbi de mus pranniflas : vndc eriam dixi , qtiarram figuram G>de~ 

obieoo Logicar difquirimus.Pro cuius intelligentii fup- ** uon dHtiugui i primi'in intelleftu. Vnde ncgo , cum 

5 pono, modum fciendi, provc cft obie&um Logica^ non cifilem omnino propofitionibus pofle in intellcctu varia- 

dicere entitatcm aliquam rcalem, aut modakm fupcrad- ri figuram fyllogifmorum.De conclufione nullum eft du- 

ditamipfbrum ac>aura fubftantije^ib cilque feparabilcm, bium , quia hsec de fe elfcnrialiti c eft conclufio , vt nos 

Vt nonnulli malc docu^rc. Quod probo , quia dcfinirio- oftcndemus fufiiis £* librit Pncrum 

nemverbigrarii,(idemeftdediuifionc) clfc modum Obiicies,dcfinitio hominis & dcfinitio leonis conue- 8g 

foendi nihil aliud eft , quam efTc cognitioncm expref- niunt in tationc dcfinitionis , non vcr6 in rationc achisj 

lam rei reprxfentantem, rationem communem , & diffc- ergo forma dcfinitionis debet cflc diueria ab ipfis acli- 

lenrialcm : fcd rarpra:fcntarc has rationcs , cft ipfa clfcn- bus : ficuri , quia vas aurcum & argcuteum conueniunt 

tia a-;his ,qui cft definitio ; ergo modus fcicndi vt talis, mfbrmav.ifis&diffcrtmtuimaterii.colligercliccr.for- 

nondidt modumaccidentalemclfeiuixipfommacluum mam vafis di.tcrfam cflc a matcrii illius. Idcm argu- 

fiipperaddirum. Conlcquentia cft ciiidcns. M rior certif- mcntum frri potcft contra diuifioncm , argumencatio- 

fima : nam quid cft aliud dcfinirc, quain cognofcerc rcm ncm dc homine vcl leonc : nam conueniunt in forma di- 

per genns & difK-rcnriam ; Minor vcro, fciliccr , eam re- uifionis & argi-mcntationis , diffcrunt tamcn ad>us ra- 

pratfcntarioncm clle ipfam aclumn fubftaiinam , indc tione fuar entintis , ergo fbrma diuerfa cft ab cntitatc 

conftat , quia adui non accidit clfc co«;iit:onem fui ob- acbis. Rvfpondco , duas definitiones , aliam hominis , 

ieftifvt vninerfa Philofophia docctjimb nihil magis adi- aliam cqui ( idem eft de diuifione & argumetuatione ) 

bus e(fcnriale,qiiam cffc fui obiccti r:prx-fcntationem. cffe etiam diucrfas in ratione defimtionis ,non qtua in 

Confirmitur : eo ipib qubd ponamns actum illum,qui hoc, quod cft cxplicarc naturam td.differant formalitcr 

eft definirio,& per poffibile vel impnffibilc auf. ramus ab loqnendo \ fcd quia hoc eft idcntificatum cum aliis for- 

eo orancm modum fupcraddirum^ic^is illc- rcprxfcntabit malitatibus diuerfis : & hinc folum colligirur, rationem 

rationcm genericam& fpccificam;ergoci;it dcfinitio.er- difinitionis eflc genus ad hanc vel illam definitioncm 

go fiiperfluus cft modus (uppcradditus.Imb, licct demus, fpecie di'terfam : non verb colligmir , rationcm defiui- 

de facio, refultare cum modum, adhuc in priori naturae, tionis diftingui rcalitcr ab ipfis aftibus,ficuc, licct homo 

** in quo intclligitur adus illum gtvccdcns, dcbct concipi & cq tus conucniatu in ratione animalis , & diffcrant in 

a&us vt rcpr.Tfcntans genus & diffcrentiam , quia non rationibus fpecificis , non idcb fequitur , Cationem ani» 

poteft intelligi cum alia cffentii ; crgo pro illo prici i iam malis clfi? accidcns rcfpcctu hominis & cqui. Exemplura 

cum concipimtts vt dcfinitioncm, quia condpimns eum autcm dc vafc aurco non eft e rc, rura quia ( vr dicam 

repr*lentantemgenus&dirtcrcnriam^rgo,criaiTifircful- in Prd.dctn.tHto Suut ) etiam illz fbrms funt diuer- 

tarec talis moius accidentalis, adhuc pcr illum non con- fic in fpccic , licet dinctfitas non oriamr ex diuerfirate 

ftiruerecur definirio in elTe definitionis , crgo ncquc in matcri*; tum quiaforrnailla vafis eft (cparabilis abip- 

rarione moJi fciendi , ecgo nequc in ratione obiecti Lo- fa matcria , vt ocuhs c. rnimus : ar fbrma defimcionis 

gicae. ncqukab ipfis aclibus fep.- raci,vt fupri oftcndi. 

De diuifione probacur codem modo. Nam diuifio- Poflet etiam aliqtris vrgerc a^ticrfarios : quialicct ^9 

nem effe modum fciendi nihil eft aliud, quim ra:pt*fcn- fonna definirionis diftinguctctur ab ipfis actibus, adhuc 
Jt.J>.Roderic.d*Arrisz4. G 1 dcbecet 

I 



Digitized by Google 



7 6 



Difputatio II. Logica 



dcberereftc dtucrfa fpcele in illts duabus dcfinirionibus 
hominis oV lconis t quia a&us , ex quibtts rcfiiltaret for- 
ma ilJa , eiTent ( vt Sc aducrfarij rarentur ) diucrfi fpccic, 
ergo ctiain formx ex illis refultantes. Patet confequen- 
tia , quia dux formx exigentes per fc diuerfa fubiecta in 
fpccie , cV ipfar fpecic differanr ncceflarium eft : hac entm 
rationc probatur communiter , cognitiones Angeli dc 
horainiscflc diuerfas fpcctepoptetdioerfitatctn poten- 
riarum , in quibus rccipiiintur ; ergo 6c aduerfarij tcncn- 
nir illi obiedtioni farisfacere , cum cx corum fentemia 
criam fcquatut , formam definitionis cffc dhierfara pro 
diuerfitatc adhium , quod contra mc pro ablurdoinfc- 
rebant. Scd hxc impugnario anud me non habet vim, 
qttia non omnes formx , qux Uint de fa&o in diuerfis 
uibiectis , funt eriam lpecie diuerfx , nifi qttando quxli- 
bet cft alligata dctcrminacc illi diucrfo fubiedo. Poteft 
nutem contingere , vnam formam cflc naturalua indif- 
fcrentcm , vt vcl in hoc vcl in illo iubiccto fpccic diuer- 
fo exiftat ; ficat calor cft indifferens vt oriaturvel a fble 
vcl ab ignc : eo aurem caiu ficut non valet , hic caltr 
dt faOtoritkr a filt , & iUt defaR» ab igm cUnerfo in (pc 
At a fitlt , trgtttiam caltrts dtfftrum fptxit } ita nec vale- 
rct , hac ftrma efi m htc dintrfi fubutto ,&iBain alit di- 
utrfi fpecit , trge difirtmt ittitr fi JptcU , vr patet dc faclo 
in gratia , qux eft eiulacm ipecici fiuc in homine 
fiue in Angelo fit. Ad illam inftantiam de cognitione 
refjondeo , ctiam ibi confequenriam pcr fc non clfc 
cflc bonam.Qmd autcm dc fa&o dicendura fit , in ma- 
tcria de Angelis oftendi. 

90 £x hucufque didtis apertum eft , quid fcntiendum fit 
dediuerfitatc obiedti Logici ab obiecto aliarum fcien- 
riarum , &: prxcipuc ab obie&o Philolbphix, dc qua Ib- 
la potcft eflc difficultas ; quia cum hxc agatdc anima & 
eius actibus , videtur cum Logica coincidere : conftat, 
inquam.ex his quid fenricndum iit , ncmpc Logicam $c 
Philolbphiam agerede codem obiecto realiter loquen- 
do , circa illud vero dtuerias formalitates confiderari a 
togica , quam a Philofbphia: hxc cnim agit dc viralira- 
te a&uum , corum veritate & falfitate, de refpecru quem 
dicuntad porentias , & ad obieclum , $c dcaliis fimili- 
bus i Logica vcr6 in cis confidcrat rationem cognitio- 
nis , gcneris,fpeciei,diuifionem totius in partes, rationem 
prxdicationis vnius de alio , & fimiles fornulitatcs, 
qux ratione noftra diftinguuntur ab illis , quas diximus 
a Philofophia cognofci. Et hoceft fiifficiensad dillin- 
goendas cas fcicnrias , ficut 5c Mctaphyfica diftinguitur 
»b aliis ,non quia obie&t illius diftinguantur rcalitcr 
ab obicdtis aliarum (cicntiariim ( agit enim de omnibus 
cntibus fiib ' ratiqne corrununi ) fcd propter diuetfas 
forrnalitates , quas in eodem obic&o confidetat. Qitod 
fi dicas , ad eandem fcientiam PhUofophix , eo ipfo 
qa6d agatde adibus intcllcclus, perrinercagcre dc om- 
nibtis itforum formaliutibus ; facilcpotcft rcfpondcri, 
vel negando id efle neccisarium , quod poreft probari 
excmploadduAodcMctaphyfica ; vel conccdendo lo- 

91 cicam cfse pancm Philofophi*. &abeo diftingui fo- 
lum inadarquat^ vt inclufum ab includentc , & vt par- 
temaroto, cjux cft communiflima icntcnria inter Do- 
drorcs , quam defcndunt Fonfcca Temt Mttayhyfica c. 3 . 
qmfi. ) ,JS8. * .Conimbriccnfcs tptnfi^.frevmy *rt 4. & 
recentiores multi fecuti plures Antiquos,quos videre 
liccr apud proxim£ rclatos. 

Aducrtc tamen , quando dico diutrfiu fermalitatet , 
non intelligi a me diuctfiim aliquid cx partc obiedti,has 
enim formalitatcs obiccliuas in creatis rejiciam infra. 
Vnde.fi clarius vis rcfpondcrc^ic LOgicam a Philofbphia 
ex parte obie&i non diftingui , fcd ex modo quo illud 
cxplicat. 

Qoa vcrd parte Logica agit de demonftratione vel de 
habct diuerfiim obic L\wm non folum 



liter ab efsentia cuiuflibct aclns , imo & omntBm , nam 
fupraillosaddic durarioncm realiter difrinflam ,iuxta 
probabiliorem opinionem. Ncc idco cenfeas nos doccrc ' l 
contrarium eis avx proximc diximus , dum ncgauimus 
rationcm modi icicndi non cfsc quid accidenralc, diftin- 
clumab ipfis aclibus: tunc cnim loquebamur deillis 
ctiam vt coniunclis cum durationibus , a quibusvt fic 
non diftinguitur ratio argumcncarionis , vt aduerfarij 
volcbant, contendentes .cllequandamjSjfmam rcalem 
artificialem illis fupctadditam ; at vcrd jin prdcnd fi>- 
lum loquimur de illis iccundum fuam fubftantiam, 8c vt 
diftinciisab ipfisdurationibus,(ecundum quam (alaui 
rjtioncm confiderantur ab Ai-.an.uHco , £c diftinguun- 
rur ab obieclo Logic* etiam confidctanris eorum ^ocxi- | 
ftcnriamia tcmporc , ratione cuius efficiunt argiuncn- 

S>CTIP' Vilfiit 
Amflius tloilrw* tradita declsratW 1 * 

HvficdcdurarionibusdiftincKs tetigit olim brcuifli- 
mc,vt iaccnt in prima impreffionc, ob qux poftca 
mulri longiffimam tcxuemnt difputationcm,ac arrificio 
logico^r» , fcilicct inclndat vnienemcnm fnhutl^an vbt- 
cationtm in iUo t an itndnratitntm cum todtm 1nttlU8u.Sc 
variainhoc punclo dix^re. Mihi rcs tota videturpure 
pute clfe de vocc , quam nunc ctfi breuitcr,paul6 tamen 
diftindius.quam olim, explicabo. 

Et quidem , fi de anificio Logico in vnico achi confi- 
fletc loquamur^cs cit clariflima/cilicct^idxquarcin iola 
ca entitate illud c6fifterc,neq; vbtcarionem illam inclu- 
dcrc,nequc vnionenvieque durationem cflc neceflariam 
■tj dcnominationemarrificijj^ara ficut albedo ctiara fc- 
parata a fnbiecfo eft veriflima albe^ojta acois ille defi- 
nitionis eriam cxtra fiibieclum cft vcrc , & propric dcfi- 
nitio , licet non reddar vllum hormncm defimentem, feu 
cognofcentcm effentiarn rei ficut albedo feparata nul- 
lum reddit album. Secumlo, vci b.ow.o in priori naturat " 
ante vbicationem , & durationem (licctilla eflentialiter 
exigat ) eft veriflimus homo ira ille actus dcfinicionis 
antc omne vbi , & dtirationom eft vcriflima dcfinitio, 
habctque totum futnnartifictum. Nulb crgo difficultas 
cft in anificio confiftente in actu indivifibili. Quomodo 
autcm res indiuifibilis habcat arrificiumdi&umeft fii- 
pra id indc prouenirc, qu6d reptxfcntct rcm per genus, 
2c diffcrcntiam. 

Maior,fcu potius tota difficultas eft in artifieio fylFo- 
giftico^imd plures adbis includit t anCd\icct t fivn4pr4- 
miffatxifltrtt hodtt , alttra crat , tfftt verm fylltgifmmr^ 
Qnod fi non cflet , quid vlteritis requiratur ad eius eflen- 
tum.Inquo pundo illud dicendum^qtixftionemefle de 
iolo modo loquendi,nam Sc qui cos dicit fyllogiimos, £>: 
qui cos non vulr ita vocare, nihil cnritatis eis addit , aut 
dcmit^ed ftricbus, aut laxius vfurpat vocem illam ,f}Bo- 
gifinttt i In hac tamcn diflcnfionc de voce longi mclius 
illi loquuntur ; qui negant illos efle fyilogifmum , tum, 
quia iili vt fic non fimt apti ad conc lufioitem inferen- 
oam, tum , quiamaxime Logica pomt inco fuumanifi- 
cicun , vt duo illi accus fimul oftcndant idenritatem duo- 
rum extrcmorum cum vno medio,hoc autcm haud dubft 
non faciunt fi fint co modo feiundti , Sc in omiubus arte- 
faftis conftantibus diuerfis parribus id manifcfte conftat, 
nam fi hodie eflet in tabula pofitus vnus coIcrA' cras eo 
iam dcftruiSto alius , Sc fic de reliquis , nemo diceret,cos 
c6ftituifle pidhira.aut efle Cxfaris v.g.imagineiTi quan- 
tumvis fi omnes fimul eflcnt , conftituercnt pctfcctifli- 94 
mam iHius imagincm ; idern eflct , efto fimul tempork 
eircnt illi colores , fi tamen in diuerfis tabulis ; idcm in 
Cathcdra, nemocnimdicit cflc artificium illius , cfto af. 



argumcntationc 



/cres , qui illam conftitucre pofliint , exiftant vnus htc, 
ratione,!cd eriam rcalitcr ab obicclo librorum de anima, alt'cr Romx^cc. Non ergo cognofcitur, feu non vocatur 
quia in his folcim agitur de natura cuiuflibet aclus feor- arrificium , nifi quando & fimal , & ita funt coordjnat* 
fim ; Logica vcio .«git etiam de coexiftcnria qux confi- partes , vti dcbent efle. 

ftit in duratione corum adtuum , cx quibus argumenta- Hinc dico , non efle propri^ arrificiumaiifi intclligan- 
tio conftituitur:ltxc autem coexifteut udiitinfta eft rea- tur a£tits iUi cvndurantcs formaUtcr , & in codem intel» 

ledni 



Digitized by Google 



De Logica fecundum de fe, &c Sedt.L 77 



lectu vel vni ti, (1 vnid non fim , faltcro in eodcm loco. 
Qu6d vnio illotum ad intellectaim fi condurent non fic 
n c c : 11 1 ria ad carn denoroinationcm, dixi paulo anre in 
firoili de definitione in abftta&o quod enim hic inccc- 
ueniant duo actus, non rropterca magis rcquiritur eo- 
rum vnio cnm (ubie&o,ted quod fimul fincpouunt aa- 
tem id habere per durationcs,& vbicationes.Qu6d aa- 
tem fifiut vniti imclle&ui.nonrequirancur.vbicationet 
formales, indc facili' oltenJitiir.quia eo ipfo, qu6d fint 
fimul tenwote vnitieidem iubiecto.etiam ptius naturi, 
quam intelliganturvbicati ,iam oftcndunt illi fubicdo 
identitatem duorum cmn medio in qua oftenfione con- 
fiftit atiificium ptcmiflarum , & eo ipfo detcrminanc 
illum ad tniexendam condufionem ; id quod ade6 ve- 
f um cft,vt,ctumfi Pcttus v.g.eflct Rorne, ,Matrici,& Pra- 
gc fimui diuinitus,& Romz vna przmifli>,alteraMatri- 
t i, & coclufio P r agx, cflct adhuc veriflimus fyllogi fm tts, 
tc Petrus illurninaretur tam bcne, quam fi cflct in vno 
loco.aut quara fi omnes ties illi a&tis eflct in oronibus 
illi tribuf locis.Ratio elt.quia, cum (ubie&um fic idera 
omnino , eodcm roodo poteft interrogacus Pragz ref- 
pondercde hit qnc videt Romz, ac fi Romz intcrro- 
garetur tde quo fufiut.Deo dante, in Phyfica, dum de 
pofitione eiufdein corporis in duobua locis. 

Hinc camen objicief contra id.quod paulo antc dixi ; 
ergo,efto illif tribtu a&ibus aufcttetur vnio ad fubie- 
ftum , manereot in illi tribus locis , elfet adhuc artifi- 
cium Logicum.Patet confequencia : quia iam dixi paul6 
ante vnionem curo fiibiedto non efle necelfariam ; ma- 
lc ergo di&um fuit a mc,qu6d,fi non fint vniri, habere 
dcberent vbicationes in eodem Ioco.Rcfpondeo,negan- 
do primam fequclam.Ratio eft manifctta,rtani,quando 
funt vniti fubicdo , per illaro iplam vnionem habeni 
connexionem in ordine ad idem (nbieiruro , & confe- 
qucnter habcntptc&ntiaro fufficientem ad illuminait. 
dum inordine ad conclufionera.Quando autem carent 
vntone ad idcm fubie£tum,non polfunt concipi habcre 
illam connexionem^quafaciant vnuro quid aliquoroo- 
do, nifi a&u fimul fint eodem tcmpore , & loco. Hinc 
dico , conduratio formalis ( loquot in (cntentia eam 
diftingttentc ) femper requiritar ad concipicndum pto« 
pric& a&u illud artificium.Ratiocft clata ex di&s,quia 
fi heri prima cognitio , hodie (ccunda exiftant non fa- 
ciunt aniiicium.debebunt ct go concipi firoul cempore, 
id autem non poteft efle i nili pcr duratione ip(as,quia 
nihil eftaliud.quodeaspofllc connecrete.Relpondebis 
; prim6 eas conetfti pcr vnioncm ad idcm fubicdtumScd 
contra : nam cidem fubic&o poflum concipere vnitam 
hodie vnam prcmiflam , & alteram ctat , vt fic autem 
«on fadunt attificium Logicum,iuxta dicta paul6 ante, 
ergo debcnt c6cipi eidem mtelUchn fimultepore vnitz, 
hoc aute iara dicit condurationes^rgoX>icef :habebunt 
ilUs radicaliter:fed contta,quia nihil oranino ert ,m quo 
illc. durationes fimultanee; t adiccntur. Audiui non nemk 
ne refpondente^adicari in aliquibus citcumftantiis no» 
bis occulris.Hcc taroc folutio eo ip(b eftrejidcnda,quod 
recurrat ad circunftantiat occultas,& quidemantequam 
iciat radicari ablblute, hoc enim ego nego,vnde,quc(b, 
id probat,cum nec radicationera poflint ptobare,roult6 
autem minus caufas.quas ignoranr?Minus roa!* dici po- 
teft radicari in volidone Dri dedandit Uli c6ducarioni« 
bus.Verum neque hoc poteft funifteri-quia illa volunus 
Drilblura efScientcr poteft concurrere.vt caufa,non vt 
id, quo forrnaliter conducanc.au t cocxiftunt.vnde ficuc 
voluntas Dci de ponendis fimul aileribuscoordincquo 
efficerent c*chedtam,non eft tpfa forma cathe.irz.quia 
non eft forroalis pofitio aiTerum fuo otdiue^ta voluncas 
Dei de ponendis fimol illit duabuf przroiffis non eft ipfa 
irio, ac confequentet nec poteft vlia tatione propric 
ricum. fed przcisc canlailliusDicen- 
1 crgo,eas cond iurationesneceflari6 peninere ad ra- 
tioncm fyllogiGni , ficot non polfum concipere duof 
equos potentct trahere currum^tti condptaro eos fimul 
eodem tcmpore exiftentcs . Et fatis de hac qnzftione , 
quz iuxta diaa fufrk fcre tota eft de roodo loqttendi. 
R. P. Ruttrie. dt Arri*g4. 




DISPVTATIO lll 

De Logicd fccunditm fe^tsr in ordine ad 
fuum obtetlum. 

SECTIO I. 
De LogicA itctntc & vtcnte. 

£ LEBRI diuifione in dectnttm & vttnttm i 
Logicam paaiuntut Dialedtici. Dc hac cgit. 
D.Thoroas 4. Mttmpbffu*,fta. 4. Scotus 
qtuft. 1 . PrddtisbUtmh 6c modcrni nonnnlli 
nimiiimfuse &innutilHer hacdc re difputantnt , rcm 
daram impoctuna difqoifitionc obfcurantcs. Egit «iam 
nouiflimc fatisfuse P,Lynecuf<tf.}rf.t. vbi etiamnop 
bifcum obferuauit tem totam elfcdc voce.Addudt au- 
te vatias eius diuifionis explicationes,auas omnef vt pro. 
babilesadmiticego tamenin vna aut altera magnam ha - 
berem,criam ftando vocibus, difttcuUatem ; fed quia ret 
cft parui momc(i,earum difcuflionem ontitto;& breuiuf 
me expcdio ab hac difttcultatefro qua aduene, nemini 
dubium elfe, Logicarn doccre rnodum definiendi , diui- 
dendi, &c. Deinde , certuro elfc , alias fcientiaf , imc. 6c 
ipfam Logicam.vtiea docirina,dum quzlibet in propni 
matcria definit^iiuidit, &c.Hzc quz dc te difputari for 
terant^dc6 funt cetta & per fe manifcfta, vt in conttor 
oetfiam vocati nequaquam dcbcant : cft tamen inter 
Dodtoref magna diflencio , cui fit applicandum notncn 
L»pt* vt tmii an foliim ipfi Logicz.an aliis eriam 
fcicntiis , dum iuxta tegulas Logicz definiunt^diuidtuit. 
Rutfus^n Logicc. prqcise quatenusagit de ptobabilibus, 
on ctiara quatcnus de omnibus aliis fuis obicdh . Qua> 
diflcnfio cft,vt patet^lcfolo nomiitc^dcoque patui mo- 
mcnti.Rem tntellige, vocibus vtete vt libuerit, ncc dc- 
ficient pattoui pro quocomque modo loquendi. Dicam 
tamen.quid in hoc pundo videatur probabilius,& con- 
fequentius ad ipfarum vocum fignifkaiioncra. 

Ego in primis cenfco, diuifionera hanc efle (blict Lo- * 
gicz »nde foluro appcllarero Ltgiaum vttmtm ipGtm Lo- 
gicam, dum in aftu exercito vtitutdefinitionc .diuifio- 
ne , &c. Quod eniin aliqui doccnt , Logicam vtentcm 
dici czteras fcientias ,dum definiunt .dmidunt^cc.non 
placet ; quia illz non fiint Logicz.fcd vtentes Ligtcax 
quando autem totum aliquod potentiale dkiiditut.fem- 
per partesdiuidentes^cbet inicttbo paiticipate itrioneni 
diuifi , ncc eniro poflet dici ccclc, ttntnml *li*dtft r*uo- 
mlt, tdiftd cmtfd Mmudu , fcilictt Dtm, ergo pari lario- 
ne non poteft dici rcclc, Ui>c**U* tfi dntntMlt* tfi tm 
tfu* vtitur Lcgici quia, quz vtitur Logica , verc non cft 
Logica , ficut vtens fert* , vere non eft ferta. Qu6d fi , 
hoc non obftante , volueris alias fcientiat pofle etiara 
did Logicam,quia non cognofcant modum (dendi , 
ip(um tamen etndunt , non tecum contendam , habes 
quem imiteiif P.Outedus Vafquez i .fttrtt, Diff .%,n.\ 9. 
Hurtadus. Difp. a. Ltpcn, $. 4. qui rcfert Aug. vocan- 
tetn Paulum & alios TheologosDialeclicos , nonquia 
traderent roodora fciendi , fed quia eo in fuu materiia 
vterennn. Sed Hurtad. non bcne id explicat : ibi cnim 
Logicam vcentem vfutpat pto eodem quod vttnttt L»- ? 
gicA. Incutrit aotem obiecftioncm a nobis fadam : non 
enim bene diuiditur ferrra ,alia quz fertat , & alia quz 
vtituc ipfa ferra. Dcbent ergo, vt ea diuifio poflit fufti- 
neri , etiam aliz fcienriz vocati in nominatiuoLogica, 
fiue id fit per figutam , fiue alto rnodo , vt tede poflinc 
cflV membmm diuifionis Logicz, ftd quzftioeft de no- 
mine , & parui momenti , & negari nequit modura lo- 
quendi eorum Authorum efle piane , Mctaphoricum , 
ideoqtte minuspcoptinm. 

Obiicies contta noftram dotftrinam. Idem a£tus ne- 

Jiuit efle vtens & docens, quia non poteft efle obiectum 
ui ipfius i feJ omn-s actus Logicc funt docentcs ,eigo 
nequeunt elle Logica vtens , eigo foli ac>us aliamm 
icientiarura erunt Logica vtens. Refpmtdaur com- 

G } roDJ er. 



78 



muniter , eundema&um pofle eflc docentem refpedhi 
aliquoruta , & vtemem refpedu alrerius rcflexi fupra 
ipfum cuius regulis conformetut ; rteque enim impli- 
cat vruim a&um efli cognicionem obie&i , & fimul 
efTe obie£ti<m actus reflexi. Hxc folutio non tefpondet 
omnino difficultati : quia , ticet id verum fit in Diuribus 
a&ibus v. g. quando dcmonftro cflentiam dennitionis 
( nam illc achts eft doccns refpcdhi defiuitionis, & vtens 



Difputatio III. Logica. 

SECTIO 



II. 



A» L«gun abfolttt} Jtt fcientin , ttm vt docens 
c[u*m vt vtem? 

SVppono primo , fcientiam in prxfent! acciplfro 
fignificatione ftri&t,quam eam accrpit Ariftoteles i . 
felierttrum c*p. i. & cum eo Philofbphi cOrnmunitcr, 




rcfpeccu do&rinx de demonfttatione : ) at verdin primi pro cognitionc euidcnti alicuhts rci , dedu&a ex ptinci- 

dcbnirione , qul ipfam definitionem explico , v. g. dtfi- plis euidentis per confeqoentiam euidentem : in quo 

nitio efl erxtte explicami ruaurum rti per gtmm & dtfercn- lenfit qnxrimus, vttum Logtca fit tcientia. 

ttmrn cum non prxcertcrit altcr adfas docens etTcnriam Suppono fecundb , vt aliqua fcientia ablblute talis 

definitionis cui hic conformctur, non porcrit eflc vtcns, dicatur , non requiri , omnes cius conclufiones efle eui- 

nili refpe&u dodrinx a fc traditx ; ergo iam erit obie- dentcs , quia nulla eft ex iis qux dicuntur fcicntix , vr 

dum fui ipfius , quod videtur rcpugnarc. Refpondeo Metaphyfica, Philolbphia , &c. qux non habcat multas 

d rationemmultas 
ad rationem fcien- 
procedendt , & quantum eft ex 

rcs, & dtuiltones, ettamfi non prxccflcrit dircc"tk> , qui fe, conerur demonftrare , & quoad multas partcs de fa- 

de illis facicndis edoccatur. Nam ( vt dicam Setlnne 4 .) €to fcientificc proccdat. 

Logicaartificialis non eft limpliciter neccfTaria ad defi- Suppono tcrtid , multb rninas rcquiri ad (cientiam, 

nicndum , diuidcndum , & argumentandum. Vndene- vtobicidtum ipfins fit fcientia j nam dc plantis , dc ho- 

, illum aftutn primum eflc obieftum fui ipftus : quia minc , dc animali , & de errore poteft fcientia haberf. 

cet vtatur Logica , non tamen habct id ex dire&ione Quod ide6 notaui , quia nonnulli hxc duo confundunr, 

alicuius aftus , a quo cognitus fit , neque ex dircftione & dixere , Logicam , dum agit de opinione & dc (jllo- 

a fc ip(b , vt iam dixi. Scd ceplicabis fone , ergoille gifmo fallaci , non efle (cieutiam , qua opinio & fyllo- 

aftus non cft Logica artificialis vtcns , fcd naturalis:hic gifmus failax fcientia non eft : qux tatio magna xqui- 

atitcm definimus (bl am Logicam artifictalem. Rcfpon- uocatione laborat , confundit enim obieftutn (cicntix 

deo.concedendo, illum aftum non vti przceptis Logi- cum fcienria ipfa ,quod longe aliud eft. His pofitis. 

cx, fcd natutx vt ficri : addo tamen, in re fcruare eadem Prima conclvsio. Logica abfolute cft fcicntia.Hxc 

prxccpta, qux pcr alios a&us Logica artificialis tradit; eft contra nonnollos Philofbphos antiquos apud Con- 

idcoqtic pofle diciin aftucxercito vtentem prxceptis nimbricenfes quaJl.x Preemy.srt. \ .quos (equiturPereint 

Logtcx artificialis , nec aliud iam htc contendimus. /«*.'• PhiiefephU , cap.i. A nobis tamen ftat Ariftote- 

Dc Logica docente nulla eft difficultas: nam alix les i.Prierumctrp.i. D.Thomas 4. Metetphyfc* , ttp *. 

fcientix nou poftltnt dici Logica docens,cum itlx nullo f*8-i- Scotus tj. 1 . fr*JiitJbilium , & alij , quos refcrunt 

modo tradant regulas facicndt dcfinhioncm^tiuiftonem, 8c fcquuntut Toletus tjtufi.t. Pncemij, Conimbric«nfes 

cVcin quoconliftitmunus Logica: doccntis. f»pra , &Hurtadus Diif.i. ^.j.eftque communiffima 

Logica habiruaiis docens , Sc habitualis vtens ( idem intet recentiores : quam probo hac cfficaci rattonc. Lo- 

eft de adbialibus ) diftinguuntur inadxquate , vt inclu- gica demonftrat ex principiis euidentibus pcr cutdcntem 

dens ab incluib , cafu quo alix (cientix dicantur Logica confequentiam , proprietates & eflentiam (uorum obie- 

vtens : quia Logica docens iuxta eum modum diccndi, clorum , ergo eft lcicntia. Antccedcns probo : Logica 

tncludit folum ipfam Logicam ; at vcro Logica vtens probat , dcfinkionem dcbcre c(Tc clariorem definiro, 

includit 8c ipfam Logicam , & reliquas fcicntias vtentes quia definirio eft manifeftatio dcfinitivomnis autem ma- 

prxceptis Logicx. Logica autcm fola a fc ipta. fimul nifeftatio debet efle clarior re manifeftata, qui difcurfus 

cum aliis fcientiis diftiuguitur inadzquatt,vt pars a to- euidens eft , & conftans prxmiflis euidemibus. Eodcm 

to, & inclufiim ab includcnrc. Vcrum in mea (ententia, modo de demonftratione euidenter oftendit, dcbere 

«flerenteLogicam vtentem folum dici ipfam Logicam, conftate principiis ccrris & euidentibus , rcdaque illa- 

dicendum eft, nullo modo diftingui realitet doccntero tione. Item de eadcm oftendit , gcnerare fcicmiam ; de 

ab vtcntc. fyllogifino probabili , gcnerare opinionem j de fallaci, 

Nonnullireccntiotes,dixece, nullam dart Logicam errorem;& alias plures veriutes oftcndit Logicadt 

habiruatem vtentcm , quia Logica habitualis vtens de- terminis , de propofitione, &c. ergo abfolute & fimpli- 

bet inclinare ad vfus Logicx , (ed nullus habitus poteft citer eft lcicntia. 

inclinare ad vfitm formalirer , ergo nutla poteft efle Comntunis obiedio contra difta deft<mitur cx Ari- 

Logica habitualis vtens. Probant Mrnorem : quia vfixs ftotcle U MetnphyfU* , t»p. 3 . afletente, abfurdum efle, 

vt vfiis dcbet regulari pcr doArinara refpccru cuius cft quxtcre fimul (cieniiam,& modum fciendi. Quod hac 

vfiis ; fcd habitus non poteft inclinare ad adcus reguta- rationc poteft affirmari. Nam fcientia acquiri ncquit fi- 

tos vt rcgulatosformaliter, quia ad hoc ipfc babitusde- ne ahquo modo fcicndi : vcl crgo hic modus cft fcientia, 

beret cognofcere rcgulas, quod repugnat habitui ; ergo vel non. Si non eft fcicntia , habemus intentum : fi ve- 

nultus habirus poreft iuclinare ad vfum fbrmaliter , vt t6 eft , ergo dcbet acquiti pcr alium modum a (c dtftin- 

talem. Hxc dirficultas etbm eft de nomine : omnino dhnr., ficque ptocedemus in infinitum , quod abfutdum 

tamen diiplicet modus loquendi horum Aultorum, quia eft. Refpondeo , Ariftotclem folum docuifle , ahfmdttm 

ficut vfiis dicit conformiratem cum regula Logicx , ita tjft murere funttl fcientittm & medum fcundi pro eft 

adusviuutis dicit confbrmitatem cum regulis rationis; ipsa icientia. Vnde abfitrdum eft , quxrere fimul Logi- 

ergo ficuti dicitur virtus habitualis habitus inclinans cam, & alias (cientias ad quas Logica eft modusfcien- 

.ad adus virtuo(bs,ctiamfi ipfc habitus virtutis non co- di : non ver6 docuifle , abfiirdum efle fimul quxrere 

gnoicat regulasrationis,itafimiliter poterit Logicaha- modum fcicndi , & fcientiam qux in iptb modo fcicn- 

bitualis dici vtcns habitus inclinans ad adus , qui (int di imbibitur. Logica aurem ctfi fi modus (cicndi 

vfus Logicx , etiamfi ipfi habitus non cognotcant do- ad alias fcicntias , non taroen cft modus fciendi ad (e 

ctrinam Logicx, quavtunturaftus ab ipfis cIiciti.Ratio ipfam. Ad confirmationcmcrationedico,noncflene- 

eft, quia fufncii, fiinclinet ad vfiim, vt habitus illein- ceflum , vt ante ip(am fcientiam prxmittatut modus 

de accipiat dcnominationem , ficut habitus vitiofasde- iciendi : poteft enim intelle&us vi natiui acqtiirere 

nominattir a vitio , & dc virruofo iam dixi , nec rcqui- fcientias , ita vt ad eas non adiuuetur modo alio Icicndi 

rirur vr Itabitus rcflexc ad oinnes rariones, quz in vfii prxuio. Fatcor taroen, tunc difficilius (cientiam acquiri, 

iimt.tncliner, vroftenfum eft. Sed rcs cft parui momen- quam fi prxcefliflct modus fcicndi. Vndc Logica dif- 

ti, & de folo nomine , vt dixi. hcilior eft cogniiu , quira atix fcientix , quia id ipfara 

nulla 



.Digitized by Google 



De Logica fecundum le, &c Sedt.I I. 79 

nulla alia,ipfa ver6 ad reliquas alias eii facicra prxbens tur : quia omncs Dotrores Logiex docemis noroine fi- 

prxfupponirur. gnificant cam pattcra Logicx, qux conternplatut fcicn- 

,o ' Obijcitur fccundo , idcm Ariftoteles , qui ibidem tifice fuum obicctum. 

diuidit fciemias in MttAphyficsm & Phyficnm nulla fa- Quod autcra nonnulli voluentnt , ide6 Logicam do- 

&a raentione Logicx.et go eam exclufir a numcro fcien- centcrn non efle fcientiam , quia pcr Logicam docentcm 

tiarutn. Refpondco, hoc arguracntum efle ab auctorita- formalitcr intclligunt ipfam Logicam vt tradentcm cx- 

te negatiua , quod nihil probat , prxfenim ctim conftet ternis vocibus prxcepta, quafi Logica docens diceretuc 

iamde rocnte Ariftotefis , qu6d fi alicubi oppofitum folus profeflbr Logicx ; hoc iiKpiaro.falfum efl.quialo- 

obfcure tamen videatur doccrc, intelligendus eft cx his, gica pet fc non eft ad alios, fed ad illum cui incft. Vndc 

qux clarids alibi dixir. Logica non alia ratione docere dicitur,nifi cognofcendo 

Terti6 , objicies , Logica cft pratriea , ergo non eft fcientifice, in quo cofiftat formalitet eflemia raodi fcien- 

icientia , quia pra&icum vt pra&icura refpicit dirigibile di, & qux fint cius partes : ex hac cognitione manct in- 

vt dirigibile , non vet6 vt fcibilc:ob quam rationcm ars tellectus ipfc doctnsad efficiendum modum fcieudi:ergo 

vrarsnoneftfcienria^uiarefpicitopcrabilc vtopcrabile Logica fbrmaliter vt docens , eft fcientia. Ethxceft 

Refpondco,opcrabile vt operabile poflc cognofci (cien- comraunis omniura fententia , fignificantium , vt dixi, 

tificc , ita vt ipfa cognitio defcruiat ad opus ( de quo di- nomine Logicx doccntis eam partem Logicx, qux 

ximus [)t/f>nt4t.i. Srtf.4. ,i 2c uk6 commimiict fcientix identifice attingit fuum obicftum. Hanc Conclufio- 13. 

diuiduntur in pradicas Sc fpeculariuas , qux diuifio pro- nem intellige in eis attibus , qui Logica docens ccrt6 

culdubio eflet pefEraa , fi nulla eflet fcicntia , qux pra- & infallibiliter proccdit : nam quando ptobabilitcr do- 

crica cflet. Ad exeraplum de artibus refpondeo , non cet , tunc non eft fcientia, admoduni quo in tertia Con- 

ide6 eas deficere a ratione fcientix , quia rem operabi- clufione dc vtente iam dico. 

lcrarefpiciant , fcd quia circa illam non procedunt de* Tertia conclvsio. Logica vtens raaterialiter ac- 

monftratiue & ic emince, fed folumquafiinfideparen- cepta , aliquando cft fcientia , aliquando ver6 non. 

tum , & ex doctrina recepta a Magiftxis : qux licct cui- Hxc ptobatur ex didbs fupra : quia Logica vtens , vcl 

dens fit , non tamen oftcnditut cuidenter in principiis funt omncs actus aliarum fcientiarum , & fimul ipfius 

cuidentibus ab ipfaarte* Logicxi & hi non omnes funt (cicntia, quia, vt dixi, 

1 1 . Vrgent tamen aliqui, quiaetiam ars futotia , v. g.di- multi airus funt in qualibet fcientia , qui funt tantum 

cit in calceis pro (bleis debere poni coriuro folidius & cognitioncs probabilcs : vcl funt foli adtus Logicx , & 

fortius, c6 qu6d cis innitatur pes : pro fupcriore vcr6 hi ctiam partim funt fcientia , pattim vero non , crgo 

parte dclicatius fufficere : item infcriorem partcm non Logica vtcns aliquando eft fcicntia , aliquando vct6 

ira pulchre elabotandum , quia & non apparet , & fta- non . 

tim defcedatur, &c. Et idem id omnibus aliis artibus QvARTA coclvsio. Ltftetvttnt n$n vttnt ftrmali- 

poteft oftendi : & propter banc rationem putant , in ri- ter n$n efi /cmwm.Hxc eft comrauniffima inter Doctores. 

gore Atiftotelico Logicam non effe fcientiara. Sed ht Eam probat quidam , qula vtens vt vtcns habct ratio- 

debuiflent, quandoquidem ita Ariftotcli volunt adhxre- nem obictci : fed obif &um vtobiectum non cft fcien- 

re,aduertifle,cumeo lococitaro (iipra exprcfsedocere, tia,nequeopinio: ergo. Hxc ratio nihil probai: Mai»r 

Logicam efle fcientiam; infiipet eum proptieagnofcere enim falfa eft , quia vtens vt vtcns tion dicit tationeru 

fcienrias aliquas practkas , alias ( vt dixi ) ineptc fcien- obietti , fed fationem exercemis , feu cfficientis id quod 

ria diuideretur in praccicam dc fpeculariuam. Argumcn- doctum eft, vt ex fignihcarione vocis vtint euidentet 14 

tum autem hotnm recentiotum xquc eft contra omnes conftar. Scd hihc ego Conclufionem probo efficautcr, 

alias fcicntias practicas, ac contra LogicarruEi ergo ref- quia vtens vt vtens forrnaliter non eft cognofccns , fed 

pondco prim6 , artem vt artcm folum curare modurrt, efficicns , fea produccns ; crgo vtens vt vtens non cft 

quo dcbeat ane factum ficri ( vt antc infinuaueram ) ra- fbrmaliter fcicntia. Confequentia efl cuidens. Autece- 

tionem autem huius per fe non curare: quo difrcrt ars a dens ver6 probatur: nam quando aliquis Philofophus 

fcientia praaica. Idco doceiur quidcm forma calceorum verbi grarii cfficit dcfinitionem hominis , non vtitur 

& figura,abartefutoria,quareautcm hoc vel illomodo, ipfo hominecognitio,fcd definitionc quaillum cognof- 

noncuraturmultum ab opificibus communitcr loquen- cit ; tuncautem noncognofcit reflcxere ipfam definitio- 

do. Nec pucris , dum difcunt , dicitur idc6 hoc corio nem , fcd tamum illam cfficit ; ergo vti formaliter aliqui 

vtaris pro Colei , quia fbrtius , folidius, &c. Sed prxcisc re , non cft cognofcere , fed eam efficere iuxta regulas 

oftenfocoriodicitur, hoc vtaris pro (bleis , & hoc pro prxcognitas. Hocautemquoddealiisfcicntiis diximus* 

iuperiori parte , &c Qu6d fi aliquando eriam reddatur didbim etiam puta in ipsi Logici vteuteiquia dum iaxta 

ratio manifcfta operis , vel hoc per accidcns , vel ceni regulas definitionis definit argurocmationem , tunc non 

diccnditm , artem orancm in re efle fcientiam , nomcn vricuratgumematione quam cognofcit , quia non rcflc-i 

tamen hoc fcienti* non applicari cognirionibus , qux Ctitur fupra illam \ crgo vtivt Vtifotrnaliter,non eft co- 

ad externa prxfettim mechaiuca dclcendunt , fed eis, gnofcerc , fcd cfficere cognirionem , «i.im intra ipfara 

qux circa nobilius obiectum verfantur. Logica aotera, Logicam, ergo vtcns vt vtens fbnnalirer , in quacuro- 

cura agat (cientifice , & deinde de nobiliffimo obicct», que materia fir , non efl fcientia. Dixi fcrapet vt vtens 

id eft aciibus intellec^us , abfolute 6c eft vocati debet fnmalittr ; quia vt ex Conclufione prxcedcnti conftat, 

(cientia , quidquid fit dc aliis artibus. vtraque poteft cbincidere in vnum : nec repugnat , vt 

i a. Obijcicut tandem vltim6 , Logica efl inftrumemum qui efficit aliquam rem , fimul per eam cognofcat aliud 

ad alias fciemias , fed infttumentura non eft ciufdem obicdum , im6 feraper cognolcimus pet adus a nobis 

rationis cura re , ad quam eft inftrumentum , ergo non producVos ; ergo non rcpugnat coincidere vfuro,feu affc- 

eft fciemia. FaJfiim antecedens , quia Logica non cft in- ctioncm alicuius rei cum cognitiore alteriusjcrgo vtens 

ftrumentum , (ed cognofcens Sc tradens inftrumema, & fciemia ctfi formaliter uon funt idem , poflum tameq 

Mala etiam conlequemia , quia ex antccedcnti folum in- fimul in vno actu rcperiri. 
fcrtur, Logicara non cffc fcientiam ciufdem fpeciei cum 

aliis , non v«6 abfolut* non effe fcientiam. SECTIO III. 

Secvnda conclvsio. LtgicA vt itctnt efi fcientid. /»/•». 
Hxc eft ceriiffima , infvrturquc ex prxcedenti Conclu- i^» Logtctfit frAcltc* tnJpeculanM. 

(ione : quia fi Logica abfolutc eft fcientia, curo eius prx- 

cipuaparsfitdocens,indeinfertur,Logicaradocentem T| Euocanda brcuiflimc fimt in memoiiam qux de 

futmam fcicmiam. Probo autcm id a priori : Logica X\feientiapractica&fpeculatiii3 ih communidiximus 

doctns vt docens conternpbtut naturam roodi , fciendi, Diffutttio i. Seil. 4. vbi oftendimus contra Scotum 

cum cognofcendo formaliter^e deroonftrando ; ergo eft a£tus intcllcaus effe poffe ptaxim , ex quo capite in 

fi.icniia. Confcqucuti* cft cuidens. AntcceJens proba- ptmis non dcficit Logica a ratione prsdticx. Oftendi 



8o 



prxrerea, eam cagnitionem effe pra&icam.qux confide- 
rat obir&um i fe operabile , prsefcindendo ab eius exi- 
ftencia , & concurrendo ad affcctionem fui obie&i, fiut 
fit opns lib<rum, fiue neceflarium. 

lam vuo fuppono,nomine feitnti* mcrc fr*flit* ame 
intelligi eira fcicntiam, qux nuliam habetcognitionem 
lpccularitiam ; 8c nominc roerc lpeculatiux,qux nullam 
habet practicam. Vnde in prxfenti non inqtiiro , vtrum 
Logica abfolute dicenda fic folum pra&ica, etfi habeat 
aliquas cognitiones fpeculariuas ( ea enim eft qoxftio 
dc vocibns;) fedinquirodere.anomncs cognitiones 
Logicae fint pra&icx,an omnes fpeculatiuz, vclan ali- 
1 6 qux prafticc 8c aliqux fpeculatiuar. Quod notantcr ad- 
ocrti, propter nonnutlos qui defatigantur, vt oftendant, 
nullam fcientiam potTe dici fimul nradticain & fpecula- 
riuatn , ctiamfi conftct cognitionibus partim pra&icis, 
6c partim fpeculatiuis ; (ed vel fblum dicendam praiti- 
cam , vcl folum fpeculatiuam , prout fuerint prxciriix 
eins cogniriones ; qux difputatio inutilis eft^uiade Iblo 
nomine. 

Suppono deinde, etiarafi, »t dixi Difputttt. \.Stfl.*. 
auzftio de fcicntil pralHci 8c fpeculariui in communi 
fit quzftio dt ntmint , quia folum eft de fignificatione 
httius vocis frnthc* , difficukatem tamen, dc qui in hac 
Scdtioncnon elfc de nomine iblo.fcd dere : quiafemel 
intellecU fignificatione illius vocis inquirere , \ trum 
fignificarum pcrillam vocem fit necne in Logicidam cft 
quxftio omntno de rc,(icut,lkct cflct quxftio de noroi- 
ne.vtrum vox *mm*l fignificet principiom fcnticndi.an 
ver^ principium illuminandi v.g.tamen (emcl ftatuti 
eius figitificatione ,inquirere, vtrum in Pctro reperiatur 
an non, iam non eft quxftio de nomine. fed de fignifica- 
to per nomen, fiuc de re. 

SVBSECTIO L 

Du*fentcnti*reitfl*. 

t7 TJRima docet Logicam omnino efte fpeculatiuam. 
7 JL Ab ei ftant Scotus tm*ft. 4. Prtltg. Duran. tpufi. 6. 
lanellus.tf. M«x*fhyfit*<m*ft. 7. Socin. a u*fi. 6. Ant. 
Andre. entfi. 4 Proccemij Niphus. 4. Mtt*phyfie*n. a. 
8t CznaricnCisf*Ttti.*u*ft.i.*rt.*. & alij.Hxcfcnten- 
tia polfct probari , ex eo quod aftos inrellcclus non finc 
praxis ; fcd hoc argnmcnrum rcfurauimus fupra. Ided 
fccundo poteft pro ci argui ex Auguftino ItkX.de Citti- 
t*tc Dti,c. ^.docente ,Logicam efle contemplatricem, 
8c partim Philofophix. Sed refpondetur , Auguftinum 
nomine fcitntt* ctmtemflmieit fblum eam intelligcre , 
qux demonftratiue 8c fcientifice veriatur circa fuum ob- 
ie&um; quod non repugnat fcientix pradicx. Tcrtii 
poteft probari : quia Logica vcffatnr circa futim obie- 
ctu m modo fpcculabili , id eft , dcfiniendo , diuidcndo , 
etiam oftendi fupra , modum (peculatioom non 
confiftcre in definitione 8c diuifione vtcumque; fcd vl- 
terius requiti , obiecxtim illius non cfle faccibileab ope- 
rante , alias nulla cftct fciemia praclica ; quia eo ip(b 
qu6d fit fcicntia.dcbet verfari circa fuum obieftum 
pcr drfinitioncm , diuifionem , &c Logica crgo, etfi 
cognofcat definiendo , vlcerius tamen proccdit ad efte- 
cJionem rei cognitx , ac proinde ex hac poteric efle 
pra^ica. 

Vbi aduerte fortaftc nobis cum Scoto non efle qux- 
ftioncm de re, quia ille non negat Logicam verfari circa 
adtus inrelleclus ft&bilcs a fe , fcd quia ad praxim ipfe 
requirit obiedum efte opus externum , id quod ad qux- 
ftionem de fignificatione vocis praxis (pecxar. 
jg Secunda (cntcntia docct , Logtcam partim efle pra- 
clicam , & partim fpeculatiuam.Ita P. Suarcz 1. Mtt*- 
fhyftct. Dtfput. 44. Stfl. 1 J, nmn. j 4. Vafquex 1 .fnrre, 
Difpnttt. 'j. tmm x. Rubius^n^. j. Proacmij , num. 1 4. 
quos (cqnuntL-r alij rcccntiorcs e noftra Societate. Hxc 
Knteniia duas habct pattcs.Prima eftdn Logica efle ali- 
qiias cognitiones prndicas , dc hac fufius in f«ria (en- 
tcntia. Sccunda Inbercctiam aliquas cognitioncs fpe- 
culatiuas. Hanc probant Primd , quia Logica agit da 



Difputatio III. Logica 



principiis diti dt ttm.i , & iici dt tmit quia in illis funda- 
rur omnis vis fy llogiftica.fcd illa principia non font pra- 
xis^rgo nec Logica, dumde illis agit,erit praclica.Pro- 



: Mmorcm.qviia licet intelleOuspo(£t didgt aderfi- 
ciendam propoutionem vniuerlalcm ; tamen vc id quod 
in ei affirmatur vel negacur de omnibus, affirroetur vei 
negetur de particularibus contemis in illi , non pendec 
ex dire&ione Logicx, eft enim paffio , (e proprictasna- 
turaliter confecuta propofitioncm vniuetlalem. 

Confirmanc argumentum excmplocognitionisdc vi- > f 
talitare & fpiritualitate aciuum , qux cognitiones non 
fiint pra&icx, quia non dcferuiunt vllo modo ncquc iu- 
oant potentiamad producendosa&us vitales Sc fpiritua- 
les. Hi Auclores vidcntur fibiin hoc argtimcntoaduct» 
fati: cx vna cnim partc docent.totaro vim fyllogifticam 
pendere ex illis principiis ; ex quo vidctur infctri, corum 
cognitionem deieruire maximc ad cfficiendatn argu- 
rocntarionem , Sc confcquenter eorum cognitienem or- 
dinari ad opos, & efle pracltcam : ex aiii vero pane do- 
ccm , i n c c 1 lc ftum Gftere omnino in contcmplanoncillo- 
rum principiorum ; ex quo volont inferte , ea principia 
non ordinari atl efficicndos fy llogifmos,qOod aduerfatur 
primx parti. Exemplum autcm de vitalitate a&uum non 
eft ad rem, quia fine cognitione illius xqoe bene Sc fa- 
cilc producetorvitalitas aftoum , ac fi fuiflet pctfrcxif- 
fimc cognica : vndc non miruro, (i ca cognitio fit fpccu- 
latioa. Ac ver6 fine cognirione illorum principiotum 
ncc re&e nec facilc fient fyllogifmi.Qnod fi dicas,ctiam 
fine illi cognitionc principiorum xquc facilc 8c rec>4 
fieri pofle fyllogifmos , ac cum illi , ego dicam tonc 
eam coenitionem non cfle Logicam:qtiia Logica folum 
agit de his qux deferuitmt ad fimplicitcr.vel meliit effi- 
cicndum modum fciendi. 

Diccspro his AuAoribus.poflealiqoam cognitionem 10 
deferairead opus,et(i non fit praclica^roandoopus^ffe- 
clum cx tlla,non eft eius ©bieaum.vt dccognitione Dei 
diximus Diff. 1 .St U . 4 . eflc fpeculatiuam, etiamfi ex illa 
fcquatur amor Dei ; qtiia non (eqoitur cffcdio ipfius Dei, 
qui eft eius obiectum : crgo non quia cognitio illorom 
principiorum deferaiat ad demonftrationcm, debet efle 
pradlica ,cum non dcferuiat de cfficicnda ipfa ptincipia 
cognita.Fatcor,cognitionem pracricam requirere,vt eius 
obieaum fit faaibile cx vi illius.vt oftcnditur in repli- 
ca, at nego, cognitionem illorum principiorum non de- 
(eruire ad demonftrattoDCtn , vt fimul etiam dcferuiac 
ad eSiciendaipfa principia.fcilicct propofitiones vniuer- 
fales, ratn affirmatiuas quam negatiuas^c inde inferen- 
dum particulates tam affirmatiuas quam negatiuas.Ex 
quo patet, diei dt tmm 8c dici dt nntt, e(Te facr ibile a Lo- 
gica , quia funt fadibilcs propofitiones quibus dicitut 
dttmni Sc dt nullt , non ergo ex hoc capite dcficit Lo- 
gica arationefcicntixpracticx. 

Secundo arguum iidcm,quia hx cognitiones,e*/»vt- 
miffit entdtntihks dtff- eftttsin modt ftrftflt tttidcnttr tnftr- 
tnr etntiufi» , S: tx fnb.ikilins in ttutcumaut mtdo diffefi- a I 
niiftVumprebtkilttfttmiturttnclufi*-, hx inquam cogni- 
tionesfunt fpeculatiuz : quia licct necelfatia fi dhedio 
ad difp oncndas prxmiTas,eis tamen difpofitis indepen- 
teriquacur-que congnitione rcfkxafequiturconclufio, 
ad quam manco deterroinatos cx prxmiflisiergo rllx co- 
gnitiones funt fpeculatiux. 

Nonnulli ex his, qui propter hoc argomenrora ftant 
ab hac fecunda fententia , dicunt adhuc ad elicicndam 
<oncIufioncm dari habitum facilitatcm ; quia cum po- 
lenria fit faitem quoad exercitium libcta ad eliciendam 
vel non eljciendam concluftonem , dari poteft habitus 
eam iuuans ad eliciendam facilius conclufioncm : nc- 
gant tamen, cognitionem rcflcxam de illatione conclu- 
fionis defcraire ad eam inferendam ; qoia fi defcrni- 
rer , maximc vt infcrret melius & finc errandi periculo 
athoc periculom noncft in eo cafu ,ergo, &c. Non vi- 
deo qoa confequentii ha:c duo dicVi fuerint : quia fi 
habitus deferuit ad cliciendam facilius conclufionom , 
quin deferuiat ad earu cliciendam fine particulo erroris , 
cor non idem dici poteft dc cogniciooe reflcxa illatiouis 

dcfcruire 



Digitized by GoO' 



DeLogicafecundumfe,&c.Se6tlt 81 

deferuire fcilicct ad infercndam conclufionem cum nem vt exiftenrcm rcduplicariue-.quia licct pofllt cogncf- 

maiori faciiirate, co qu6d,qui criam in a&u fignato co- cerc,vtrum aliqua dcfinitio habeat naturam definitionis, 

gnoicit bonitatem conclufionis , facilius illi allentiruv , vcrum an ea exiftar an non, minirac cognofcitur a Logi- 

Xi quam qui eam cognofcit folum in acru excrcito , qux ca,fed ab ipfb inteUeltu cognitioncexpcrimcnuli : fioit 

maior faciliras confiftct in maiori propoiitione obicdti PhUofbphus poteft cognofcere cx fuis principiis, qux fir 

ad conclufionem cUciendain ? Refpondeo ergo , eas co- elfcntia hominis, vtrvim aurem exiftat , non cognofcitur 

gnitioncs & fimilcs , virtualirer & xquiualcntcr practi- a Philofopho vt rali, fcd pcr cognitioncm intuiriuam vi- 

cas , quia illa , ex framifu tuidtntibm jteputnr euiitnttr fus,& Philofopho & ruftico communem ; quod & tan- 1 * 

tmclufie, xquiuaJct huic , vt tuiienur mftratur conclufio % dem multi ex aducrfariis paftea fatentur Jed rninus con- 

itttnt afjitmi propofitioncs enideutes , & porti in ferfeHa fequcnrcr ad hanc obicctioncm,quim hic ipfi nobis fa- 

fignra : qux cognitio cft prac>ica Jtcm illa, ex frobnbili. chint :-cognitio ergo definitioniscxiftentis , vt tcrmina- 

bm feauuur etnclufio pnb. b>in, > quiualet huic , vt proba- tur ad naturam dchnirionis fccundum fe, eft Logica , vc 

bilu conclufio mferaiur, debent ajfumi frepefiiienct probabi- licautem etiameft practica , quia vt fic prxTrindit ab 

/«» &c. qux cognirio omnino cft practica. exiftentia. 

Scd vrgebis Prim6 , fi ad rationcin fcientix practicx Non acqtriefcunradhuc nonnulli rcccntiores.vrgenr- 

Jufficir quod mediatc infiuat in fuum obicctum modo que, ifta cognirio, ha itfinitioeft faila iuxta rtguleu Lf 

explicaro ( dicirur cnim cognirionem illationis ide6 efie gtca , non potcft non ad Logicam pertincre , quia nuIU 

Edricam , quia cx ca dirigor ad ponend.is bcnc prxmi- alia fcicntia cognofcit ea sregulas.crgo eft Logica;& ta- 

, ex quibus fiat illatio j fi hoc , inquam , vcrum cft , mcn eft purc fpcculariua, crgo in Logica fiint aliquse co- 

ergo fiiniliter cognitio de nutririonc erit practica, quod gniriones fpcculariux. Refpondeo facUc , cam cognirio- 

eftabfurdum. Scquclaprobatur: quiaetiam mediatcpo- nem allc difcurfiuam ,ex v.ia cognirione Logici& alia 

* J teft ea cognitio mflucrc in nurritionem , fcilicet appli- cxpcrimentali dedoclam , ide6que non pcrtincrc ad I.o- 

cando cibos, ex quibus poftca fiar nutritio , ficut ibi ap- gicam. Ratio eft manifefta : quia vt cognofcantr , hxc 

plicando prxmiflas , ex quibus fequatur conchifio. Ref- definitio eft bona, debent cognofci hxc duo, mttit dtfi> 

pondco Primo, forte polle aliquo modo cognitionem de nitit bona debtt rem txplicare pergemu f> dtffnentum,<.\\ x 

nurririone dici pra&icara , fi ex ca ad cibos' edendos de- cognitio eft prtrc Logica,& eft practica ( vr per fc patct : 

tetminaretur, & prxferrim ad eligendos hos prx aliis, cx poftea addirur alia cognitio ,fid htc cxplicat dt fattoge- 

quibus melius & facilius nurririo putatur furura, nec dc- nm & dtfferentiam , hxc fecunda cft expcrimentalis , & 

luntmulci, qui in hoc fenfii cognitionem eam dicunt ef- nullo modo ad Logicam peninct : hinc auttm non iard 

fc pracric Jm : & fortc non alii rationc Medicina dicintr fcienria Logicx, fid intclleclus ihfcrt conclufionem,rrg* 

& eft practica , vt ftatira dicam. Sec4)nd6 refpondco, hu eft btni faRa. Sicur diceTc ,funebtmenta frfida dtbtnt 

cognicionem de nutririone cffc fpeculatiuam , e6 quod tfftfupr* lapidtm, eft cognttio ArchireCtomca, & pradH- 

nec mediarc irfluar in ipfam nutritionem^uia nec cx cl ca > at videre, htufkndamenta funt fupra lapidtm , hoc ad 

dirigimur ad cfficicndam ipfam nutririonem in fe^iec ad vifum pcniner, & qui nihii de Atchitectura , fcic , xquc 

applicandos cibos : ad hocenim parum intcreft fcirc , an id videt , ac fumraus Architcdus , poftea ex illis duabus 

prinio fbrmerur chylus^m fic albus vel niger , an in hac infcrtur vna conclufio, trgt htc fundamtnta funt btni fa- 

panc ftomachi^n in illa,& fic de aliis qux de nufririone &«>qiix proprie non eft cognitk>Arcriiteclx>nica^c con- 

fciri poflcm:hocautem in Logicanon habct locihn,quia fequenter potcft effc fpeculariua,licet ars Architcdonius 

cognirio Ula de conclufione ex recH fbrma per fc condu- ca lir adxquate praAica.Quam fblutionem ctiam ample* 

cir ad efnciendam eam conclufionem mediante UU fbr- Xus cft Ouiedus ftatim citanduSt 
ma,im6 addo , indcpcndenter ab hoc de Logicl, cogni- 

tionempraciicamnonrequirere.vtJmmediatcdirigar ad »ibs*«iHU Im 

opus;cogratiocnimmedicadefiniratedicicurcommuni- NofirnfentvttuU 
ter praclica,e6 quod fic prbduftiua fanitatis^uod folum 

fit media applicarionc medicinarum , non vcr6 quia inv 'T~'£nia crgo fcnrentia fit , Logicarn effc tnerc pracb"- 



mediare cauict fanitatem. X 'cam : pro qua refen P. Rnbius fiipri Gabrielemj 

Obiicics cum aliis.has cognirioncs,^<w iattuipattt Occamum,Pau(. Vcnetum, Albertum, Iandunum.Eam 

fuit iifferentiit , & dtfinitit ctnuertitur cnm fuo itfinitt , tenct noftcr Fonfeca ». Mttufhyfic* cap.^tjuejt.i. jtli. 

nullo,modo videti cUc factiuas fui obiecli^upra dixi Jias 4. Murcia in /mroiuQitn* Logtca Difputat. 1 1 . quafi. 4. 

Cogniciones, vc ad Logicam fpectantes , non cerminari nrt. 1 .C. . «nimbricenlcs tfuaJr.^.artic.vnico.Outcdui ctn.x. 

imraediace ad res , fcd ad actus intcllcihis ; idebque fic pnnQt j .cftque communis inter recenriores. Eam probo 

exponendas, ctguitit dtgentrt plura txflum, auim togni- primb ,ex D. Thoma Opufcuh 70. in Btttium dt Trini- 

tia dt dtjferentui, vt fic autem hxc cognitio eft practicii- tate, autft. it Dtuifitne fctentu ffecubutua , in rtffonfitnt 

iima,quia dirigit me ad fbnnandum conceptum ge- ad 1. vbi harcait : Ad feeundum iicenimn , nuod fcttntU 

neri cum , qui fit vniuerfalior , qtiam fpecificus. Item jpccnlatiu* ( vt fttttt in 1 . Mtttpkyfica ) ftutt dt iUu aut- 

illaalia , dtftnmt conuertitur Cumfuo itfinitt, talis eft, rmm ctgnitto quaritttr frtfttr fe ipfam ,ret tutem, de ejuibut 

itfimtit iebet Utm prarfns obieRum fignificttrt etmi itfini- tft Ltgun, ntn autruntur *d ngmfctndum frtfttrft ipfiut 

»«».Hinc autem ego dirigor ad facicndam bonara dcfini- ftd vt adminiculum ajuddam aiaiine ftitntuu \ & iita Lt* 

a 4 rionem xqmualentem definiro. Qu6d aurem fitb illis gica non cminetur fub Phpufofhia fp-:cutanua vt partprm- 

illis tenninis illx dux cognitioncs non videanrur apalu,fcd quofiautddtmrtductum ai eamfrtrvt mimfirat 

Logicx , parum eft : n.nn ipfemct obiicicns bcnc ax - fpeculationijua mfirumenta. Eccc apcnc D. Thomas Lo- 

guic conrra Thomiftas , vt probet , hanc cognitionem gicam docet effe pracricam, fbliiraque appelUri fpeaila- i? 
eilc ptacricam SyUogifmus in harbura cvnftat tnbus pro- tiuam, quatcmts faenriis fpeculatiuis prxb :t inftrumcn- 
fofitier; bitt arguit, inquam, cx co qnod arijuuialcat huic, ra. Qu6d fi D. Thomas ccnferet , cara habere cognitio- 
fyttogifmni tft facitndm in Babara tx tribm propofitioni- ncsaliquas fpeculatiuas , non recurrcrct ,vt eam dicerct 
4nv,&c. crgo fimiliter liccc Ula , definitto conuertttur cum ' fpeculariuam, ad aUas fcientias fpemlatiuas, quibus infa 
fuo itfinitt , non videatiir practica , quia tamen arqitiua - prxbet inftrumenta, fcd ad fpeculatione: proprias ipfius 
ler hu 1 c Jefimt to eftftctenda taliter vt fignificct idem qucd Logicx:crgo fcnrit D.Thomas,eam effc mcrc pracricam» 
eonctfttu definiti, crit eriam cognicio pi adtica. pro hac eciam fentenrii ftanr qtiorquoc Logicam appel- 

Tcrtibpotcft atgui prd ea fententii^juia Loijica confi- IajHancrodnterqiwseftAugiiftinmiJeOrdincc^.i}. 
derat eriam fua obicclra.vr exiftetin,fcd ca cognitio vt dixi & Tullius de Claris Oraroribus,& lib. 1 . dc Oratorc. 
<fcyp.i./(#.4.nequitclle practica,quianon prxtcindit ab Antequam huius fcntenttx ptobarionem proponam* 
exiftentia obicdrijcft crgo Ipccitlatiua.Rcfpodco.cx prin- obfcroo quokjam recenttorcs ita Logicam dicete purfc 
cipiis Loeic.T n6 poffc cognofcvin dchnitio exiftat ncc- praclicara vt tamen multas habeat cogniriones fpecula- 

r fc conlidcrarc dcfuiitiy- tiuas qui modus loquendi taro mihi lepidus vUus eft , ae 

■ 



Dioi 



Google 



8x Difputatio I ll.Logica ■ 

fi quis dicerct hec vimtm tfi mertm *c emnine purttm , & ds/unt aliqux cognitiones fpeculatiux, illx fcilicct qttt- 
taaicn multum habct in fe dc aquaVox illa puri pr*Qi- bus cognoldtur matcria , cx qua effidendum eft opus; 
ctt iuxta oiTinium fcnfum fignificat nullam omnino co- crgoetiain Logica.Rcfpondco^icgandoconfcqucnoain: 
gnitionem cfle in ca fcicntia fpeculaciuam ieu non diicrimcn eft,quia artcs mcchanirc. non cfficiunr fu3 tna- 



pracTicam : quid crgo vocibus abutcndum , vt videatut tcriam;quaproptt r cognitio dc illa cft fpcailariua;ai 

aliquid noui dickum • Refpondcnt , Logicam non deno- ro Logica & cfticit.iv dilponic fuam maccriim,quia hxc 

minari nifi acognirionibus pracTicis. Scd eccc (atis, lcpi- cft acTus intellccTus/eu modus fcicndi,qui fit cx dirccTio- 

dam rcfponfioncm fi cnim Logica includit vcraique co- ne Logicse, cft crgo Logica fdcntia oinnino pracTica. 
gnitiones cur, quajfo, ab vnis non autem ab aliis deno- Adhuc conrra lianc nofttam fenrcntiam obiicies aim 

minabitur , egodicam ab fpeculariuis debctc dici pure Lyncco/i/. \.ttum. j8. Primd.Logica vcdcccns,nonlo- 

ipeculatiuam,quis habcbit maius fundamentum?Et verd los acTus intcllccTus,ncc folawvoccs confidcrat;fcd ctiarn 

aS cum hi iidcm Rcccntiorcs nolint vocare cognitioncm rcs,provt vtriqiic fubfunt, crgo.Sccundo.quia rcs.vtfub- 

pracTicam , nifi illam qux dicit ; tali modo dcbet hxc re func acTibus iiucllectus faltcm funt obiccTura materiale 

ficri(de quo dixi fupr*)$c in Logica rarx fint talcs cogni- Logic^ Jcd tcs non funt facTibiles a Logica,crgo.Hinc di- 

tiones , namfcrc omnes fimplicicct finc dcbct dicunt cithic Authornoftramfcntenriamlcucmcftc.parumque 

Dcfinitio v. g. eft tr*tie explktwj cjftntiam rti pergenui & momcntolain.Cum tamcn m cam rclabatur , ( vt ftarim 

dtfferentiamjcoAcramoAo dc ar^umcntationCjf/? vratiein oftcndam ) dcbuilleteain magis honorificc tracTarc. Et 

tju* ejutbufu*m pc-JittJ , *hud ftqni ncccfjt tfi : Et codcm verd, nigrauiccr dccipior,nulIatcnus cft fibi conftans in 

ferc modo traduntur reliqux rcgulx Logicx, profccTd impugnarionc, quxctimquc hxc fit. Certc tnfr*num.\6. 

maiori aut fcrc ex toto cognitionesLogicxdebebut iux- Mt,fipr*£lictim fumatur proprie , & firiili , Legicttm tffe 

ta hos Rccentiorcs dki fpccf latiux quomodo crgo cam tmnini fr*tlic*m ; hoc lolum cgo intcndo,nam varias, & 

Eirc practicamdicunc,& non ialccmmixtam.Sc-d iam ad mintis propriasacccprioncs vocisnon conlidero,qui fqpe 

icatnrnos eam diciraus cum citatis Authoribus merc dixi freprii *tceptk vtct,Pr*xim ejfe idqutd tjjiciptitfi vi 

ptacTicam.quia nullam in ea cognofcimus cognitionem, cignititnijfitt, (pcailatiuam vetd fcicntiam propric efle, 

qux non poifit iuuarc ad iui obiccTi crfc-cJioncm hoc au- tpt* fiftii tn ftl* ebieSi rarwi/Mfff.oftcndimus autcm . 



tcrn facilc fuadctur. Ommt tnim illtut tbtcrtmn efl termi- quid cft obiccTum formalc,& immcdiatum Logicx>ab ca • 

ttut, prtptfiti* , trattt , definitit diuifie , & *rgttmtnt*tit ; crfici.fiuc phyficc, fiuedirecTiuc, de quo infrd , ergo hic 

led hxc orruiia ( vt pcr fc patet ) fiunt cx dirccTione Lo- Auctortotus cftin rK>ft[a(ententia.Quodigiturobiicic, 

gicx, imd ad id lolum eft inuenta Logica, vt iciamus cf- a Logica rcs ipfas confidcrari , rcicttum eft iam a nobis 

ficetc & vti modo icicndi , crgo omnia Logicx obicdta f u f r * cfficacitcr/juia rcucra Logica ( vt ex ciuto S.Tho- 

iiint ficTibilia cx cius dirc&ionc Qood fi aiiqua fucrit ma conftat; tota vcrfacurin dirigendis operaciouibus in- 

cogniuo , non dcfctuiens ad dirigc ncTos adhts noftros , tcllediis, ac proinde de ipfis cxtcrnis obic&is , leu rebus, 

non cric Logicadcd Philofophicatquia ad Phololophiatn nihil omnino curat ddcoque nos optimam adduximus ra- 

fpccTac fpcailari acTas incellcchis , ad Logicam,illos di- rionan,curficad«qtiatcpra£tica,nam^igeredcrcbus,vt 

rigere & rcgi.larc fubfunt dcfinitioni^ccre ipsa nihil aliud eft,quam agete 

Diccs , ctiamfi cognitio modi fciendi pcr fe defcruiat <lc dcfinicionc,ficut agere de albedine,vt vifa,eft agcre de 

ad cius cftccLionem , tamcn cognitio proprictacttm modi £>la cius vifione/lc quo fufiiis fttpr*.Teni6, quia hic iplc . 9 

fdcndi non dcferuit ad carum erfccStioncm ; ficut in qua- AucTor fatctur, Logicam ctiam quatenus de rcbus agir, 

libct arte, v.g. in domifacTioadunt tales cognitiones om- «fle pcacticam:n.im ad praclicam (cieciam putat fufficerc, 

nino fpcculaciux , h*cdtmut hecmede defendet * fritere, fi, cftfl non produc.it luuraobiectum^igat tttmcn aliquid 

vtl fiiale tutt dtJfctUttr cerruft,erge fimiltter itt Ltpc* Scd circa illud, licut lanot pracTicc agii circa pannum , cfto 

vt incipiunus ab exemplo dc Architecto , dico , cas co- »Uum non producat.quia ex illo format vcftcsjatqui Lo- 

gnitioncs tiTc pradricas : quia curo domus ordiiiccur vt gica habcns proobiicTo rcs.cfto illas non prodticat, effi- 

dcfcndat a frigorc & a calorc : itcm ArchitccTus cam fta- cit tamcn circa illas aliquid^/(/f//<F</« UUi^itidendt , Jcc. 

bilctn cfficete conatur. Idem eft cognofccre , domtu fit Vidcs crgo hunc aucTorem iam defcrcntcm argumcn- 

f*Q* deftadet * frigere,& trit ft*bilu, ac dicere, vt httc de- tum quo nos reiecerat, ciim non obftante )qudd dicatur 

mut rtSe fi*t, debet hec vtl ille mede cenftrui, qux cogni- Logica confidcrare rcs,nibilominus cenfct cam e(Tc pra- 

tio omnino cft pracbica. Qiidd fi cam cognitionem non clicam;ac proptrrca dixi^<m/« *nte, cum non videri con- 

oidiuat Atchitcdus ad fcienJum.quomodo rccTc fit cri- fcqucnter rcieciflc fcntcntiam noftram. 

ccnda dotnus , fanc eft cxtra eius metam : iple cnim Co- Notan lumtamcu i.hanc rationcm ipfius,etfi in modo 

1 um pcr fc curat de his qux dcfcruiunt ad cfficicndam do- loquc ndi fundatam, nimis laxc vfurpare vocem, Scierrtt* 

maiv. Ad prxcipuam obic&ione dc pro"rictatibus modi pr*£iic*,v t dicatur talis criam rcfpcctu obiecti^uod qui- 

fcicndi rcfpondco,a Logicononagidcomnibuspropric- dcm nullomodo producic, circa illud tamen aliqnid fa- 

tacibus modi fcicndi:neq;cnimagit^ni modus fcicndipro- cit;ctcnim co fcnlii nulla plane cflii fcientia,qux non dc- 

dticac fpecies , an fit opcrariuus ncc nc ; fcd (olum dc his bctdc dici practica , ac proinde gratis traderetur diuiiio 

qux dcfcruiunt ad cognitioncm finis^uipcr fc intcnditur fdentix in practicamA fpcculariuam. Ecenim^i Logica 

in illo modo fcicndi^dquificionis fcicntix^c opinionis,v t refpicicn s Dcum debct did ctiam rcfpccTu illius practica. 

inillisfupracntuncratis,quasdixielicxquiualentcrpra- co qudd tradat rcgulas ad dcfinicioncroDci , profe&d , 

cTicas. Ratio a priori qtiia fcirc linc,qui inccndirur in mo- cum omnii cognirio tribuat fiio obiecTo denominaripne 

do fciendi,nuximc de£cruit ad cfficicndum pcrfccTius ip- cogniti , & vltcrius poftt defcnnTe,vcl ad illud odio ha- 

fiiro raodum fcicudi , & ponenda mcdia ad cum magis bcndum, aut ccontnrio ad amandum, aliiiquc dcnomi- 

proporriouara. rurioues ei tribuendas,omnis debcretdid pracTica, quod 

9 Scd vrgebis , Illc finis non fit pcr cognitionem Logi- cft plane contra communem modum loquendi ; etenim 

cara, crgo cognitio dc il lo non eft pracTica. Patct eonfc- fiacntia (pcculariua definiri comunitcr (blet : tpt* fifiit m 

quentia, quia f vt dixi fupra ) cognitio praiHca debet ef- centempUtitnt fiu thietliXcii^M ntn tfftcit fuum tkitHum; 

ic Cai obtccTierfcchua , ncc fufficit fi fit facTiua alteritis. vbiiam (upponitur cx contcmpiationc ci.isobiccTi^Uud 

RcipondeoJUum fincm, qui a Logico cognofiritur , cfle denominandum cogninrai, &c^|uia ipfa comtcplatio cft 

x ab eadcm racTibilem,quia illc folum cft illatio v.gicicn- erfccTio aiiqua circ.i illud obiecTum,& tamen ab omnibus 

tix, qux fit pct conclufionem formalitcr : conclufio au- adhuc ca K icnt ia vocacur fpcculatiua, crgo/judd icienria 

tem fit a Logica mcdiis prxmiffis; ncc requiritur, vt dct iuoobicdoaliijtias dcrominacioncs,feu ,quod idrm 

immediatead eam influat iuxta dicTi fupra. De acquifi- eft,aliqnid cxcrinfccum cfficiat circa il!ud,non fufficit ad 



tione aucem fdeurix habicualis fiuc dc producTione ha- rationcm practicx inxta communcm /ignificationem*. 

bituum, &c. qux cft res romotior, & fpcculatiua , non Inftantic autem illatq/K/>r,i dc farrorc,nihil contra nos; 

curatLogicuSjicdanimafticus. nam propric loqucndo .farcor non habct cognitionem 

Dice* fccundd, In omnibus arribus , etiam raechani- praflicam tclx^ut pannLvt fupr* dixcxam Juc cnim ipe- 1 



uigmzea oy ^joogi 



De Logica fecundum (e,&cSedUV. 83 

ftaJ ad textores,ftn pannifices,iartor autem dc folis vcfti- poteft habere cogniciones fcietificas,definitioiic v.g.diui- 

bus hibct proprie lcienrJafei prkttcam.i. cft diflvrcmia lioncm,& argiiracntarior.c,quin ad ipkm pixctilerit alia 

gran Jis intcr Urtorcs rcfpcctu panni, & Logicam rcfpc- Logica actualis:crgo pari raiionc rcliquc. kictic abfulutc 

Eba rerom : nam fartor phyffcc trad.it pjmtum , fcindit , porcrunt habcre dt"finirjoncs,diuifioncs,&c.quin ad ipfas 

confuir,apt.tt,qiix funt actiones vaid. putticx,vndc iurc ptcccilirit Logica;crgo Logica a&ualis non cft iimpiici- 

mcrito potuit vocari ca ars practka, cti?m circa corium, tcr necellaria ad alias kicntias.Ratio a priori : quia licut 

pannunvmt lintca;alia longc ratio cft in Logka.qux cir- pt ima cognitio potuit luberi, quin ad ipfam prxcc ifcric 

ca rcs ipfas , Dcu v.g.nullampraxim cxercet,cas phylicc vlla doctrmaJta criam potcft habcri fccuda & tcxtiajquia 

non tangit, fcd purc- putc relpicit carum cognirionem,feu non eft maior difhcultas in fccimda,quam in prima.Con- 

dcnominarionem cogniti.fubitdb" & prxdicati, qrx funt firraatur expcrictia,quia videmus periarpc,ctiam n-fticos, 

pure cxtrinfeaobicdro, vndc ncque rarionc illarum dici <i ai prorfus carciu Logka arrificiali.vti argtimcnrationi- 

poteft Logica dirigereDcum ,aut angelos , ncq; vti illis, bus in fuis quotidianis colloquiis,vt \.<£jfuifnratur*l%e- 

ficut fartor dicitur vti pano,rela,filo,&c.nequc vides,qtix "*> dtbet punmju ea ct fur*tM*rfp dtbet puuiri. Ium /<- 

in hac quxftione de vocc maior dcbcat quxri dirfcrentia, fiittupallium^ui* aliemm efi , cr mnitt aliena debera re- 

vt vna cognirio dicarur practica;alia vero non. flituii&c his limilia plura argumenta conliciuntitr quoti- 

Sccundo,Aducrto, hunc Authorem eo folo cx capite dk aquolibet homine,qiuntiimuis ignaro Logicxmcquc 

a flcrercLogka cfle fpeculatiuain,qu6d confideret defini- difficulras cft tunc in aifcnriciulo concluiion j Jcd in pro- 

ti«ms,diutfi»nei&CMtmf*Q*t\&ctcri> ncqjcx hoc ipfo ca- barione Maioris aut MinorisJiullus cnim dtibitatji rcs fit 

pitc vult cam diccrc omnino fpcculat>uam. Ego tamen aliena, reftiiuendam clTe ncc dubitat.quod fi Pctrus oc 

cenleo confiderationcm acfuum iam fa&orum non pcr- cidit Ioanncm iniuftc,dignus lit pcrna;fcd dubitat de an 

tinerepropricad Logkam.vrivifiopicturxfa&xptopric tcccdetibus,an fcilicct Pctrus occidcrit Ioanncm,an bac 

non fpc&a aJ pict,otcm;nam licet cognofccre , cam pi- r « alicna fit necnciergo non funr ncccflaiij aftus Logi 

duram efle iuxta cet tas regulas fupponat cognitioncm c * reflcxc cognoiccntcs argumcntationcm & Jikuifi.m, 

ptopriam pidtorisjpix dicit,M/i & u\i modo dtbet piHura a d hoc vt ablolutc poflit ficri difcurfus & argumcnratio. 

fierr,M nofccrc,hanc cllc fadfcim co modo,ad vifum potius Idem eft de aliis modis fciendi. Ergo Logiex adus non 
pcrrinct quamad fcientiam pidloris.vt fufius olim tradidi fimplicitcr neccllarij ad alias fciemias. 

fii.iJtmut /Jff.j.Ne vcro dc nominc lolo litigcmusjl ni- _ Obifcics Primo J^lurimi funt fyllogiiimVti 
hilominus hic Autor vclit illam cognitionctnvocare Lo- 
101 , fatcbimur , in Logica efle aliquam cognitioncra 



•TC 



SECTIO IV. 
Deitecejfitate Logic* *i ttlixs fcientids. 

SVppono duplicem ncccflltatcm,vnam ad fimpiiciter 
crficiendum aliquid,itavt (inc illo,quod ncccflarium 



bruVtiam dcmon- 

ftratiuianquibus non ftatimapparct cx ipfis tcnninis bo- 
eicam , fatcbimur , in Logica efle aliquam cognitioncra nitas »llationis:crgo faltem ad illos rcquirctur cognitio rc- 
Ipcculatiuam. flcxa de bonitatc confcqucntLr.Ncgo Primo conlcqucn - 

tiam^i<ij quando non apparet bonitas confcqtientixjd 
proucnicquia non funt perfcftc cognitx prxmillx,vndc 
tunc non cft ncccflaria cognitio rcflcxa de bonitatc illa- 
tionisjcd maior penctratio pva-mi:lanim,qux twteft ha- 
bcri fine Logica.Secundo.uidoJ.oqu 5 nim pofle in rna- 
dicitur, non pofllt exiftere;quomoJo intellectus Sc vo- tcrii parriculari Philofophia- aut Theoiogix cognofccrc, 
luntasfuntncccirariaad inrclligcdum&amandum, quia vtrum cxttcma connc£ritur aim mcdioa\i cnim pcrtinct 
fine illis nec intelligere ncc amarc vllo inodo pofluiriiis: ad proprias lcicntias;vnde,ctiara fi in illis fvllosifinis re- 
aliara non ad fimplicitcr, lcd ad mrlitis & facilius aliqiiid quircrctur rcflcxa cognirio dc ci connexione,iua cogni- 
crficicndum.v.g.vt quis cat Romam , non cft nccclfarius tio pcrtinerct ad Logicam. J4 . 

cquus aut thcda^ft tamcn vt cat facilius & commodius. Obiicics fecundoJMifi cognofcatur euidcntcr boniras/ 
ltixta hJc crgo diftinclionem dtiplicis neccflitatis.duplex illationis,non potcft inferri coclufio cuidcns;crgo requi- 

rirura&ns l.ogicuseam cognofcens laltcm ad argumcn- 
tationcm.Rcfpnndcnt nonnulli.bonitatetnillationis pof- 
fc uflcxccognofci vcl peradum Logicx naturalis, vcl 
pcr difctirfum natiralem^ui a&us non fiint Logic«j arti- 
hcia!is:hxc cnim cft vr.iucrfalisproomnibusmatcriis;iIli 
tcft cfledirficultas r ilia,an aihis Logici fint nccelfarij.Se- vcro actns vcrbntur tanttim circa materias panicularcs 



(im- 



effc potcft in prq(enti dirficultas.Prima,an Logica fit (i 
pliciter iiccelfaria^ecunda,an falccm aJ raentXS circ 

Dcindc(uppono,Logicam(liait & aliaslcicr.tiasl&cf- 
ie adtualem.id eft,a&usLOgicos}& cllc h.ibitualcm,:J eft, 
habitus facilitantes ad ac^usdc quibus etiam uuplcx po- 



ainda^m habitus Logki. \iis crgo quatuor dirficultates 
quatuor Conclufionibus cxplicabo. 

Prima conctvsio.Habitus LogicinonJuntfiinpliei 
tcr ncceilarij ad alias fuentias.H.ec cft communis^ pa 
tet facilcjquu nullus habitus acqtii(itus,qualcs func iu- 
bitusLogki, dantfimpliciterpollc ,fcd (olumfacilitcr; 



Et hac diftuiftione vidtiuut fibi utisfaccrc Albcrto Ma- 

i;no,proptc rhoc argumetum docenri.Logicam anificia- 
c requiri nccclfaii*'> ad alias fcientias.Cctcrum Albertus 
perLogka.n 11011 inteilexit nifi cognitioncm illam retlc- 
xam dc bonitatc jllationis , quam Conimbriccnles rcdlc 
vocant Logicam artificialcm impetfcaara& inchoaram. 



cuius ca eft r.uio,quia habitus acquiliti producuntur ab Qupdautcm habcatnr ex vi nariua intellcftus^inteqaam 

.ictibi:s,crgo tupponunt,actus poflc ab(olutc- ficri linc ha- ad illam prxccflcrit Logica artificialis, non efficit ipfam 

bitibus, nequit enim dari tnurua prioriras in caufis;crgo non clic Logicam artificialcm;primuscium acbos Logicq 

primus adtus faclus fuir fine habitu , pottiit ergo cadem artificialis in omnium (cntcntia non (upponit aUum aclu 

rationc & lccundus & tcrtius abkdutc produci linc ha- Logicum.Ratiocit^uiaiplcinrclledtus habct vim, vt (e 

bitu , eadcm cnim cft ratio dc illis ,quxde primo ; crgo (blo poflit Logiciartificialcm adipiiciJviciius crgo iidem 

habitus acquifiti non (unt fimpliciter necellari|,ergo nec fecundo rc(pondcnt,ncgando cile ncceflariam cognitio- 

habitus Logke, fcu Logica habitualis. ncm rcflcxam dc bonitatc illationis ; co cnim ij lo.quod 

Secvnda conc.Ncc Logica aclualis eft iimpliciter ne- mtcllce*us cognofcat in prxmiflls illa obicdta conncxa, J 

ccflariaad alias fcientias.Hxc probatur a nonnullis^uia iam cognouit in actu exercito bonitatein confequenrix 

rcquiritur Logica habitualis ( vr iam probaui ) ergo nec fuflicienti cognitionc ad eam infetcndam. Imo rariflime 

aclaialis , ctim hxc non lit nifi a&us fccundus habituaUs in difcutfibus rtflcdtimus fupra bonitatan illationis ( vt 

Logica% Non placet ltxc ratio. Sicut fi quis infcrrct,ad expeticntiadocn)&p a tctexexianplisiii'*.3i.pofiiis.Scd 

amandum Petnunnon rcquiriturcognitiohabinulisPe- dc hoc redfbit fermo Difputtu 

tri, crgo nequc adualisanalc infcrret ; quia orm habitus tert. coNC.Actus Logicuscft neccirarius.vt alix fci#!- 

fuppoj\at achim,bcnc ftat,prxrcquiri actum, etamfi non tix comodius & ficilius obtincantur.Hxc eftcommunis, 

prxrequiratur habitus. Prxtcna falso dicitur , Logicam pofsetque ptobari multis Patntm & Philofophonim te- 

aclualem non cfle,nifi aAum (ccudum produclum ab ha- ftimoniis.Vidcantur Conimbriccnks <f**fi- 1. Prettmut- 

bituali^uiarwtiushabitualisprodudnirabacluali.faltc /i*«w^.i.Eamficprobo,Otdahurrianiingcnijimbecil- 

in primo fieri.vndc habitualis pcndct ab a&ual i aion cc6- litas propter dependentia i (enfibus magna cft:& Ikct in 

trario.MihuscrgoproboCcinclufionem/ruiaLogkaipCi hac vcl illa argiimcntatiouc poffit finc ditcttkmc rciU 

proccdtre, 



84 * Difputatio 1 1 1. Logica 

proc derc,tamen ficilc dccipictur in altis multis, purans ncc ad dubitandum vttum dcbeat poni.Qupd autem fme 

rcihim fyUogiTniu cum,qui fallaciam continct,At inftru- influxu efficicnti poflit Lojjica non (bliim alias fcitntus 

<_hu vniucrQibus Logicx prxcepri-,facilius,qux 1" bo- iuuare, fcd & ncceflaria cfle ad iUas, inde patctjquia non 

na qux vero nula definitio aut diuifio cognofcet, ncc ita fblum ca qux concurrunt cfficicnter ad aliquc cffechim, 

farilc capietur,& maiori cum fccuritate,ac fmc tanto pc- fcd etiam qux concurrunt (blum dircaiuc,pofliiM ad il- 

riculo crrjJi procedet;quod expcrictia fuadet:longc enim lum rcquiri,vt requirit difcipuhis Magiftrum,ctiamfi Ma.- 

m.l.i.sqm Logicam didicerunt,dcfiniunt,diuidunt & ar- giftcr non efficiat in ipfo difcipulo a&us intcllcftus/ed (b- 

gihnentantur in aliis fcicntiis.quam qui ignari funt prx- lum cos dirigat. Itcm cognitio obicdb requiritur ad illud 



ceptorum Logicx,& hinc fit,vt ipfa Logica ( iuxta di£ta amandiim,& tamen cognitio non cfficit amorero J~cd ib- 

fupra ) dtfficiltus acquiratur quam aUx lcientix ad quas luro concurrit manifcftando obicclum : item ancs mc- 

ipla prxmittitur.Q^bd fi Ius Canonicum vcl Ciuile multi chanicx loluin concurrunt dirigendo potcntiam ; neque 

aggrediuntur fttte Logic-,proprcrea difficilius illud alfc- enim actus intellcchis, qui cft in capitc, efficit cum manu 

quuntur, quam li prxceptis Logicis imbuti clfent,& vix calccos, aut fupcrponit lapidcsjed folum dirigit jpoten- 

htic brcui faltem inftruftioncula dc modo argumentan- tiam opcratricem , ergo neceffitas Logico;, & a fortiori 

di & d. fi.tiendi progrcdi vel vno paflii polliitu.Ad Jc,non fola vtilitas ad alias fcicntias futficientcr (aluarur 4 rmk>- 

per modum fcientix Ius addifci,fcd ferc tantum ibi Vtcn- li dircdionc finc infltixu efficienti. Confinnatur^juia re- 

di, quid Iurilconfulrus dixerit, finc vlteriori difcurfu. liqux fcientiq Iblum egent Logica,vt fciant quomodo fit 

Obiicics, Aliquando patres in Logicam , vt pernicio- cfhcienda dcfinirio:hoc autcm lufficicnter prfftatur a to- 

fam & inutilcm, inuchi apud Conimbriccnfes uipra art. gicifoli dire&ionc,quadoccat modumquofacicndacft 

I . Rcfpond.o , eos clfi- intLlligcndos vel de abi fu cius dcfinitio,criamli ipfam non iiu iat;crgo non cft nccefla- 

icienrix,& de his q,iifophifticisontcntionibus& cauil- rius concurfus erfeciiuus Logkxin aiias fcicntias , crgo 

lationibus veritatcm oppugnanr.aut qui c.i contcnti fu- ncc poncndus. 

pcrbiunt , & facras ncgligunt fcientias. Logicam autcm Obiicics Primo : Aflus aliarum fcientiarnm funt fub _ ? 

ipfara fccundiim fe magnopcre commcndant iidcm Pa- fphxra aftiuitatis Logiccjcrgo poflunt ab illi -flki.Rcf- 

tres apud Conimbricenfes^urfictat nobis vnus Hierony- pondco, eflc fiib fph_.ra obkdtiuadd cft,c fle obiccfa Lo- 

mus Commentariis in EzcchielcrmfWi auidttmdferutr- gicx:ex quo non colligirur poflc ab illa cfticijpequc cnim 

fornm dogmutum tfi & futAZur tjft rtbufium in terrena ft- otnnis actus potcft cfficcte fuum obiccnim.N nnquid no- 

ficntik , hoc Diuledicd *rtt fubutrtitur , & nijl«r inctndij ftra cognirio dc Dco poteft efficere Deura , quem habet 

in cintremfautiidjqut dijfoluitur. pro obictto ? Ptr hoc ramcn non facirous Logicam fpe- 

Q^ARTAcoNCL.Logica habirualis eft neccflariaad alias culatiuammam Jicct non concurrat efficicntcr^oncunit 

icientias ftcilius obtincndas.Solum mediatc^uatenus fa Umen ablolutc direftiuc. 

cilitat ad a£his Logicos.qui ( vt vidimus Ctndufiout frtu Obiicics Sccundo : Artificium Logicum eft qviid di- 

cedenti dirigunt intcllcfcum ad rcliquas fcicntias fjcitius ftinftura ab adlibus , crgo faltcm illud potcrit a Logica 

& fuauius obtincndas : habitus auicm Logicx pcr fc im- cffichncque criim eft alia fcieotia, a qua hat. Iam oftendi 

mcdiatc non influit^iec dirigitaliasfcicntiasietgo folura Diffutut. < i . St3. artificium Logicom vel non diftin- 

mediate cft vtilis ad Ula. gui ab Ipfis a<ftibus,vel fblum fupra illos addcre duratio- 

S E C T I O V. nem:adcaiu1unautcni,quxprod^citfubftantiamrei/pe- 

. _ . . .."„*... ^atcamcumhacvclilladurarioneproduccrcjiceteecat 

£»em tnfluxum hnbctt Logu* tn *U*4jcienttM. direclionc n fciat^quo ordine & quo teropore cosdcbf at 



JL(C 



' X dicris Se<£tionc prxcedcnti infurgir prxfens dilfi- produccrc;licut difcipulus Architecli v.g.Ucct egcat do- 

<cultas:nam fi Logica concurrit cum aliis fcicntiis,vt drina Magiftrijpfc tame ponit lapidcs & ligna cum hoc 

factlius attingant fua obiefta , cxplicare oportct qua ra- vcl illc otdine Jn quo confiftit artificiu domus,& ad hoc 

tioncid prxftct^incfticicndoiimul cum illiscarum adus non addit illi Magifter vircs Phyficas:crgo Hcct l ogica 

co modo^iuo habitus in communi (cntcntia iuuat poten- neccl laria fit vt doceat alias fcicntias quo ordine dcbcant 

tiam (imtil cum illa cfficicndo a_turo;an folum dirigen- producerc fuos adlus,id tamen cxecutioni mandare,ad ip- 

j _ doaliasfcientiasmeJiis aclibusLogicis.Hicd.iplcx con- lasfcicntiaspcrtincbit;ergo LoeicanontfficieterJedlo- 

currcndi tnodus poteft explicari cxcmplo Mig''ftri edo- lumdircdliuiconcurritadaliasTcicntias^cpropterhunc 

cetis puerum fcnbcrc. Natn fi iimul cum manu pucri fcri- dircC.iuum concirsu non propter effcdtiuum dicitnr fcii- 

bat, illum iuuat e_fi...ctcr,li verd rclinquat puentm foluin tiafrdil ic* ficut & omncs altx artcs,qux non habent in- 

lcnbcrcjpfe verb tantutn d it igat dovhina & rcgulis.non fluxum phyficum,fcd dii.cti.tum in opera qux faciunt. 
iuuat iflumcfficicnterjcd (blum dircdtiue.ln prxfcnti cr- SECTIO VI 

goqnqrimus,qtiocxhismodi$Logicaiuucircliquasfcie- , " . . 

tias.Procuius intclligeuti. diftingtienda eft duplcx Logi- ® e vnt, * te Logtc*. 

ci.vi ai.i.:t ux:.'.\M^tdi3\tfr* l (Je>fti > Al\j:ni4ln, uli.i | !" vnitatc Logicx nihil peculiare occurrit diccn- 

kJkitudis. JL/tum , prxtcr didla Diffutut.i. StQ. & SubfedL j. 40 

Prima concL.Logica habitualis non eft canfa cffcc"b> de vnitate fcicntix in communi : dixi ibi enim.ex multi- 

ua acbium altarum fcicntiarumJ?atet,quia habitus fotura tudine & diuerfitate obu dtorum fcicntix oftendi,quam- 

potcft concurrcrc cfT.it in ad a6tus (iroilcs iis a quibus cumquc (cientia efle compofitam cxj)luribus & diucriis 

produdus eft.vr fxpc dixi:fed habitus Logici non produ- fpccic habiribtis, non quidcm intcr (e vnitis,fed dicenti- 

cuntur ex actibus aliarum fcientiarum, vt pcr (cconftat, bus otdincm ad idem obicct"m attributionis:qux omnia 

ergo non polliint ad illos concurrcre cfficienter.Confir- dtcti pun de Logica^ux habcr plures & diuerfbs habi- 

in nnr , quia ( vr dixi Setiione preutdtnti Corxlufione 4. ) rus,quia & plura & diucrfa obicdla cognofcit, v.g.dcfini- 

hibitus Logictis folum requiriuir ad alias fcienctas me- rioncm,diujficnc>argumentationc,&c.qui omnes vuiun- 

diate rarione adhis produvb ab ipfo habitumcquc enim tut vnitate ordinis ad idcm obicchim attribi:tionis,(cili- 

lubitus Logirus iirigitper fealiasfcicntiasjdciumpr^- cet demonftrationcm,vt dixi Diffutut.i 1.5.0.5. 
ftat a-his ipfc ; ergo habitus Logicus non dcbet con- Ex histribus Difputationibus conftat , Logicam eflc 

ci Trere pex fc immcdiatc ad illas. fcientiam compofitam ex pluribus habitibu.,& dicctem 

SFCVKDACONct.Necac>usLOgidconctnTCntcfficien- ordinem ad diredboncm alianim fcientiamm, vt facilius 

rer, (cd iblum diredtiuead aliarum fcientiarum albis. Pa- & finc periculo crrandi in fuis actibus procedannpro qui- 

tet^juia ad dubitandum , vtrum concunar ctficienrcr an bus non fimpliciter, fcd ad mclius ellc rcqiiiritur , & ad 

diretViuc , (blum mciemnr ( vt dixi initio Se&onis ) cx quos fblum dircclii c roncnrrir.Hinc hanc breuc infcre» 

CO q:iod Lo<^ca fir necefTiria , vt alix fcicntix commo- Logicx definitionc: ifi (cientiu frtdlicu oftenden rmdum 

dius acq jirantur.Ar fine infl txn cfli ienti tt£kc intelligi- inteBtcludltdtfinitndi^liuidendt,&M jumentundi qucdcfi» 

i 8 tur qu_ rati mc Loeica iuuet alias fa>nrias;efgo non ha- nirio ex huc vfq; dvftis explicata f. ttis ac probara maner, 

iadponendumcuminfliuum',im6 Ianiadip-_Logic?obiccUd_Tquircda faciamus gradum. 

LIBER 

Digitized by Googli 



85 




r& rvi r& r& r& ft* r& r& •' r& r& ?v» r$7 4^ rv> r& r& rfc r& r&r&r^r&^i&r&i&r&r^rfcf&r^r& 

L I BER SEC VNDVS 

D E 

VNIVERSALIBVS IN COMMVNL 

P R O OE M I V M. 

Onnvlli librum hunc in Mttaphyficam reiiciunt , arbitrantes ttix pojfe m 
U Logica perfetTe inteUigi : "oerum d communi fere omnium confuetudtne difctdendum 
! nobis non efi ,prtecipue cum ratio ipfa nos cogat de Vniuerfalibus in Logica difbuta- 
re : partiale e*timobjet~ium Logicjefunt propofitiones vniuerfales , quibus in demon- 
firationibtu & jyliogifmis vtuntur fcientia. Manca ergo ejfet Logica , {y paffim difcipuli httre- 
rent , fi rem adeo necefiariam ad finem vfque tMetaphyfic* reiiceremus , vtreftenotauit Toletus 
S$u<eft. i . de Vniuerfalibus , initio. Adde , quinque Vrtdicabilta , de qutbus ornnes Logici diffiu- 
tant , ne Tnx quidem percipt poffe, Vnmerfalibus ignoratts , vnde &* qui Vniuerfalia adMcta- 
phyftcam reijciunt , coguntur hic per compendium faltem illa explicare : nec res efi adeo dijftcilis, 
'Ptrefc&isinutilibus argumentis dijficultatibus quibus obrui folent difcipulorum ingenia,- 
fi fiudio & diligentia in ea incumbatur , etiamH Logicis eius perfeSlanotitia obtineri nequeat. 
Quodji adbuc tibi ad Metaphyjicam debere reiici Vtfum fuerit , hic habes & Metaphyficam non 
proculyrelinqueiamVniuerfaliay&cumMetapkyjicam legeris ,verte aliqua folia, ipadbuc 
inuenies Vniuerfalia non tibi fugijfe. 

Vniueriale , igitur in prxfenti dicitur , iuxta Ariftote- 
lem 7. Mtt4pkyfic*,c*p.l. 8c >. PtReriorttm 1 8. & »0. 
Vnnm %n multit. Ex qul dcfinitionc conftat , ad illud re- 
quiri & vnitatem & pluralitatcm , vnitatem in ipfo Vni- 
ueriali , multiplicitatem in infcrioribus in eadem omni- 
no rationc vniueriali , quz rcperiatur adxquatc in plu - 
ribus, ita vt tota fit in quolibet , 8c non vna pars in vno, 
alia in alio. Ex quibus duo colligcs. 

Primum cft , vt rcs aliqua poflit c(fc vna in multis, 
provt ad Vniucrfalc rcquiritur , non fufficere , c(Te vnam 
in (c , & habere plures partcs ctiam homogeneas ex qui- . 
burcomponatur , vt v. g. aqua , qux cft vna in fe, & ha- 1 
bet plurcs partes ,inquibus ctiam faluatur ratio aqux: 
idcm cft dc albcdinc parietis rcfpe&u fuarum partium,& 
in rcliquis compofitis cx pattibus omnino ilmilibus , 
qux non funt vniuerfaiia vt comparata cum partibus: 
cuius cam rcddunt nonnulli rationcm , quia non eft 
eadem eflcntia in omnibus partibus , (ed diuerfa : diuer- 
(acnim albedo eft qux repcrittir in medio parietis,ab cS 
qu^ rcpcritur in eius cxtremis.Hxc rario non placcr>quia 
ctiam animal quod cft in homine non cft idcm cum eo 
quodeftinleonc& cqiio-,& tamcn ratio tmimalis cft 
vniuerfalis refpechi htminit ,leenit tceqiii.lmb ratio«/- 
ktdinit vt fic cft vniuerfalis rcfpcftu omnium parrium 
albedinis, criamfi ipfxpartes non habcanr candcin om- 
nino albedinem. Non ergo indc ratio pctenda , fcd tx 
proximc inobisdidis fimul cum ipib corollario erucn- 
' da. ldc-6 fcilicct totum a«fhialc rcfpe&u fuarum parrium 
non cflc vniuerfale , quia illas omncs includit pofitiuc: 
omncs aurem partes non prxdicanturdc qualibet , provf 
adrationcm Vniucrfalis rcquirirut , vt icificct tota ratio 
fuperior prxdicctur dc quolibct infcriori. QuoraoJo au- 
tem id fiat . dicctur infrn Diffmt .6 num. 1 j 

• Secund6 colligitur.ad rarioncm Vniuerfalisnon fiiftl- 
cerc ,crtc vnuminfc ,& in pluribus lubiedis rcpcriri, 
vtanima rationalis , qux vna cuin fit , cft tamen tota 
in pluribus partibus corporis : im6 ctiamfi poncrcnir 
pcr miraculum in pluribus corporibus fimul, vcl fucccf- 
fiuc , non cfltt vniucrfalis. 

H . Video 




j^tS ^irtS rfir^i : tti : rft r^i rjf» : r^f\ '• r^if^i 

DISPVT.ATIO IV. 

Denturne apartc rei , qu* ad Vniuer- 
fale formaliterreqmruntHr. 

E au&ore ,inftituto , infcriptioue , p ir- 
ritionc , & vtilitatc huius libri latc Co- 
nimbricenies Proctmivin If^cfen Porphy- 
rif. nobis non eft animusfn eistempus 
. tercrc , nam ex ipfis Difputationibusin- 
ftitutum &c vtilitas libri conftabit. R.eliqua non valdc 
vtilia funt. Videte P.Suarez Difput.6. Mcuphyjice/ ptr 
utam , Hurtadum Difputat. 4. Mtttphyfic* , Fonfe- 
cam 5 . Mettphyf. cap. 1 j. Toletum & Conimbriccnfcs 
/*pr* : cx quibus omnibus ea pcrftringcmiis , qux fuftl- 
ciant ad cxplicandam totam hanc matcriam,6c qux 
pro maiori cius illuftratione occurrcrint , de nouo ad- 
pcmus. 

S E C T I O L 

*Definith ejr diuifio Fmuerfalu, 

ANtequam inquiramus , vtriim detur a parte rci 
Vniucrfalc fbrmaliter an non , prxnutti oportcr, 
quidnominc FnintrfrUs (wtaficttat. 

Vniuerfalc igitiu: Primo dici potcft , quod in fc cft 
vnum.habcttamcn ordinem ad plura:quo Icnfii res 
produftiua plurium & diucrlbrum erTeCbium dicitur ca»- 
fa vnintrfalit . vt Deus ,fol, &c Secundo dici poteft 
Vniucrialc id, quod multorum cft fimilitudo , vt imago, 

2ux cft in mcntc artiflcis , dicitur idea quxdam vniucr- 
Jis,qiua ad cius fimilitudinem plura formautur artc 
fada. lcem Terti5 , vox xquiuoca,quia plura diuerfa fi> 
gnificar , dici folet vniuerlalis in fignificarulo. Scd dc 
liis ViiiucTfalibus non eft fcrmo in prxfcnti. 
R. P.RtJru.dt Arrt*i*. 



Digitized by Google 



86 Difputatio I V. Logica. 

} Video Lyncffnm Ifif.S. hb. 4. mm 1. concedentem, rutn vnum dicit negationcm mulriplicitaris, crgo ad 

hoc mododandum vniucrfale faltcm denominariuum, rarionem Vtuueifalis non poteft exigi multiplidtas in- 

a partc rei. Obijrit autcm fibi , eo cafu non fore multas fcriorujn incadcmracione vniuerfali. Rcipondco , cer- $ 

alb?dincs,fedvnicam;refix)ndctidnon obcflc,quia tunc tiiliraum clfc, >andem rcm non pofle eflc in vni & 

cflent albedincs multx in concrcto. Statim oftendam, eademrarione fimul vnam & plurcs intrinfecc , veriun 

hanc cfle puram putam quxftionem de nominc , feu de non rcpugnare , rem aliquam efle incrinfcce plura in ra- 

modoloqucndi,in qua non debemus caput frangere, tionehominis v.g.&incademracioneeflevnam cxcrin- 

vt multas rarioncs fundaras in rebus inquiramus ,fed fcccaba&uinteUeclus,ea pluranon diftinguentc inter 

commimis acccptio voris ,& vfitatus modus loquendi fc,vt dicam Difp.6. dmm.i j. 

. t;iKiiduselt,nequepet fignificarioncs confictas eft iJli Sed replicabis contra ibtutionera. Quia fi fuffidt 

violcniiainfcrcndxDiccrc ,vnam albedinem in mulris vnitas cxtrinfeca ,&mulripliritasmtrinfecaadrationem 

iubic(fbs cflc multas in concrcto, eft planc ac fi diccrcm Vnhicrfalis , quare non e contrario fufficicc vnitas in- 

abioluti , mc haberriv cjiimauc dignu vuu qninque dttimst trinfcca & mulriplicitas cxtrinfeca , qualcm habent 

rttienMla in ctncrttt,<p\\ modus loquendi eft tam ridicu- fonnx aptx cflc in pluribus fubic&is i Rcfpondco , idc6 

lus,vt nihil fupra - licet poftca expliccrur in bonoleniu, non fufficere multiplicitatem hanc cxtriniecam ,quia 

nam limitando, & addcndo explicariones , cgo poflum cumci non ftat , inrcriora ciTe plura in ratione vniuer- 

lapidem vocare arramentum, vrfum lupum fali , vt dixi proximc. Scd obitdt quidam , id falfum 

Vnderniroreum, vt a pane rd poncret vniuerfale elfcin Vtiiuerfalibus accidentalibus , quia , iuxta di&a 

cum his impropriiflimis vocum icceptionibus,tam fuiflc iu Summulis , vt fint plura alba , non rcquirunrur plu- 

folidtum de cafibus his diuinicus pofltbilibus , cum de res albedines ; (ed plura fubicc~fa, eriamfi vnam ha- 

faOo ralia vniuerfalia habeac in omnibus aninunribis, bcanc albedinem. Hxc obie£b'o leuis cft : quia liccc 

quia& in omnibusoinnino illc ponic animam indiuifi- vna albedo in pluribus fubicclis coufticuat plura alba, 

bilcm , ac confcquentcr pcrinde , ac fi diuinitus vna al- vcrum inferiora albcdinis non funt tdb* . fed htu & tSs 

bcdo poncretur in raulris fubic&s. Nc autcra cuadcre tdbtdo, ficut infcriora coloris non fimr colorata , fcd 

poflit,dicendo,anirnamrarionaletniK>nhabcremulc.i colotes. Licet aut<.m mulriplicato fubie£to albcdinis 

fubiccta , pofui confiilt6 exemplum irt digitit , qui vcte multipliccntur alba , non tamen albcdines ( vt dixi con- 

&propricfiint viginti ,dcccm in manibus , decem in tra Lynceum)crgo multiplickas cxtrinfcca fiibjtcfo- 

pcdibus.&verc ratio digiti eft vniucrfalis eriara refpc- rura, cciam in formis acddcntalibus non fufficit.vt 

cVj vnitis folius hominis ( nififortaflis itcrum noui ali- nwlriplicenturinferioraformxaccidencalis^uaccnusin- 

qui phrafi contcndat hic Autor.digitos non eflc plutcs, feriora ,crgo ncc vt ca fotma iit Vniuerialis tx Ibli mSl- 

quod planc cflct ntigari. ) Anima crgoin rauitis digitis, tiplieicatc fubjc&i. 

fiucrationalisiit.fiucnon ,faciet vtdicamus , dati vni- Ex dkvris colliges , eas naturas , quibus rcpugnat 6 

4 ucrfale a pdrttrti, & in viginri mcis digiris etfi xo. ani- multiplidtas , non efle vniucrfales , natutam v. g. di- 

mas rationalcs in conct cto , qnia funt 10. digiri viuent es uinam , & in (cnctncii D. Thomx criam fpccics Ange- 

& animi rarionali infonnati ,explofa crgo &rc!icH licas,quibus repugnat habere plura indiuidua. Vbi 

knprobabfliflimi , impropriiflimaquc voois acceptio- aducrte Bonam-fpcm difpnt. 4. dtfptcit i 5 18. 

nc ,addo,nec futuram vniuerfalcm, etiamfiidsntifica- docere efle probabile ad vniucrfale uifficere vnum rca- 

rctur cum illis fiibie&is , eo modo quo eiFenria diuitu licer , & multa pcr rationem fingibilia , vnde quia poC- 

idcmrificaturreaUtcrtribusperionis.Ratiovtriuiqueeft, fum fingerc multos Dcos, debercmus dicere , Dcum 

quiaauanturauis forma cadcm fitinpluribus fubiedis, efle terminum vniucrfalem. Hxc doicrina ad folum 

vel idemtificctur cum illis , adhuc fubicc^a non funt modum loquendi pcrrincns: ideo eft rcijcicnda ,qnia 

plura in rarionc iliius formx , ficut nec tres diuinx Pcr- eft conrra omniura mcdumloqucndi , omnes enim do- 

fbnx funt plurcs in rationc naturx diuinx. Ad Vniuer- cent ad Vniucrfale requki multiplicitatem talem , vt 

faleautemrequiriturjvtinferiora fint plura in ratione ratiogcncrica poflit dc infcrioribus prxdicari. At na- 

ipsi vniuerfah , vt funt homo , & cquus plurcs in ratio- tura vna rcalis non habct pro infcrioribus naturas fi- 

ncanhnalis. cits.nccdeillis eft prxdicabilis, vt ex terminis con- 



NonmillJ conanmr rcddcre rationcm i priori huius ftat ;& tandcm hic Autlior in fententiara 
dodxjnc , cur lcilicet hxc vnitas & multiplicario ad ra- conIcnfit:fufficit aiitcm ad Vniuerfalc quxcunque natu- 
tioncm VmucrGlistcquiratiir.dicuiitque fllam cflcmam ra &c. naturalis , fiue fubftantialis , fiuc accidcntalis, 
mi>lriplkati(>,quampauUNantc diximus dariinformi fiue concreta , fiuc abftra&a,qux mulriplicari poreft, 
exiftence m multis fubieiflis , & in eflcntii diuini tribns quia ficut fubftantia , quia prxdicatuf dc pluribus fub- 
Perioais idemrificatl , non rcpugnat rci fingulari vt fin- ftantiis , cft vniucrftlis , ira acddens , quia prxdicatur 
gulati;cti;opcriHamiionconftkuitufViiiucrIalc:quia depluribus accidcntibus , & concrcta , quia de pluri- 
vmucrfalcdiucrui modo dcbet conftitui ,quam confti- bus cortcrctis i & abftra£ta dc pluribusabftracVs ,*lbttm 
ruaturtingiilarc.Nonplaccthxcrario : quia ficutcau- dc hoc &dc illoalbo.albcdo dc hac & illi albcdine, 
f. 1 , c6 qnod poflit plutcs cffcdus producere , criamfi fbrriuncur rationem Vniucrfalis. 

lit (ingdfaris in fc ; dickur tanicncaufa vniucrfalis ; ctir Im6 aducne , ad rationem Vniucrialis non requin 
etiam non poifcnt illx fonwx , qux funt aptx ad cflcn- mulripliritatem , nifi in ibli rarione vniucrlali , vt patec 
in pluribus ijbicftis , dici vniucrfalcs , differre^qiic a in peribnis diuinis : nara rario pcrfbnx vr fic , cft vni- 
5 omnino iingularibus , qu6d hx non pofluntcfle uerfalis refpcc~hi illarum , eriamfi natura diuiiu,qux 
lpluribusfubiecbSjVtv.g. mca duratioin communi cum illis identificatut , non fit raulciplex. Ratio cft, 
ntenrii.qux non poteft cfle in alio fubie&o, nifi quiaficutmultiplicitaspetfonafumnon cfficit naturam 
ime? diuinam Vrauerialero , quia illam non cffidt mulripli- 

Idc6 ccnfeo , non poflc rcddi aliam rationcm huius cem in rationc naturx ; ita neque vnitas naturx diuinx 
veritaris,niliquia ex communi confcnfu Philofbpho- tollitvniucrfalitatempcribnarum,quianontollit earum 
rum nomcn hoc v»i*cr/*lt folum fignificat rcm , qux, multipUdtatcm. 

cum fit inie vna ,mulriplicatur tamenin ftiis iiiftriori- Hoc vniuerfale fic explicarum aliud eft Mttmphyfi- y 
bus , ita vt infcriora finr plura in rationc fiiperiori mo- cim,id eft Vniueriale in eflendo , aliud LogicxmM eft in 
doexplicato: nequc in pundo prxfcnti , quod ibl^m ptxdicando:quia,vtdixi/ii^ri, Logica agit de prx- 
eft de fignificarionc huius vocis vniturfMt , alia ratio a dicabilitatc Vnioerfalis , Mctaphyfica ver6 dc ipib Vni- 
priori quxrenda eft, nifi communisacceptio. uerfili in eflcndo. Verum tamen eft , Vniuerfale Meta- 

Obiides implicare , rem alkptam vram in fc , fimul phyficum futurum etiam Vniueriale Logicum ,& con- 
intrir.fccc multiplicari in cadem omnino ratione , in tra ; quia eo ipib , qu6d res fit apta efle in mukis ; eft 
qu.i cft vna : quia rcm cfle vnam , & cfTe plurcs , con- criam apta vt prxdicetur de multis , & contra , fi fit apta 
tradiftoric opponuntur , ficut forma & nxgatio fotrux, vt ptxdicctur dc multis , eriam eiit apta inclTe multis. Ec 

ob 



Digitized by Google 



Denturne a parte rei , &c. Sedfc. II, 87 

ob eam t arionem non potcft Vniucrfale I ogicum finc pl«ra in illi naturi formaliter foquendo , quia vnum di- 
Mtuphyfico , nequc hoc linc ilio cxplicari. cil ncgaticn:m diuiiionis , crgo natura in cmnibus non 

portlt cifc duiifa in iliis in rationc naturx , & fimul in 

S E C T I O II. • cat,cn » "tionc naturx non diuisi , fcd vna :formacnim 

tk ntgatio fot rrut r; pi gnant eidcmrci , &c ilcut nacut» 

B,;iri*M,» r r..>. . n/ . • f ri > diuuia , ctiamii idciuifictcui cum tiibus pcrfonis , umen 

Re^tuntttr fenttntu TUionu , SccttfUrum <y i p & non cft diuiu ,ncc trcs pcifon* funt plurcs in ratio- 

Fsnjec* dc Vniuttjuli apurte ret. U e naturx , ncc potcft dici ibi dari trcs naturas ; ita Ucet 

conccdctcmus Scoriftis in omnibus fingularibus repe- 

PRima conclufto. Non dantur a parte rci Vniuerfalia r i« vnicam nat.ram , non tatncn indc inferretur , 

fcparacaatingularibus ,v. g. homo vt fic.cquusvt eamnaturam eil^- vr.iucrulem ; non cnim tunc potcft 

fic , Scc. ex quorum pamriparionc omnia fingularia *rle multiplicata in fiftgulaiibus , provt Vniucrule re- 

habcanr fiium eifc &c irurinftcam cflenriam , vt Plato- quirit. 

ncm fcnfirtc , teftis eft eius dilcipulus Ariftorcles t . Mt- Non dcfunt tamen,qui putent, datl ea fentcncii Sco- 

tafhyfkm , ctp 6. Sc M 7. c*f.6. & 8. & fxpe alibi, vo- ti futurura vniucriale a pmt rtHu Patcr Lynceus IA.%. 
cans hic Vmuetlalia idcas Platonis. Noftra Conclufio v m ad inftantiam ex myftcrio trinitatis refponder, 

adc6 eft ccna , vt millus ab ea difcocdet. Et probatur «'«"« naturam diuinam & humanam data ci Scotiftica 

Primo ,quiavel natuix illx vniucrtales funt incorrupti- docirina , differenriam clTc, qu6d rclacioncs diuinx non 

bilcs , Sc diftinctx a fingularibus , vel non. Si dicas hoc multiplicant naturam , fcd fuppofitanc , at in fcntcntia 

fecundum , renco intentum , fcilket , a parte rri non da- Scoti fingular icates vcrc multipUcant natutas, ac proin- 

■ ri VnrucrlaJia fcparau ifingularibus. Si vet6 casdicas dc verc eas faciunt vniuerfales. Hanc folucionem iam 

ciTc feparatas & incorruptibiles , contra Primb , Ergo c go prius rcicccram , rogo cnim , an natiua humana Pe- 

non polfunt prxdiori de infcrioribus corruptibilihus, tri > Sc Pauli v. g. poftquam habent fingularitates , ma- 

quia de corruptibili nequit prxdicari aliquid inconupti- «cant vcrc , & rcahtct in fe diftindx , an lohim eo fen- 

bile,tanqunnidenrificatum cum illo.hxcenim duo fu dicanturdiftinctx.quod habcant diltoclasfinguUri- 

contradicrcrie opponunrur : fi autcm non identirican- tates > & ab cis accipiant denominationcm plurkim , fi - 

turcTgo,ncc prxdicantur, quia omnis prxdicatio fit cutidcm homo affedtus rluribus dii rfis tormis potcft 

pcr Verbum fignifirans identitatem. Contra Secund6, aUqnomodo dici plurcs;h dicatur ea natura clfr tunc ad- 

qoia hnplicat , crcacutam aliquam non elle dcpenden- huc *p*rtt rti yna tcalitcr, tk folas dirTvrcntias diftingui, i ■ 

tcmaDco,id cnim cft cftcntialc conccptui crcatur.T; & pcrillas ipfam naturam dcncroinatiuc tantiim dici 

fcd fi illa: natura- cllent incorniptibilcs & immutabil s, p'"«s >t"nc manifcftc rcpugnat Vniucrfale k fartt rti, 

non depcndctcnc a Dco , vt patet ,crgo eflcnt & non qui* non funt vcrc & propric multx nattirx , fcd vna , & 

cflent crcaturx , quod rcptignar. Contra Tcrti6 , quia fe ip^ lolx fingularitates funt multx. Pto quo obfcrua 

hinc orirentur in Theologia grairitJtma abfurda. Prim6, docirinam valdc neccilariam in fimilibus materiis aliud 

fiinomnibusindiuiduisdanircademomninonatiirahu- cllc ,quod iub|t'C~hun denominetut album v. g.abal- 

mana v. g. crgo natura eadem numero Chrifti cft ctiam bcdinc , aliud ver6 , qu6d ipfum iubjcdrum intriniecc fic 
in Iuda 8c in harabbi , & in illis eft Deo oftcnfa , & pu- <["*fi fi« albedo ; hoc fccundum nuila vnquam fbr- 

nirur in infemo , in Chrifto autem eft Dco grata , flc nu facit , quia nulla mutat elfi ntiam fui (ubjccli , cfto 

rruemditunieirentii;quiommaimpUcatoriatiint.Deiii- «ili tribuat denominarioncm aUquam albi v. g. in con- 

de,in Euchariftii nontoufubftanriap&nisconuertere- creto^ Eodemmodo funt fingularitates : rMliint qui- 

tur in Corpus Chrifti , quod eft hxrcticum. Sequcla pa- dem, fi vniantur vni, ctdiJmque indiuifibiU naturx ; cam 

tet : nam ratio fubftantix & Corporis qux eft in pane, <lcnorriiriarediftinclam in fingularitatibus , at vt triam 

cfteadcm nuraero cmn ratione tubftantix & corpotis ipfiun natutam multiplicent , 6c faciant in fe elTc duas 

auodeftin Chrillo ,idctn antem non conuertitur m namras .omnino repugnat, quia hoc eft plus, quam 

leipfum ; ctgo hat rationcs gcnericx non conucrtunrur muurc eftentias , vt m iimili argumentamur contraTho- 

in Chriftuin ,ergo ncc tota fubftantia panis. His fimi- miftas,qui dicunt matetiamprunam eflc in feindiuifibi- 

lia multa aUa abfiirda cx hac icntcntii cxcogitari ' r,!1 omnino , nihilominus cx vnione cum quanritate 

pollunr. fieri etiam in fr ipfa habentem pancs , non iblum quan- 

f Eadcm fequuntur ex fcntendi nonnuUonim Scoti- titaris , fid ctiam materjx , id quod aUbi bcne iudicat 

ftat um , aflercnrium in oinnibusintVriotibus cflc vnicam bic Author omnino rcpugnarc. Quod fi tamcn idco di- 

naturam iblum formatirer diftmcam a fingularitaribus, camus, eam naturam antca vnam n. rt etiam in (e plnres, 

quia fuprapofiu abfurda non fcqmmtur cx lcntcntii Pla- iu vt fint « fmt rti non (bl6m dux fingularitates ,fic i * 

tonis , c6 qu6d natura illa diftinguatur rcaliter a fingu- vna natura , fcu tcmarius cntiratum , fcd verc & reali- 

laribus , ied ex co q.io.i fit vna eadem numero in omni- tcr , 5c dux naturx ,&c dux fingulariutet , fen quatetna- 

f»u$ , provt hi Scociflx dt fcndunt. Prxterci fpecialitcr rius entitatum , profccl6 ctiam eo cafu non potcrit dari 

tmpugnatur hxc fcntcntia fecunda. Qtiia iuxta illam vniuerfalc i pmt r»,quia runc crit quidem rcalitct 

datut in creatis myftcrium Trinitatis ; nam cadcm om- mulriplicitas naturarum , non tamen erit vnicanatura, 

nino natura cft iden» rcalitcr aim pluribus fingularin- provt ad vnitier falc fequiritur. Vt ver6 fimul & icmel 

cibus , quin fingularitatcs fint idem intcr fc rcaliier, ficut realitef mancat vna in fe , & rcaliter ctiam fit in fc mul- 

eadcmnaturadiuinacumtfibus pcribius, quin ipixper- tiplex, concedi nequaquam poteft , ac proinde cft in- 

Ibnx fint idem intct fc rcalircr. Nec fufhcit,fi dicas, intelligibilc,eo modo conftitui vniueriale I partc rei j 

fiingularitatcs diftingui a narut a fotmalitcr , quia ctiam qux quidem olim fatis deduxcram um contra Fonfc- 

in tui fcntcntii natura diuina diftinguitur fbrmaliter a cam , quam contra Scotiftas nonnullos ,idcbque dixc- 

tribus pcrfonis. ram , pro vniuc rlali eo modo conftrtuendo in crearis de- 

Qo6d fi proptcr hxc at gumenta dicas , in quolibct bcrc excogiuri aliquid longc maius ipfo myftcrio Tri- 

iingulari efle propriam naturam diftincum tealitcr a na- nitatis , nam 8c in eo eft quidem tealis natura vna , non 

mri aliotutn & diftinclam ctiam fotmaUter a proprii fin- tamcn in fc fimul rcalitcr moltx , licct fit vnita mulris 

gnlariutc, aaac fuit fbrte mcns Scoti ; unpugnaberis Pcrfonis , at pro eo vnincriali conftitucndo dcbcrct & 

DiffMUt.f .ftH.i. in fc vnatannnn manerc ,& fimul in fcipfa muttiplcx 

Hi» argmnenris apertc oftendinir falfitas opinionij eflc ,quod ptane rcptignat in tcrminis. Fufius hocnunc 

Scoriftanim & Platonis. Ver6m oftendamus , adhuc deduxi ob Lynccum,& alios.qtu non fufficientet cas 

adnntliseiusptinciptis non fequi , dari Vniucrlalc apar- fiippoihioncs impofllbiles diftingnunt. 
te rci , vc eius auctores contcndcbant. Qn6d fic dtmon- Sccunda conclufio. In nullo ft.un potcft confidara- 

ftro : Si enim vna natutaeltet orrmino in omnibusinfe- ri r<arura fccundiim fc ,in quo fit ipfa vnluerfaKs indc- 

10 rioribus(vt hi voluerunt ) repugnaret, infcriora cllc pendentet ab incclledhi. Hxc cft contra Fonfccam 
R.P.R»dr t t.dtArri*i*. • H a /».J. 



Digitized by Google 



88 Dilputatio 

lie s. Masphyftu , «p. »8. Sed vt Conclu/io 

iiuc.iio.uur, cxplicabopaucisFotifccxtncntem ,dcqua 
P.Suu? D ffz:*t.6.A6upi3jfcd Stct. * . 

Fwifcca iritiir confidcr.it naturam huinanain v. g. 
(ulcm eft dc rcliquis ) in tviplici ftatu.- Primus eft, 
in cllL polBbili antcquam detcrmiiuittur ad hocpo- 
tius iiidiuiduum , quam ad ahud ; ticut poteft homo 
coniidcraii indiffcrcns , vt detcrmiiuturad clfe album, 
aui cllc nitmim; fola hxc cft differenria , qubdho- 
1 5 mo etiam in temporc cft indirfcrcns vr lit albus , vcl 
nigcr : at natura mnnana non habet illam indiffc- 
rciuiam , nifi in quodam figno natutx ab xtcrno , 
in qjo ctiam ligno Dcus crat indiffcrcns , vt vellet 
vel uollct ciearc mundum. ln hoc ftatu dicit Fon- 
fcca nanuam lplam tfk vniuerfalcm , quia cft vna in 
(c , & apta dcrcrminari 8c diuidi in plurcs naturas 
ctiam numcro anr fpccie diftindas in ratione naru- 
rx. Sccundus ftatus naturx humanx cft ,in quoipfa 
iam intcUigiCOI contra&a & dercnninata pcr fmgu- 
lariraus : iii quo ftatu iam non eft vniucrfalis , quia 
non cft viu , fcd pl ircs ratione indiuiduatiomun. 
Tcrtius ftatus cft in dfe objeftiuo , id cft , quando 
intcllcdbis concipit naturam himunam linc indiui- 
duis co modo quo ipfa crat in primo ftatu , qui di- 
citur ftatus folius elfcntix. Quod fi in illo primo 
ftaru nitira fcc>rdiim fc crat vniucrfalis , ctiam in 
terrio eritvniuerfalis ,non in fc, fcd in intellcdu cam 
concipicntccum vniucrialitatc quam in primo ftatu ha- 
buh a le. 

Hxc cft Fonfccx mcns , qua potui brcuitatc Sc 
claritatc cx ipiis vcrbis explicata , contra quam iit 
noftra Crndulio fupra pofita : quam dum probo.fi- 
mul Foniccx ("cntcntiam rcfuto. Et in primis , qua- 
rciius al tcrtium ftatum dc lutura inclfe objediuo , 
coincidit Fonfcca cum Thomiftis ; contra qtios agen- 
dum cft Difpumne 6. Quantum verb ad fccundum 
ftarum.in quo narura eft. multiplicata in indiuiduis, 
concinit vcritati. Quantum vcrb ad primum ftarum 
ctfcntix , in quo viditur fupponerc , naruram diftin- 
gui ab inditiiduationc , quandoquidem cft inditfcrcns 
ad illam habcndam vd non habcndaro : quam in- 
diffcrentiam non polfct habcrc , fi nullo modo diftin- 
gucrcftr ab lndiuiduationc , qua nihil cft indiftcreru 
ad fcipfum , vcl ad fui ncgationcra ; quantum ergo 
ad iunc diftincrioncm rcalcm , vel « natura rci in 
qua fundatur Fonfccx opinio , rcfutabitur Di$*tmt. j. 
StlJ. 1. 

I ^ Q^od li dicat Fonfcca , illam indifFcrenriam ad ha- 
bendam iudiuiduatioucm non fuilfe rcalcm , fcd ra- 
rionis; Contra ,quia hoc eft dcfcrcre fcntentiam pro- 
priam ,& confugcre ad lciuentiam Thomiftaruin alle- 
rcntitim , naturam pcr intcllcctum tcddi abftracum a 
imgttlaiitaribus , 8c indiffcrcntcm vt pcr illas contra- 
hatur ,non qiiia narura lccundum fc camiudiffcrentiam 
habcat in aliquo figno , vt docucrat pnus Fonfcca > & dc 
quo infntMi rcdibit fcrnto. 

Sed agc iam , conccdamus P. Fonfccx prxdicfam 
diftincrioncm inrcr namram & lingulariratcs , adhuc 
oftcndo , ipfum inconkquenrer locutum , nec in cius 
fentcnria dari polTc Vniuerfalc a partcrei. Quod non 
confcquentcrfuerir locutus , fic probo: Quia pcr ipfum 
narura fccundum (c cft indiffcrcns vr conrrahatur ad 
hoc indiuidiium potitis , quam ad aliud , rogo crgo, 
a quo fierit detcrminata ad iunc indiuiduationcin. 
Non a fc ipsa , quia dc fe non pctit illam indiui- 
duarionem ; ergo dcrcrmiiuta fuit a Dco , quia non 
eft alitid agcns , a quo polTir dctermiruri. Tum fic , 
crgo hxc natura idco eft intali indiuiduo ,quiaDeus 
voJuit ; ergo fi Dcus vcllcr i.tm cam aufcrrc ab hac 
indiuiduationc , & darc illi a'iam , non elfet vnde 
itnpcJirctur , quia dererminatio orta cx fola volun- 
ratc Dci , pcr Jidam criam voluntarem Dei potcft 
rcuocari ; crgo co iplb, quod in aliquo priori natu- 

1 f ra fucrit vcrc & rcaJircr , vt dicit Fonfcca , indiffc- 
rcns ad hanc vcl iUam indiuiduationem,dcbctctum 



I V. Logica 

eifc indifferens toto tempore quo o.iitit : licut quia 
in aliquo fui cgo indiftcrens ad habendam vel non 
lubcndam albcdinem , fcmpcr quantum eft cx tne 
manco indiffcicns , vt Ulam habeam , vcl non habeam. 
Vndc confcqucntius Scorift^udmilsadiftinc^ionenaturz 
ab indiuiduationejdixcruni, criam dum cft in hac indiui- 
duationc,cire indiffcrentem vt ea rclida poiTit aliam 
habcrc. 

Deindc , (i in codem inftanti reali , in quo naru- 
ra fuit indifferens & vna , in eodcm fuit contracta 
ad ftngularia , & in illis innltiplicata , crgo fimul 
in eodcm inftanti habuit vnitatem tc mulripiicitatcm, 
ncgationem diuiiionis & diuilioncm ; qux prorfus re- 
pugnant : quia nequit in eodem inftanti rcali fimul 16 
clfc fomu , & eius ncgatio , ctiam pro ditlcrfis fignis 
rationis. Dcnique ex Tentcntii Fonfecx non fcqui , 
dari Vniucrfalc a pane rci , indc prct : quia fi Fon- 
fcca fcmcl adftruat naturam clfc vnam a panc rci 
pro illo priori , fateri tenetur, ctiam poftquam iila 
narura dctcnninatur ad infcriora , adhuc clle vnam: 
quia rcs , qux fc ipfis non diftinguuntur , qiunrum- 
uis poftca idcntificcntur cum rcbus diftindcis , adhuc 
mancbunt ipfx indiftinclix , vt patct in cffentia diui- 
n£ , qux , quia fccundum fc eft vna , quantumiiis 
idcntihcetur cuin ttibus perionis , adhuc manct vna 
in (e , ficut contra res , qux (e ipfis diftinguuntur , 
quantumuis idcntificcmur cum alia indiuifibiii , non 
tamcn identificantur intcr fc. Ita pcrlonalitatcs diui- 
nx , quia fc ipfis diftinguuntur , qiunmmuis idcnri- 
fkcnrur cum vna diuina natura , adhuc nuncnt di- 
ftincrx. Ratio a priori eft , quia elfe idem , & elle 
diftiiK 1 .1 , cft quid cllcntiaiitcr imbibituin in rationc 
cntis. Sicut autcm implicat , rcm , qux fc ipsa non 
cft ens, conftitui ens per aliitd ; ita implicar , rcm 
qux fc ipsa cft vna , diftingui pcr aliam , & qux fc 
ipsa cft diftin&i , conftitui vium pcr aliam diucrum. 
Potcrit quidem rcs addita cfficcrc ,vt compofirum re- 
(ultans ex illi & cx prxccdenti fit diftinc^um , vel 
multiplcx , non tamcn in cl ratione vna , & com- 
muni vtrique compofito , fcd in ca qux additur: fi- 17 
cut , quia cum natura diuina idcntificantur pcrfotu- 
htatcs diftinwfx , totum refulrans cx natura ic pcr- 
fonalitate eft multiplcx & diftindhim , non in ratio- 
nc naturx , fcd in rationc pcrfonx ; ira fimilircr , fi 
narura humana ipfa dc (c eftct viu , quantumuis idcn- 
tificarctur cum indiuiduarionibus diucrfis , &jcompo- 
fitum rcfultans cx ipsa & indiuiduatione , clfct mul- 
tiplcx , non tamcn in rarionc naturx , fcd tantum in 
ipfis indiuiduationibus : ficut plura (iibje&a habcntia 
candcm albcdinem , funt diueria ex partc fubjc<ai, 
& non cx panc aibcdinis vt cx paulo ante notaui 
contra Patrem Rjchaxdum crgo adhuc , admifla (cn- 
tcntii Fonfccx , non fcquirur ex illa Vniucrialc a parte 
rci , quia iuxta illam non datur multiplicitas infcrioium 
inratione vniuerialis, fi in cadatur vnitas rigoiofacx 
partc naturx. 

S E C T I O III. ' 

Cajeuni & ttliorum ie VniMtrfAli negntiuo 
[entcnti*. 

CAjetanusc^ 4. ;c ente & cflcnria , qtutft.6 . docuit, 
naturam humanam, Pctri v.g. diftingui ab hu- 
mana narura PauJi : id vero non proucnire ex ipfis 
naruris , qux fccundum (e funt vnum quid ncga- 
riuum , quatcnus non dicunt cx (e diftindioncra , Tcd 
folum rarione indiuiduationum cum quibus idcntifi- 
cantur , quod conucnit naturis ipfis a pane rei indepcn- 
rci ab intcllcdu , im6 addit , naturx Pctri fccundum fc, 1 % 
non rcpugnarei parte rci,c(fcinIoanne ,etfinondicat 
aptirudincm pofitiuam ad illam. , 

Hxc (cntcnria difplicct ob multa.Ptimd,quia ridctur 
diftinguetc a partc ici naturam afiogulaiitate : nam fi 



Digitized by Google 



De Diftin&ione graduum &c. Se&. III." 8 9 




J parte tet non diftingueientur , non pollet narurx uerfde ; in qiueftionibus autcm de nomine ftandum eft 
eonuenirc non repugnanria ad eiTendum in alia indhii- communi acccptioni , vi larpc docui. 
duatione , & ipfi lingulariuti conuenire cadem reptt- Vrgeo id amplhu , nam Ucet tarione limilitudinis ih- 
gnancia ; quia repugnantia & non rcpugnantia ne- leantomneshonuncs diri vnusfimilitudine, ineotamen 
quc.nceidemrcifiraulcoriurmi-. Debet crgo dcfendi generenon liint roulta mrcriora , nonenimde Pctrodi- 
fent.ntia Caictani dcpcndcr.ter a diftindione nacii- citqr , quod fic omncs homines firnflitudine , tmd in ri- 
ix & fingularitaris ,quar diftin&io impugnabitur infra. gorc ,ncc qu6d fit vnus fimilicudinc , fed quod fic limi- 

S.-cundo difplicec , qtna diltinguit inter^ non repu- UsPetro,&Paulo&c. Qmdquid etgo fit de ea vniratc, 
gnaiuiam , & inter apticudinem poficiuam ad clfcndum qua: conuenit omnibus collct&uc fumptis rationc iimi- 
in nlio ; quz duo idem funt a pactc t& : quia fi alicui litudinis t ccrte ea dati non poteft admitct, inferiora efle 
naturx non rcpugnat clfe in allo indiuiduo ,ergo po- multajn co genere ,quia fimilitudine non fiint mulca. 
teft dfe inalioindtuiduo;ergo haberaprirudinero*vt fit Video totum ho£ pure putc reduci ad quseihonem d» 
in il!o;rrulttaereomternonrepugnantiamac apticu- vtce , vt &olim notaui , ideo, li adhuc contendanthi 
dincmqu.Triturdifcrimen. Aurhores eam fimilitudinem vocare vnitatem tufttcien- 

Ti rrio tondem & vlrimo difplicet , qoia eo iplo qu6d tem ad vniuerfalc , ego e contrario non multum cum i!- 
Petrus&Paulusin ratione hominis non dicant diftin- Us contendam.quianonUbenterhaueo invocibus. II- 
dioncm , tenctur Cajetanus fateti in rarione Jhominis lud addam ,nos 
non ellc diftindcos , quia idem eft , non dicere diftinctio- quxrere magis \ 
nem , & non clfc diftin&os. Vide quar diximus Sedrione ium Authorum. 
prsceJcnri , vbi oftendimus , diftinclionem vel tdenri- 
tatem rci non poflc prouenire ab alio a fe quoquomodo SECTIO IV. 

diftin<ffo. 

'9 Scd obijcit Cajetanus >Petru$&Paulusindepcndcn- /w., fententis preponttur. 

ter ab ituellecfu habent ncgationem diftin&ionis fbr- 

malis tn rationc* homints , quia non diftinguuntut in T TOc tamen vclim itnprimis aduertas , mulcos gra» 
iUa ratione , ergo funt vnum negatiue in ilii. Falfum JX Xuiflimc indignari quando aliquidocent,dari a par- 
Amrccdens,& mala confcquentia. Falfum Antece- terei vniuerfitle ante operatiouem intellc&us.&accrri- 
dens , quia Petms & Paulus ,eriamfi in ratione homi- me id impugnare. Ego aurcmiudico , exceptisfententiis, 
nis non fint diffimiles , fiint tamendiftirufti , qtwe duo de quibtts Sefltotte t & Cajecani , dc qu.i SelHtttie ; . aim 11 
valdc funt diucrfa ( vt infri dicam : j & quia a mulris aliis Authoribus vix polfede re efle quxftionem , fed de 
non confiderata funt , idco in has confufiones & iden- fola fignificatione vocis,t/m/4> vmnerfmlit : quidamenim 
ticates fecundum fc , & ncgariuc , &c. lapfi fitnt. Addo lolum volunt , reqniri vnicacem fimHitudinis t quxcnm- 
iam , confcquentiam cflc malam: qtria fi Antecedcns que illafit,vt pauloante dixi. Ali) volunt, fitfficere 
eflct verum , non folum negariue , fed eriam poliitue Pe- vnitacem , quam Pecrus v. g. & quodlibet indiuiduum 
tnis & Paulus eltcnt idem ; quii in rebus policiuis non folum habet ex (e,vt ab illa natuta humanadicatur vna; 
diftiugui,& eifevnum pofitiuc , idcm omnino eft,di- pro multiplicitate ver6 folum requirunt eam , quam 
uerlo modo explicatum. Ergo fi Petrus non diftinguicur omnia indiuidua fimul fumpta habent. Alij ponunt ncf- 
a Paulo, poficiue etit idem cum illo. do^uas negationcs ,quas homo habet a parte rei. Alij 

Obijcies fecund6 , Hotno ex fe neque eft Petrus , ne- ahter rem explicant , iemper tamen ad fignificarionenv 
queillirepiignateltcPetrus,ergo ex fe non eft idem voci* deuoluirurtota qtueftia Nos,fuppofitiacceptio* 
cum illo pohtiuc,etgo eft negariuc Hiftinctus ab illo. ne commumori, con&quentet ncgamus Vniuerfale a 
Refpondco , negando Antecedens , quia homini qui ex parte rei. Ex impugnatione enim iententiarum pt<ece-> 
ienoneft Pettus , eflenrialiter repugnat efle Perram , & dentium conftat aperte,nec de faclo dari , nec pofle 
homini qui eft ex fc Petrus ^eflentialitcr repugnat non eriam de potenria abfoluti independcnter ab intclledu» 
eflc Petrum .quiain illo non cft diftin&a racio hominis quod vlterius hac ratione dcmonftro. Implicat , natu- 
10 a P; crcicacc , ae quo infra. Scd licet demus Cajetano ram aUquam a parte rei efle vnam inle vnitate rigoro- 
cotutD Itoc , adhuc non polfec probare , dari vniuerfale sa , & eandem eflc mulciplicem & diuilam in eadem 
a panc rci : quia fi natura a pane rei eft vtta in omnibus, rarione : fcd hoc requirimr ad Vniueriale, ergo illud im-« 
iam non poterit efle multiplex , & confequenrcr nec plicat a parte rei. Confequentia efteuidcns. Minorad- 
vniuerfalis. Argumentatur autem Cajetanus ex xqui- roitcicur ab omnibus , Maiorverolumine namrx eftno- 
uocacione: accipit enim hominem in diucrsl fuppofi- ta/)uia vnitas dicit negarioncmmulriplicitatis in eadem 
tionc , iam pro hoc , iam vcr6 pro illo. Licet autetn om- rarione in qui eft vna : fed negario alicuius form* , & 1 1 
nes vno nomtne vocentur , fimr ramcn tam diftincfi, ipla fbnna nequeunt fimul exiftere a parte rei ; exgo ne-*- 
quam lapis & homo , licet non fint ita ditlimiles. Infu- que namrd vnainmultis ,provt ad vniuerialerequiritur 
per -tccipir bnm ex fc , cum a parte rei nullus fic homo vbi obirer noto , quando dico» excra foteUe&urn me no- 
ex tr , fcd Petcus .Paulus , &c. mine intelleclus omncm comprehenderc cocrnitioncm, 

Alij docent, naturam humanam,v. g. vt rarione fiueintellcelus ,fiue fcnfuum , imd & a&us potenriaf 
diffinciam ab indiuiduatione , efle indirrerentem vc voliciuae quod noto proptex Bonam-fpem , qui putauit 
poflic eflc cum hac vcl curo illa indiuiduationc , quod me non loqui coniequenter , c6 quod poftea dixerim per 
eft^ram elle vniuerfalem negatiue fcu per non tepugnan- icnfus fieri pofle vrdueriale. Sed de hoc adhuc infra. Hic 
riam. Harc (cnccntia poreft duplidcet intelligi : Primd, difputant nonnulU ,vtrum poflit diuinitus in creaturis 
vt natura ex diftinctione incclleSus fic vniucrtalis ,& tcpcriri , aliquid fimile mylterioTtinitatis, n-cura.lcili- 
hxc eft opinio Thoroiftarum , de qua txr/ri. Secundo cet ,quat cum in fc lit vna , idcnrificetur tamen rcbtft 
poteft intelligi , vt illa eadem natuta przciia ex fe reali- diftiniftis. Non poflhm non mirari , hos Audores qu«- 
ter hibeac itlam indifferenrbm ; & harc eft (encenria ftionem de Vniuerlali a parte rei fecifle dependencem a 
Cajctani proximcimpugnata,tde6noui non indigct rc- - quarfhonede myfterioTriniutis in crcatis:quu Hcet uV 
fucarione. lud concederemus , adhuc non icqueretut dan Vniuer- 

Alij Doclores inde probanr ,dari Vniuerfale a parre fale a parte rei , ficut nec fcquirur tn diuinis ,ex eo quodi 
rri , qtua Pecrus & Paufus v. g. a partc rci limt vnum fi- ibi dcrur pnrdi&um myftenum. Rario eft , quam uepe 
militudine , & plures re tpsi , ergo a parre rei eft Vni- reddidimus , qiua narura Ula , fi cflct vna in pluribus , ea 
ucrfalis rario horruriis. Hi Do&ores facile reijrirmrar, tamen , in quibiis eftet , non efleiU plura in ea ratione, 
*i nonquiafalso doceant ,Petrum & Paulum efle vnum pfovt ad Vniueriale requiritur. 

firoilitudinc , fcd quia vnicas fimilicudinis eft vnitas im- Dtces ,Natura illa creataha eadcm nurneroeflet in 14 
propria,nec fufftciens ad vniratcm Vniucrfalis , hlxta pluribus , vt fimul in illis multiplicaretur in eademra- 
communcm fere omnium acceptionem huius vocis viti- tionc, qux erat vna. Sed contta/)uia iam deftruh calum: 
R.P,Rmb*.dtArri*i*. H 3 eo 



Digitized by Google 



DifputatioV. Logica 



90 — r ~~ & 

eo cnim ipfb guod fupponis >naruram illam non folum Sc minus incer fe. Aliaargumenta omitto ptudcns ,quia 
idcnrificari , lcd ctiam multiplicari in mulris,ita vtin ex Difpuutionibus fcqucntibus corumlblutioncs chuiu$ 



per, 



illis non maneai vna.ctiam in ratione rueurx ; um non 
eft myfteriumTrinitatis in crcatis , fcd myfterium quod 
dc fa^to datur intcr orancs homines , fcilkct humana 
nataramultiplicatain kidiuiduis. Qu6dfi aduerfary fi- 
mul yellcnt , illam naturam mancre vnam indiuilibilem 
in infcrioribus , Sc fimul in illis raultiplicari in cadem 
ratione naturz , iara ponercntaliquid in cteatis mult6 _ ' 

maras,quammyfteriumTriniutis. Nam naturadiuina De D islmcfione ^r.lduum Wfer jC , 
folum eft vnainrari<nKnac«t«, & multiplcx in f etfo- & ZflnguUrit4ttbHS. 



DISPVTATIO V. 



nalitatibus : at hxc nar.it. 1 ctcata &"in ratione naturx 
cflct vna,& ineadem rarione cflct mukipkx idquod 
maius eft myftcrio Trinitatis ,& in fe raanircftam inuol- 
uit contradictioncm , quia vnitas dJcit mult iplicitatis ne- 
garionemincadem ratione.ergo prxcisc ex eo,qu6d 
admittet etur in creacis myftcrium Trinitatis , non fcque- 
fctur dari Vniuerialc a parte tei ,magis , quam non da- 
cur in diuinis ; ergo fruftra in prxfenti de cius poflibili- 
tatc difputatur , nifi fonc vt aliquid Thcologicum a fuo 
loco htic transfcratur. v 

Obijcics pro Vniuerfali a parte rci , Ariftotelem Sc 
D.Thomam paffim docere res effe vniucrfales. Scd quid 
inde ? fateor rcs eflc vniucrfales , fcd non a fe (blis , fed 
etiamab intelle&tt ,dequo Difp*t*t.6. 
a J Sccunda ob jcctio : Quia nullo cxiftente intclleclu po- 




Istvtatione prxcedenti pct to- 
t.tm oltcndi,adhuc admifa dift.ndtio- 
uc graduum , non dari Vniuerfale a pat- 
ce rci ; iam nunc oportet explanare , qux 
&qualis fit ca diflir.&o , quia ad Vni- 



ucriahs notiriaro maximc conducic. 

S E C T I O I. 
StotijlM»m fententtM. 

GRadus fuperiorcs voco prxdicata communia, vcibi 
gratia , animalitatcm rtfpc&u hominis Sc equi» 
rcft dici , homincs efle ciufdcm fpecici , & animalia effir inftriores vcr6 ea in quibus diftcrunc inter (c , tationa- 
eisrfdcm gcncris , ergo datur a parte rci gcnus Sc fpecies, licatem , hinnibilitatem , & de- his quxrimus , qua ra- 



tioncinter lc diftinguantur. Aducrtc ,'non ficri compa- 
rationcmintcrgradus fupcriorcs , & intcr infcriorcs di- 
uerforum fingularium ,ccnum cnim cft , animalitatcm 
hominisdiftingui ab hinnibilitatc equi, fcd inter gradus 
dufdemmdimdui.mtctanimalitatem fcilicet hominis, 
Sc cius rationalitatcm. 

SVBSECTIO I. 

QtMlbato fnppcnmtur. 



qti.r liiu Vniuerfalia. 

IU (poHdeo , homincs a parte reiante intellcctnm non 
eflc c i.ifdcm ipeciei fbrmaliter , (ed lolinn fundamen- 
raliter, q.utcnusfimilcsfuntinrationc hominis ,exqua 
fimilititdint? poftca intellc&us occaiioncm arripit eos 
conftitucndi cxtrinfecc ciufdcm fpecici Sc Vniucrfaiis 
fbrmaliter. 

Tertib obijcics , Vniuerfale elte objeckira intelle&us, 
crgo illum prxcedit , quia obje&um eft ante actum quo 
cognofcicnr ; ergo a parte rei ance intelle&us aftum da- 
tur Vniuerfale jCcfpondeo^iftingoendo daplicem a&um 

intellc&uscircaVniuerlalc ,vnum quo cfficitur ipfum A Nte explicationes , Sc impugnationes 

Vniuetfale,ante qjcradiconon prxcedere ncc dcbcre ./xScocicxprxraittendura ,quid (it diftin&io realis, 

prxcedt rc iplum Vniuerfale , quia non poteft adhis ptx- quid modalis , quid forroahs , (cu ex naturi rei. 

cedcrc fc ipfum inclulum in Vniucriali vt uli,ficut achis HifiinUit rt/tlit cft , qux dacur intcr duas res .cftque 

quo confticuitut ob jc&im cognirum , non eft pofterior talis , vt } p*rtt rti dici pofBt : Htc radtttr nm tfi iti*, 

iplb objecto in quantum cognito, quandoquidcm pcr quia dicunt duos conccptusdifturtfcos. Et licct hxcdi- 

iilrm adum conftituitur in rarionc cogniti. Sccundus ftindio rcrelcmpcrarTcrat fccum feparabilitatcm rerum 

actuscircaVniuerfaleeft,quo ipfiim Vniucrfalciamfa- qnx diftinguuntur ; non taracn necclfarii , vt patet in 

ctum cognofcitut reflcxe, & antc hunc fateot prxccde- Deo : Pater cnim diftuiguitur a Filio tealiter , Sc taraen 

re Vniiicrftle. Inde tamen non infcrtur , Vniucrfalc dari non polTunt (cparari inter ic. 

aparte rei ante omnera aclum intclleclus ; cjuia licct fit Hxc diftindtio diuiditurin meJalem , Sc rtdltm fm- 

ante aliquem adtum, potcft tamen & dcbct eflc poft flitittr. Mod*lu eft.qux datur inter rcm Sc eiusmo- 

alium. dum, v.g. intcrPetrum ,& eius a&onem qui produci- 

i- 6 Obijcies quarr6 : Humana natura dcfinitur vnica de- tur , inter matcriam Sc eius vnioncm. Hxc diftirwftio non 

finicione ,crgo eft vna : prxterca habet plura infcriora ; dicitur idcb modalis , quia non fit tanta quanta realis, 

ergoeft in mulris,crgo vniucrlalis. Rcfpondeo ,idcb abfolutc loquendo ; fcd quia non vtrumque exrtemum 

dch :iri vnica dcfinitione , quia eft vna (blum fimi- cfttcs: vnumcnimeftmodus,aliudres,ncutfi diftin- 

litudine ; vnitas autero fimilitudinis fufficit ad hoc, ctio iubjcdi ab accidente diccretur accidcntalis,non 

vt vno actu poffint ea indiuidua concipi , & ficri Vni- quianon fit rigorofifliraa , fed quiavnumexcremum eft 

uerfalia fbrmaliccr. Anre jllum vcrb actum non ha- accidcns. QukTautcm fit modus , non cft huiuslociex- 

bent ipfam vniucrialitatem , qu6d iifrk fufiusdecla- phcarc. Diftindho rttlit Jfmplicitercd , qux datur inter 

rabicur. duas r es fimplicitcr , vt v. g. intcr Pctrum & Paulum , in- 

Qtiintb , A parce rei darur partictilare , quod eft cor- tct animam & corpus , & intcr modos Petri Sc Ioan nem; 

relatituim Vniuerfalis ; ergo Sc darar ctiam Vniueriale, quia liccc modi Petri comparati cum Pccro dicantur mo- 

fimpliciter,quia 



di , at comparati cumloannc funt 1 
illura non afficiunt modalitcr. 
. Qux a panc rci diftinguuntur , alia omnino poftiue, 
e6 qu6d vtrumquc extrcmura eftpofitiuum ,vc Pctrus a 
Ioanne ; alia ntgmi*} , vel quia vnum extrcmum , vcl 

-• . _n • ... r». . v I o- 



<]i!.! vnum conclatiuum non ftat fine alio. Rcfpondeo, 
particulare eflc correlariuum non Vniuetlalis forma- 
lis.fcd fundamcntalis;id eft,eflc corrclariuum refpc- 
6hi multicudinis , v. g. rcfpedru decem , centum , om- 
nium : dant ut antem 1 pane rci vnus , duo , tres , roul- 

ti, omnes ; fcd Vniuerlale formalitet non datut pro- quia vtrumqueeft negatiuum, vt Petrus a tenebris , Sc 

pter dicla. tencbrx a cxcitate. Diitinctio pfitin* alia eft *dtupt*t*> 

Vlrimo obijcies ,Scientix funt dehis qux dantur a quando vnurocxtremuroomninodiftinguicurabalio, vt 

parte rei ; fcd fbla Vniucrfalia func objcdb fcientix , Petrus a Ioanne : alia iptddtputt* , quando vnum extre- 

ergo Vniuerfalia dantur a parte tci. Rcfpondeo , fcicn- mum habet aliquid idem cum alio , & aliquid diftin- 

tias efle de Vniuerfalibus non formalicer,fed fundamcn- &um , vt homo ab animl , quia homo dicit animam , Sc 

uliser ; id eft , dc plutibus indiuiduis vt firrulibus roagis ex hac parte non diftinguicur ab UU ; Sc prxcerea dicic 

rnaccriam , 



Digitized by " 



De Diftindtione graduum &c. Se6t:. I. 91 

m3teriam,quaparteabanimidifHngwtur: hxc diftin- Sccund6 principalircT& abfblutc reijcio eam cxpli- 

ctio alicecdicifolcc >ntluientii ah mdnfo. cationcm dilunctionis formalis vc diucrfx a diftin - 

Altera diftinttio inucnra eft a Scotiftis minor prardi- ctione reali ,qnia difbnctio realis non confiftic fbrma- 

QlI , quam vocant formalem ,feu cx natura rei , aiius liter in feparabilitate reali , vt patet dc fac~to in Deo , eft 

nullamaut pxncnullam cradunc definirionem , vel ex- quidcmea feparabilius frequcnter anncxa diftinctioni 

plicationem , fcd tantum dicunt , eam clle qui aliquid re4i , non umcn fcmpcr etiam in crcatis.nam inmul- 

abaliodiftineiiimranteopetacioncmintellediisforma- corum fcntentia ( qux licct aliundc iit-falfa, non ra- 

litcr. De hac lacc Hurtadas* Difyiust.6. Metafhyfica , mencx hoc capitc;dur rclatiortcs diftin&x fimrlitu- 

SeO.i. vbiprobateameiftccalem^quodhof argumcn- dinis m rarionc cncis inrcr vnioncm & fubjc&um , vcl 

to ab ipG> jdcfumpto confirmo , efiealiquid aparre rei eriam dux diffimilitndinis in rationc fpccifica intcr can- 

ante aetiim intellcctiis, eft cflc quid rcale ; quia dcfi- dem vnionem , & fubje&uni non poiuint nec diuini- 

mrioentisrealiseft,quodpqteft cxiftere ante inrelle- tus fcparari , & tamen non idc6 excludunttir a rario- 

ctum a parte rci , fcd in fententia Scotiftarum hxc ne diftin&ionis realis , fcd iuxta omncs , qui illas vt 

diltinctioeft a parte rei , ergo cft diftrnctio realis. Con- diftincUs admictunt , diftinguuntur intcr fc rcaliter & 

fequentia eft euidcns. Minor cft ipta dodrina Scocifta- rcaliflirnc. Racio a priori eft , quia lcparabilicas folum 

rum. Major vtt6 eft dcfinitio eniisrealis,qux ab ora- eft efFcctiis chftinctionis rcalis ,non ipfa cilcntia, hxc 



nibus cradicur. enim confiftic in eo prxcisc , quod hxc res verc « 

; Dices , hoc argumento etiam probari , diftmctibnem f *t* rei non fic illa , feparabilitas autcm potcli fxpe 

modalem efle realcm. Fatcor , im6id exprcfsc docui itnpediri, fi ambx iilat rcs (int cntia ncccfikrio cxiften- 

tntm.i. vbi dixi, idc6 prxcisc eam diftinctioncm did cia , vn func relacioncs ditiinx,ex ea cnim neceflitacc 

modalem , quia vnum cxcrcmum eft modus. Qu6d fi exiftcndi oritur ,vc vna non poflit efle ftnc alia , efto 

Scotiftzdicant,eamdiftinctioncmfut'malem eficzqua- fint diftin&x, Potcft ctiam ca fcparabilicas impcditi 

lem modali , tunc atguo rurfus. Ergoquando vttum- cx connexione mutua inccr fc-carumrcrumcftodiftin- * 

3tie excrcmum , inccr qua: datur, fimt rcs , abfblute c3arum,multi cniin pununt duas partiales vnioncs rca- 

la diftinctio dcbctdici realis , ergo quando inter mi- liter diftin&as incec formam & matcriam,& illis tribuuuc 

&ricordiam &iuftitiam Dei ,& inccr alia attributa po- connexioncm efTcntialcm inctr fc , vt vna (inc alccra ellc 

nunc prxdicum diftinctionera , tencnctir fareri , eam ncqueat.ergofcparabilitas non eft neccflaria cHcntiali- 

efle realcm ; quia mifericordu Dei & aUa attributa , terad diftinciioncm rcalcm. 

non fiint modi , fed rcs. Dcindc fi animaticas diftin- Scd ncqoe oppoficio ; nam dux partcs materix , 

guitur arationalitatc prxdi&i diftinctionc , debcncdi- aqux, ligni&c. duo horaincs, duo equi diftinguun- 



ccrc , eciam diftingui realicer , quia animalicas & ra- cuc realirer , & tamcn nullo modo opponuntur rcU- 
tionai icas non fiint modi , fcd rcs. Admiccereaiitemdi- tiuc. Et idcm cft in cxcmplo allatodc duabiis pacria 



ftinctioncm realem incerattributa Dei , periculofum cft libus vnionibus , qua? , efto non lint oppofitx ( nili 

in Fide, de quo Thcologi. Quam vcr6 falfiim fic eam eo modo quo quxlibet rcs diftin&a ab altcra potcft 

admircere in creaturis ,& in Deo intcr prxdicata fupe- improprie dici llli oppofita ) diftinguunrur tamcn 

riora & infeciora , ftacim oftenderaus. rcaliter , & rnultorum , probabilis valdc fentencia 

Poftcs tamen adhuc vrgerc,fupra pofito meo argu- cft , non repugnare diuinitus fubjciSum aliquod & s 

menroeciam fuaderi , diftindionem vircualem ( quam rbrrriam realitcr inter fc diftindbx, qux tamcn ctiam 

rn Deo ponimus,& de qui infra ) cfte realem , quia diuinitus reaiiter fint infcparabilia , iicut modus eft 

eamante operationcrnintellecltisdicimusreperiri. Sed infeparabilis a fubjcclo , & umcn non idc6 furma 

refpondeo , illam propric non efTc diftin<ftionera , fed illa cilirc oppolita fubjccto , ergo non bcnc oppofi- 

cquiualcnciam diftindioni : hanc autem xquiuilcn- tioncin rcquirunc hi Authores ad diftincrionem ; er- 

ciam veram&realem dirimus ,&propterca illamdici- go fi femel concedunt vere & realicer ea , qux di- 

mus diftinctioncm vitcualem , (cu iu virtutc , fatcmurque ftjnguuncuc fbrmalker , vnum non effc aliud , ne-> 

libenter.eamapartcrei darijeiTcque realcm vinualem garc non poterunt , ea diftingui realiter , fiue fcpa- 

modocxpUcato. rabilia illa fint inter fe , fiue non , & fiue intcr fc 

Audiui aliquos Scotifbls ita explicantes eam diftin- fint oppofita , fiue non , quia hxc duo non func 

cUonemformalem,feu«»«ir<ir«, vrliccc k parte rti efTcntia diftindionis , fcd ad fummum cffeclus , frc- 

vnumnon fic aliud , nihilominus ide6 dicancur non di- qucncer , non camen fempct , annexus ei diftir.dio- 

ftingui realirer , a«u nen poffunt fepttnri , & tttu* inter fe ni ; ergo non poteft dari roedium aliquod inter di- 

4 xen;H-:topp-fitarcl.utHe, llauc vltnn.un paniculam pu- ftindioncm formatem , fcu ex natura rci , ptovt il- 

toide6abhis Scoriftis addicam,nc cogcrenmc dicece lam explicanc hi Scotiftx , & incec diftindionem 

Parrcm & Filium non diftingui in diuinis quandoqui- perfe&c , & propric realcm , vt omnes alij Doclo- 

dcm feparari non potfimt ,co autem ipfo,qu6d oppo- res pafliin docenr. Dixi , vt Scotiftx aliqui cra- 

nantur , iani diftfnguentur realitcr iuxta eam particulam dunc , quia adhuc fub lite eft , vtrum ita Scotus 

additam. fenfcrit , nccne , id quod aliis examinandum re- 

Haec rarnen expticatio facilltme reijcitur, vc did fblec, linquo. 
ad hominem, nihilenim magis commune apud Scoti- 

ftasomncsadvnum.quamfiperimpoflibile , Spiritus SVBSECTIO II. 

Sandus non procedcret a Filio.ab eo diftinguendum , 

hinc cgo argnmentor efficaciflimc, co cafu Spiritus San- Stoti fetutnti* reijcitur. 

dus rcaJirer diftindus^icc procedcret a filioaiec oppo- 



filio ,& tamen diftingueretur : ergo ad diftinctio- TXOcent ergo Scotiftx , in homine v. g. rationem 

nem realem non rcquiricur ncc fcpacabiiitas , nec oppo- X^/cntis diftingui fbrmaliccr ex nacuri rei k racione 

ficio , ergo cum reliqua ad cam diftinctionem requifira fiibftantix , & hanc a ratione corporis,& fic dc aliis 

finr de fa&o inter mifcricordiam,& iuftitiam diuiiiam, gradibus ,iu vc animalicas hommis pocuecic efle cum 

& incer relationes , & eircntiam , iuxu hos Authoces, hinnibilicace equi , & cum illa confticucre equum , non 

profed6debebuncfateri,um realirer de fadto diftin- itavt fimul ibi mancrenc dux animalitates , lcd vt au- 

gui , relationes ab circnria , & mifericordiam a iufti- fcrretur qux erat equi , & poncrctur in homine,vel in 

ria , quam iuxu eofdem diftinj;ueretur Spirirus San- alia fpecie animaUs. 

ctiis a filio , fi pcr impoffibile ab eo non procede- Hanc impugnant nonnulli , quia adhuc natura.vt 

rer : hanc aurera du^nctionem de faclo concedcre inter prxcifa a fmgularitatc , cft fingularis ; efgo fruftra ei 

eftenriam , & reutiones , profedo iure mcrico dcbcrec addicuc finguUcitasfbcnuliterdiftinctiu Antecedens pa- 

dici hxreticum. tet,quia adhuc illa natura fine fingulariutibus efTet 

H 4 



Digitized by Google 



91 Difputatio 

indiuifa in fe, eVditiifaa qtialibet aiti,ergo fingularis. 
7 Sed hoc argumenruin in primis non probat , nullos 
gradus intcr fc diftingui , fed t.mcum fingularicaccm a ra- 
cionibus cnmmunibus,imb nccdc hac ; quiafacilcpnl- 
fencScoriftx rcfpondcrc , diftinguendo duplicem fin- 
gitlaritacem , cnmpletam vnam , aliatn incomplccam. 
Smgulariras incompieca pollcr dici illa , qui narura 
animalis, v.g. eft hxc pi>cius quatn illa, eciam ancc- 
quaminccllig.uur comralcaad racionale ,qttia( vc mfrk 
dicemiu) eciamgenus hnbcc immediaca indiuidua. Sin- 
gul.iriras complcra cflet ca ,qui non folum animalicas 
eft hxc potius quam illa in racione animalicacis, fcd 
criamvlcimb dctemiinaciirad eflc hominis.fc indiui- 
dui complcci , Pecri v. g. Poflct ergo argumenro refpon- 
deri, naturam vc diTtincUm a fingularitate , clfe fingu- 
larcin incomplete , non ver6 complctc , Sc ad hoc egere 
lingularitate diftincti.quo cocum argumenrum corruir. 
Ec cx hac do&rini inferes non fcqui iu principiis Scori, 
in omnibus hominibus e(Tc vnam & eandcm nacuram, 
qttia poceft Scotus refpondcre ,eas naturasmulciplica- 
riifeipfis per fingularirares incomplccas, eciamfi a (e 
ipfis non habeanc eflc Perri potius quam Ioannis , ad 
qtiod cgeanr fingutariratibus completis: ficuc natnra 
diuinanon egec pacernicare vc fir fingularis, (ed vr fic 
Paccr ; 5c maceria prima a fc ipsi cft (tngularis ,licec (it 
indiftt rens vc fic aim hac vcl illi fbnn» , & confticuar 
hocvelillud indiuiduum complerutn ; neque cgec fbr- 
mi , vc lic hxc maccria , led vc fit hic homo, vel ktc tqutt. 
Q_K)d li irg.imenra Scori pro diftinctiotie naturx a fin- 
gttlaricacibus complctis probarcnr idcm deincomplc- 
ris , inde fblum ftqucretur, eum non locutum con- 
fcqticnccr ( quod nos ftarim oftendemus ) non vcrb 
abfoluce ex eius fcncenrii fcqtti , cflc in omnibus vnam 
• & candcm nacuram , quod argumenrum conten- 
dch.u. 

Ouiedus ctatron. 4. Mtts.puntlt 4. num 9. Hanc (b- 
lut ioncm , quam dedi, vr oftendercm , argumcntum Re- 
cenciorum cotma Scotum non, efle efficax ,ait,me de- 
difle argumcnro ,quo ipfe vtirur) de quo paulb infe- 
rius ,quod reueri eft diftinctum ab hoc , licec cum illo 
habeac aliquam connexioncm ) additque , a Patrc Sua- 
rioMfp.6. Mtta. ftQ. 9. eflc eam folurionem prxocai- 
patam , $c rcjccttm , quia prxdicata omnia , qux fimt 
m quocunque indiuiduo ,idenrificantut aim fimplicifli- 
ma difrcremia indiuiduali nullam compofirionem ne- 
quc diftiniftionem realem admittente. Confirmat Pri- 
mb qtiia implicat k pMrterti dati boc indiuiduuni ani- 
mtlisindiffcrcns.vt fic hic homo, vel hic Ito. Secundb 
fd confirmac : quia fi darenic k p*rte rti hoc indiuiduum 
animalis alfcttum fui indiuiduacione , polfecillud exifte- 
rc fine difrcrencia (pecifica , hoc autcm omnino falfum 
eft , ergo. 

Dixi paulb anrc , argumentum , cui refpondi , non 
efTe illud , quo vtitur Ouiedus , vnde noti videbacur hic 
ncceflarinm rrijcereipfius replicas; quia tamen hx vi- 
dentur eciam tangere meam fblucionem , eas breuircr 
difcuriam. Non capio aurem , quomodo hic Author has 
rationes ex Patre Suario adduxerit ad oftendenditm, 
meam refponfionem pro Scoto non eflc bonam , ctenim 
replicx hx cum fuis confirmacionibus habenc quidem 
locutu in noftra (encentia , qux omnem eam diftin&o- 
nem formalem realem negar , non camen in fcntentia 
Seocift.irum eam admittentium , ac proinde,quandiu 
aliunde non fmpugnacur ea diftincrio , locum profecro 
9 habcr mearcfponno. Ego aucem rcfpondens argumen- 
to recentiorum non dixi fenremiam Scoti efle veram , 
fed eam non rcijci eo argtunemo , qubd aurem aliis ar- 
eumentis i Patre Suario reijciatur lententia , non pro- 
bac , argumentum , cui refpondi , eile bonum. Faceor 
ergo in noflra fcnrcntia vnicam dari dirTcrenriam indiui- 
dualcm , qux cadit fupraomnia prxdicara , at , ficuc ca- 
cione noftri concipimus genus contradtum ad indiui- 
duum incomplecum , vc qttando dicimus , hoc ttnimAl tfl 
Mfnr/Ml , Sc ex mulris indiuiduationibus ulibus incom- 



V. Logica 

pletis prxdicatorum fupeiiorum conftituhnus pcr ia- . 

tcllcchim vnum indiuiduum Pi.crum v. g. omnino coin- 
plecum,ica abfque vlla difficulcacc, ( fi aliundc ali- 
qua diueru repugnancia non adferrctur , ) po|fcnc,Sco- 
riftx componcrc homincm ex inulcis racionibus fupc- 
rioribus formalicer , vr illi fcnciunt .diftindts ,& provt 
diftnguuncureciamin fc fingularibus. Ld aucem,quod 
OuiedtiS dicic in vcraquc cofifirmationc , nullam omni- 
no habcc d\flicu]cacem , nam cciam rcalicer in omnium ' 
omninof^mencia hoc numero indiuiduum incomple- 
cum macerix cft indiftcrens , vc cum alio indiuiduoin- 
complcco huius animx racionalis confticuac hunc ho- 
inincm Pctrum v. g. vel vc cum alio indiuiduo cciam 
incompleco,cumanimalciliccc leonis,auc forma auri 
conftiruac hunc Ieonem,vcl hoc aurum. Curcrgoin 
fua fcnccncianon poccrunr idcm dicere Scotiftx ratione 
indiuiduationis. Ec pcr hoc primx confirmarioni adx- 
quatefic fatis. 

Sccunda, qubd fianimalitas haberct fuam indiuidua- 10 
tioncm ,poflcc finc rarionalicacc exiftcre ,nthil omnino 
probac,namhxc maceriaprima habccinfcncrnciaTho- 
miftamm fuamindiuiduacionem iucomplcram, uon ta- 
mcn idcb fbrmaliter fcquitur,eam potTe cxiftcrc fine 
tbnna , nam licer Thomiftx ncganccs cam polfc cxifte- 
rc reijcianrur abfoluce,non umenex co capite , qubd 
materia habcat fuam indiuiduationem , etenim & ipfe 
Ouiedo cradic , pollc dari maceriam aliquam, & ror- 
mam incer le omnino cciam diuinicus infcparabiles , 
cunc auccm quxlibec habcrec fuam partialem indiui- 
diiarioncm. Ec veroncccflum nobis non cft adcosca- 
fus recurrcre , vc id oftcndamus , nam omnes modi 
fuam habcnc indiuiduacionem , ft camen non ideb in- 
ftrtur , ergo poflunc finc (ubjcclo exiftere. Qubd &. 
boc adinurimu» in rcbu* fealiccr difUn^tis , cux non 
poflenc Scociftx id dicere in formalitacibus folum ex 
nacura rei diftindis ,vt illi loquunrur ? Quxtenda cft 
ergo aliundc impugnacio eius (entenriat. 

Idcb fit fecundum argumencum eorundem Au- 
thorum Animalitas hominis v. g. adhuc diftincU i 
ncionalitate, eft diueria (pecie ab animalitate equi , 
quia adhuc diftinfta dicir ordinem ellentialem ad ra- 
tionaiicacem, quem non dicit animalicas equi ; hxc cnira 
dicit ordinem ad hinnibiiicatem : ergo nonrecre Scorus 
aniraaUucem diftingiucarationalicace,eb qubd in 
conueniac cum equo , diffent verb in hac , quia ( vt 
conftat j eciam in ipsa anirrulicace conueniunt & dif- 
ferunt. 

Neque hoc argumentum vrget Scotum,quia nega- 1 1 
bit , animalitatem homims vt diftincttm a rationali- 
ute dicere ordincm dcterminarum ad rationaliutera, 
imb porituicenfet eam efle mdiftcrcncem , vc fic vel in 
homine , vel in equo : quare in lentenrii Scoti ani- 
malirate s diftinc*be omnino conueniunc intcr fe , ficnt 
in ornniura (entenrii materia prima omnium anima- 
liumoranino eft eiufdcm fpeciei Imb ccnfco , diccn- 
dum confcquenter , femel admifsi Scotici diftindho- 
ne , eas aninulitates non cifc inter fc vllo modo di- 
uerfas. 

Impugno igitur cfficaciter prxdicram Scoti fcn- 
tentiam: qu» fi rario fuperior ex fe eft indifttrens , vc 
hac vcl illi difterenrii fpecifici dccenninccur , ergo ra- 
tio encis 6c (ubftantix , quz reperitur in Angdo fic 
in anirai rar ionali , pottft elTc dc fe tn lanide ; er- 
go neque Angeius neque anima rarionalis lunt ora- 
nino fpirituales ; quod eft abfurdum. Patet confe- 
quenria , quia nihil fpirituale potcft teperiii in laptde; 
icdineopoteft reperiri eadem nnrnero ratio fubftan- 
rix qux eft in Angelo , ergo hxc non eft fpuiiuaLis» 
crgo ncque Angclus compofitus ex illi exit omnino 
fpiricualis. Prxtcrei , ergo in Deo eft aliqta tario 
communis v.g. entts&fubftanrix ,in qui fiuc vniuo- 
ce fiue analogice Deus conucnit cum creacuris , qu« 
de (c fit indifferens ,vt eadem numero fit in creaturis, 1 1 
Jc c conuario in crcaruri aliqua ratio d c ic inditfetenc 

vt 



Digitized by Google 



De Diftin&ione graduum &c. Se6t I V. 9 3 



vt rtr realitcr in Dco,qood eft crroncum & Chimxi icuin: 
quia poncretur in rerum natura aliquid , qtiod iu c fit 



id probandum congcrunt diucrfa argiuncnta , dc qui- 
bus ftatim ,qtiod (cuicci homo realitcr in animalit.tcc 
conucniat cum bruco , Sc nullo modo in ea dirfcrar, 
c contrario vcro in rationalitatc omnino rcalircrdif- 
fcrat , nullo vcro modo comicniat. Et alia iimilia. 
Iam crgo, quomodo inucnit Ouicdus in ca Scotirta- 
rum docfrina , quod animalitas fiat realiter rationa- 
litas , & prxdicatum altcrum filbftanriac iu Angdo 
fiat fpititualitas i Vidcs ergo , mc rccK- intuliilc cas »f 
conftqucntias cx fcntcntia Scotiftica ,provr commu- 
nitcr txplicaiut. Dico , provt communitcr explic: 



creatum,ncc incrcatum ; non creatum,quia potcft elle in 
Deo.in quo nihil potcft eire crcatum ; non incrcatum, 
quiapoteiatcflc in crcatura , in qua uihil potcft clfe 
noncrcatum. 

Rcfpondet Ouicdus pto Scotiftis , ets durieribus tetu 
refiflere ,dr ma,oru momentiiUatiembiu non ttrreri. Li- 
bcntiflime vidiflcm ca tcla , quibus reilftunt , & audiuif- 
fem eas illationes majoris momcnti , quibus non tcrrcn- 
tur. Certc non fcio, qux poflit ellc gtauior illatio, 

quamquod fcqucretur, dariinDco prxdicatum aliquod tur.quia non omncs Scotiftx ita fcntiunt, id quod. 

realcentis,& fubftantix ,quod idcm numcro rcaliter cgo iam non curo. 

ellct indirfercns ad exiftcndum , vcl in Dco , vcl in crea- Sccundo impugnatur cadcm fcntencia a priori , quia 

tura , & confcquenter quod ncquc eflct creatum, ncquc rcpugnat , racioncm fubftantia? diliingui a ratione enris. 

iucrcatum. Hanc illationem (ctfi fimul pofitam , cum Idcmeftdc aliis gradibus : fubftantix cniin quantum- 

eadcAngelo )ve!nonlegit Ouicdus ,&ficprxcipita> cumquc prxcilx non rcpugnat cxiftcre ,crgo ctit cns 

uit iudicium dc cis ilIationibus,vel ii Icgit , non Crio formalitcr , ncquc rario fubftantix poteil prxfcindi rca- 

( vti iam dixi jqualcs majoris momenri ilLitiones inue- litcr a rationc animalis , quia animalitas ctiam vt di- 

nirc ipfc poterit contra Scociftas. Dcbuiffct faltcm dice- ftincf a a latione fubilanxix , complct per fc animal , 8c 

rc,eanon fequi, at nonclleinconuenicnria, dicete non tfttadix oporationum ,ergo etiam vt diftiiicta cft fub- 

1 > debuit. Quidquid vcro dc hoc fir, addit, in ftantia. 

prirtcipiu Sce-ti reperire , auxbus mtm difcurfiu iafringa- Quod li femel conccdas , vnum gradum fnpcrio- 

twr. Secundo quia , efto dicant illi , fiibftantiam diftin- rctnnon diftinguiab infcrioribtts .coiriiit totum fun- 

gui formalitcr in Angelo , ccnfcnt tamcn idcntificari damcntum fentcntix Scotiftarum dcfumptum cx co 

rcaliter cum dirfcrentia Angclica , ob quam identita- qu6d rario fupcrioi non dtfiniatur cadcm dcfinitionc , & 

tem illi repugnat cile in bruco. Secund6 Refpondere latius patcat quam infcrior.quxomniarcpcriunturin 

polfunt , ob candem identitatem rcalcm prxiicatum cntcrclpc».cuUibftantix,&: in lubftantia relpcccu viucn- 

illud fubftantix elfc fpiritualc. Vltimo ait , Farfan mt tis , etiamli abillis non diftinguatur ; crgoidcm dcom- 



interrogafft Sotift.n , an ipfi htdicent «bfurdum , nibns fatcri tcnctis. Prxtcrqnam qnodcriam in aliis 




ttrrkulamtntu,autfaciil'unoneg9tio ipfitimdtnt. Wxc iWt:. malitcr moucntur ab intrinfcco , & viuunt. Itcm in 

Dhcipaul6 ante, hunc Authorem non legiflct o- gradufpirituali.qui etiam reperitur in diffcrcntia An- itf 
tum meum argumentum , vbi illud inconucnicn» de 
prxdicato aliquo rcali n*ccreato,ncq'ieincreato, & 
indirfcrcnri realitcr , vt ellet in Deo,vcl in crcarura, 
intuli. Certe, fi hoc iudicat Ouicdus cllc tcrricula- 
mentum vanum ,valde eft audax circa conftitutioncm 
Dci. Secundo quis vnquam Philofophorum agcns 
fcTi6,jc grauitcr.dum ab abfurdo argumcntamr , rcmit- 
titur , vt confulat eos , quos impugnat , vtrum illud illa- 
tum reputent abfurdum , necne rogo. An ipie quoties 
pcr abiurda cx mca vel alicna C,ntcutia illata , vult me, 
aut alium tcrrerc , confuluerit mc , & alios , vtrum cj>o 

— "II" 1* -Y» * f * | 



geli ,ciux vtliccft indiuifibilis , & iiidcpcndcns a ina- 
tcriijergo fpiritualis ,fiue fpiritualitas m indiuiiibili- 
rate , iiuc in indcpendentia a matcria coniiftat ,dc quo 
alibi. Idem dc aliis gtadibus facilc poilct oftcndi : in 
fola animalitatc , & cius fpecicbus, non videtur ita 
manifcfta concluito hxc : quandoquidcm potcft cftc 
vnum principium quod fit lcufitiuum , 8c nou intcl- 
lec^iuum j &ccontrario vnum ratiotiale quod nonfit 
Icnfitiuum, vndc non tam clarc in ipfa dirfcrcntia inclu- 
ditur fcniibilitas. Scd pat um hoc cft, quia argumcntoex 
aliis gradibus dcfumpto ,& cx indiuifibilitatcanimi ra- 
autilli ea dicereinus elfc abftirda ,vcl potius vana tcr- tionalis , vbi proptcrcanon polujnt elfc dux radiccs di- 
riculamenta ? Sed his contcmptis , qux non cx atfectu ftincbe,vna fcnticndi, & alia dilcuirendi : fuiTicicntcr 
diiquircndx veritatis , fed potius impugnandi dictavi- etiar'probatur,nccibiadinittcnd..meam diftiuciioncm, 



dentur , veniamus ad rraditas ab eo (oltitioncs. Et qui 
dem vltimam dc vanis tcrroribus iam faris rcjcci. Pri- 
ma, qu6d propter identicatem realcm ratiu gcnerica 
animalis in homine non lit indiifcrens vt ponatur in 
bruto , planc deftruit totam fentcntiam Scotiftarum, 
& iuppoiitionem , ex qua ego argumcntor. Expreise 
enim multi cx illis dicunt , licct , poftquam iam ea ratio 
genericacftin hominc , non fitindirfcrcns, vr ponarur 
in bruto , cam tamen ex ic rcalitcr ad id ftiillc indiffc- 
rentem,& rcipsi potuilfc poni. Et vcr6 ctiam noftcr 
Fonlcca , vt iiiperius vidimus , fatis in hanc do&ri- 
indinat, diundixit,in ftatu poflibilitatis confi- 



prxfcrtim cum argumcnta Sco: i , (i vel in vno prxdica- I 
to non habcnt viin , in nullo eam habcbunt , cft 
cnim difficultas omnibus communis , vt paulo antt> 
notaui. 

Omitto impugnationcm dclumptam cx co , qu6d 
Iix prxdicationcs cllcnt ftlfx , ttnimal tfi raiionatt ,vi» 
uens eft ftnfibile , homo eft animai , qux ab omnibus Vt 
vcriflunx admittuntur. Otnitto , inquam , f um qdia 
non mirum , fi Scotiftx negcnt propofitioncs commu- 
ncs , cum in hac fentcncia concrarij lint omnibus ; 
tumquia pollcnt rcfpondere easeile veras ,ctiamii ani- 
malitas a rationalitatc diiTinguatur realiter 



, quia in 

derari rationes gcncricas capaces vt*ad hanc vcl illam iUis iu rcfto impoitatur fubjccTum communc , ficot 
diffvrentiam fpecificam contrahantur. DatcrgoOuie- hxfunt verx ,album cfi dulce , etiamfi albedo realiter 
dus folutionem pro Scoriftis ; qua dcftmit illorum fen- adulccdinc diftingiiatur:codcin cnim modo non po- 
tenriam ,ne agnofcar.mc bcne contra illos arguincn- teftdici, albtdo tji dulctdo , ficut ncc , antmalitat eft 
tatum. rationalitae , in icntenria Scoti,in quo nullum vid<- 

Sccunda foUitio adhuc facilius reijcicur ob eandem tur abfurdiun : im6 P. Suarcz Dtfputat.6. Mttaphy- 17 
rationem, qu6d fcilicct dcftruat docfrinam ipforum fica.fctl. 10. ctfi impugnct Scotuin , prxdi&as tamcn 
Scotiftarum ; etcnim ad hoc illi maximc percamdi- propofitiones ,animalttas eft rationalitat ,ccnfcteiTe fal- 
ftin&ionem formalcm collimant , vt dcfinitiones diuer- las , nihil crgocx illis contra Scotum. 

Sed dices , nullum tunc c(Ce fubjecfum commune, 
quod fi gnificarctur ,crgo non poifcnt effc vax prxdi- 
&z propofitioncs rationc fubjecTi communis. Refpon- 
deo negando Antcccdcns , quia vcl ratio fupcrior 

entis, 



Gts carum fbnnaliiarum rctineant, & vnaranon con- 
fiindani ctim alia , animalitatcm cum rationalitatc , & 
« conrrario , vndc ipfi conftantiflimc ncgant , aninu- 

ctiam in hominc , & ad 



Digitized by Google 



94 

enris , vcl e conrrario indi-iiduario vltima , qux cllc: 
quali fubicct.<m Jurum fo.malit.itum , polfcr in (en- 
tcnrii Scori fignificari ia rcctJ in v.roqur rcrmino 
l,8cviueu Licet enim ratio ciuis diftinguctc- 



Difputatio V. Logica 



SVBSECTIO III. 
SeluHfttur Sccti ar^umeniA. 



tur formalittr a rarimc fiibftantix , idcoqic prrf.itM f^Rinvmuft ,qm'a rc ipsi conrcniunt oppofiu prx- 
in abftracto non diccrc t cns:polIcr um;n Scot s re- 1 dkata animaliuti & rarionalirati , cigo diftcniM 
fpondcre , in concrcris illi» fubil*ntia , *ntt*l , viuent, nu:t (c. Prufc itUf Antecedcns : Qma animaliuri COD- 



&c.eam rarioncm enrisimportari unqiam fubjcctim, «cnit eflc prindpinm fcntiendi, non vcro rariontli- 

ferfcittttm vcr6 &4«iw^/iMffl«tant]uamrormam, fiait tari ; itcm huL- cjniiciiit efle principium difcurren- 

album dirit pro fibucV) materiam ,a!b?dmem vcr6 di , qi.od rcpi«nac ar.iivilinti , crgo diftinguuntur 

pro fbr.na.dc quo nirfus utfrk Dijputst. G.mtm vU intCrfe rcai.tcr S- i ncgo Anfcedtns ,qnia rationalius 

'*"»*• hoininistam eftprmcfpiarn (enricndi,qaiimipla anima- 

Scd iam vidcamus , qiomodo Ouicdus, qui priora hras ,&hxcumcft principiumdifcurreidi.quimurio- 

noftra argumcnra reiccir, itnpugncr Scotiftas. Primo nalitas ,dcquo Std.nc i 

crgo argumcnutur , qtiia omnia prxdicara fupcrio- Sccundo artruit : Homo eft compofirus ct gencrc 

ra.qux funt in Pctro ante omnem opcrarioncm bi- & diftcrenrii : fcd vciaco^nofiuo aich vcram diftin- 



dtionem , er«o anirnrluas & r " n lirc Hiiringuun- 
nr. CoRKrrnarlir : Si h tn :-uc noftricorn- 

poncrerur tx g-merc & dirf.rcrna , criam Deus ha- 
berct eam compofitionem , qtix tamcn illi conurru- 
niter ncgatur. Rtfpondco in primis , eriara in D<x> 
iuxra Scori mcntem drbcrc a 'mitri cam compofitio- 



I 



tcJlcctus , non diftiin»uunrur a diffcrentia indhudua 
li , fcd cum illa idcntificantur , crgo etiam intcr fc. 
IIoc argumcnturn (upcrius cft a me rcje&itm , dum 
oftcndi , in kutcntia Scotiftaram optimc pollc ad- 
mitti cas parriales fingularitates , ac proinde falfum 
clfe aiueocdens, fi de fingularitaribus formalitet di- 

ftinLtis intelligatur , fi autem dc idcntttatc abfolutc nem , qnx in homine , ^tua euam in Deo funt prx- 
rcali lir fcrmo .ornnino id concedcnt Scotiftx , ncquc dkata communia & parricitlaria. Deindc rcfrondco, 
qaidqaam indc conrraillos poterit infcrri. bominem non componi vcrc cx gcncrc& cbn^rcntii» 

Rclpondco.cammnnainargitrncnundi.omniapra:- quia cum gcnus & diffcrentia fcrm Jitct non fint a 
dicara lupction idcntificantur vni fingulariuti ,ergo parte rei , non poteft rcaliter gcnus & difterentia rtim- 

poncre : cft ergo illa compofitio (bltnn per intelle- 
cttim , quatcnus cognofcitur homo , & pcr acnun 
qtri tcndit ad plures fpecies , & per -crum qui ten- 
ditad dirTcrcntjam illarum. Q^dfi in Dco%a*c com- 
pofitio non admitritur , idc6 eft ,qi>ia in Dto non ad- 
mitrittir commi nitcr rario vniuoc?jipfi& cteatuns, vt 



criaminterfc ,apud Scoriftas*nullam oinnino vim ha- 
bcrc, vri cuim i:i diuinis ,liccr Paremius ,Sc filiatio 
identjflcentUI rcalircrcidcm narurx diuinx ,non tamen 
iho i icntirtcantur intcrfc,non (blum fbnnalitcr , (cd 
neqtK rcalicer, propccrea, qu6J ambx diftinguantur 
formalirer a natura, iuxta fcntcnriam Scotiftarum , ita 



illi diccnt, fitte vlla protfus dirf.renria , cfto gradus rcquiritur communircr ad genus.dcquo Difp.u.S*- 
omncsfuptriorcsidcntificcnturrealiter eidcm finguja- lltene^. 

ritati , non tamcn propterea idcnrificari intcr le,quia Terti6,Quia gradus communes diucrfis dcrinirio- 
funt intcr fc rbrmal liter diftincrj , putant enim illi ,non nibus dcfiniuntur quam particularcs,ergo diftinguun- 
minus difting^ii animalitatem ararionaJitatc, quam di- tur : cadcm cnim res nequit diuerfis definirionibus 
ftinguanuPatcrnitasanaturadiuina. N-hil crgo Otricdi detmiri. Hoc argumcntum ft quid probat, (atic con- 
argumento probatur. tra Scotum , naturam diftingui ctiam a fingulaiitare 

Secundo argumentamr : quia eademmet indiuifibt- incomplcti , quod tamen ip(c nonfaretur. Patet , quia 
lis fonnalitas potcft eflc principium diucrfanim opc- etiam fingularitas incomplcu dcrinttur dtucrsl defi- 
cationura , etenira in fcntentia Scoriftanim animalhas nitionc , quam namra , ungularitas enim incoroplcta 
in fc cft vna fula formalitas , & urionalitas in (e eft dcfinirur cllc id , iu quo vna narnra ab aha diftingturur; 
criam vna i.idiuifibilis fbrmaliras , & umen animtlitas qua dcfinitio non cft naturx : non ergo confcqucnter 
eftprincipiutn vifionis , auditionis , uctus &c. &intra propterhocargumcntumdiftinguisfingulariureincom- 
gcmis vifionis cft principium diuerforutn achium v. g. pletam , & id negas de incotrpleti. 
vifionis a!b?dinis , vifionis nigredinis &c. EoJem mo- Scoto crgo abfolutc rtfpondcntnonnulli, tunc foliim 
do rarionalitas eft principium diucrforum actuum ; polfc vnam rem duplicirer definiri,quando cft princi- 
erco codcm modo vna indiuifibilis fbrmalitas porerit p»nm diuer(arum opcurionum : nam in ordine ad vnara 
eire prmciptum & fenfationis ,Sc difcursus , crgo non cft opcrarionem vni dcfinirionc ,in ordine ad aliam alia de- 
nccelfirium cas diftingncrc. finirur.Non placenttamen hi : quia etiain rcs ron opc- 

» Hoc argumenrum etfi fit raajoris apparenrix , non ratiux poifunt varic definiri , qui? a ; ..m pofliint conuc- 
tamrn vrgct Scotiftas , qni ad eam difttnctioncm dc- nire gcncrc.&difrctre fpecic.vrcolorcs intcr fe,& mo- 
rendcndam maxime inducuntur, e6 qu6d animalitas di.Ircm&ip(x operariones diuerfx ,in ordine ad quas 
fit indirferensad hominem ,& bnitum,id quod ratio- diftenmt caufar.quxopcuiiones non funt opcratjuas; 
nalitas non habct ; itcm illa cft genus , hxc (pccies : rurfus ,vel tandem fiftcndum in aliquibus ( nc dctur 
in illa h< >mo conucnit cum brutis , in hac non &c . Ad- proceflus in infinitum ) qux non fint operatiux , fint ta- 
dc , noftnim Patrcm Lynceum , qui in hanc Scori fen- men diucrfse fpccie , & conucniant genexe. Refpondeo 
tentiam (ub nomine di(tfn<ftionts virtaalis roms rapi- ergo, addiuerusdefininones(ufriccre,ftineademrefit 
tur. codcm planc modo diftinguerc ip(am rarionali- fimiJirudo& diffimilitudo cumalio ,vtinquanrum fi- 
tatem in vari i principia , ficut animaKtatcm , a ra- milis vni dcfinitionedn quanrum difTimilisaltcridcfinia- 
tionalitatc, vade fi idem Sotiftx rcfpondcrcnt , rue- nu.Oinmdam autem/y^flM»* 4. firrulitudinem&difji- 
rt r Ouicdi inftantia , Cuius vlrimum argumentum , milirudinem non repugnare cidem formalirari. 
qu6d tota ferics gcnerum & fpecicrum rcftc com- Q"^ 6 «g u «^C^iafianimalitas&rarionahrascfrcnt 
pomrar per folam diftincVioncm r.uionts, habct qui- ideni^cquocumqueprxdicareniranimalitas,prxdicare- 
dem vim,non umcn aiiam,quam qubd argumenta tureriam& rationaliras , ac proinde de equo poflu dici 
Scoti nullo modo probent eam diftinclioBcm , quod & elfir rationalem , quod cft .faVum. Ncgo fcquelara , quia 
nor iam oftcndemus eis rcfpoudcndo. de cquo non prxdicarur ea animalitas qux cft idem cum 

rationalitate , fed alia diucrfa ; vndc non fcquitur, rarto- 
nalitatem etiam prxdicaadam. 

Quint6 obijcies:Natura fccundu fc jd eftdccundu prx- 
dicau cucnrialia,ncq;cft fineularis^ieq;vniucr(alis,tic;u 
di(bnguinir a fingulariratc iccundu fe. Confirm. tur.De 
Pctroprcdicatur tota eflcnria Ioannis, aliis clfcni dincrfi 

fpectc; 



Digitized by Oo 



De Diftin&ione graduum &:c. Sedt. I. 9 j 

fperie; fcd nen prxdirarur fingularitas, crgo diftin- nino improbabilem ; quis enim.nifi caccus , negabir, 
guuntur inter fe fingularir.is& natnra. Hoc argumcn- vere & realicer a parte rei , cfto vmun ouum fit om- 
rum noii taro probai diftin&ionem graduum inrer fe, nino diftincwm ab alio , non minus , quam ab 
quam a finguUritate , quod tamen neque ipfe Scon» ' cquo , ellc tamen magis ficut aliud ouum , quam 1 fit 
fatetur. Refpondeo ergo,ncgando Antecedcns ,quia ficut cquus ? & quis dicct , particulam hanc ficut 1$ 
narura humana mhil aliud eft,quam indiuidua huma- fignificarc identitatcm realem , & non fignificare ali- 
na.quxde fc funt plura. Ad confirmationern rcfpon- quid , quod rcuerl rcpcriatur a parte rei ? Ratio a 
deo , de Ioanne non prxdican candcm naturam huma- priori huiiis do&rinx cft rrunifeftiffima , nam di- 
nam Petri ,fcd aliam fimilem ; vtficautem eriamprx- ftin&io rcalis fumitur ( fi eam velimus Philolbphi- 
dicari fingularitatem Pctri , non candcm , fcd aliam cc declarare ) in ordine ad prxdicata contradictoria, 

produci , non produci : cxiftcrc , hon exiftcrc : cor- 
rumpi , & non corrumpi , moucri & non moucri , 
aut aliter , qu6d , hoc non fit illud , qux diftin&o 
tanta eft a parte rei , in duobus ouis imer fc , 
quanta darur inter ouum , & equum -, non cft ergo 
minor diftincrio ; At in ordine ad fimilitudinem iplis 
oculis appatet ade6 , vt cxplicari roagis , Icu cla- 
rius , non poffit , chartam A magis clfe ficut char- 
tam B , & ouum fiait ouum , quam ouum ficut 
chartam , vel chartam ficut ouum , hoc omncs ho- 
alia ,arquihomo cft firnilis cquo in animalitate ,& dif- mincs ad hodkrnum vfquc diem vocarunt in fum- 



n.idcoqi 



uc non 



SVBSECTIO IV. 
jlrpmtnttm tx fimilitudint , & 



PVtant Scociftx repugnare eidcm rei finedillm&ona 
rbrmali fimilmidinem , & diflimilicudinem cum 



te , quia equus non habcr rationa- 
liratem,nemoautcm potcft efle fimilis alteri in eo , 
quodaltcr non habcr , crgo animalitas diftinguiturfor- 
rnaiiter, feu ex natura rci a rationalitate. 
x j Prius vei 6 quam ad folucionem huius argumcnti ac- 
cedam , aduerto ctiam Lynceum eo vripro fuafcntcn- 
ria ponentc loco diftinctionis formalit diftm£bonem vir- 
tualem intcr cas formalitates. Alfiimit autcm illud 
criam nouis tcrminis non folum dc fimUitudinc ablblu- 
ti loquendo , fed dc maiori fimilitudine , qux interce- 



ma diftiutuonc , fimilitudincm maxiraam formali- 
ter , & ablblutc. Id , quod neceflarid debet hic 
fateri : nam bene agnotcit , ( vt ex ipfo retuli ) , 
pofle pcr intcllccwm duo oua vno conceptu con- 
rundi , quo non potcft vnum ouum cum lcone. Ro- 
go hunc Au&otem , quod fit huius confundibilita- 
ris a pane rci fundamentum maius ? illud nos dici- 
mus , fimilitudincm a parre rei , & quia ctiam ouum 
cum leone polfumus confundcre , licct paucioribtis 
conccptibus , (cilicet entis , & fubftantix -, ide6 di- 
dit inter duos eiufdcm fpecici v.g. Inter Petram & loan- cimus ftante xquali ncgatione idcntitatis realis in- 
nem , qux maior cft quam intcr homincm , & equum. ter ouum , & ouum , quae eft inter ouum , & equum, 
Hoc argumentum infcriuk dilcuricmus , ctfi obfimili- eflc majorcra fimilitudincm inter ouum & ouum , 
tudinem vtriufque aliqua repctcrc cogendi fimus,id ta- quam intet ouum , & leonem , nec video , quam dif- 
men breuiffimc prxftabimus. ncultatem poffit nobis obi)ccre,nifi quod illud fun- 

Secund6aducrto,eiufdemargumenti occafione Bo- damentura maioris confundibilitaris nos vocemus fi- 
nam-fpem difp. i. Ltg. ntm. i j 8. reijcerc id , quod infe- rnilitudtnem , ipfc ver6 abutens vocibus contra com- 
riusdixi,duofcilicct indiuiduain k adzquatiffimcdi- munem fenfum nolitvocate fimilitudinem fbrmalcm 
itinc^poflctamcneflcintcrfefimiliamagis autmimis, vndc nec vlterius video , cur adc6 dcbeam mihi 
Addir eriam dcbcre me merito mihi attcndcre , nc mi hi attcndctc, ne cx hac do<Strina, quat, vt dixi, eft omnium, 
contradicam, dum aflcro diftin&onem rcalem, vbi- raihialiquid contrarium doccam. 

cunquefit.eflx-fummam ,& in indiuifibili confiftcre, Confirmo : quia explicaris tcrminis a nemlnene- jtf 
nego tamen fitnilitudincm in indiuifibili confillcre. Ra- gari poteft , magis acccdere ad pcrfc£tioncm homuiis 
tio autem huius Auctoris cft , quia cum omnia prxdica- cquum , quam lapidem , aut albedinem , feu magis in, 
ta fint idem a pane rei realitcr , non porcft vnum clfc pcrfcciionc excedi rcalitcr ab homine ante omncm 
magis aliqualitcrfimilc, & magis aliqualiter diffimilc-, operationem intcllcdus tapidcm , quam cquum, vti 
vm fbrmaliter , Sc objc£h"ue,quamnon poffit idemeflc, magis homo acccdit ad Angclorum pafc^Honem, 
&nonefle. Vt ver6 argumemo Scotiftico rclpondcar, quam accedat tetra , idcoqnc magis ab Angclo cx- 
sut,MPMttrri,Sc ante intcllcchim omnia cllc fumme cedi terram , quara homincm, hoc autem nos voca- 
fbrmaliter diffimilia , ita vt etiam fun^amentalitcr,& mus majorern fimilitudincm intcr hominem & An- 
abfoluti nonfitapaxte rci Antonius Pctro , aut otium grlum , quam intcr Angclum & tcrram , Sc tamen 
14 ouo fimilius , quam ouum fir fimile chimxrx , aut la- quoad diftindionem realem , nemo ncgabit , tam 
pidL Solam etgo prxcisc admittit majorem fimiliru- diftingui Angelum ab hominc , quam diftinguatur a 
dinem comparatiuain , Sc relatiuam ad plurcs cftcaus tcrra. Iam vcr6 ad argumcntum ipfius dico , diftin- 
fundamentalitcr fimilcs , fiue quia vno concepru con- ftionem realem in indiuifibili confiftere , quia (c- 
fundipoflunc Pctrus & Paulus. Hinc autcm difp.i.dt mcl dato,qu6d hoc non fit illud realiter omniaprx- 
Vmtmf. mam. 61. putat.mc, Ouicdum.Sc alios ad- dicata contraria , fcu cootradittoria poflunt ilUs con- 
mittcntes a partc tci fimilitudinem ,tcncri doccrc,con- uenirc. At ncgo fimilitudinem co fcnfu confiftcre in 
ftirui Vnhicrfalepcrcandcmfimilitudincm,idc6qncda- indiuifibili , neque nos ( vt videtur hic Authot pu- 
liVniueifaleapanerei. tarc ) dicimus , aliquid hominis efle fimile, Sc ali- 

Circa quam impugnationem miror vehcmenter Pri- quid non fimile , fcd totam illam indiuifibilem enti- 
miillamdoclrinamquafifingularcm ab hoc Aurhore tatcm hominis eflc fimilem cquo , non tamcn fum- 
mihi cribui , quam ( iplb excepto ) puto efle omniura nic fimilem , neque enim vlto modo repttgnat , fi 
omnino homintim tam do&orum , quam idiotarum : comparatio fiat cum diucrfis , vnam indiuifibilem 
quis enim hucvfque ncgauit , verc & realiter vnum entitatem magis efle fimilcm Pctro , quara lapidi, 
ouum efle fimilc altcri,& parccm huius chartx fimi- vti non repugnac , indiuifibilem entitatem hominis 
lcm altcri parti ? vnde Sc ipfe & oinncs Philolbphi miuiis in pcrrlclionc exccdere cquum , quarn excc- 
gcnerarionem viuenrium dcfinierunt , eflc in fimili- dat nigre dincm , aut lapidcm , vri etiam rcpugnac 
tudincm natutx. Suppofuerunt ergo , etfi natura fi- ( iuxta Grpc didka a mc ciitn ) , idem ommno in- 
lij , mca vttbi graria fit adxquatc diftindra a natura diuifibile aifris habere luccm vt 



Pattis mei , cflc tamcn realitct illi fimilein , leu in fimi- 
litudinem illins , quod idem cft. 

Sccund6 dico : nifi hic Author velit nouas nomi- 
nibus fignificationcs dare ,ipfius dottanam efle om- tnilitudinis intclligitui: finc vlla vel leui vmbra 



quatuor , non ta« 
men vt ocw , ac proinde clfc aliqailitcr clanim , 
aliqualitcr obfcurura , fcu fiboblcurum. H quod 
facillime in noftra fcntenria de conftirutiuo fi- 



Digitized by Google 



9 6 Difpu tatio V. De Diftin&ione &c. 

xj contradi&ionis , nam , cum fimilitudoconfiftatin vtto- Si quid fcntiam fatcri liccat, arbitror, hos Audtorn 

quc cxt '* mo , non rcpugnat , hominem , & equum con- folis vocibus abuti : nequc enim illi aut vllus alins ncga- 

ftitucrc maiorcm limilitudincm , quam homincm,& la- rc ppteft, cquum aparte rci vcrc cxiftcre & ellc fubftan- 

pidcm , cft cnim in vno complcxo vna pars realiter di- tiam & principium fentiendi intrinfecc , rurfiifquc ho- 

ftinJtaquxnoncft in altcro complcxo,ac proinde recic minem cxifterc tamvcrcac propric ac cxiftit equus, 

potcft vnum complexum finc vlla oppofitione haberc itidcm&eflcfubftaiuiam&principiumfentiendimtrin- 

prxdicattim maioris fimilitudinis , quod non habct al- fccc , non fccus acequum. In hoc nullus potcft difcor- jo 

terum complexum. Vti quia concordantia vocum de- dare dc rc ; an autem id voeandiun fit limilitudo ,an ve- 

fumitur non ab vna fola , fed a duabus , nullo modo rc- ro ad hanc rcquir.it n vt omnino conttcniant intcr fc , ar- 

pugnat , candcm vpcera Pttri coniun&am cum vocc bitror circ-dcnomine, &in illierralfe prxdi&os Au&o- 

siittoni) , facei c minorcm , aut maiorcm difcordantiam, res contra communcm modnm loquendi : nam roga ni- 

qttam fi cadem vox Petri coniungatur ctim voce Panli. fticumquemlibct.an homo &cquusfint fimilesin hoc 

Qux do&rina cft clariffima , & ipfis idiotis hominibus quod eft v»'*fr*,rcfi>ondcbit profcdto , eifc fimiles ; item 

nota. His crgo prxmiflis. i;i hocquodcftpo(fcvidcre,audirc,&c. itcm magisfi- • 

Dicimus Scotifticum argumentum,prim6 pti inftan- milcs cflc intcr lc homincm & equum , quam hominem 

tiiminipfa rarionalitatc,qux ,cfto diftinguatur cx na- & lapidem ; crgo nomine firnilitvdo nonintclligiturto- 

tiira rei ( vt ipfi volunt ) ab animalitate , nihilominus talis conucnicntia , crgo potcft dari intcr rcs diucrfx 

eti.nn lic diftin&a cft fimilis , & diflimilis hinnibilitati, fpccici. Conuincuntur ahj hoc argumcnto : vcrumquia 

fiinilisquidem,q;iiaetiam vt diftin&a cxiftit.id quod ccnfcntfimilitudinem&difltmilitudinemopponialiquo 

ctiain conucnit hinnibilitati, cft prxterea dirrcrcntia fub modo intcr fc , confugiunt ad diftincHoncm virtualcm, 

gcncrc animalis , vti ctiam ipfa hinnibilitas , cft princi- quam ipfi ponunt intcr animaliratem & rarionalitatem, 

pi un cognitionum , vri & hinnibilitas , nam fcnlnrio & rationc cuiits dicunt |>o|fe fimilitudinem & difltmilitudi- 

achis intcllectus ambo funt cogniriones ; alix ctiam ra- nem in codcm hominc reperiri refpcdhi eiufdem equi 

tioncs fimilitudinis polfuut cxcogitari , cx quibus clarc ita nouifltmc Pr. Lynccus fccutus cos recenriorcs , con- 



aS conftat,vcl cos gradus in infinitum ftibdmidendos , quia tra qucm fufius irrfrk. Nunc breuiter dico , non clle du- 

dc quactinqucalia dirTcrcntia fonnare poteto idcmar- bium.quin , vbihicrit cadiftinctio,pofllt eflcfimiliru- 

gumcntum , qitia & illapoterit exiftete ac proinde crit do& diflimilitudo : verum eam non cfle ncccflariam, 

fimilis ,& difliinilisjtalcm autem diftinclionein ininfini- probo clarc. Quia adhuc rarionalitas ,vt diftinfta vit- 

tumadmirtcreachi ,haud dubic cft grande abfurdum tualiterabanimaliratc,eftfimilis & diflimilis hinnibili- 

apud omnes , vno excepto Lyncco , de quo tlib i ; vcl fi tati cqui , ergo ad limilitudincm & diflimilitudincrn non 

cadiftin&ioininfinitum negctur .dcbebitconccdi ex fi- rcquiriturea virtualis diftinctio. Confequcntia eft cui- 

militudine,& diflimilitudinc non polfc colligi cam gra- dcns. Antcccdt ns patct. Et quidcm cam rationalitatem 

duttm dilHndHonem,quam Scotiftx adftruunr. fic difttnciam elle diflimilemdatenrur hi ; cfle veto fimi- 

Vt autem abfolute rcfpondeamus argumento, obfcr- lcm ,cgo probo : Quia vt fic diftinfta eftens , crgo cft 

naaliquos ctiamante Bonam-fpcmdocuiffc ,non polfe fimilis hinnibilitati ,quxeriam cft ens. Deinde , vtraque 

fimilitudinem ,& diflimilitudincm conucnirc cidcm rci, cft diffcrcntia animalis ,& petit idenrificari cum anima- 

qui Authores nonfimdaiuurin eo principio , quod di- li.ergoetiam vt fic diftinfta eft fimilisin prxdiclisjergo 

ftinch'o,& diflimilitudo fitidem,dc quo paulo antc fimilitudo & diflimilitudo poflunt reperiri in codcm re- Jl 

contra,cundemBonam-fpem, fcd qiria iudicant , difli- fpedhi eiufdem fine vlladiftindbone criam virtuali, vti 

milirudincm eflc idem ,quod nonfimilitudo,qux haud paulo ante dixicontta Scotiftas. 

dubic rcpugnat cum fimilitudine. Alij Docwres valdc ad dodlrinam Bonx-fpei acceden- 

Confirmanr id cxcmplo xqualitatis & inxqualitatis, tcsdixenmt , diftinctionem , qua talcm focmaliter dice- 

qiix non polfunt cllc in codcm rcfpcau ciufdem:co rediflimilitudincmaliquam , namPetrum habcre ncga- 

cnim ipfo , quod Pctrus fit xqualis Ioanni in altitudine, tioncm Pauli cft cflc Paulo diflimilcm , vndc infrrunr, 

non potcftcllcilliinxqnalis in cadcm altitudinc ,ergo difllmilinidinem aliquam non opponi cum fimilittidine 

ncquc fimilis & diflimilis fimul ; & hinc inferunt , rcs eriamfi non dctur ca diftinclio Scotiftica hxc dochi- 

diucrfx Ipcciei omnino efledi(fimilcs ,nifi fummum cx- na ,nec vera cft ,ncc fatisfacit Scotiftis , qnod non fa- 

triiificcabopcrationibusfimilibus.qiiaspoffuntclicc- tisfaciar , patet , quia non explicat , quomodo poflim 

re , indiuidua vcro ciufdcm fpecici omnino efle fimilia, cflc fimilis lconi in rationalitatc ,quam illc non haber. 

etli diftincla. Nequc explicat quomodo ea duo non opponantur in- 

H.xc fcntentiarciicitur communitcr ab omnibus , & ter lc fimilirudo , & diflimilitudo. Quod vero diftinftio 

mcrito : & in primis cius Au&ores minus confequentcr qua talis formaliter non fit diflimilitudo oftenfiim eft 

loquuntur^dumfimilitudincm&diflimilitudinemprin- contra Bonain-fpcm & inde amplius fuaderur , qtria fi 

cipiorum ad folas operationcs rcuocarunt ,qtiia iplx diflimilitudoconfiftirin eoauodPerrushabeathecprx- 

opcrationes funt fimilcs & diflimilcs intcr fe , fcnfatio dicatum,quod fcilicet non fit Paulus,profeclocum nul- 

v.g. hominis & cqtii funt fimilcsin rationc fcnfarionis, lum omnino prxdicatum Petrifit idem aim Paulo , 

X9 &funtdiflimilesinratione talium. Rogo ergo,illa fi- nullam omnino ann illo habebit fimilitudimm , &c 

militudo cft illis cxrrinfcca , an non : Srcxrrinfcca , ergo tandcm hi ex intcgro relabcntur in fentcntiam Bonx- 

pcr alias opcrationcs ab ipfis produdhis , & prxterquam fyci. 

quodcasnonhabcnt.dcillisctiamredirctargumcntum, Quod fi rcfponderis non requiri ad fimilitudinemj 

& procedbrctur in infinitum contra rcctam rationcm. Si cflTc i3cm prxdicatum in Pctro ,& Paulo , nam fimilitu* 

vcro dicas , cam firnilitudincm & diflimilitudincm opc- do non eft identitas,fed fuflficere fi fit aliud fimile;contra 

rationum efle intrin! ecam , crgo iam admitris fimilitu- obiiciam cgo,qnia inde infcrtur poffe Pctnim & Paulum 

dincm & diffimilitudincm fimul intcr duo , contra tua eflc omnino fimiles fi habeant omnia prxdicata vntim 

principia. fiair alrcrum , etiamfi fint diftinchi , vndc cfto Petrus 

Secundo rcdarguuntur inconfequcnrix , quia eriam non habeat negationcm Pcrri , quam tamen habet Pau- 

intcr ipfa indiuidna ciufdcm fpeciei datur aliqua difluni- lus,adhuc crunr in hoc fimiles , quia Petrus habcc 

litudo : nam hoc quod cft clfc principium harum opcra- aliam ncgationcm Pauli , qux cft fimilis negationi Pc- 

tionum numcro , non conuenit Petro , conucnit autem tri , quia Pctnis & Paulus funt fimiles ; & confequcnrcr ^ t 

•Ioanni. Deindeaniina &materiaIoannisrefpiciuntali- negationes habcbuntcriam fimilitudinem ex fimilitu- 

quo modo diucrfim vniontm ab ca quam rcfpicir ani- dinc rerminorum quos ncgant. Contra Secundo , crgo 

ma Petri , ctgo hx animx funt altquo modo diucrix; iamdiflimilimdoiionconfifHtindiftindhonc,vt tuvo- 

crgo malc dfcit , inditiidua eiufdcm fpccici cfle omnino lcbas .quandoquidcm fumma diftindHo non arguit fum- 

fimilia.dc quo tcdibit fermp Difputat, i. ie Animik inam diflimihrudinem. ContraTcrti6 ,quia nmilitudo 

tmm.117. gcjiere fuo opponitur difGmilitudini , fcd diftiinfrio 

pcr 



Digitized by Google 



De Diftindtione graduum,&:c.Se&. II. 97 



pcr ce non opponicur funilitiidini , imo a 1 illim rcquiti- 
ttir ; ergodiilln lic.iJonoti porcft conliftcrc in (bla di- 
ftin&ionc, ergomalccx diftinctione formalircr infvrc- 
hasdiflimjlitiidiiicm aliq<iam vtriun autem aliundc dc- 
bcant omnia indi.iidna lubcrc & aliqtnm diflLnilirudi- 
ncm difcutiam "> litrit A :ima , vt c;go nblolutc rcf- 
pondcam argumciito Scotiftico, gc ofundam fimilifidi- 
ntin nonopponiomni difltmilitudini , ad .Cit >, ft.uc op- 
timc,aliqua duo cx gencrc fuo opponi,& tamcn ft-ic com- 
pati in gradibus rciniflis. Oblcuritas vcrbi gratii ouio 
nitur claritati , qir.i obfcuritas dicit negaduncm lucis , 
claritas vcro lucem : Vndc rclpctfhi eiuldcm lucis,lcu in 

* ' codem gradu lucis, ntqtieunt limtil icpcriri, id cft.lnx vt 
quatuor Sc obfcuricas maior quam vt quatuor, cum h »< 
tamcn ftat , vt claiiras & oblcuriros in gradibus rcmiflis 
non opponant ur;iicqttc enim negario lucis vt o&o oppo- 
nicur cum lucc vt quacnor, Similiter licct currerc & non 
currcre onponanttir , non taulcn rcpugnar , currerc ali- 
quos,& aiiquos non currcrc ? rcpugnat verA,omncs cur- 
rerc,& aliqurm noncuncrc : ficur,cfTc fnmmam oblcu- 
rkacem,& eifealiqiiamcIariiuem.Eodcm prorfnsmodo 
dc diflitnilicudiur philolopliadum cft:nam limilicttdoex 
fe poteft eflc maioc & minor.ncqtic enim conliftit in in- 
diuifibili; quare licer futimiafimilitudo opponatut ctitn 
diflimilicudine, aliqua t.tmtn limilitudo non opponitur 
citm aiiquadiflimilitudinr.Quandoergo aftirmoJVtrtini 
eflc fimilcm equo, non arfiimo oraniuv>dam (ittiilitudi- 
ucm,(cd folum p*mjlrm,& gcncricam ; quando aittem 
poftea affirmodc cifdcm dilTimilitiidincm,non nt gt> pri- 
rnam ftwffirnttinrm ,quam affirmaueram, lcd aliam lne- 
oificam , & maiorcm ,qux non fuciat aflirmata pcfpri- 
num firmuctidinem. Ec vc vno verbo dicam, idem cft di- 
ccrc, Ptirtkm & ttjwtm t(ft fitmlts & Sjftmltt , ac diccrc, 

34 tts tjfe fimiltj ,«■>••• tamtn omnino : eflc autcm fimilcs'iion 
opponitttr cum hoc qtuxtcft non clfc omninofimilcsjcr- 
go limilirudo & dtflimilitudo non opponunrur interfe, ii 
ncurra fir toc»lis,ctiam in eadcm indinilibili fomialitatr. 

Scd diccs,eriam in rarionc gcncricacft diflimilitudo, 
vt oftcndi jergo iam ibi opponentur,il!acnim fimilittido 
Sc diflimilitudo fiini in eadem ratione qenerica. Refpon- 
deo , ipum rarioticm gcncricam clfe limilem gcncrice , 
id e(tpairialiter,eandcm atitem cllc ctiam diflimilcm 
fpecifice , id cft partialiterdiflimilcm : non autem repu- 
gnar, caridcm rcm cflc partim limilcm, & partim non fi- 
milcm.ncque cnim pcriecundam dilTimilitudinem nc- 
gartirprima , ft-d alia vt vidimus. 

Ex his conftar , fals6 ab aducrfuiis in argnmcnto 
lupponi , quamlib.t difli nilitudincm nrgire omitcm fi- 
miiittidiitcm , cx q'io infcrcbant ,cas omnino repu«na"rc 
inrer fe. 

Adexemplum dc arqualicarc & inTqfalitatc rclpon- 
deo^cqtialit.itcm conliftrrc in inditiilihili, vnde non po- 
trft eflc m.u\>r vel minor ,qtiarr noncompatittiriqna- 
litas inarqualitaccm aliqtiam,qtiantumuis minimaiTi,\nde 
ndn mirum, li rcpucmet,iimul candem rem cfle arqualctn 
Sc inxqualcin alccri ; non vcro, ellc fimilemcV diflimi- 
Irm propter r.uiones datas. 

Seddices.Cur .Tqiialirasconliftitinindkiifibilfj-.on ve- 
r» flmilitudo. Rcipondco , Idco , quia xqualitas fignili- 
cat habcrc tantum quantum altctum,& non plus, vbi 
non potcft cllc magis &minus. Similitudo aurcm pr*- 
ciscdkrit cfleinftar illitn,potcft autcm mn<jis r int minus 
efle inftar illius ; qt>od tandem ;>d fi^nificatiopcm vo- 
ntmreuocandiiin cft.Dc quo adhuc /«/^iconiia PatniU 
Lvnccnm. 

SECTIO II. 

Defdrut A f**te rei aIim diflinttio intergrtdttifu- 

periores ty 'mftriores,bLc 

IMpugnara diftiutftionc tt natura tri intf r gradrs Iut>r- 
riortScVinferiorrs,rcftat vidcrc,vtrum detur inrct ill"S 
aliqna alia dillincbo minor pnccdcnri.vt indc dir^nofca- 
Hpr,qtii rarionc ficri po(fit Vnnieriale pcr intcllt<ihiin. 
R. f. Reiitric dt Atri.i£*. 



SVBSECTIO I. 
St*tns qugflionii,^ qut c^r-.a fint txplicjntitr. 

THomifta: & Notninalcs conucniiinr,a partc reigra- 
dus lupctiorcs &• ir.fcriorcsnon diilingtii, ncc rcali- 
tcr , uequc tx natura rei , pri>j>t«.i rationcs 2 nobis filprl 
f.u!ic ts.\ r Lrtim Thomiirjr Cuncendum adhuc dari intcr tos 
gradusdiftm&ioiKin quandam vinualem zquiualcntcm 
reali in ordjnc ad cognitioncm ;id eft,graduscos,quan- 
tumnis fintiJcm « alitcr jpollc tamcn vnumcognoiciper 
intcllcccun*,qHin cognokaturalius,nun (ecus ac (i a par- 
terci diftiiig\itrciuuMd cum moditm, quo catila potcns 
prodttccre plurts cffcthis dicitur victuatitcr multiplex, 
quia ipfa foia potcft efticctc quar pltires caufx. Prxtcrea : * 
il 1 j diftindio graduuin non dicitttr aiftualis,qnia z£ta ni- 
hil cft diftintftum,fed loltim virtualis,quatcntis potcft tcc- 
minare vnuin athim intcllcclus fecundum vnam ratio- 
nem, qttin ctrminec illum fecUndum aliam, quod (blum 
hi Auilorcs conccdunt refpcctuintcllciftus j pcr conta- 
ftum atitcm ph yiicum, vcl per produclionem phy (icam , 
cenlc nt repugnare , atiingi vnum gradum, quin alius at- 
ringamr.vcl ptoducatur. Qucid fi poteft intellcdus diui- 
dcrc eas formalkates, idc6 clr,quia eiusaciio cftfubtilif- 
fima, poteits diflingucrc qua; in fc non diftinguuncur , & 
hoc vocaut prxcifioncs obic&iuas. Docent prxfctca,id 
t.intum fieti poflc per adhw abftra&uos intcllcchis , id 
cftjcognolccntesrcs per fpccics alicnas Sc imperfc«5tc,nc- 
gant vcr6 id ficri pcr achis intuitiuos & qtiiddicaciuoj. 
Dilcrimcn aflignaut ,qtiia, ciun hi attingant rcs vt (unt 
in fe, in fe autcm non (int diftin£tx,neccilari6 perqucm^ 
libetachim cotum obiccb.im dtbcc attingi,quod non 
contingit in abftra<ftiuis,qiii non cognofcunt rcs vt func 
in lc, fcd impcifcifh* & inadxquacc.Deinde aflerunt,pof- 
fc cciam idem inditiiiibile obie£tum ita attingi , vt licct 
cotuni formalircr pcr qucmlibct acrum attingattir , ne- 
quc cx parte obie«fti coricfpondeat aliquid vni aCtui,quod 
non correfpondear alteri ,tamenita conrusc cognofca- 
tur , vt apparcre vidcatur lolum (ccundum Vuum prxdi- 
cactnn , non vero fccundum aliud : verbi graria , vifio 
coloris c lonc;inquo aliquando ita cft confufa , vc pofliin 
dilxcrnerc cfle colorem , non ver6 vtrum (it albedo , an 
rubcdo , nigfcdo , <3cc qui actus cum fit a potcntia ma- 
teriali , & intuiriuus , in otnnium fcntcntil non prx- 
fcindit , nihiloininus tamen totum illud obic ctum ita 
impcrfeAc cognolcit , ac fi iblum cognouilTet rationcm 
coloris , non vcr6 rarioncm albedinis. Hic fccundus 
modus cognofcendi obi: chim confuse , dicitut ab om- 
nibus prxcifio fonnatis tantum; conuenitquc in hoc 
cum obicdtiua ,qu6d vtraque eft impcrfedta cognitio 
obicch": atobicftiuadiftcrt a fonnali , quia hxc attingic 
cocum obicchmi ,illa vero inadxquatc (blum feamdum 
vnam f «malitatcm , fcu fccundui» vnum grajum. Hxc 
cft totafubftaiuiaThomifticxfentrntixiHanc virctia- 
lem diftinctionrm ab Authoribus hucvique eo quodixi 
modo Iimitatam , cxtcndit nouiflimc P. Lynceus ad 
ftmnia hrr prxJicata conrradicloria. Sed ciusfcnten- 
tiam (jiccialitcr dilcuricmus paulo poft. 

N.rminales coniicniunt cumThomiftis qturttum ad 
prxcilioncs formales ; ditTerunt tamcn ab ilbs quancum jf 
ad obictftiuas. Ccnfcnt cnim, iti eis cafibus , in quibus 
Thomiftx admicrunc prxcifioncs obieiftiuas , cantum 
dari (brmalcs : im6 omnino repugnare, lalccm in creatis 
prxdiiftas prxcifioncs obicctiims. Hxc nominalitim fcn- 
rcntiapaucis ab hinc annis fine patrono ,iam non com- 
munitcr a teccntioribus defctiditur,quibuseriamadhx- 
reo . propter diceuda SkbftElitmt i.Vidacur P.Hurtadus 
QifpHttt.6. Mtt.tphyfict. $. «^a.vbi probat cain eflc fcn- 
rmtijm S. Thomx : $. anccm 101. alios mnltos pro cl 
refcrr. Ham fortiflime dcftndnnt Bon-afpes , & Ouiedus. 
Htimdns aarem ad fcrt <. ic^. pro illa nonnulla argu- 
menrt , q>ix non hnhcnt magnam viri , quale illud cft , 
(Vi6H diftinrtio rathnis non cft in ot>icdo , fed bl in- 
trllcdu , crtrn nrm J.uirr ex paae obk&i diftindio, 
f;u prxcJfio obkthui. Hnic rcfpondcbtinc adutrfari), 

\ fiue 



Digitized by Google 



98 Difputatio 

fiue diftinctiu dcmr in obie&o , fiue aliunde , fc lblum 
doccrc , obiectum habcrc virtualem diftin«3ionem nd 
prxJicara concradtctoria , polfi: fcilicet cognoici homi- 
nem fccundum rationalitatcm , & non cognoici lccun- 
dum animalitatcm, & c contrario : atque a partc rci, an- 
tcquam fu cognitio , dari hanc diftinclionem virtua- 
lem , qux tamen non eft rcalis f jrmalis , fcd xquiualen- 
ter ; ficut in diuinis datitr in ordinc ad produci & non 
produci linc vlla diftin&ionc reali inter ciTcntiam , & 
rationes. 

SVBSECTIO II. 
Reiititur fententU Thmiftsrttm. 

T? Am fic impugno hoc vnico argumento. Non mintis 
Xlcontradi&oric opponuntur cegntfci Sc nttt cegnofci , 
rejpondrre Sc non rcffondere tx f*rte obttSi, quam exiftere 
Sc mhcxifttre.frvduagi non frodnci: fed rcpugnat.ani- 
malitate mhominu exiftere,& rio cxiftcre rius rationali- 
tem;itcm produci animalitatc & non produci rarionali- 
tatcm quamtumuis virtualiccr diftinguantur ; crgo eriam 
implicabit, cognofii animalitatem, Sc non cognolci ra- 
tionalitatcm ; & rclpondcrc ex parcc obiccii animalica- 
tem,quinrefpondeat rationalitas. Conlcquentia cft ctii- 
dcns : Minor a.imitritur ab ipfis aductfariis ,cftque de ie 
euidcns, quia intcr t es , qux non diftinguuntur rcalitcr,in 
crcatis non potcft vna produciA' alia nonpioduci. 

Maior, in qua cft tota difficulus , fic probarur. Exi- 
fltre & non exifttre opponuntur coiuradiaorie , quia illa 
particula nm cadcns fupra Vcrbum , ncgac idcm quod 
pcr illud fucrat affirmacum : negacio auccm formx , &: 
ipfa formaopponuntur contradi&orie , &c rcpugnant in- 
tcr fc ; fed t J non cadens fupta Vcrbum cogmfct , codcm 
prorf s modo nrgar cogmfci , ac cadcns iupra Vcrbum 
exifltre ncgat exiftere ; ergo nonminus opponiiur cegnef- 
ci cum non c+gnofci, quam exifttrt cum non txtftert, Ergo 
fictlf animalirati non poteft conuenirc exiftcntia , & ra- 
rionalitati non cxiftentia , ita neque potcnt animalitati 
conucnicc cognofci, feu cognitio , Sc rationalitari non 
cognolci fctt ncgario cognitionis. 

59 Rcfpondcbis Primo , cognirionem cfle formam cx- 
rrinfccam obicAi , fbrmam autcm extrinfecara ; & cius 
ncgationem bcnc pofle conuenirecidcm obiefto indiui- 
/ibili , criamfi illi nequeat conucnite forma incrinfcca, 
&cius ncg.uio. Co.itra Primb , idco negatio fbrmx in- 
tt infcoT & forma intrinfecaopponuntur , qttia ncgatio 
furmx intrinfecx ncgar & dcftruh formam incrinfe- 
cam : fed ctiam negatio formx cxtrinfecx ncgat &:dc- 
ftruic formam cxcrinfccam , crgo opponirur cum illi, 
non fccus ac ncgacio fbrmx intrinfccx cum fbrma in- 
trinfcca. Confirmatur , qttia fbrroa extrinfeca dcbet ha- 
bcre aliquid fibi contradidtorium : fcdhoc non potcft 
c(fc nliud ( vt dc fc patet ) quam ncgatio fbnnx cxtrin- 
fccx ; crgo conrradidcoric opponitur cum illa. Contra 
Sccundo a fimili , quia me ejjt frierem Petro , eft dcno- 
ininatio extri»fica,proucniens & ab exiftcnciiPccri in 
tcmpore, qix mihi eft cxtrinfcca , Sc a mci duratione , 
& nihilominus non aliter rcpugnat , mc fimul eiTc prio- 
rcm Pctro, & non clfc illo priorem, quam fimul eflc al- 

40 bum , & non ctTc album , etiamfi hoc proueniat a fbr- 
mi intrinfcca : crgo quamuis cognitio fit forma extrin- 
fcca refpeftu obie&i , repugnabit cum non cognitio- 
ne eiufdem obicc/ti , nonmtnusquam produ&io cum 
non produitione ciufdem. ContraTcrtib, ad hominem, 
quia quantumuis cognitio fit forma cxtrinfcca , ncquic 
tamcn fimul conucnirc cum ncgatione cognitionis in 
veftra fcnccncia rcfpc£hi folius ratinnalitacis ,ica vt ra- 
tionalitas, vcrbigrari&,c»g£o&atuc finuil fic non co- 
gnofcatur : crq^ cognitionem efte fonnam intrinfccam 
vcl extriniccam, pariim rt fcrt.vt opponatur vcl r.ota op- 
ponanir cum ncgarionc cognitionis ciufiemobiedti. 

Refpondcbis Sccundb , etiam in eo cafu rcalitcr co- 
gnoici racionalitatem , qunndo animalitas cognokitur, 
licct formalitrr non cognofcarur. Scd contra , qiua tam 
comradictoria funr togmfct formalttcr, ck non ctgmfci for- 



V. Logica 

mdtter , quam cogmfci , & w» cegnofci ^fobtte 1 quando 

enimncgatio cadu lupra mcdum , cam facit concradi- 
doriam ptopolitioiicin dc modu^uain li ctlet prop litio 
iimplcx ; crgo ti cadcm tes lccundum diutrfas fbrmali- 
tatcs potcft cognofci ,t\icft, potcft cc gnofci fonnali- 
ttr , & non cognofci formaliter , poccrit etiam co- 
gnolci rcahrcr , & non cognufci rcaltcer , cxifttrc rta- 
litct , SC non cxiftcrc rcahtcr, fcctutdum diucrtas forma- 
litates. 

Rcfpondebi» Tettib , cognefci & non cogmfci eifi: qui- 
dcm contradicloria ,fi comparentut cum vnici fbrmaii- 
tate , vcrbi gratia cum lola rationalirate , non tamcn, 
fi comparcntut cum duabus fbrmalitatibusmcque cnim, 
vnam ccgnofci , & aliam non cognofci , rcpugnat. Scd 
contra , ergo pari racione dt bercs diccre , produci ani- 
malicaccm non opponi contcadicloric cum negatione 
produdlionis rationalitatis , quia non funt rcfpe£bi eiuf- 
•cm fbrmaiitacis ; ego autera Iblum contendo te co- 
gere , vt idcm dicas dc produdione &: non produftione, 
exiftentia&: non cxiftcnt.i , quod dicis de cognitionc &C 
non cogntrione ; quia tam hx rcpugnanr intcr fe quam 
illx. Qubd fi has dicis non rtpugnare propcer rnultipU- 
cicatcmfbrmalitatuin, idevrNrtiam tenerisdiccrc prnptcr 
candem rarionem de illis afiis prxdicaris , qux in fc vi- 4« 
dencuroppofica. 

Diccs Quartb ; dari diftirnaioncm virtualem inter ani- 
malitatem &: rarionaliutcm , xquiualentem reali ,qua- 
tcnus , ctiamli a panc rt i fint idcm , vna tamen poteft 
tcrminarc cognirioncm, altera vcrb non,quod eft xqcri- 
ualcrc duabtii rcbus diftindtis ; fiatt , lictt eilcntia diui- 
na lit idcmrcalittrcumPatcinitatc^amcneircntixcon- 
uenit comramunicaritribtispcrfonis,Paternitati vcrb 
non conuenit ea communicatio. 

Relpondco , fortaflc ob difticultatem myfteri| Trini- 
tatis, quod intcr vcritatcs Catholicascft difficillimum , 
dixifle Paulum , captiuandum intcllcc>um in obiequium 
fidci,& lcruratoresMaieftaris oppriroi a glorii ; res cnim 
adcd difficilis & abftrula nobis cft , vt noftmra cfrugiat 
captum, qui fcilicct ficri poflit, vt eidem indiuifibili en- 
titati illa duo prxdicara contradidoria conueniant : ex- 
plicarc autcm rcs crcatas pcr hoc adco difficilc cxcm- 
plum.cftres faciles per difficillimas intclligcre , prxter- 
quam qubd , fi ex diuiras licerct argumentari ad creata , 
eriam poik t infcrri.animalitatem polfc produci, quin 41 
producatur rationalitasiquod neque ipfi aduerfarij lom- 
niamnt. Sequcla patct , quia in diuinis hxc duo ptcdi- 
cata , frodun & non fredttci , conucniunr vni indiaifibili 
enciuti Fihj.namproducitur fccundum filiationcm , &c 
non lccundum ellcntiam diuinam. Imb cciam pollcc in- 
ferri, rcs omnes creatas tlle idem realiter inter fe , &- vir- 
tualiter (bliim diftinttas , &; quando vna illamm pcriir, 
alrcra producirur, vna mouctur, altera quicfdt , id fieri 
fecundum diuerds fbnnalitates ciufdem cnritKis ; qtria 
( vt fupra oftcndi) cam contradidoria prxdicata funt.f»- 
gnofci Sc non cognofci. quara frodmi $c mn produci, mtncri 
& non montri, & iimilia 

Ad exemplum dc myfterioTrinitatis relpondeo,plu- 
nt polfc Dco conucnire propter furnmam cius infinica- 
tem , qux repugnanr creaturx propter huius limitatio- 
nem. Deo conucnit intelligcrc pcr fuam fubftanriam fi- 
nc actu diftindo , quod tamen in fcntentia aduct&rio- 
mm repugnat creaturxJDco repugnat moucri , mutari,&c 
alia fimilia,qu( non rcpugnant crcaturis.Cum ergo Deus 4 j 
cx vna partc propter lium infinitatem neccllarib careat 
compofitionc phyfici,&:exalii partenon pofiit na- 
tura diuina elte mulriplex , lcdvnica tantumin tribus 
perfonis , qux omnia non pofliint incelligi finc virntali 
diftintftiouc in ordine ad eaduo prxdicata contradido- 
ria , non licct ponere in crcamris limilcm diftirictionem* 
cum iicquc creaturarum pcrfcclio ncque vlla racio efR- 
cax pofliccflc ad illam ponendam : imb porius ( vr iam 
dixi ,' fi lcmcl poncretur, nou eftcr vllum fundamcnmm 
ad diftingucndas intcr ie realicci crcaruras &: conie— 
quentcr dcftrucremr tora Philofophia. Addo.hocadcA 
verum cfle.vtetiam in diuinis non admiccantus inrcr 

. OjUxcumque 



Digitized by Google 



De Diftindione graduum,&:c. Se£l I L gg 

quxcumqnc pixJicata , v. g. intcr mifericordiam & iu- ficut per tc ideo jprxicindit abftradliua cognirio.quia p C r 

ftiriam , ptxdi&am difhnclioncm : quia quantumvis alia illatn ita cognolco obieftum, vt non poflun redderc ra- 

prxdicata fint mfinita , cum pofltnt cxplicari fine illa tioncm dc omnibuscius prxdicatis , limilitcrctiamprxf- 

diftindione , non ponitur interilla : nifi cnim coa&i cindic intuitiua.cuincriam pcr illamaliquandonon pof- 

prmcipiis fidci ad faluandam aliquain pcrfvccioncin fim reddere rationem dc omnibus prxdicatis , vt patct 

diuinam , non licct rem adco dirfi.ilcm conccdctc. in di&i vifio • • albedinis. 

Refpondet Primo. Nonnemo , attus intclleclus clC: Hrc argumenta oftcndttnt , ncquc ritionem gencri- 4$ 

valdc fubrilcs , ide6que criam portc rcm indiuifibilcm cam a fpectrici, ncquc hanc a futgularitate prxfcindi pof- 

partialitcr rangcrc. Sed concra,quia Dri adus funt lon- (e. Scd age oftendamus , eciamfi prxfcinderetur gcnus i 

gf fubtiliorcs noftris,& tamcn Deus non poceu has prx- fpccic, non tamcn pofscprxfcindi cx parte obicai ncque 

ofionesfaceremciusfententia. Secundo , a&io produ- gcmis ncque fpcciem aiui fingulariratc,quiaiplladucr- 

&iua Dei cft fubtilior noftris adibus , & tamcn nequit Jarij fun Jant eam prxcilionem in diftintrione virtuali 

vnam formalitatem creatam finc alia producere. Tertio. gcnet is a Ipccic-.fed hxc diftinclio non datut intcr gcnus 

rogo,quid nominc cius fubtilitatis intelIigatur,An qu6d & eius fingularitatem-.ergo nec potcft dariinter illa prx- 

fit magis inditiifibilis,quam alia res,vti acus dicitur fub- cifio obiectiua. Probo Miuorem , in qui cft difficultas j 

tilior,quam lapis mohris , qaia pauciorcs partcs habct, quiahcct aniinalitaj diftinguatur a tationalitatc, neutra 

hoc autcm cft planc ridiculum ad rem prxfcntem ,c6na tamen diftinguitur a fui fingularitatc, qiria vnitas itain- 

res omnes (piritnalcs in fententia coramuni fint omnino cluditur in conccptu entis.vt nullo modo,nec tationc ra- 

indiuilibilcs , idc6qttc fubttliflimx. Dcinde a&io produ- tiocinati ab illo diftinguarur, ctiam in aducrfariorum sc- 

•ftiua Angeli cft eo fcnfu tam fubtilis , & indiiufibilis, tetii,eigo no potcftens cocrpi finc vnitate, ergo ncc fine 

quam cognitio. finvnilaritate,quiavnitas,& fingularitas idtm funt, Cofir- 

44 Pixterca intuirinx cognirioncs funt tam iudiuilibilcs, marur fi fingularitas virtualitct diftingucrctur a naturi, 
acproindc tam fubtilcs, quain abftratliux ,&tamcn nopofset pct ea iiaruramulripJicarivt fupra oftendimu» 
po 1 hxc omnia repugnant hx prxciliones iuxta hos Au- cocta Scotum)cxcmplo naturx diuin*,qux quia ex fc cft 
tores , f Lynceo cxcepto quoad aliqua ) crgo ea fubtili- vna>q:tan:umuis idcntificctur cum pluribus pcrfonis , ad 
tasplanc cftinepta ad tcm ptxfcntem.Q^6J fiea cxpli- huc non mulciplicatur in illis:ergo Iingtilaricasnatuten6 
cctur in ordine ad hoc , quo J poflir co<;uitio ex vna re potcft vllo modo ab illa difbngui.nec vcl lolum virtuali- . 
inditiifibili facercduas , aut rcm indiuilibilem pcr partes tcrjcrgo ncc potcft corrcfpondere cx parteobic&inatura 
tangcrt ,fcu non roram tangere,tunc & dicetui rcs ftatim Jine fingularitace.crgo ncc prxfcindi obicchuc. 

cx ipfis tcrminisfalCi , aut ccrte id , dc quo nos difputa Ad hoc aigumcncum arbitror rcduccnda omnia, qu* 

mus , qtiodquc rcjicitur eodem argum?nto, q>io fii- imptignarc pollunt fpccialitcr prxcifioncs naturx a HO- 

mus vli fupra , & fic applicando cos cerminos illud hic gularicacibus , imo qux communitcr contra illas obii- 

vri;co:Iam hxc fimt cotitraditioria idem tangi pct rem ciunrur, non habere vim,vt iam pntebit. Ptim6 enim ar^ 

fubrilcm, & non tangipcreandemremfubtilcro,quatia guunt nonnulli.Quod obiicitur cognitioni , debet cfle 

tangi pcr rcr» CTartam^c non tangi per rcra crairam,qt»ii quid crcabile : fed nihil cft creabile, nifi lingulare i crgo 

vci iupra dixi , qttodcanque aducrbium propofirioni iun- nngularia dcbcnt obiici cognirioni. 
gatui ji litpra illud cadat ncgatio.tam fit propofit io con- Non vrgtt,ciuia aliud eft nataram (pecificam fonna* 

tradicioria affirmanti quam li nullura eflet aducrbiutn^c litcr clfc creabilcm a Dco ; aliud cft , cfTe crcabilcm fo- 

idem cft dc adic£tiuo>3<: quocunquc alio addtto.Atqui ob lam linc lingtilaticace. Primum cft vctum, & illud fblum 

tci inJiuilibilitarem necinir fuicipere illa duo contradi- probatur argtimcnto : fccunJum cftfalfum.nec necefsa- 

aoriaxrgo^tcc potcrit lufcipere hxc fcilicct tangi pcr rium ad rationcm crcatuw. Nara ficut potcft cognofci 

rcm lubtil -ra , & non taitgi pcr candctnrera fubtilem. animalicas fi:ie rationalitate, criarafi non fit producibi- 

Nc vcr<> ex inftrtnneucis lubtiliotibus^ju^ facilius rcs lis finc illa , cur non potcrit cognofci finc fingularirare, 

minitnas diuidtmc/Miatuc alicui fcntpulus, quali idco in- criam fi non lir producibilis finc illi?fufncienter enim in- 

icllcclio t.uiqua t es liibtililTim t pofltc rcm indiuifibilcm relligimr conceptus creatiux , c6 quod abfolutc fit pro- 

in duas diiiidere^t Juerte ideb id in rcbus phy ficis ita c6- ducibilis, ctiamfi non lola , fcd fimul cum alii:non ergo 

tiiigere,eoqu6 Jinrttiiincntum JiuiJcns.quo plutes pr- impugtwcui hocarnumentofpccialitcrprccifiointcrajni- 

tcs hibft, dcbet ncccflario latiotem viarft habere.vt in- m ilit itcm & dus ftngulariraicm,magis quara irwcrani* 

rrarc poflu:vndc fi rcs diuidcnJa fit temiis non potcft in m tlitatcra Sc rationalitatcin. 

ea locum habere vt intrct inftrumcntumcrafliim, potcft SecunJ6 argnunt ali| .Natura, vc obiicitur cogn itio-> 

autcm fubtilis tcus v^.Hxc difTsrcntia in ordine ad obie- ni, non cft vna, crgo plurcs .crgoobiiciuntur fingulari- 

«utn inditofibilc nulhira penitus habrt locamjquia cum tatcs. Probant Ante.eJens : Natura folum eft vna per 

cx parrcilliusnullx fint parces , iteqtic fit vnum.&aliud adum intcllcdus ; fed illcadus non rcflcaitut fupra fe, 

nonmagispcr inftrnraentum fubtilc ixiteft tangi , quin crgo non concipit cam naturam vt vnam. 4I 
tangatur totum omuino.q-tam pcr inftrnmcntum , craf- Scd ncque hoc vrget/quia intct ttncifnvt tuM*f,& ctit- 

< im provt velis illnl fingcre,cftergo pto intento no- Wpiv/^/ira > d.uitrmedium,fcilicct prxfcindi ab vrroquc: 

ftro ca fubcilitas , aur cratficics intclledus pcr accidcns licut cum concipto hotninem , ncque concipio illum vc 

oinnino. albtim^eqtic vt non album, fcd prxfcindo.ergo licct dc- 

Sccund6 , priiKipalitct unpugno rhomiftkam fcn- mus eam naturam non cancipi -vt vnlm, non tamcn inde 

4 5 tentiam ex ipibrum principiis:a Jmittunt cnim.pcr cogni- infcrrur, debcrc concipi vt plures. Q>i6d fi vrgcas, Ergo 
rioncm intuitiuara non pofle dari prxciiiones obicdhias: a parte rei natura neauc cft vna, neque plures,cura obit- 
*x quo infcro , ncque poflc pcr abftraitiuas. Probo con- citur vt cft , & nort obiiciatur vna nec plures,adhnc non 
lcquencianvquia non min6s cognitio abftracriua atringit cuinccs:(jnia diftinclio virtualis cfficit, Vt obficiattirac fi 
obiectum indittifibilc , quim intuiciua , crgo non minus cflcc diftincla a lingularitatibtis,cum tamcn verc ab illis 
vnaqttara alia poterit prxfcindcrc.vel ncutfa. non difting utur.ficut licct artimilitas a pattc tci non ltt 
/. Dices, ideo non poilc pet itttiutiuaTn,quia attingit ob- nifi vel ra*ti<malis , vcl irrationalis poccft tamen per te 
icifWn in Jiuilibilc provt eftinlc, fccus ablf r.tdt iua.Con - prxlcindi ab vtraquc. Scmcl crgo admifsa diftiuuione 
rra,quia vcl attingere obicdum, provt eft in lc,dicit,il- virtuali iiwer ancaram& fingnlaricatcs , nullam habent 
lud in <c aningi , & hoc eciam conttemit abfttaditix. Vel vim argttmenta , quibns intenditur probarc , non polfis 
Tlprtvt tfi m ft . dicit cognofci obicdum omnino pcrfe- prxfcin li nacuram a fingularitatibus.Impugnandx ergo 
&c: &hoc neque intuicittx coi»nitioni iicccflario con- fimt eiuimadi prxcifipncs fpectalker , vc noseasimpu- 
ucnit, quia etiam pcr cognitioneiu intititiuam poteft iu ngauimtts ai guracnto tertio fuprafado , ocndo .ftend 
obiedurn cgnofci.vt nequeat rcddi racio dc omnibus cius aimifsi a*lhuc diftiudionc animalitatis i ratiotiahtate , 
prxJicatiseftcntialibus.quando v.g. cminus video colo- debercnegari internaturam &lingularirate» 

nott polfiim Jiccre vtrutn iic albus, au nigcr.Ergo 



, & nott polfiim dicere vtrutn fit albus, au nigcr.Ergo Aduertb , nonoulbs prxtcindcntcs ccnfcrc fe lok» no 
Jt P. RjJtric. Jt Atriug t. I % 



Digitized by Google 



100 



mi-.ic a n->bis di(filcrc,3c prsxifioncs obic&iuas c(Tc caf- 
dem , q ias nos form.i';s Jicimus. Sed vcl inde probarur 
i 1 etfc f ilfnn , quia ipfi cas pra-cifiones obicftiuas non 
admittJiuin actibus iiiwiridis.inquibus adinittunr fbr- 
miles ; non crgo idcm inrelligunr pci prxcifiones obie- 
cti iasqnod performales : qtiod eriamcl «-ius cnnftat cx 
Snbfetlione i . in qua carum diucrfiratcm cxplicuimus. 
Qu Sd fi in re conucniunt nobifcum , quomodo admit- 
runr , conucnirc duo ca prxdicara contradictoria cidcm 
indinifibili obicdo, fcilicec cognofci fbrmaliter , feu ex- 
plicite, & non cognofci formaliter ? Ccrtc hoc iam ora- 
ncm quxftionem dc vocc prxtcrgreditur. 

SVBSECTIO III. 

Stntentin P. Lyncei. 

• 

ANtequamaJucrfi argumcnta proponam,cogor diu- 
rins , quam folcam hxr^re in hac matcria, proprer 
Patrcm Richardum Lynccum qui has prjr«. ifioncs ob- 
icc"buas vix non intcr Rccentiores iam improbabiles,co- 
narurin fcholas reduccre , ponendo in rcbus crcatisdi- 
ftin&ionem virtualem inrrinfecam in ordine ad prxdica- 
ra omnia contradidoria, cxccpris h\s,exiftert rtnliter , Sc 
ntn extftert , qux fola purat argttcre dilHndtionem rca- 
lcm. Agit autem de cadcm materia fufifEinc tum in Lo- 
gica lib.$.tit. j . ttm in Metnph, Itb. x /ir.^ibi ponit argii- 
BK nra pro fe qninque, hic vero deccm, in quorum vni- 
co quinq e folia ingcnria per o&oginta numcros. infumir, 
contra fc vcro «n Mc taphyfica triginra, in Logica oclo, 
qtiibtis criam fusc rc Iponder.Ego rcm tota breuiuscom- 
pk&ar.r.r quidcm rarcor,multorum fcntenriam.vt cx di- 
dis coftit.cffe.dari cam diftinctioi.e in ordine ad cognof- 
ci & non co^iiofci;Vniucrfalircrramen,vt ca defcndit hic 
A utor»Sc in prxdicatis,in quibus ca ponit,vix vllu habct 
Patronum ,1 1 1 1 admirrat eam difUnclionem cx natura rei, 
quam paucialiquiStoriftx dcfcndunt.AddcJcre omncs, 
quos pro fe citat,ncgare eas prxcifioncsomhibns fcn/i- 
bus, negare cognitionibiis mcuirtlis, ncgacc Deo. 
Eftergo httiusAutorisfentciuii plancnoua.Sc vroften- 
'° demus, dans fundamcnrum valdc fbrtc.vt ctiam intcr la- 

E'dcm,& hominem ncgcmusrealem diftindhonem,&: fo- 
m virrualem admittamus. Adducir pro fc aliqua loca 
rum S. Patrum , tum Platonis , Sc Ariftorclis qux valde 
parnm aut omnino nihil ci fauent j'dco dc illis nihil dico. 
Et quidem, fcmcl datur diftin&ia virtualis in crcaris,pof- 
fediri prxcifioncs obic&inas cognitionum, libcntiffimc 
conccd »,id quod cgo fvse ^lim tradidi.Mirorramen.Pri- 
mo, qnod prxcifiones obicdtiuas probct cx diftinctione 
viirtiali,& c contrario cx eis prxciikmibus obic&iuis di- 
ftincbonrm virtualcm, quod finc vitiofb circulo fieri vix 
potcft. Miror prxtcrca , qu6d hoc loco ad probandas 
prxcifioncs vtawr ir«um^nro indc defumpto, quod fi 
quis dicat : ffeme tft coxfuse cognitns ; inca propofirione 
vox bemo iuxra aliqu s cx Nobis fupponarur limpliciter, 
8c qu6d ex ea non valeat : ergo Pttns eft confmi cogni ■ 
tm ; ergo datur prxcifio obieCtiua. Hanc confcquenriam 
rgomiror , quid cnim ad cam prxcilionem, quod voce- 
tur ftippoficio hxc Perfonalis, anr iimplex,aut ccontra- 
rio , cum vocarc illam Pcrfonalcm , aut fimplicem, fit 
quxftio dc pnro nominc ? non puto a:ttcr.i,quod ex qux- 
ftione dc voce pcndear prxci ( io obicdiua.de qua agtmus, 
aut c contrario ex prxcifionibus pcndeac illario illa : trgo 
Petrw, Pdnltu, Scc.tft confuse cofntims. 

Dico ergo,ex illa propofitioneinferri optime vnam ex 
51 his confcquentii5:«rg» vtl tmnes hotnines fnnt cefttiti con- 
fnii,vtl certi mliqni eorum.aut /i vis^a/i 7»/'/ eertm. Hinc 
autcm, qnid, quxfo, ad pixciiioncs obicCtiuas. 

Tcrtin .proponit .lrgumcnrum illud tritum,quod dum 
rideoeroinus hominem,qufmnondiftinguoa bruro,co- 
gnofcam ittum clTl- aninuUaon vcrf 1 rationalc. Huic ta- 
men purr. mc cuidcntci r^fponci'r.-, v t cx d ccndisinfra 
conftahit. \ r ideamus qi»id iam obiiciat,fc u rcplicer. Pri- 
m;N crgo dicir, non polTc id prouenii e ex co,qti6d indiui- 
fibilem f lrmalitarem comparem in ordinc ad connorata 
animalis,non veio ad connotata di£cursui.Primii, Nam 



Difputatio V. Logica 



qnando concipio ens non conceptis diStrentiis,non fiint 
ca diucrfa conotaca^um entis connotata fint ctiam con- 
notata hominisdeonis^mniumquc enrium in panicula- 
ti , prartcrquam, quodcognitio cntis iuxta noftramfen- 
renriam rangit omne cns,cennotata autcm cria in fc funt 
cns.Dcindc connotata equi vt talts funtfcnfationcsxrgo 
& hxaningunrur, duni conotara animalis cognofcuntut. 
Vltimo, quia dum nofco animal in cbmmuni,illud com- 
paro in ordine ad fenfationes in communi , ergo faltem 
prxfcindo refpedu harumfcnfationum cognofcendo ra- 
rionem genericam illarum , non vcro diffcrencias. 

Rcfpondco^iullam ex his replicis officere vcl tn mini- 
mo mex fblurioni. Ego cnim dixi , poffe conftifioneni 
adusduplicirercontingerc.Prim6 ,rarione diucrfbrum 
connotatorum^ccundo^arionc matoris fcparationis in- 
tcntionalisobiedri ab eo^iuod non eft ipfum ; v.g. video 
nibedinem eminus^iut obfcura lucejta vt dicere 116 pof- 
fimxft rubedo;illa cognitk) eft confufa,nuIlo tamen mo- 
dofetiam iuxra onmes admittentes alibi prxcifipnes ob- 
icdiuas,?hocfoloexcepto) prxfcindoobicdiuc.neq; co- 
paro tuncilludobieclu cum opcrarionibus diucrfis.quia 
nullas cognofco operarioncs communrsomnibus,colo« 
ribusA alias proprias huius,vcl ilUus colorisJn hoc crgo ' 1 
confiftit illa confufio, qu6d obicdum iUud indiuifibue, 
feu vnicam tllam fbrmalicatcm fcgtcgo per cognitionem 
ab omni cntccjuod non eft color^nrcr ipfos aurem colo- 
res non poifirm illam figrcgarc,quia non pofTum diccre, 
non eft ruredo , ncque albedo, &c.hocautem fit fine vlla 
vel leui prxcifione obiedhua. ExpUco rcm cxemplo pal- 
pabiluvt ego caftancam maximam mixtamincer nuces, 
&c caftancas minores , ac lapillos, Scc. fcccmam phyficc 
maniuPrim6,a lapillis^ecudt', a nucibus.Terti6,tandem 
a caftancis minoribus, nemo vnquam poterit dicerc , nc- 
ccfTarium elfe,vt vnam rbrmalitatcm caftancc, extraham» 
quando illam fimul cum aliis caftaneis^c nucibus fopa- 
ro a lapidibus m: :i r ci limilibtis;Ncc fccundo,du illam 
fimul cumaliis caftaneis lcparo a nucibusjexaahcrc de- 
beo aliam formaliratcm caftanec,hoc enim effet omnino 
ridiculum.Ncc denique dum illam vltimo ab aliis cafta- 
ncis,feu pcifictiffi-u- ab omhi ahb,quod non eft ipfa,fc- 
paro/eu diftinguo,vllus dicctmc fcparare^uit locomo- 
ucrc aliam fonnaliratem caftanex. Ita planc in inteUedu 
contingk,dum cnim de alimu rc dicoyr/? e> .m mifceo 
cum oranibus entibus, & lolum feparo illam a chimzrai 
di:m vcro dico Sccnnd6, ( .b majorem clarkatcm cogni- 
tionis:iW<^ fnhft<intis,CMiicm prorfus ex parte obie&i 
formalitatem atringo , fcd iam illamextrahocnumcro 
accidenrium,p*ermixtam tamen illam teUnquo intcrom- 
nes fubftantias.QuandoTcrtio^lico: illud eft viuensxx- t } 
traho candcm fbrmaUtarcm^unm prius^fubft2tiis non 
viuentibus,reUnquo tarrien^dhuc permixtam illam cum 
viuentibus.Et fic deomnibus conccptibus^iiovfquc eam 
feparo ab omnibusalus indiuiduis vltimx Ipeciei. Vides 
quam clar^ fine ea femidiftindione reali, fcu obie&ua 
prxcUione restoradcclarerur ? 

Quod ver6 obiicit , dum concipio animal , etiam me 
conciperc connotata bouis^uia & h ic eft animal,non eft 
fatis folidc dtdum, nam in conceptu animalis non nifi ca 
connotata refpondcnt qu.r funt omni animalixoinmunia 
nullo autem modo propria , ac proinde non eft illa noua. 
neceffiras,qtiam hic infcrcbar,prxicindendi faltem in ip- 
fis cotuiotatis^iequc anintal comparo runc ad fenfariones 
incommuni,fed admorum^udirum, vifum, Scc 

Conrra illam autem etiammcj fblurionem,qu6d voce* 
denotet rem non fccundum fe Jcd vt cxplicatam pt r con- 
ceprus w>dc, licct vox smmnl eadcm rem /ignificct,quatn 
rattonMt , lignificat tamcn , fcu connoratconceptum di- 
uerfum;conrra hanc, inquam , qux cft ctiatn clariflima , 
obiicir.Prim6 sjam dum ignoro dcfinitioncm hominisAc 
fcio cfTe bominem , non prxfcindo , & ramen non habeo 
conccprum refpondcnrem dcfinitioni. Refpondco.hanc 
obicdionem me non tcrigillc quia pottus vtor ci inftan- 
tiaad probandum,line prxcifione obicc.b'ua poffe vnam 
rem ingorari fiib vno conccptu^ion vero fub alio.Eft er- 
go pro me ea obwtaio^iecurKlo, obiicit nam iuxta hanc 

folutionern 



Digitized by Google 



De Diftin&ione graduum,&c.Se&. ft i o i 

m eadcm fadlitate did poirewognko Dco oo- patte obiedi , cur e rgo non pottrit fimu! haberc duot 

parte obiccti crcaturas, un6 eriam hngi poflct, a&us impiicitc ea contradidoria aftercntes ? 

Petr» cognolci «iam cxpanc obiedi hanntm, Et hinc apparet,non ctTe iuftam huius Autoris oucri 

&c.licct non vocibus rcipondcntibus his loan - moniam.Prim6, quia ex eo,qu6d ignorantcr afltntiatuj 



tttt, Igmatitu^cc. Ego ( vt vcrum fatear ) non capio^uo- homo obicdo falto>non capio,quomodo fcquaturj ei in 

modo a Viro dodo obiici id nobis poruerit,nos enim to- dii>;fibili conucnirc poflc duo contradidoria^quecum ue 

tam radonem dicendi obiici rationaUtatem fimul cum illa fint.Secund6,Idco non poifumus ei coccderc in crca 

54 animalitate,vnice definnimus cx identitate reali vtriufq; tis verificari duo conttadidoria de re indtuifibili & non 

quia duo contradidotia ncqucunt vui eidem indiuifibili omnia, quia rcpugnantia,qu* eft in vnis cft in ommbus 

entitati conucnirc hic autem r itio.ncc per vrabram,ha- ob rationem fupra datam,qu6d particula Non xqualitcr 

bct locum,quando obiecia funt diftinda realitcr,vt Dtnt negat omnia planc prxdicata, fupra qvtx caditoc ouod 

Snrtatttra />//ri«&/M«ii«/quomodoergopotuitexno- libet cx illis. " 

ftra folutionc tam difparatam confequentiam infette? Tcnium argnmenrum huius Autoris eft , qu6d diftin- 

Tcrtio, Obiicit:Ni Dcus cognofcit fimplidter homi- &io rationis ratiocinatc fu diuerfa a diftinctione ratioci- 

nejion vcro illo conceptu,qiii rcfpondet huic voci h»mo, nantisjhoc autem Gduari nequit finc prxciiionibus obic- 

provt nos dirimus, quia illc eft couceprus apprehenfittus diuis-,crgo.Huic argurnento tefpondco, fi cam diuerfita- 

non cadens inDcu^rgo.Miror ctiam hatc nobisobiicii. tem line his prfccifionibus obiccTiuis inuenirc non pof- 

quia fiuc dctur prxcifioncs cbiediweJrae nou,Deus non fem jtac eam negaturum,libenter fanc viderem,quomodo 

habet illum conccprum, qucm habemus nos.dum diri- eam poflet hic Autot probarenonfupponcndoipfaspre- 

mus htmo, quia Deus non prxfcindit,& tamen cogncfur cifionesj^uas cx hac diueifitate conatur probatc.i.Rclp. 

hominem,miidereomyftetij maioris in noftraicnrenriai dirrcrentiam fuifle ameaulgnatamin eo,qu6d diftdnaio 

. quam in ipfius ? abfolute Rclpotideo, Deum propricnon rarionisratiocinatjt fit,quandocunque per vnumaclu ita 

cognofcere hominem co fenlu,quo loquirnur omnes/ed concipitur obiedum.vt vel non comparetur cum eifdcm 

Pttmm, loanntm, Attmvaan, fcu omnes homines in indi- connotaris, quibus per alterum , vel non diftinguatut ab 

uiduo clai c , & vt intcr fc diftindos , & fiiis fingularita- alus rcbus omnibus,a quibus pcr aliuro actumjeo modoi 

ribus diucrfos ; quae in hoc conrradidio? quo in jprimi argumenti fblutione diximus fine prarcifio- 

03ft6,Replicat : quia ctiam *lhm,6c tdkti» cognof- nibus fiernfic dum dico : Pttttutfi htmt, 6c dcindc dico: 



J7 




,qu6d multum glc 

cflc , quia, licct in co cafu fmt duc cogniriones.vtraque thoritaje pto fe in hac diftmdHone , cum valdc aliter il- 
ramen nofcit albcdincm,\ na vt vnitam,altera vt abftra- lam explicet ipfe^juam reliquijquia homd cadem rcfpi- 




crgo iTiirum.li iton ignoreturalbedo.in tioftro dt connotata^ux animal rationalc^c ab iiidem diftin- 

1 cafu duo illi cdcepCBS niillomodole indudunt t ac guitur fiib coconceptu,kquibus fub a(io;at qtiando dico 

' 1 dicimus, dari tunc cam ptzdfionem fbnnaleln. Pttrtu ifi «mm/ji6 comparo eum cum difcurfu,fed cura 

itc J>otclt obiici cx liis.qoar idero Autorymm.104. fenfarione, fecus quando diccvjf r*/wWf jitemiquando 

iecundo repetens hocai^iimentQiaitirVflv.tw/iMM &ito,? ttr m tjl iftmgno illum a chirruera Jion abac- 

tt tmi*Hj tcfuiim & ajjero ejfe *mmd*fftro fimtdtjft ra~ cidcnrij\ quo ramen eum di(tmguo,quand6 dico,«y/ 

rionalejtm* ita miht apparet, vel mm \finonjtfoi*m praf- fiaitia. In his 8c fimilibus datur ca diftinftio tationis ra- 

eindo tiieQiurfi ajfert : trg» duo ctmtradiStrU dt tlto aftr$; riodnatc Rariodnahtis autem cft,q.Mndo vcl concepttt 

confcqucns autcm etfi probabile fit, quia poteft intelle- aeauc daro res condpirur,vc c.Om dico, Pctrtu tfi Pttrtm 

e^usdoabusconttadi6toriisimplidt^tanc6mcoghiti$af- vct vti dcfinicum^c detinitio. 
fcnru-i atinprcfcntinonpotcft(ematic6fe^ S V B S E C T I O IV. 

concedi,c6mdicam,nosrofitisprxmifllscuidetibusnon w.i . _ . , . * , 

^rr r > __\ j r u£ <r Vt CHtttw practpnnm hums Autkirts art&mtnittm. 

pofte negare conk quenam,co qu6d,fi id neretJtflcntirr- ' r ' * • 

mur duabus contradi<froriis,& tamen eciam tunc non nifi T Am ad xchillf huius diftin&ionis virtualis /iuod in ue^ 

implicirtiHacotradidroriaproponumn crgo fi in co iudi- 1 taphyfica tam fusc,vt /j^idiximus.dcdutcucftjillud 

do conrdto pr^dic;inrur duo conrratia Jttil potcrant hic. autem dciiimitur ex aau, quo quis odio habct pcccatuni 

Vrger pntcrca, quia fi iuxta noftram fcntentiam pof- propter Deum fiimme dUcouro, qui aaus eft amor Deii 



fimt due. contt adiftori^ ptopofitiones implicite efle rirca it ddium peccati,qtkr duo d fimul conuenire pdlTe fuse ^ 

tdemobiectum,efto non polfititeflc omncsdcu illx,quc probat contra aliquos,& Cgo libentilTunc id ipfi corice- 

funt cxplicite talcs,cut non potcrit ipfe dkere falul idctt- doJEx hoc cxgo fic format argumentum:fi rario odii, & 

56 citatc teali conuehire poiie aliqua prxdicataconcradiao- rario amoris non diftingucrcntur vinualiter in co acYui 

ria homini v.g.licet non omnia ? His umcn rcplids tam fequerctur illum non minus fbre amorem p c c cati^juam 

agit contra *fc hic Autor ,quam contra Nos ; fiue cnim Dei^t e cQntrarioodium Dd non minus, quam peccati, 

admittantur pnedfiones obie£tiu;,fiue non/imnes necef- quia eo ipfo,qu6d ratio odij non fit virtualitcr diftincta i 

&ri6 debertt admittcrc JntellcOum poflc,im6 defaot) rc radonc amorisjno poterit eile amor alicuius obiccti.q.un 

ipsi Gepe aflcntiii implidtc contradittoriis , ac proinde eiufdg fit odiu.vti eo ipfivjuod cognicio obieai fit virtua. 

non capio,quo iure voluerit hic Autor nos magis taxare liter indiftindta a teptcfentatbne jiequit vllus adtus eflc 

de inconfequentia, quam lcA *Hos obieoiuc pi *fdnd6j cogmcio alicuius obieoi^uih illius itt rcprefentario.C6- 

tes^tenim in ipfifilmo cafu , qucm ille ponit , fi de illo firmat:Nam aOum amarc obicdu nihil cft .iliud.quam ad 

equo qucm Video crainus,dico , illttd tfi vtre & rtalittr ilhd,vr amor eft,tcrminari > .Scc cotc.irioillud lubcrcodio 

eutimal. tion tamen tatms ( quia puto eflc horaincm)profc- nihil eft aliud,quam ad illud vcodium tenninari,at 0 hon 

tkb etiam infiniris prc.cifionibus admiins,nego illi obicdo detur diftindio virrualis intcr ntionem odii,ck amons-.ad 

hinnibiUtatem, quam habet,& fimul illam eandem afle- quodcunque obiettum terrninatur aous iUe vt araor.tct- 

rcsNego vt patct •, aflero,dum in actu fignato dico, iUtu^ minatur vt oditmi,& e contrarioj^rgo.Confirmat x c6- 

fmadtfi tbt, fy enim IJkd compleoitut tocum,non vnam crario .quia fi vt odiurh non tctminarerur aclu s Ule ad v 1- 

tantiimvittualita^JTOuamefiaddcrem^w^f*i^^ ilti. Idm oHiecnim aparre rd ,nullum omnino odiohaberetj 

*fi hamo. ldem ih multis aliis cafibus facile poteft often- dgo fi ad omnc (116 obicdfcu tetminatui vt odium/)inne 

<J i,e c iara admi (Tis prccifionibus obieftiuis.Seafn d6 JRef- oiio habebit.Tandem confirmat^tuia nequit vllus aous 

pondeo kk fy Uogilmo, non folum implidti, fed date, 6c non ttibuere firbicdo jn qilo redpitut, fuum tocfi cffecH 

euidentetproponi ventateraoonfequenrisjroncdnsprx- fmnale ihtrinfecum , fi iubicchl fit capax;atqui& Deu» 

milEstauid etgomirum,fi camnegare nequcnmpt tn ho. eft capax vt habeatur bdk>,& ad Defi terminatut fonna- 

ftto caki nuUo prorfi» modojiec quidf probabiliter pro- litas odij ,crgo adus il\e tcddi t Deum omnino odio habw 

Tt intcUeddrepugnantia eorum pr*dicatc*uro ex turr^*tconttat»ecJetnoddredditpeccatumanianm^ 
R.f.lUtris.dSArriaga. 1 j HatC 

- ' Digitized 



i o z Difputatio 

Hxc eft rotius argumenti,3e confirTrtarionurofobftan- 

tia circa quod varias rcfcrr, refuiicque fblutioncs,& do- 
drinas mdtasimmifcet,qux(at graues patiuturdifficul- 
ratcs, maximc id quod docct voles affignare differenriam 
inrcr fyllogilmos cx duabus prxmiffis probabilibus in 
materiamoralij&aliumctiam cx probabilibusinmacfria 
naturali,de quo fusc agir,cum tamen rcucranulla fit dif- 
fercria quoad conclulronem.Quod vcro ibi docet ca oc- 
cafioncjn fyllogifmo hypochctico nullum dari mcdiirm, 
6c vcro incptifuroiBn cflc illud quxrerejnaximc mihi dif- 
plicer,& fusc illud reicci Diff.\.fumm.ftc~l. 4. 

His ci^o omiifis dico,argumcntum hoc mihi valde le- 
ue videri,& in eo paflim fupponi illud ipfum,quod pcr il- 
Iudvult Autorprobare.Et quidem vlcunaconfirmacio de 
fbrma tribuete omnes fuos crTcctus fbrmalcs fubiedo,aac 
obicdo, mihi vidcturmirabilis, pro ea enim dcbet haud 
dubie forraari,fyUogifmus in hucmodu:Oi»ww.//w?M d*t 
fuo fbtellt , ttut obic£fo(\d pcrmitro /iw tftHuj firm*tej> 
ftd ucIhj cotritienit ifftStus ftruutlu efi rtddere Dtu odut 
btbitu &pect4tti*m*tu:trgt huc tfftSu tribuitDtoj&pec- 
*° c*to Woc modo fyllogifinus reftc concludcret,at in eo fic 
propofito fumitur pro minori ipfiflima fcntctia Aducrfa- 
rioru.queq; probada cllcr ,& qua nos fortiflunc negamus. 
Dcinde.ficarninorcflct vcra.gratisformartturhocargu- 
mcntu,cum in caminoricfict totum intcntum argumcn- 
untis ncpc Achim contritionistcddercDcuodio habitu. 

Refpondcbit hauddubic.minorcmillam non ita fbr- 
mandamjed hoc raodo:4f«f«i tffeSuj fornudiJ inttinftcus 
ifttus *Uuj tfi «nutrt & odi» b*bere , trgo Dco tr.buet ejfe 
jmjritrr,croJio h. birum tundemetue trtbuct pettato Admit- 
ro nunc corrcctonc ciusminoris;Ar quis non videac,eam 
t vno fcnfu,& quidem pro confequcntia necciraribfcfic fal- 
fiflima.Ergo ad QblD :efftilut formnlijcontrititmjtfi *nut- 
rt & odio ktb.te, diftinguo : odtt h*btre vt ficjeu odit h*- 
bcrt otrtht tfuod refpttit ,nego:m£« h*btre pecc*tum,& *nut- 
rt Dttm , conccdo , qua ergo apparenciainfcrccuc : ergo 
Dtttm rtddtt odio b*bitum t & ptccutum nmaturnrjed : trgo 
rtddtt Dtum *m*tum per *Uum, qui tfi odium peccnti, & 
ftccutum odto hubitum ptruttum ojui tfinmtr Dei. 

Sccunda confirroatio , tpudfiodiumnon ttrminnrttur 
a p.irtc rti ad vllum obitUum, nuliu ommno huberet od%o,cr- 
gt fi tcrminAtur 4dmult4,multM b*btbitodit ci\ valdeleuis, 
& qnidc in antcccdcnti fupponit Autor idquod reiiciara 
inrra,probnns, aduro > parte rci non tcrminari od obic- 
dhim cum r: flexione illa Provt odtum quia ly Prtvt prx- 
£ , cisc dcnotat modum noftrum concipiendi quod fi fine ca 
reflcxione loquamur, certc implicanrur ccrmini dum di- 
cirur fi odium nen ttrmuuerttur advilum obttiium nullum 
odio habercc , fi enim eftodium qiromodo nullum habec 
obicdhim, cura formilis concepcus odii qua cahs fic rei- 
pc£lu alicuius?quid crgo cx antccedcnti inuoluentc con- 
tradicloria inferri abfolute ad rem noftram poteit?quid^ 
quid vcr6 de hoc fir.a.refpondeo^d hoc vt adus ille ni- 
nihil odio habcar fufficit , quod nihil refpiciat, leu quod 
millum habcac obie£tum,quia amarc & odio habcre cft 
in ordinc ad obic&ummon video aucem,quomodo valeat 
c contrario:ergo ad hoc vt odio habeat»iufficit quod ali- 
quid refpiciat, dcbec enim illud rcfpicerc odio habcndo, 
non amando. Id quod confirmacur inftantia manifefta , 
nam incclle&ib formaliflimc qua refpicic obic&um co- 
gnitum,tefpicitintellecium cognolccncem,& tamen non 
ide6 ca fonnalicas denominat ctiam intcllccM cognitum, 
& obieftum cognofcens-.ergo poreft vna etiam virtuaii- 
casrcfpicere dnosterroinos dandoillis diuerfasdenomi- 
61 nationcs:ide eft in odio, quod refpicit & obic ti u per- 
(bna odio habentem. Tetigit ad aliud ptopofitum hanc 
inftantiam, refponditque duas diftinguendo virtualitatcs 
in intclledbonc^c idcro dc odjo dici poreft eodcm modo 
vnam acriuaro^uarreddit intellcctii cognofcencero,pa(fi- 
uam nltcram.qux reddit obiedhim cognitum.Ita n.i 00. 

Hjec folutio continet do&rinam difficiliorcm ,&du- 
riorcmyquaro ipfamer conclufioJEr el concefsanon fatis~ 
facir inftanria; a me allate>ctenim liccc in prxdicatis ali- 
quibus polTet admitci diftinciiovirrualis , incelledlioncm 
camen duplicem admictereinurilceftA conrraomnium 
feifum.Quid cniin rcmfaciilitrumobfcurare his virtua- 



V- Logica 

cunda inpugnarione, licct enim demus cas dnas.inullc- 

licatibus linc caufclld quod roagis adhuc conftabit cx fc- 
cTionc, nccellario tamen manet cadcm difriailt.is^juia ca 
virtualitas acliuaintcllccfioniSjClio lumaturiii omtn prq- 
dfioncs a paflinaitamcn eoip(b,qu6ddcnoniinat intcllc- 
Ai cognofcentc,dcbct necefiario ibicocipi,qu6d dcno- 
minet illum cognoicent£aliquid,quiacognolccrcin (uo 
formablfimo conccptu dcnotat aliquid^ognolciJeuali- 
qiudcogniiu, ergoillaiplaa&uaintelletbo rcfpicit ob- 
icclu,& camc illud non denominat cognoicc's,crgo.C6- 
firmacur euidccenfumo cnim virrualicaccm viliunis aCfj- 
ux albcdiuis provc difiinguitur a viiionc acliua nigredi- 
nisJue dux liccc fumancur vt diftindx viitualitcr a paf- 
fiuis,difFerunc tamen incer fc ncceilarib ctiamin cocon- 
cepru,lcu difKrcntia fpccirica, etcnim vna virtualitaseft 
vifio adiua albcdinis^lccra eft vifio adfiua nigrcdinis^er- 
go eriamin illis ipfis a tiuis jn quibus eft ordo ad poccn- 
tiam vifiuam.debct eficotdoadobicclu^c tamcn potcn- 
tiaro diucrfomodo denominar quam obiccH, ergoJdcm 
argumentu fic e concrario in palfi ia virci;alitatc:namrc- 
pugnat concipi aliquid cot;nolci,nifi co ip(o concipiacux 
aliquod cognofccns,ergo illa ipfa vircualicas cefpicic duo 
cxcrcma.Et (ane^juid apud omncs etiam in ipfa gramma- 
tica notiusjfiMJn meunutre Pttru,eft idtm »c Pttrumitmt 
ttmnri Jolij vocibus variari$?Deirdc non pollc concipi^w 6 j 
tccidtrt Petrum,m[\ eo ipfb concipiam Pttrum ocn/L 4 me. 

Vidcs,adhuc inftanciam noftram fubfifiere.cftodctur 
duplex ea virtualis fbrmaJitas cognitioius ciiiuflibct.Rcf- 
pondct i.ci infiantiz, intellecfionc diuerfo modo rcfpi- 
cere obietfu,quam inrellecru,huV cnim rcfpicic intrinlc- 
cc,illud intrinfcce quid crgomiiu.li dct illis diucrias de- 
nominationes?Nec rcffodo harc fecuda latisfacit.i.Quia 
rclpccius ille vtcrq; cft idc cu vittualitntc ipfa,liccc vnus 
tcrminus fic incrin(cais,alccr cxti iniccus,crgo cadcm vir- 
tualitas intrinfcca dac vni cermino dcnonnr.-itiuiicm rcf- 
pc<0d inccinfccc , & alceri refpecii exrrinfecc, ergo cadcm 
virrualicas poccric darc vni obicdto dcnominarioncm cx- 
trinfcca amatiplteri przcisc odio habiti l.ea folurio idco 
e(f nulla, quia vt intelle&us ipfe denominetur cognitus, 
nonofficic vllo modo,qu6d vilio intrinfecc fubicCfctur in 
ipfo mtelleclu, potcft cium intclleOus rcflcxc pcr a&ura 
fibi intrinfccum fe cognofcere,ergo quod airus alii tcfpi - 
cicntcs prxcisc alia obuct.i non denominent ipfuro intcl- 
lcdum cognirum (icut dcnominanr alia obicd a noneft 
defumenda ratio ex eo qu6d obiedumdcbeat cllc extrin- 
iccum.Q^idquid autc fitd^e cainftantiaJEgo addofccun- 
dam meoiudicio manifcltaro.Naro dum a\co:Ie*nnti tjl 
pttrtns AntOf.i],n\x\ dum voluntas dicit:X>r«m prtfero crtct- 54 
/aricilla ipfa virtualit as qux dicit :pr*fcroDeum;ci i.im di- 
cit ,< rr4/«r/,quia conccptusexprcllus fbrmaliflimusprx- ' 
lat ionis, quomodocunqueaccipiacur,necelIari6 rcTpidc 
duo,ncq; cocipi pocefl prxlacio huius prx illo^iifi \ tcrq; 
fbrmaliter attingatur;& codcm modo dici nequU-ybtt tft 
partnj.nm fonnaliffimc tunc dicatur, laltem in commu- 
ni «iMj;quo politoJic clarc argumentorulla virtuali- 
tas prxfcrens Petrum Ioanni tangit vttumquc, & tarocn 
vni dac denominarioncin jprzlaciyilccriverb poftpo(ici,& 
vcrumquc rt Ipicit cxtriniccc.Item:ille a&us dicens:/**»- 
nts tfi Pttri purtnt, cangic vrmmque^c camcn vnura de- 
nominac cognirum vc Parcnte>alrcrum vc filium:ergo po- 
refi eadc virtualitas cognicionis^iutamoris refpiccrcduo 
obicda,& illis non dare candemdcnominarioncmJcddi- 
ueriksjvnam vni ,al ia m altcri.Hoc ipfum oftendi poflet in 
mulcis aliie inftantiis , lcd allatx fufficiant, roaximc cuni 
ex his,qux ad arguraentum ipfiimdiccmus, conftct, no- 
ftram docrrinara non indigcrc inftantiis pro fc. 

Iam ad primam confirmarioncm cx immediatcdicHs: 
qua Jo Lynccus dicit^dum amare aliquod obicftum ni- 
hil cflc aliud , quara tcrminati ad illud vt amorcm , & £ 
contrario odio habere elle idem^ic rcrminari vt odium: 
refpondco, comroittixquiuocarioncm in illarcduplica- 
rione vt odiu ,vt ttntortm, Scc. ctenim a pane rei non darur 
tenntnari vt odium.qnialy vrnoneft in iplb obie&o Jcd 
eft pr.rcisc rcflcxus conceptus nofter , quo illum adum 
confideramus, vt dantem denominatiunem odio habiti 
huicobicdo , & amari alteri:ideo negamus illud odium 

refpicere 



Digitized by Google 



66 



De DiftindHone graduum,&c Se£U I. 103 

refpicere Dcum vt odium/ed dicimtts,iiluJ odium Dcum prorfus rci poceft clVc cognicio,quin illius fit rcprxfrnta- 

amarc,& jU um amorc a parcc rci pct candem iiiditiifibi- tio,ita dcbctet iufcrrc , milK m achim polfc etlc odium 

lcm rbrmalitate odio habere peccatu,id quod nec mini- aliciiius ubictU,quin iit ciulJtm amor,& c contrarioilcu, 

mam includit concradiccioncm,vc manifeftc patet in in- nullum prorfus obicctt.m pollc amari,ni(i fimul odio ha- 

ftantiis ad (ccundam confirmarionem allatis ; nara adtus bcacur,ac c concratio;id quod abfurJifllmum cft.Hoc ct - 

iUc^uoprttftro lennnem fctrojnon fcmir ad Pccram vtip- go pofito.Dito ,cum cx gencre fuo longc aliud fit ama- 

tum prxfcrens.ncc ad Ioannem vt poftpofirurr.;vnde ncc tc , quam odio habere, poilc ticri, vi fir amor/jui non fit 

in noltro calu a&us concritionis f/rtur ad Dcum.vt cum oditim,& c contiario,non fcqititur.vt,fi per hunc nume- 

odio habn»,nequead pcccatum vtiiludamans. ro acium cotririonis amctur Dcus,dibear pei ipfum odio 

Hincrefpondeturadarguracntumipfum cxdo&rina haberi.quantumuisilleidtm ac&sfitodiumpcccaci. 
ftatim in fiimmolis omnibus nota ,omnem fciJicct con- 

cradi&ionem,&rcpugrtSriamdebereefleeiufdernde eo- SVBSECTIO V. 

dem vndeamarevnumobieaum .aJtetum ver6 realicer oAliueiufdemnreumenU' 
ailbnctum non amare aut odio habere,quia non eft euii- 

dem dc eodem^icc minimain contradictioncm arguit in QEcundum argumcntum iet Afetttphyfictt inde formar, 

a&u ; idfc6que nec infertur * Ae "> illo neceflariam vllam Oquod vifuspcrcipiens albedincm nofc it habicudinein 

dilHn^kmevirtualcmintrinfccamcapacemrealitcrpra:- erafdem ad cfltOus albedinis , non verd habitudinem 

dicatonim c6tfadi&orioru,quia nulla hic font talta prx- eiuftem ad Deum , tcu dependenriam cflencialem ad 

dicata contradi&oria. Solutioncm hanc cx pattc tetigit Deum, ergo daturdillincrio virtuaJis inter cas habicudi- 

hic Aucor,c4mq; fic conrra fe confifmauic» 91. Ide6 re- ncs. Rcfrxmdeo prira6 , hoc argumentum nullam aliam 

pugnat , cundem actum efle amotem, & odium eiuldem penitus habcrc dirficultatem,quam iliud,quod idem Au- 

obie&i,quia efle odium alicuius obiccti,cft,non cflc amo- tor \n Lofictt ponit , & nos tetigimus j>nr'.% , quando fci- 

rem illitis , id quod-non fequitur ex eo, quM fit odium Jicet poflum de aliquo aifiniute^« tatimnljnon pofliim 

vnius,&amor aiterit;s.Reijcic aucem iolutione ex eo,qti6d autcm, ejft rtuionnle ; ideo eo modo,quo fupr* eft jlli rcf- 

cfle animal,lcu principiura (eurionis non opponitut, nec pondendum ,ex impcrfccia fcilicet chts albedinis coeui- 

cotradicit principio dil cursfl s ,quin potius ca duo conuc- tione cfto tangantut omnes ipfius virtualitates inrrinic-* 

niutin eoiem homine,& tamen requirut intet fe diftin£H cx,& vna aequalitcr ac altcra, non tamen vifioncm illam 

onem virtuale,ergo. Miratus lum inftantia hanc quafi ad tranfire ad cognitioncm term:nonim,quos ea albedo rc- 

homin£conrranos,cumomncsncgemuseamdiftiiidio- fpicir. Vide qux agens de vifione creamrarum in Deo 

nem virtualem intcr animal,& rationale non alittr,cuum pluriuro , & paucionim fusc dcduxi tom. i . Tbeol. Difput. 

intcr odi:tm,& amotem contricionis;Et fortc facilius ne- per ttttim Et vcro ipfcmet Autordat nobi s hic /blutio- 

gatur ibi, quim hic.Probat ergo incertum per inccrtitis. nem , cum in hoc argumcnto fupponat rormaliter tangi 

Seotnd''',Rclpondcr,& impugnat folutionem, quia U- babitudinrm albedinis ad dif(>rcgarionem visus in adu 

cet explicitc non fibi contradicant , efle odium vnius^c (ccundo , & taraen dc fado non videatur ea diigregatio; 

amarcmalterius^araen vidcnturfibi implicitecontradi- refpondct tamen ». 1 1 9. id ficri ex eo qu6d de fadro vi- 

cerc ,quia (equitur , atlum itlura terminari quatenuseft deatur albedo cum conftifione aliqua,vnde non tranfitur 

odium ad vnuin obicc"trim,& ad illud non tetminari^jua- ad vifione difgregarionis, qvae cft tcrminus eius habitu- 

tenus cft amor , cum tamen fbrmaliras amoris & odij fic dinis.Hxc ille,quz clarilfirac oftendunt,etiam fi ipia ha- 

eade. In hac obieclione iteni hic Autor recurnt ad illam bitudo ad Deum vidcatuvo fanc modo^uo vidctur ha- 

reflexionc | mmmjpK tcfpondct alteri termino vt odtk, bitudoad di'~grcgarioncm ,non fequi ,Deum videndum, 

iam autem dixi a parte ret non dari illud vt nunc dico, vti iuxta ipfum non (equitur , difgrcgationem nftualcm 

necdari illud qndtenntSed id cflc rcflcxum/eu reduplica- debere rideri. An autem dminttia pofiit per vifmn Detu 

tiuu modum noftrit cocipicndi.vnde ncc iraplicitc lequi- videri , vti ttn ttimn dtkihuu vifio poffit feipfmn videre , 

rurearcpugnantia^tatergoadhucintegra noflra Iblutio. iam cft aliaqrzftio, in qua hicAutornon facile dabic 

Circa c6firmacionem ver6,quam iple quafi pro me ad- vllam rationem vllius momcnti ad probandam difpari- 

dit,Dico, mc el non indigere,quia ego non dilpuro nuc, tatem , & oftendendum , non poflc Deum per vifionem 

tm idem dQtu pojfit effe ttmor & odinm vnint obie(tt,8c qua- vidcri , pofle tamen ipfiun viuonem reflexe. £t Ucct id 

re id repuqnet,pro me enim longe adhuc melius fbrct , (1 oftcndat,erit planc impertinens ad pundu, in quo (iirous, 

refpe 3u ciufde obiedH poifet cfle fimul amor , Sc odium: qtu fcilicct fieri potlit, vt vifie dt fn&e ttngent LMmdme 

tunc cnim minus oftenderetut repugnnntia illonmi con- *d Denm,de foilo tami non tanftt Deum huic enim admi- 

cepntum , fi rcfpedu ci'ifdem obic^i poflcnt conuenire. rationi iam cft fatisfaclu cx habicudine ad difgrcgationc. 

Ego igitur folum dico, fi illi duo conceptus fint tcfpe&u Eft etiam pto eo argumento plane imperriricn$,qu6d 

diueribrum obie&orum, nullara prorfus inuoluere repu- vifus nec diuinitus pofltc elcuari ad cam claram cogni- 

gnitiamoiec fcqtii,fi eft odium vnius,debcre elfc alterius. tioncm albcdinis, vt indc cranfeac ad Deum, eft,inquam, 

Deinde ex eo , qu6d odium cerminecur ad Deum.non (c- imperrinens , quia egoeciam dicam,non pofle cleuari ad 

qui,eum odb haberi , quia adbis terminatur ad iihim tam claram cognitiohem aJhedinis,vt inde vtfio fe ipfam 

amando,vti e contrario idcm actus certninatur ad pecca- reflexc videat;cumq; vtniraq; lit omnino incercum, non 

cum.odio illud habendo. capio, quomodo htnc defumacut efficax argumctum pro 

Ecce claram folutionem eius argumenri ram fuse de- ea diftindione virrualLHinc autem facillime reijcitur id, 

du<fh'.Poflem facilc aliquas alias tblutiones. quas ibi ipte quod addit ibidem, tcilicet, ideo dininitnt poffc inteSeQnm 

refiitac/lefcndere Jed contecus fum ill a, qtix rem exhau- eteumi md videndnm Deum cmin potefi eundem Deum ntuot- 

rit,6c rarionem \ priori reddit. Adhuc taraen nobis reftat rttlker cognofcere imphati,& unfnte , ergo fi pocencia vi- 

illa inftantia in argumcnto pofita,qu6d,quia cognitio,6c fiua naturalitet impiicitc cognofccrct Deum, dum habi- 

rcpraefenratio func eadem forraaJitas , nequic actus efle cudinem ad illuro nofcic,polIct ctiam diuinicus cleuari ad 

cognicio aiicuius obiccti,nili eo iptb ftc iilius repraefenta- illum cognofcendum^tqui non poteft(vt omnes docet ) 

cio;crgo fi amor & odium efl eadem formalicas, non po- crgo nec nanuralicer cangere ordinem ad Dcum.Re(pon- 

rcrit cfle vllius odmm^juin fit etufilem amor.Refpondeo dco,vocum abutu ab hoc Autore confundi quscfUoncm. 

tamen^rognirionem^c r eprxfentationcm elTe folas voces Primb Quia Dcus ab intelledu naturalitet non iraplici- 

diftindbs,ficiu gladius^c enfis^ut /1 vis,cllc,ficut dcfint- cc,fed diftincfc nofcicur,& de eo a nobis concepcus pro- . 

rura,& definitio.Vnde.vtinulli poteft conucniie gladius, pri) formanrur. At vifio nattiraliter nullo penitus roodd 

cuinon conueniatenfis, &nulli definitio.cui non con- Deu tangic^fto tangat habitudincraalbedinisadDeum»' • 

ucniac definicum,& c concrariu , ita de nullo poteft dici, ergo nuUo modo tcqukur, pofle tangi Dcuro a vitu. Vti y 

tjHoifit cofmtui, k i]' im :;,v yx >flit uic i, -tmd fitreprdfen- iuxca eundem Aucorem dc facfo vifio non eftreflexafu- ■■ 

tntut. Ec vcro , fi velimus inftanciam recorquere , dicere pra lc,aut Ctpra Ipccics imptefTas^aancumuis cangw h.i- 

rx)ucmus,ciplusniroio probari } ecenira , ficuc nuUim bicudine adilbs.quiacumaibcdo^clpeciesKalicerfint 



Digitized by Google 



1 04 Difputatio V. Logica I 

diftindx ab ca habitudine,profed6 fi illa habinulo non dinc non probarur ca virtualis diftindio intcr has virto** 

ita diftiudc pcnctrarur.vt diccrc adus illc poffit , kic eft tes producendi fcnfatioiicniyoc difcurfum. Cofirmo hanc 

h. buuda jd ihejuem .non tangit achis illc ncqucimplicitc iblutiniwmiNam cfto pcr impoffibilc rcpugnarct omnia 

Deum. Et in hoc dixi cllc vocum abufum. Tcrtio fumit bruta>& folus homo ellct poifibilts,adhuc tationc diun - 

hic Autot principium quoddam valdcdubium, & v«6 a famm illarum opctationum , ctimquibus polltt homo 

mc ahbi tcicdum , icihcetjdco pofli diuinituc ab intcl- etiam tunc copararijam fcilicet cnm fcn(atione,iamcuin 

ledu noftro Dcum clarc videri/juia potcft naturalitcr difcutfu;eflet ctiam runc ca diftindio virtLulis.quam liic 

abftradiue. ponit intcr forinalitatcxn produdiuam fcnlationis matc* 

Quan6,vifio albcdinisdc fadotamnon cognofcit cf- mlisic produdiuam difcursus^c tamcnnuUacilei tUM 

fcdus ipfius albedinis^uum non cognofcit Dcum ; crFc- maior,aut minor limilit udo cum equo,quia nulla prorfus 

dus cnim albcdinis funt fpccies impreiix , has tam non cflet ; crgo ea diftindio, fi datur , aliundc probanda eft, 

videt,quain DtumjNcquc capio,qnu iure dixcrit hit Au- quam ax fimilirudinc maiori, vel minoriicTgo hoc argu- 

tor,vilioiitm non cllc extra latitodinem obitcti namralis mcntum cx maiori fimilirudinc non cft dillindum ab eo 

vifibilis, ciim tam illanon fitcolor,quamnoneftlonus. dc virtutc ad duplicem operationem. 

Dcniq-, ( vti paulo antc notaui ) tota ea diffcrcnria circa Ablolutc crgo Refpondeo y fimiUrudinem non conit* t 

potcntum ablblutam cft inutilis pro argumcnto , quod ftere in indiuiiibilidld polTc circ maiorcm,aut minorcm, ' 

loluihHis,quia qoidquid poftea lit dc elcuationibus , de non folum.quu fit iu pluribus^uii pauciotibus prxdica- 

fadoip(cmctadmitrit,tangi pollc vinualitattTu aliquam tis rcaliter , aut virtualitcr diftindis, fcd eriamineodcm 

K fpt-criiam,qirin tangatur eius tcnninus;vti albedo qui indiuifibili virtualitcr fi vnum prxdicatum rcfpiciat plu- 

accidcns dicit habitudinem ad fubicdum, & tamen hoc ia,quam aliud.vt paulo ante de animalitatc, tk rationali- 

non rangitur per vifionem albedinis. tatc dixi.Et vcro JH res bcnc confidcrctur , planc tcnctur 

Tcnnim argumcnttrm defumit hic ex maiori fimilitti- id iplum farcri liic Auror.cfto admittamus ca prxdicata 

dinc hominisci mhomine^juamcumequoyquod fincdi- virtualirer dillinda.Nam ea formalitas rationaUtatis eft 

ftindtione virtuali ficrinon potcrtmamfiinomnibusvir- ncceflario vi* rcalis , feu tealitcr produ&iua difcursus, 

ru.tliiatibnseft limilis homo cquo, non pottft ellc ei mi- qtunrumuisconfidercturvtdiftinda ab animalirate.quia 

nuslimilisyqram hominirnam & huic non cll Ihmlisnifi ctiam vt virrualitascft virtus c^pofita vinutichiirterice, 

in omnibus foimalitatibus, ficut quanntas molis nequir crgo illa etiam vt fic pnrcila conuenir cum animalitarc 

habcrc xqualitatcm in omnibus luis partibus,nifi eo ipfo lconis in hoc ipfo , quod vtraque cft vis rcalis produdi- 

habc at fuminam cum illa xqiialitattm. ua realirer , id quod haud dubic eft fpectes quxdam fi- 

Confirmar Sccundo , co ipfo , quod aliqua res durcr miUtudinis. Sccund6 comienit eadtm rarionalitas cum 

r rxcise co toro tcmporc > quo alrcrj,non pott ft magis, hinnibilitatc cqui , quod ambx pctunt realiter identifi- 

mii;utvc,quain illa durarc.Niq; potcft rcfpondcri,xqua- cari cum animahtatc ; nam fi per impoffibilc ca numcro 

litatcmin indiuifibiliconiifttu,non vcr6 iimilirudincm, virtualitasrationaUtatis.quam cgo concipio, poncrctur 

quia pctitur in hocprincipiu , cur Idlicct itmilirudonon fola aparrcrei.clfct vciiffimum dc illa diccrc,/«rr ctntttt- 

confiftar rnindiuifibUi/mit xqtialitas.Hocargumentutn '*»" fw gtntrt <rmin4/i/,crgo in hoc conuenit cuni hinni- 

a mc fupra taclum,ctfi diftinguaturab Autorc ab argu- bilitatc cqui^c cum animalitate eiufdem.Tcnio c con- 

mcnto Scoti dcfiimpto ex co , qu6d homo fit fimilis, Sc trarioanimahras lconis conucuir, fic diffcn a virtualitate 

diffimilisanim2tibusbruris,rc tamenipsa non eftdiuer- mex animalitaris;c6ucnit,feu cft limilis,vt6c rarcnurhic 

ium;nam ideo datur maiorca limilitudo hominis ad ho- Autor,dirfcrr , & cft diffimilis , quia illi virrualitari quo- 

mincm,quam hominis ad brurum, quia hxc admixta cft modocunqne vt virtualitcr diftindta fumarur^i vcrc ipia 

cum diffimilirudine^deoq; eodem modo vtriquc^iur po- fuma tur/cu tongarur,fiue pcr inrcl lcc~hnn,fiuc digiro , fi- 

tius vni ilU rcfpondcndum cft.Refpodco ergo, hominein ue produdione, fiuc quoci.nque alio modo)illi,inquam, 

cllc magis fimilcm homini.quam bruto,nihil aliud pcni- rcaUrer repugnat identificari cum mea rationalitatc,hoc 7 ) 

tus dcnotafc,quain homincm,mc v^. habcre vnam in- autem non rcpugnar mex animalitati ; quod enim fclp6 

diuilibilcm virrualiratcmdcu rbrmalitatem productiuam dct hic Autor,cam animalitaicm vt fic diftinctS necdt- 

non iblum fcniationis,fed etiam difcursfis , & ralem ha- cerc reptignantiam^iec non tepugnantij ad identitatcm 

bcrc criam Petru,cui ideo fum magis iimilis,quam cquo, cum rationalitatc , cft manifcrtiffime falUim , quia , licet 

quia hic habct aliam rbnnalitatcm produdHuam quidem ego de ca rc non cogitcm>illa tamen in fe eft virrualiras, 

•eniationis,non ramcn Jilc nrsus ; vti autcm nullo modo & coniequenter cft rcalitcr indiftindta a nigibilitare ac 

repugnat ; formalirarcm indiuifibilcm crtam virtualitcr proinde fi rcflcxc vclim de ca loqui ,aut cocitare^lcbeo 

cllc ptodudiuam fcnfationis>non vcro difairsus^'ranon dicerc:illa vt fic pcrit eam idenrihcarioncm,iicurxfto al- 

repugnat equum cflc in ca iudiuilibili fbrmalitate fimi- bedo fir eriam realiter lcparara a fubiecto , & cgo dc illa 

lem mex,qux cft etiam productiua difcursusyion ramcn mhil cogircm ; ipfa tamcn in fe haber ordincm ellcntia- 

omnino iimilem. lem ad (ubicdtu ac proprerea fi fupra hoc me rcfletfam, 

Qu6d fi forre replicer, efto non repugnet vnam indi- potlbm dicc i c : iht ejt orde ejfentiidis *d futi:clum Qu6d it 

uifibilcm formalitatcm ellc productfuam icnlationis non de re etiam realitcr diftincla cft id verum dicere , etiam 

ver6 di(curstls,repugnarc ramcn, vium indiuifibilem fi- quando illa cft realiterextra fubicdum , profeci6 longc 

mul cllc producliuamfeniationis ,cV difcursus ; nam in magis crit vcrum diccre id dere virtualttcr folum diftin- 

ordinc ad cas duas operationes dcbet ncctliario virtuali- da ,etiam pfovt fic diftincta , & provt fola cxiftente in 

rer diftingui ea formaliras;fi icajnqua, replicct, facillime inrcllcdu , erit , inquam , vcrum diccre , h*c petit ejfen - 

RefpoJcbo 1 . id efle ralfum,quia ego non capio,quarc ex tialiter identifictri realttcr cnrn a\ttr*vtrtuahsut\h*c di- 

co qu6d rationaliras poffit erncere duos achis amoris vel cit erdintm ad tllstm , &c. Et ver6 hoc ipfum hic Autor 

folo numero,vcl erii fpccic diftindos, dcbcamus d iccre, femper fatctur , quando de hac materia loquirur , dicit 

illi rationahrari pofle conuenire duo prxdicara cotradi- cn'\m\fernper funtdnt. virttuditMti dut fenuslimts inttr 

doria,ac proinde dcbcamus iuxta inhnitate poffibilium fi rtslittr utdsflintl* ; iam ergo ibi dicit : vn* vtrtutlinu 

acCtuum eius r arionahtaris & animalitatis infinitas difttn - fttit iitnttfctn rtnlittr arm «htrm , quando autem dicit 

d ionc s vinuales ponere, id quod haud dubie magnu cft vmt vtrttusliisu , co ipfo obicdiuc illam prxfcindir ab al- 

abfurdum.Rcfpondco I"ccund6, tk raagis ad rcmnoftram tera in fua fententia , quia vnam & alteram diccrc eft 

cfto ea diltindio vinualis ratione eorum variomm cffe- formaliffimc rrxfcindcre, & ramcn de illa affiiniat,qu6d 

cruu,quos rationalitas poteft producere^admirti deberer, perar idcntincari realiter , qu6d realiter fit idcm;er- 

id tamcn non polfe probari rationcdiffimilirudinis maio- go veriffimum eft , quod dixi , iUi virrualirari ctiam 

ris^ur minoris , data erlhn per impoffibile ca vi etiam vr raU ( im6 in rigore prxcisc vt nli ) conuenire hoc 

virrualitcr indiuifibilierteJente fe ad (enfariones, & di- prxdicanim , quod pctat idcntificari oum hinnibili- 

icurfus,eoipfoformaliffimcfaluareturmaior fimilmido ratc; difFen ergo illa etiam vt virtuaUtas a mea ani- 

hominis cum homrne^uam cum equo,crgocx firniUtu- maUrate j vnde concluditut : ergo pro fimilitudine, 

& 



De Diftin&ione graduum &c. Se6L II 105 



74 



& diffimilitudinc non cft ncccflum recurrcrc ad duas 
virtnalitates. 

Confirmo id in narura diuina, & relarionibus , in 
quibus nos cum hoc Authorc admittimus eatn di- 
ftincboncm virtualcm. Etenim , lkct , dum prxcise 
dico , Natura dtuina , non rcfpondcat ex parrc objc- 
cti rclatio , & conk-qucntcr quafi lola fit in mco 
intelledhi natura diuina , tamen ca quantumcunque 
pxcifa ieroper habct prxdkarum hoc , quod pcrar 
identificari realitcr cum relationibus diuinis , & in 
illa vc fic diftinda , fi tamcn clarc concipiatur , dc- 



t#nrum , quancum alia eft , idcoque effe fimilem , & M» 
adaauate , non funt cohtradicroria prxdicaca , quxque 
vllo modo arguanr diftmcboncm vittualcm ,funt cnim 
aliqux voccs.qux ita rcm fignificant ,vr non capiant 
magis , & minus, vt tmnis , tstut , idc6 talia carcnt com- 
paiatiuo , & fupcrlatiuo ; alix funt , qux id non rcqui- 
runt , licct cnim lux v. g. non fit nili vt quatuor , vcrc ta- 
mcn ,& propric cft lux ; vox aenalitat in rigorc cft cx il- 
lis primis >fimlitudo ex fccundis, idco llla non capit ir.a- 
gis & minus , fecus hxc fecunda. 

Dixi 1» teto rigore , quia non mc latet , aliquando , fi 

r_i: _»• j 



bct concipi eflcnrialis exigentia identitatis realis cum djfrcrentia fit valde exigua , folitos nos diccrc ,illi duo 
rclarionibus ; & codem modo c contrario in ipiis fint fiki tqualtt , efto rcipsa vnus habcar aliquid plus, 
rclationibus quantumvis prxcifis fetnper cx parte quamaltcr ,dummodo illud non fit norabile;& inde 
ipfius virtualitatis , feu ex partc iplarum rclationum ea vox habet ctiam comparatiuura ,& fupcrlatiuum. 
«uinarum tcnet fc ordo ad idcntincationem cum na- Ratio eft , quia illud reccptum principium , quod pa- 77 
tura diuina, ideoquc licct fccundum fuos conceptus r *' n difiat ,mlut diflare videtur ,aiam hic folct habe- 
fint diflimilcs , funt tamcn ctiam formaliter fimilcs, re locum , ficut in numcro aliquo grandi v. g. bis mille, 
in hoc , quod cft pctete idcntificari cum cadcm na- homines cfto abfit vnusexhis,qui prius fucrant,dici- 

mus, iamfunt omnei,itm Am.cum ramcn, fi rigorosc 
fit loquendum, illa propoiitio fitfalfa.quia vercnon 
funt , cum abfit vnu*. 

Sccunda inftantia dc duratione vnius rei in eifiiem 
omnino inftantibus , in quibus altera ,quxquc eo iplo 
n6n potcft magis & nunus durarc , multo facilius cx- 
pedirur. £t quidcm , cum ncc ratione virrualis vlliiis 
diftinftionis ficri poflit , vt ii dux res durciir prxcisc, 
Duo infUntibus , vna duret rcalitcr plus altcra , non 



7i 



rara diuina , vndc colligitur , polfc virtualiratem il- 
lam non diuifam in duas alias efle fimiicm & difli- 
milem alteri , ac proinde ex majori , vel minori dif- 
fimilitudinc nihil penitus colligi de cis prxdicatis con- 
tradi&oriis, ftu de virtuali ea diftin&one. Rario au- 
tcm a priori , cur non repugnet candem virtualita- 
tem omni modo indiuifibilem magis eflc fimilcm ho- 
mini , quam bruto , eft in icntentia noftra de fimi- 
lirrfdinis conftitutiuo facillima , camque infinuaui fu- 

fra , quia cutn in fentenria noftra fimilitudo confi- capio ( vt vcruin ratcar ) quomodo cam attulcrir hiic 
ftar in complexo rundamenti , & tcrroini, v,g. fimi- ad diftin&oncm vinualcm fijlam ptobandam , cum , fi 
litudo mea cum loanne in me & in Ioanne , & fi- aiiauid probat , omnino probct ,requiri diftindioncm 
miUcudo ctiam md cum leone confiftat in me , & rcalem. Quidquid vci6 dc hoc fit abfolutc rclpondeo, 
leone, quisnon videat , pofle,ira6 dcbere eandem caminftantiamreduciad priorem,nam cura fupponat 
radiuifibilem rormalitatcm mcam v. g. conjun&am, hic Author,me duraflc prxcise omnibus inftantibus, 
fc.i fimul fumptam cum formalitate Perri racerc di- quibus Pctrus , implicat , me plus, mintisve durare, 
uerfum complexum , leu diuerfiim totum , quam fi quia durario non dtcitur maiot , vel rninor , nifi in oN 

dinc ad plura , aut pauciora inftantia ,dixi aucem ,fitm~ 
litudmem non dici muUrtm vel minerem in ordiue ad flttr* 
prddicata intrinfeca ,fed fnmmtim in erdine , vel addi- 



virtuali poflit efle 
crgo & poterit 



formalitas mca iiingatur curo equo ; Sc ad 
hanc diuetfitatem inter ea duo complexa nec pcr 
vmbram nos dcbere ad diftindboncs virtuales recur- 

rcrc Hinc aurem fit, vr eo ipfo vnum cx illiscom- tttrfa canmtata ,yei epua vna ret coimotat vim maiorem 
plcxis fine vlla prorfus diftinc~bone 
nobilius altcro ; qu6d fi nobilius 
haberc criam aliam diucr&m dcnominacipncm iiu- 
gisauc t- conccario minus fimilis. Ergo nihil omnino 
cx majoriiimilicudine dediftincbone virtuali infettur. 

Iam ad inftantiam de arqualitate Refpondco , il- 
lara non efle vllo modo ad rem , qtua vox amtali- 
tat in omnium omnino acccpcione , feu in fignifica- 
rione ei voci ab omnibus impofica dicit , rcm xqua- 
iem altcri habcre tantiun , quantum , iUa altcta , nec 

plus, nec miniij, eo autcm ipfo , quis non videat, fubjcdis^ux petunt v velex ipfis fenfibus,a quibuspcr- 
pcnitus repugnars vnam clte roajorem , aut minorcm cipiuntur , vt otnncs colotcs conueniunc in eo , qu6d 
aiceri , cum in hoc , quod cft habere tancum , fcu finc objccbim visus,quo differunc a lono.inccr illos 
non habcre plus auc mim\s, rormaliflimc ,& expref- vero ipfis oculis agnofcimus diftcrcntiam inter albedi- 
fiffime includatur, non poflc cfle plus , aut rainus , nem v.g. &rubcdincm .nuUomodorccurrendoadvlIa 
lcu , qu6d idcm cft , non pofle cfle majturcm , aut incrinlecadiftindtaptxdicatavinualitcr.nec ad vllam 
minorem xquaiicatem. Vndc itjfertur nec qtudcm virtualem diftincbonem , quia fcnfus hanc nulio modo 
taciotte duarum virtuaUtatum poflc a partc rci vcri & percipit. Etdc hoc argumcnto fatis. 
rcalicer intcr duas entitatcs fimpliciter , 8t non tan- Aliaargumctamultiplicat hic Author^ux tamcn vel 
cura fccundum quid xqualcs , vnam cflc camen ma- in prxcedenria-recidunr, vel ex di&sa nobis poflii 



frodtiCendi , efuam aJtera , quatenut tlura poteft , vnde 
qttatenus connotat aliquos ex illis enccbbus , quos alia, 
dicitut ei fimilis , quatenus ver6 non connotac coc ,auc 
ccrtc diucrfos aUquot ,dkirur non omnino , fcd partia- 
litcrfirailis,& parrialitft diflimilis ; vcl fi rcsillxnul- 
ios bjbcant cfF«crus diucribs , dicunrut camen magis , 
miiiusve-^- 1 ^ , vel rarionc objcc^orum , qux rclpi- 
chint , vt cogntow.cs , & fenfationcs ; cognitio enim 
hominis dicitur diucrfa a cognitione leonis ex horutn 
diuerfitatc ; vcl ex principiis , qux rcfpiciunt ; vcl cx 



facile Iblui , idedquc , nc prolixus fim ,illa omitto. 

His autem tejecbs noftta conclufio roanet fufficicntet 
probau pcr ca , qux fupra in prima impreflioac dixi. 

VI. 



SVBSECTIO 



gis xqualem , quaro altcram ; idcoquc ccrtum eft 
( ni abufu vocis veiimus confundcre omnia ) duas 
mcdias vlnas tam cflc fibi xquales , quam duos gi- 
gantes , fi ex his quiUbet reaiiter habet tantum , 
quantum altet habec , auc duas mcdias vlnas cam 
cfle fibi xquales , quam duas inccgras vlnas. In fi- 
milicudine autem id non rcpugnat ctjam iuxta hunc 
Authorem , v cum vcrc & realitcr homo fit fimpliciter | Intct qux ptiroum lolct eifc ex diuinis , nam inter na- 
/Imilis equo,& tamen verc & reaUtcr fit magis fi- Jturam diuinam &relatione$ ,efto fintintetfc realitcr 
milis alteri hominL Ratio eft ,quia vox hxc fimUitud* idem,datur hxc diftindio virtuahs. Huic argumcnto fu- 
etiam ex communi horoinum acceptione nullo mo- prarcfpondi,dixique,ad eamin diuinis admittendam 
do fignificac totalicacem , fcu , vt fic dicam fummam c»gi nos cx fide,addidiquc,obDci infinitacem multa Deo 
fimilitudinem , fed vcth & tealitcr potcft tam pat- conucnite , quxcreaturx omnino nrpugnant ,intcr qu« 
tialctn , quam totalcm fignificare ; vndc dat locnra, hxc diftindio maximc eft annuniCranda. 
Yt tealitet poflit vna tes efle firoilis altori , non taiuen Contta hanc iolutioncra cx infinitatc defumptam 

rcplkant 



Digitized by Google 



i o 6 Difputatio V. Logica 



rcplicanr aliqui Recentiorcs ; quialnfinitas Dei nibil ci abfolutc. Tcncris ergode vtraque formalitate idem 

ponit perfc&ionis in noftris aci!bus>ef go fi nos poflumus omnino affirmare. Si dixcris , ccgnofbi confusc , idem 

in Dco prxfcindcre , ctiam potcrimus in creatis , quan- dic dc alii. Si vnam clare , idem dc alia ; fi vnam cxplj- 

tumuis hic dcficiat infinitas Dej.Confitmatur;codem mo- citc , idtm dc alii : alioquin in fcntcnriam Thomiftantm 

do cxperimur,nos prxfcindere animal i tationali, ac na- reckks , & folo nomine ab eis difcrepabis ,vt fupri infi- 

turam diuuiamirclarionibusdiuinis.ergo. nuaui,impugnansThcroiftarum folutionem. 

Miror a recentioribus hxc nobis obiccta fuiffe : ipfi Hoc argumentum dixi fupra eriam pofitum a Patre 

cnimfxpifnmccumcommuni docent,cin6 perfcctior cft Lyncco ,tique rcfpcndicx maioriconrtficncadtu pro- 

ac^tns inrcllcclus , c6 minus pofle prxkindcre ; vt quid utriirc quod non pofsemcorop aratc obiecti millud cum 

crgo voltmr infinitatcm Dei refundi in acrus noftros , vt effceribus omnibus , quos refpicit. Id quod tantillo am- 

poffint cfTc prxcifiui, cum potius, fi rcfundcretur illis in- plius ad omnem fcrupulum eullendum nunc dectatan- 

• finitas Dci, eflcut pcrfc&iores, Sc e6 minus prxcifnri ituc- dum vti Sc olim dectaraui. Aduertendum ergo Prim6 , 

ta fcnrenciam horum Auctoium ? Non crgo admitrimus cognitionem ide6 did confufom^juia non difccrnit iitum 

nos ( dc quo alibi) prxcifiories in diuinis , quia acVus no- obie&um ab omni alio ,quod non eft ipfum , cnnfunim 

ftri dc Dco finr inhniri , fcd quia obic ftum infinitum cft enim idcm fonat , quod ftrmifcto vnnm cmn niio fi u in j 

capax prxdicarorum contradictorionnn , quorum non w»m fimni fnndo .- i < ignitioncm vcr6 claram c.sc illam , 

cftcapax obiccTumcreatum.Adconfirmajionemrctpon- qur diftinguit fuum obiectum ab omni eo quod non 

dco,nos non pcrcipcro dirTcrentiam intcr prxcifiontsin eft ipfum , Sc ide6 dici folet difhncra i difttngno , quod 

diuinis ,& in cfeatis: qtriacum hxc dirfcrcntia tcneat fc opponkurconfufioni.Qnantb ergo cognitio tft clarior, 

cKpartc obiccti, nonmirum fi i nobis non cognofca- rant6 magis diftinguit tuum obicctum ; quanto vcr6 

tur. Dcfccrum tamcn experientix corrigit recta rario, confufior, tant6 miniis illud diftinguit. Sicutautemnon 

iitiodadhoniincmoftetidocontraipfosmanifcftc.Quan- rcpugnat ,idcm obic&umv. g.Petrum diftingui pcr oo- 

do cnim vidco albcdincm eminus , nec cam bcnc di- gnitioncm ab omni accidcnte , Sc non diftingui per co- 

80 j/nofco ,dicunt non prxfcindi intcr rationcm coloris , gnitionemabomnifubftantiajitanonrcpugnarjdcmin- 

& rationein albcdinis , e6 qu6d vifio non fit prxcifiua , diuifibilcobiecwm clarc ex partc,& expancconfuseco- 

ctfi prxfcindam , quando video homincm , & non pof- gnofci pcr candcm cogniticncimclarc , quatenus diftin- 

fum diccre an fit animal. Rogo hos Auctores ,vbi cft guitut ab aliquo,quod nonc ftipfuro;confuscver6,quate. 

cxpcricntia , oftcndens in vifibiie albedinis a mc rangi non diftinguitur ab omni eo quod non cft ipfum. Sicuc 

fotmalifTimc ttiam rationcm Ipccificam cx partc obic- idcm indiuifibilc punchinj acris cft capax lucis vr duo, 

eli , nullo vcro modo tangi eandcm fpccificam rarioncm & fimul catentix Incis vt quatuor : & quando aducnit 

iti cognitionc hcminis oTonginquo ?QniJ ergo ab ex- maior lux , non proprcrei nouum acrem illuminat,fcd 

perientra argumentanrur ? illuin eundcm magis & pcrfecrius. Et in fimili fupri di- 

Ide6 alij obiiciunt Prim6, Quando emintis video ani- ximtis , non rcpugnarc, fimul eandero rem eflc firoilem 

mal ic moucns,cognofco clare tffc animal , & non cog- & diflimilcm alteri in gradibus remiflis. 

nofco elfe rationale , ct go prxfcindo animal a rationali. Fateot, fi obiccrom cognofcctetut omnimodi crarita- 

Cortfirmatur prim6, Iudicium diftinChim cft , quo affir- te, tunc rcpugnarct ei aliquam conrufioncm^juia co ipfb 

mo Mttd tffe Mtimal , ab illo , quo affirmo ejfc rMitnnlt ; quod omnimodi claritate cognofcererur, difUngueretut 

ergo cx pane obiecti affirmo aliquid , quod non affir- ab omni alio quod non cft ipfum , ac proinde repugna- 

mcm per aliud. Confirmatur Sccund6 , Polfiim de illo ret confiindi cum aiiquo, quia diftingui ab omni, & non 

affirmarc , efTe animal , & ncgarc efle rarionalc , ctramfi diftingui ab aliquo , rcpugnant intcr fe. At diftingui aib 

vcrc fit rarionale , quia mihi vilum eft bnrtum : fcd rc- aliqtribus , & non diftingui ab aliis.niillam prorfus inuo- 

pugnat me fimul affirmare effe rarionale ,Sc illud nega* luit repugnantiam,vt ex terminis conftat. t 

rc ; crgo per primum iudicium , quo affirmaui tfli *ni- AdiKrtcndum Sectmd6 , cognofci aliquod obiechim 

mal , non affirmaui tflt r*tim*ls , alias hoc non pofrcm eflc animal v. g. clfe fbrmaliflimcdiftingucre illud obie- 

81 pcr fccundum negare ; crgo cx parteobiectifola cbgni- &tirn a non animaltbus ; & non cognofcere de illo ofte 

ta f-. it animalitas finc rationalitatc. ConfirmaturTerti6 , rationalc , idcm cfle ac non diftinguerc illud ab irratio- 

In conccptu aniinalis affinnantur ptxdicata fupcriora nali. Huius ratio ca cft, qu6d honw> habeat maiorem fi- 

faltcm miplicitc.quia bcne valct, tft ammnl, trgt vitunc, milittidinem cum trrationali^uam cum non animalt:vn- 

er(o corpm, 9cc. Sc tamen non affirmantur pranlicata in- de faciliuseft,cum diftinguerc anon anknatibusquaroab 

ftriora , quia non valet , tft animal. trgo homo ; igitur di- irrarionali ,qnia facilius diftinguirous tnrer diffiiniliota, 

ucvfo modo cognofcuntnr ptxdicata luperiora quim in- quam inrer (imtliora vr conrra Lynceum fnprk oftcndi. 

feriora, fcd illa cognofcuntur tant6m implicitc, crgo Aduertendum Tcrti6, circa idt-nv indiuilibilc obte- 

hxc nullo modo cognofcuntur, quia minus quam iropli- clum pofle eflc pluta nomtna ,non ad fignificajidtnn res 

citc non pofsttnt cognofci. diuerfa^ , fcd ad fignificandum diucrfum modum idcm 

Huic argnmento , Sc eins confimiationibns tcnentut obie^Vum cognofcendi. Cum emm circa idem indiuifibi- 

rcfpondere Sc prxfcindentes : quia quando eminns vt- leobiccium pofltnt cflc eflediuetfx cogniriones , nomi- 

deo colortm , pofsum illum a leo confusc cognofcere , na autem fignificent rcs vt i nobiscognitas^ion mimm 

vt ncqucam afhrmarcan fir albedo an nigreda, fed fo- ficitca idcm indiuifibile obietftum plura nomina dari 

lum elsc colorem;& tamen ex illotum fentenrii ifte queant ; verbi gratia , vox htmt , Sc vox *r,im*l rs- 

achis vifionis non cft prxcifiuus cx parte obiedh*. Expli- titttnU , ex parte obitcli idtm prorfus fignificant in om- 

ccntigiturmihi,quirationeidconrinpatfincpraTcifio- nium , fbloLynceo dempto, fcmentia , toturoquod 

nibus^in vifione Sc eadem ratkme dicam ego con- concipitut per vnain, coiicipirur & per aliaro : cum 

tingerc in actibus abftracfiuis , < tiam (ine vlliprxci- hac differenria , qu6d per vnam concipitur clar6» 

fione. Idem amplius vrgcbo infcri6s cxemplo dchnitio- per aliam confwsc: ita fimiltter voxmmm/ tScvox rtttit- 

8 1 nis Sc definiri. . n*U rcfpedu hominis fignificanr qtiidem candcm omni- 

Huic argumento relpondent notinulli , nobifcum ne- no indiuifibilem enritatcm Sc forma!iratem,cum hac ta- 

gantesptxcifiones,conccdendo arimalitattm cognofci mcn differcnriiyqu6d vox nmmttl fignifjcat hominem,vt 

explicite , rationalitatcm vt r6 implicitc ; hincque pfo- conriisc cogninim fimul cum aliis afllmantibus, at ver6 

ucnirc, vt dc animaliratc rcddi poffit ratio , non ver6 de vox rdtiontlt fignificat eundtm , clarc tamen ccgnitum, 

rationalitarc.Hi AncVorcs labunturin fcnteiitiam quam Sc vt diftin&um ab irrarionali,feui bruro.Exquoinfero, 

impugnanc ,quia ram conrradt&oria fitnt cfnofci txfli- non elfc bonam confequentiom,/|«/u« tfw</ fft*>imal,& 

cite , & non cognofci txplititi , qahmcognofci Sc non co- nonfcia tflt rstionslt , ergo «tujmdctf nofco tx twttib ech. 

gnofci , ergo , fi non repugnar , vnam fbrmalitatem co- tdupmi r£»«rr,ficut non eft bona, rnfticm fcit Pttrnm tfft 

gnofciexplicitcj&aliamnoncognofcicxplicttc.nccre- htmintm , & non fcit ttem tfft tmimnl rationalt , ergoati- 

pugrubit vnam abiblute cognofci, Sc aliam non cognof- tfmdtKpmt fttri tognomt. & aiifkid non t mala inquam 



Digitized by Google 



De Diftin&ione graduum, &c. Sedl III. 107 



ift hxc confcqucmia , quia ex Antccedcmi Iblura in- 
fcrtur , rulticuru non cognouifsc clarc Purum , & idc6 
iwn friuifle^liumcxplicare pcr voccs tvumal ratitnait, 
8 j qux fignificant hommcm non vrcumque , fcd vt clarc 
cognitum ,qno4 contingit finc vlli prorfus przciiionc 
obiccHui. Iu fimilitcr, quod quis pofiic diccrc, tllui 
tfi ammal , non verc< poffir , Oud tft ratunalt, non ori- 
tur ex eo qu6d cognofcat aliquid cx parte obiedfi , & 
aliquid ignoret; fed quianonhabct conceptum clarum 
Uliust>biedfi , qui explicatur pcr vocera r«»W,f,eriam- 
il habcat circa illud idcm obicdfum conceptum inter- 
num minus darum , qui explicatur pcr vocem anbmtl : 
ncquc repugnat , circa idcm omnino obiedrum haberi 
cognitioncm confufam , & non habcri cognirioncm 
omnino claram , & in cxcmplo de albcdine eminus visa 
idem omnino did Jebet. 

Ex his ad argi<mcntum in fbrma refpondco , concc- 
lo, ine poilc cognofccre de Pcrro , erte animal, 
cognoiccndo ctle rationalc ; ncgo tamen inde in- 
fcrri , qu6d aliquid cognofcatur ex parte obicdfi , & ali- 
quid non. Vt cium proximc vidimus , folum indc infer- 
tur,cognofci obiedbim aUquaclariratc , non veroto- 
lali : qux prsrcifio non cft cx parre obiedK,ita vt aliquid 
obiecti ignoretur , & aliquid fciatur , fcd ex partc adfus ; 
quia deeftmihiacfus clarus &pcrfcdfus circa illam rem, 
excuius defccVt non polfum illam cxplicarepcr voccm 
U ratitnatt, vtinfimUidixide 



illa , anunal ratUnalt. 

Sed vrgcbis , Efftramnale eft quid inrrinfccum homi- 
ni , & hoc non poffum affirmare de illo , cum tamen 
polfum affi rmarc tjfc anunal i crgo alimiid inrrinlccum 
affirmo , fic aliquid non. Rcfpondeo , totfft ratitnatt vel 
pofle furai pro rationalitate obiecfiua , & in hoc fcnfu 
fiUuin cft me non affirmalfc illam;affimuui cnim anitna- 
Uurem,quxeft idcm formaliflime cum rationalitate:vcl 
polfe fumi pro ipsa rationalitatc vt clarccogniti, &in 
hoc finfu vcrum cft me illam non cognouiltc , id eft,me 
non habuiife cognirionem omnino claram de illienri- 
tate , eam (cilicet cognirionem qux cxplicatur pcr vo- 
cem ratumalt : cx hoc autcm non infertur , aliquid defe- 
cifle ex parre obicdti quod cognofcerctur , fed tantum 
dcfccilfc pcrfedf am coggitioncm obicdli. 

Ad primam confinnationcm e n. r?. conccdo, illa 
eflediltindta iudicia,ncgo tamen haberc diucrfa obie- 
cVl Sicut hxc (imt diftin&a iudicia , iBnd tSl bomt, iOid 
enammalratitnaU, & tamcn non habcnt obiecfa diftin- 
df i.R it io cft , quia circa idera omnino obicdfum polfunt 
eltc plura iudicia. 

Ad (ecundam confii-mationcm rcfpondeo , non repu- 
gnare me affirmarc fimul , & negare idem obiedfum, 
qoando ex ignoranria puto clfc diuerfa , vt patct in illis 
quincganrdefiiurionem dc dcfinito , quando fils6 pu- 
87 tant noncue illam vcram dcfinitionem. 

Ad tcrtiam confirmarionem refjx>ndco,me pcr adfum, 
quo cognofco aniraal , tam prxfcindere a gradibus fu- 
perioribiJS ,quara ab infcrioribus, dequo infrk Fateor, 
pcr dilcurfum poifc inferri.ex coqu6d cognofcocife 
anrmal , eftc etiam fubftanriara; non vero pofTe inferri, 
clfi.-r.itiVi.iL, non quia diuerfo modo attingam rario- 
nem (iibftamix , quara ratioiuliratcm , fed quia aliunde 
habeo ego cogiiitioncra vniuerfilcm , omnt aaotud tfft 
fttbfimtiom , cx qui infero ; illud quod video ,clfc fub- 
ftantiam. Qi»6d fi carercm ca cognitione vniucrfali , 
quanrumvis cognofcerem animal , non tamcn polfcm 
cognofccre efTc fubftanti.ini j ficur mfticus , quanrum- 
vis cognofirar odorcm, nc/cit tamen illum clfc accidens, 
non quia non arringar rarionem accidcntis , fcd quia 
non habetcognitioncmvniucrfalcmquod mnitedtrfit 
MCi idttu. 

P«cs,curilla cognirio animalis fit potius cognirio il- 
lins obicfti in ordinc ad opcrarioncs animalis , cV: cur ex- 
plicet illud obiccrnra pcr voccm *nim*l potius quam 
per vocem ratU/ialt ,cum vtruroque ecdcm modo attin- 
garur. Ri-fjvmdco, caufam illius . ffincntcm cllcimpcr- 
fcftnm fjiccicra illius obietti dcfumptara ex opcrationi- 



bus communibBS omnibus animantibus : caufitm ver6 
intrinfccam clfc Mam diftcrcntiam fpecificam cogni- , 
tionis , qux cx fc habet rcpixfcntaic obicdhim cum hac 8 8 
potius claritate ,qiiam cum alia.Ex his colliges, etiamfi 
a Metaphyfica cognolcantur omnia cntia,& confcquen- 
tcrin nolira fcntcntiaoninc; fbrnialitatcs & diftcrentix 
entimn , non tamcn propterca fupcrfluas elfc rcliquas 
(cienrias ,quucirca illa eadcmcnria polfiintdari diftin- 
ctx fpccic cognitioncs^lc clariorcs cognirionibus Mcta- 
phyficis. Vt cnim in folutione huius primi argumcnti 
oftcndimus, circa idcm omnino obicdtura poltunr cllc 
plura iudicia valdc diucrfa & inxqualia. 

Sccundoobijcies proprxrifionibus , naturara poflc 
concipi fine to quod eft cxnaciuseflentiara^iftcrcnrias 
autem clfc cxtra elfcntiamrationis communis , crgo ra- 
tio communis potcft concipi fine diffcrcntiis. Rcfpon- 
dco ,dirferentias elfc de cflcntia rationis communis, non 
tamcn ita , vt quxlibct diffcrontix fint de eflentia cuiuf- 
libct rarionis communis ; fed hxc diffcrentia de hac 
ratione communi feu de hac animalkate , & illa dc il- 
la rationc comrauni. Quare hxc ratio communis , v. g. 
animalitas hominis, bcnc potcftconcipi fine differen- 
tia cqui qux non cft de eius cflentia , non tamen fine ra- 
tionalitate , aquanullomododiftinguitur. 

Scd vrgcbis , Totum quod cft dc clfentia rationis fu- g ? 

fierioris^ft de eflcntia cuiulcumque indiuidui : fcd nul- 
1 differcnria eft de cflcnria omnium ; crgo nulla cft de 
clfcntia rationis fupcrioris. Hnic argumento fict fatis 
DiftutatUnt 6. in qua oftcndemus , non effe dc ratione 
cuiufcuinque indiuidui totam rationem fiipcriorcm , (e- 
cundum quod dicit ex paneobiccti,fcd fccundum quod 
dicit ex partc a<ftus j quod ampliiis ea Difputationc ex- 
plicabitur. 

Tcrrict ob]icies,iuxta noftram fcntcntiam tolli ircbus 
compoiitioncm cx gcncrc Sc diffcrcntia , itcm & diftin- 
aionem rationis rariociuarx , quam omncs admittunt. 
Rcfpondco.a me oftenfum fupra f compofitioncra cx ge- 
nere & diffcrentia non cflc in obiedto , fcd proucnire cx- 
trmfeccabvnoacfnquoconfuiiditurcum pluribus, &: 
ab alio quo ab illis Jiftinguitur. Item diftinctioncm ra- 
rionis ratiocinatx non efle Ulam , qux diftinguit obic- 
£him indiuifibUc in duas partes , hoc enim ( vt vidimus) 
repugnat; fcd illam, perquam obiedtum compararur 
aim diuerfis operationibus vcl cognofcitur difterrc a 
pturibus aur paucioribus. De quo aliqua dixi fupra oc- 
cafionc P. Lyncci. 

Nunc circa candem diuerfitatcm inter eas duas diftin- 
cliones obfcruo , Bonam-fpcm aUqualitcr a communi 90 
diffenrirc in cxplicarione harum diftindbonum , cenfet 
enim exparte obiedfi nonmaiuseflefundamentumpro 
diftindfione rationisratiocinatx , quam pro diftjndionc 
rarionisrariocinanris.Hxc tamcn dodfrina licct fbnc ad 
modum loqucndi fpcdfct, mihi tamen difplicet , nam 
fundamcntum , qnod ponit ipfc pro diftindtione ratio- 
nisratiocinatx , funt diuerfi tcrmini, quos rcs illx fic 
diftinctxrcfpiciunt.diucrfi , inquam , fpecie , vtfcnfa- 
tio , quam animal , & difcurfus , quem refpicit rationa- 
le. Prodiftincfioneverbratiockantis fundaraemum cf- 
fe dicit conceptus folo numero diftindtos , quosegode 
Petro v. g. dum dico , Pttrm ttl Petrm. Hxc illc fus^. 
Hoc autcm , quod dc re omnes nos dicimus iure mcrito 
vocamus diucrfiratem ex parte obiedri id quod hic Autor 
negat , nam in ip(b obiedto cft refpectus iUe ad cas di- 
uerfas operariones. At , qu6d idem Pctrus iam nofcarur 
vt prxdicatum , iam vt fubiedium , non arguir in ipfo Pe- 
tro fcu in obiedto quicquam dc pcrfcctione, aut rc(bcdhi 
ad plures opcrationcs , fcd a fiUo intellcdfu .quafi fine 
caufa dcfumitur ca diftindlio. Vno verborin vno cafu cft 
dnplcx fundamenrum , vnum rarionc opcrationum^juas 
obiedlum re(bicir,quodque cft quafi indcpendcns ab ip(b 
intcllechi.& noc vocamus nos comuniterfundamenrum 
in re ipfa,fcu in virtute multipliciipfiusrci^ecundu fun- 
damenrumeftinoidincad ipfos coceptus diucribs inrel- 
le^us^quibuspoteft reprxu.nrari.Proaltcra vcro diftin- 
dfionc rationis ratiocinantis folum dcfiinjirur funda- 



Digitized by Google 



io8 Difputatio V. Logica 



mentum abiptbintelle&u,qiii,ndi»,fine vllacaufafa- gnitioncm intuitiuam poflc in Dco fier' prxcifionem 

eit iHaspTxdicationesrepctchdoproprxdicato idipfum obWtintm , u> qood ibi detut diftincrio vimiiilis ad 

fnb eodrm conccptu , quo illud idcm priits dixcrat pro prxdicata contradi&oria , de quo fusc Setliont feauenti, 

fubic&o. Mcrko ergo dicunt omnes in vno cafufun- rbi& •rgurflemum aduerfariorum de prxcifionibus in 

damcnfam cfle i;i cbiccto ipfo , in alr«ro vtr6 foliim in diuinis , pro cifdtm inctcatis , diffowerur. 
91 intcUc&U. 

<£r>d autcm dicit hic Autor,Mf diutrfu operationa, SECTIO III. 
cutn fittt rtnlit r it.ter (e diflwti* not, funeUre di\tiniltonetn 

rMkmijii r«/*»,vidctur xquiuocatio in modo loqucn- JP» fstis ar?nme»to ex fr/tcifienibus in . 

di.noncmm volunt Autorcs communiter dictrc , illr.s * diuinis. 
optrationcs caufare diftincrioncm in obiccto, qualem in 

fe habent.fcd eo ipfo , quod illas refpiciat obiccturn , di- T"X Hficultas hxc proprinm videbatur locvm obrincrtf 

cuut , duos illos conccptus Animalis & Kationalis cllc JLV in Theologia ; vtriim , quia maximc connexa eft 

intcr fc diftincros cx fundamcnto fumpto ab obiccro-, ctim hisqux dt pixcifionibusincreatufisdixitnus,non- 

in altcro vcr6 cafu , quando dico , Pttrm tfi Pttrus , tos nihildc illa rn prxfcnti dicemus. 

actus non diftingui ob fund.imcnnim alicuius diftin&io- Pro quo luppono Primo , non efle (ermoncm in prx- 

nis in ipfo obice\o , aut in effrcribus illius , fcd cx fola fcnti dc artributis diuinis intcr fe , & in ordine ad cffcn- 

repctitionc adiis facla gratis ab ipfo intellc&u. Et lacis tiam , quia intcr illa non agnofcimus diftin&ionem vir- 

dc voce. tuaIcrou^inniam,quaminterfclationcm&e(Tenriamfu- 94" 

pra diximusreperiri. Vndc de illis Philofophandtrm eft 

SVBSECTIO VII. codcmmodo , quo in creatis interanimal gc rationale, 

inxta dtcra StButno prtcedenti. Quod fi aliquz propo- 

jin ptr n&m intuitmei fitri fefiit fracifit. fitiones , vt , Dem ftr mifericordutm nonfunit , per imfii- 

ttnmfunit , & fimilf s alix .videanmr fonare eara diftin- 

Ac dc rc bcni-P. Hurtadus Diffntat. & fe&iont 6. crionem & prxcilioncm , cxplicandx funt folirm in fen- 

_ Metafhyfin E«»o v cx dictis brcuiffirrc concludo, fu forrnali, id cft, Deum vt conceptum ad fimilitudinem 

Prim "> , in crcatis abiblutc loquendo nulla fit prxcifio miicrieordix creatar non punirc,pbnirc vcro eundcm.vt 

obicctiua pcr aftus intuitiuos. Probatur cx dictis , quia conceptum pcr fpecics iuftitix crcatx:m quibus propofi- 

nccptr abftra3iitos cam ficri pollc monftratum cft : rionibusnon ibliim rcduplicatur fijpracflcntiSJtd ctiam 

oitcndi cnim , id proucnirc cx indiuifibilitate obiccli & fupra diucrfos conccptus de illa , rarione quomm cft 

i;icapacitntc iilius , ad tcrminandum fccundiim aliquid capax prxdicato.rom coimaditrorionim propter diftin- 

fuj vnam cognitioneto , & non fecundiim fc totum , clioncmrealcmconceptuum fupraquos nt rcduplicatio, 

qux ratio codcm modo probar dc cognitionc intuitina. ficnt in fimili diximus fnprk dc nis , hatnt vt nnimai nen 

Secun J6 , Si cx partc obie&i detur ca difliuAio vir- difctorit ,difcnrrit vcro vt rntionale. 

tualij, de qui fupra in ordine ad prxdicata contradi- SupponoSccund6 , a mcnon veni in quxftioncm in 

t>oria , fcilicct cognofci 8c non cognofiri , puto omnrno prxftnri , vtritm intellccrus & voluntas Dci diffcrant ca 

cert im,nonminusperaclusintuitiuosquainperabftra- ftimroi diftin&ionc virtuali, id cnim cft mcrc Theolo- 

_ x wbiuos ficfi poffc cas prxcifiones obicctiuas. Id etiam gicum. SoIiimcrgomtendo,fi drturinckprxdufradi- 

oftcnfitm cft in prxcedcntibus , dum argumcnta , qux ftinciio , tunc codcm modo philolbphandum de illis, 

aducrfarijfaciunt pTO prxcilionibus in cognirione ab- quo de elfcntia & relatienibus ftatim diccmus : fi vcro 

ftracliui , eodem modovrgcrc in inturtiua, oftcndi non dctureadiftincrlo;idcm critde illis quod de iufti- 

cxrmplo albedinis a longc vifc , dc qu4 poffurt dicerc, tia ac iTuftricordii , aliifquc att«buris. 
d\'c colorem , non poffum autcm an fit albcdo an nigrc- 

do ,nonftcus ac poffum dicere «J?W tfi tninud , Sc non SVBSECTIO L 
poffum dkrrc tfi rationmle. Idcm etiam in eognitionc 

noncomptehcnfittipatef.nam & Bcati polfunt dice. Sententi* mrmulltrum rtctnttorum. 
rc , Dtm cfi produtiiuus AnfHi v. g. & non pollitnt di- 

cerc , eft produ&iuut Itenis , quia non vidcnt leonem in /^X Vidam nimiiim cupidi vbique negandi Iias prxci- 9 1 

Dco(fupponociiim,nonneccirari6vidcriomncs aca- Vcfiones obicctiuas, acerrimc illas'ctiam in diuinis 

turas a quolibct Bcato : ) ergoiam illc BcatuS cognofcit impugnantcs , volcntcs tamcn vcl nolcntcs , cas dc fa- 

in Deo virtutcm producrruam Angcli , tk non cognofcit «fto pofucre , putantcs tamcn fc omnino illas ncgaflc , vr 

virrutem produftiuam leonis , cum virrus vtraquc fit oftcndam paul6 poft, Voloautcmpriiis Lectorcm mo- 

Dro cllcntialis. De qtto fiifi6s tomo 1. Thtol. & hoc nere ,nc terrcatur honim cenfiira: referrur enim ab ip- 

argumcnr.tm vrgct P. Suarczium , qui hxc prxdicata fis longa quxdam hiftoriaPetrideTarnntafi«,quipo- 

dici^cffc cfllnrialia Dco,aliunde vero ncgatin Vifione ftea fttitlnnoccntius V. Summus Pontifcx, qncm di- 

bcara prxcifioncs , quas in abftradiua cognitionc con- cunrfuilTeaccufarum a PatribusDominicanis , e6 qu6d 

ccdit . docuerit eam opinionem dc prxcifionibus in diuinis.Vn- 

Cottlirmo. Tam non potcft diccrc Bcanis , Dew tfi de & ipfi opranr , vt rccentiores , qui de facto cas admit- 

po.iii'.hu:u icotns ,quam cgo iatn id non poffumdiccrc; tunt , ad Iudiccm defcrantur , tanquam malx doAtfnc 

crgo ii cgo propterca prxfcindo cam virrutcm ab alia defenfores , lamentantiirque inconftantem noftrarum 

quam affirmarc poffum dc Dco , ob eandem rationcra rcntm fbnunam , ciim criam in docrxina mutabilis fit-. 

ctiam prxfcTndit Bcatus. Deniquc & rationcs , quas at- Ego hic ftatim diftinguendum puto , quia vidco in 

tulcris ad cxplicandum , quomodo in Beatts finc prxci- hac qnxftionc xquiuocarionem grauem commiui. Duo 

fionibns id fiat , exdcm polfiint in abftracliui applicari. poffunt diftinfta valdc hicagitari : vnttm eft , an a pane 

Inconlcquentcr crgonegas prxcifiorlcs in cognirionc in- rci anteoperationem intellcdhts fint in Dco formalifarcs 

ruitiua , ii cas conccdis in abftracraua. obiccriux , quanimvna fit effcntia , alia vcr6 reUtio. In 

9 • Diccs ,inruitiua cft cognitio rei ficut eft in fe; ergo hocpuncto fortc mcrit6 bJ rcijciimt hanc fcntcntiam, 

non potcft prxlcindcrc. Diftinguo : Sicut eftinfe, id cft, quidquid fucrit dc Tarantafia , vcl de fonunx incon- 

rei cxiftcnris vt cxiftcntis : tranieat. Sicntefiinfe. idrft, ftantia. Quiavcib res hxcnonPhilo(bphica,fcdThco- 

quxlibct cognitio intnitiua omnia qux in obieao exi- logica cft , banc ego breuem fblum rationcm conrra eas 

ftunt.cognolcitadxqtiatc-.ncgoantccedcns.Vndcne- duas fonnaliutes vel plurcs obieQiuas ante operario- 

go , non polfc ab illa vnam fbrmahtatem cognofci cxi- ncm inicllecrus facio : A partc rci funt dux fbrmalitatcs, 

ftcntem alia ignorata; vr cum video albedincm a longc, ergo dux entitatcsjrobo coniequcntiam, quia fbrmali- 9 g 

fciocllccolorcm criftcnrcin , fcd non fcio effc formali- rasinfuoquidditatiiio&formaliffiinoconccptucftenti- 

Tandcro dico , ctiam pcr cq- tasxrgo li funt duxformaUtates,erunt 8c dux cntitatcs. 

Dice, 



Digitized by Google 



DeDiftin6tionegraduum,&cSe£l.III. 109 

Dkes, Hxc forma argumenrandi non valct in diuinis, nit , verbi grarii , eflentix non produd , relationi vcrd 

quia a parte rci paternitat tfi efftntut,8c hac tft ttum fitia- produci : fed eo ipfo , qubd vni conueniat vnum pixdi- 

tit , cV tamen non valet , trgt paternitat tfi filtatui ; crgo oanim quod non cpnuenic altcti , potcft illud afhrmiri 

limiliter non valcbit, entttas tfi farmalitat , &c ftrmalttas de ea fbrmaliraie cui conucnit , qt in poflit affimiari de 

tfi dnpttx , crgo tntttat efi dupltx. Scd conria , quia pro- aiii cui non conuenit ; crgo & vna przlcindi ab alia pcr 

ptereadixi.fbm lalitatcm in fuoforraaliilimo conccptu affirmationera. Patct coniequcntia , quia ptxicindcte 

eflc entitatcm ; vndc vidcrur impLcare, mukiplicari fbr- pet affirmationem > tft ahquid afErmare de vni,quod 

nulitatem , non tmdriplicati aliqui entitate : ergo (i in non affirmetur dc alii. 

Patrc funt realiter dux formalitates , erunt etiam duz Sccundb a poftcriori : quia fi , quando dico paiernitat 

cntitatcs.Hincconftat difcrimeninter*^i»t««i» Scpattr- »on communicatur , corrcfponderet in conceptu paterni- 

nitattm; ncc cnim paternitas formaliffimc eft eltentia in tatis eflcntia, affirmatemde illi, non communicari} 

fuo conceptu , vnde non valet , paternitat idtntifkatut quia de toto illo quod correfpondet ex partc fubiccti , 

cum rjftntii , ergt & ttun fiiiatitnt \ ficut ibi valet ,ftr- affirrnatur illud ptxdicanim : affirmare auttm dc cftcn- 

maiitatefi dupltx,ftrmalitat t fi ftrmaliffimatntitat, crgo tii diuini non communicari , cft hxrcticum \ ergo illa 

tntittu cfi dttpltx. Ncque ego poflum petdpcte , nomen non correfpondet in conceptu pateniitatis. Idcm cft de 

fermalitat fignificare duo realia , & rcalitcr diftincta , 8c his propofitionibus , rtltttu tfi triplex , efftntia tfiynica , 

tamcn non lignificare duas entitates realcs. Non crgo 8c aliis fimilibus; in quibus , fi eflenria & rclatio cor-. 

lunr poncndx dux hx fbrmalitatcs obiectiux in Dco rcfpondcant exparte obiecti, eft idcm abfurdum quod 

realitcr ante opetationem intcllccuis. In hoc ( vt dixi ) in prxcedentibus, crgo negari ncquit prxcifioobiccriua 

conucnio ctira his & fi quid probantcoramargumcn- intcr clfenriam & rclariones. 106 
ta, hoc folum probant. Hoc argumentum , ctfi difficile primo afpecni , vi- 

97 Eft autemlongc aliameamensinprxienti» Sc puto iumcft tamen mihi olim aliqualitet pollc lolui ab ad- 

eflc etiam illorura reccntiorum , quos hic ifti tcfucant, ucrlariis , quod tunc ita prxftiri , fupponcndo Primd , 

Icilicer /dari in diuinis in vni fimpliriffima cntitatc di- propofitioncs ptxdictas, affirmantes in diuinis commu- 

ftuWtionem quandam vittualcm , qux xquiualet diftin- nicationcm vel incomraunicationem , non efle intclli- 

ctioni reali in ordine ad duo prxdicata contiadictoria : gendasin fenfttadxquato, fedin inadxquato.Rario cft, 

quain diftinaionem , qui has prxcifioncs ncgant,for- quia elientia diuina non cft adxquatc in quaiibec per- 
titcr propugnant , & mcritb. Ex hac diltin.ctionc proue- "foni , vnde cuilibct non communicatur adxquate cflcn- 

nit , eflcnriam communicari , non communicati rela- tia diuina , fed folum inadxquatc : item fiiiatio non di- 

tione ; ptoduci tclatiouera , Sc non produci cftentiam. ftinguirur adxquatc a patcrnitatc ; nam fi adxquate di- 

Hafic crgo diftindHoncm vinualem , quam ifti ponimt ftinguetetur ab illi , non poflcc idcnrificari vni tettio : 

in ordinc ad hxc prxdicata , ( & ad alia , vetbi gratii , ergo idemtitas, communicatio, diftinctio obie&iua, qux 

rtlatit vnuwr immtduui mtmamtati , & mn vnitur tffett- affirmatur vel intet cflcntiam & relationes , vei intcrrc- 

tia , nos etiam cxtendimus ad hxc alia prxdicata , ejftn- lationes intcr fc, fempcr cft idcnritas , diftinAio & com- 

tia ctffttfiitnr , nm ctftnfcuwr rtlatio , vcl £ contrario : municatio inadxquata, alioquin non affirmab jtur diftin- 

& ficut ipfi ponunt fine fbrmalitatibus obiccriuis cam 6tio & communicatio diuina, fed .iluhcla» 
diilinctionem in otdine ad ea ptxdicata paulb antc enu- Suppofui Sccund6,omncm communicationem, idcn- 

mcrata , ita finc cifdcm formalitatibus eandetr ego po- ritatem , vcl diftincrionem inadxquatara includcrc for- 

no in ordine ad cognofci, & ntn cognafci. Hoc eft pun&un rnaliflime incoramunicacionem , indiftincrioncm & nc- 



quzlbonis prxfcntis & controuerfix. Iam ergo ad hoc, gacionem ideutitatis adxquatx > quia idcntitas . inadz- 

quid hiftotia dcTarantafii/juid exclamationcs illz con- quau formaliflimc dicit inadxquatam non identitatcm 

tra fbitunx inconftanriam f Non timco , ne noftra fen- leu diftincaionem , ficut fimilitudo inadzquata formalif- 

tentia ad Iudices deferatur , quia vix duo alij in manuf- fimc dicit tnadxquatam diflimilitudinem. 

criptis ex omnibus ,quos vidi , & cum quibus cgi , eas Ex his intuli , quoriefcumque quis dicit , tjftntia di- 

prxdfiones ncgant in diuinis ; cxtet i omnes eas admit- tina ctmnnnmeainr , affinnarc criam cx patte obiccc' ncH 

jS tunt : 8c multi putant , eas fine tcmeritatc negari.non cmm«ff>rm',nonquidemadxquatc,quiahocelletom- 

po(Ie. Sed ego abfltaho a cenfuris , & Iblum lcgcntcm nino impoflibile ; fed folura inadzquatc , quod non re- 

rogo , arrcntc pondctet efficadtatera rationis pro noftri pugnat. Probatur illatio ex di&is : quta tunc affirraatur 

fcntentii , & quomodo , tandcm cam teneant & hi con- communicatio, quz cft a partc rciin diuinis ; hzc autcm 

tra quos agimus. non cft adzquata , fcd inadzquata , vt vidimus;ergo '01 

Aduerto tamcn , me aliquando in hac materia ititet folum affinuatitr communicatio inadzquata : fed affir- 

difputandum vfurparc nomcn ftrmalitatnm , & aliquan- mari communicationem inadzquatam, eft etiam fomu». 

do dicerc duat ftrmalitattt , non quia putem , duas eflc lifliroe affirmari inadxquatam incommunicationcm ; er- 

a partc rei, fed qu5d aliter non podumus in hac materii go affirmare ellentiam communicari , eft etiam affirma- 

pedem mouere , nifi ad modum duarum nos cas conci- re formaliflimc ellcntiam non communicari Inadzqua- 

piamus. Sicut quando didmus , effentia ctmrnmmcatur , tc ; cigo re&c potcft correfpondcre ex partc eflentix di- 

rtlatio non cammHnkatur , (emper \idc\mn fupponcte uinxinei propofiflone paternitas , vcl fiiiatio,vel fpi- 

aliquid communicati & aliquid. Obicdtiones , qux con- ratio, quia criam dc illis eft vetum , 2c communicari ina- 

tta nos fieripotctant , inter proponendum meamien- dxquatc ; ergo propter affirrnationem corarnunicatio- 

tentiara diflblucntur. nis ,$c clfcntix non cogimur diccrc , ex partc eflentix 

non cortefpondete relationes ; ergo nec tenemur prxf* 

SVBSECTIO II, cindere inter illam & cllcntiam. Confirmaui totam do- 

ctrinam : quia in conccptu Patris non potcft pixfcindl 

Vtra & comrmmit ftnttntia dtftnditur. , ab eftcntii diuin a & patcrnitate , quia Pater ex vtraque 

coalcfcit fbnnaliflimc , lic£t in conccpcu cflcntix prxf- 

PRimb ergo probo cas prxcifioncs rationc a priori : cindanir a paternitate , & i contrario. Iam ergo fic vrfi i 

quia co ipfo , qubd in vni re detur talis dtftinclio vir- Sicut didtut paternitas non communicari , ita abfolut£ 

tualis in ordine ad aliqua przdicata conttadictoria , dz- dicitur Patci non coraniunicari , & diftingui i Fillo. Ro- 

tur etiara in ot dinc ad przcifiones obiedfiuas ; fcd talis go crgo qujdo dicicur, Paky difiinguitur a Fi/itf,affirma- 

diftinctio datur in diuinis , ergo & in ordine ad przci- tirne diibnibo adxquata^xn inadxquatiuntunrtSi ad^- 

59 fiones. Minot cft ctiam aducrfaiiorum , Sc vix videtur quata , propofirio cft hxretica ; fi inadxquata tantum , 

faluiFidenegari poftc .explicatis tennmis. Conlcquen- ergo ctiam poterit eadcra affirmaridcpaternitate,quan- 

tia eft euidcns. Maior ergo , in qui eft tota difficultas , tumuis in conceptu illius cotrcfpondeat clfenria iicur 

probatur : qda duo diftingui ca diftinclione virtuali , affirmatui de Patrc , qnanturnuis ctiam correipondeat 

cft conucnirc vni prxdicatum , quod altcri non conuc- cx parte obiccti ipfa circnti.i. 

R.P,Rodcr, ( .dt Arrta^. K DicM 



Google 



IIO 

101 Diccs , poteft Caiholicus affirmare dc cfTentia diuinl 
communkationcm >quin afbrmct , vtriim fit adxquata , 
an inadxquata : ficut pottftqtiis affinnaredc Pctroani- 
malitatem,non affirmando rationalitatcm vcl irrationa- 
iitatem>tunc autcm negari ncquii.quin przfcindatur in 
conccptu eflcntix a rclationc > cum nulla affirmctur in- 
communicario , rarione cuius poffit corrcfpondcrc pa- 
ternitatis rclatioin conccptucflcntix. 

Sed contra.quia hinc potius retorquco areumentum : 
nam flcut, fl fcmcl affirmarur animal.quod eft idcm cum 
rationali a pane rei >quantumuis non vidcatur affirmari 
raiionalc ,vere tamcnillud cx parte obicai non miniis 
prxdicatur quam ipfum animaj , ncque cft in manu 
affirmantis affirmare vnum fine alio ; crgo fimilitcr , 
quia a partc rei communicatio diuina eft inadxquata , 
itcm Sc difttndbo & mulriplicario , vt fupra oftenfum 
cft , non potcrit cx parte ooie&i attingi communicatio 
diuina , quin attingatur communicatio , inadxquata , 
& confcqucnter incommiuiicario , quantumuis |ex par- 
te adrus ab illi vidcatur prxfcindL Si autem ex parte 

ioj obiecl i attingitur communicatio inadxquata , neccfla- 
rium eft vtctiamatringaturinadxquaia incommunica- 
tio quia communicatio inadxquata , vt fupra oftcndi- 
mus ,dicit fonnaliffimcinadxquatam rncommunicario- 
nem , ficut fimilinido inadxquata dicit inadxquatam 
diffirnilittidincm , crgo nunquam ex partc obiciJti potc- 
rit dc clfcntii diuina prxdicari communicatio , quin 
prxdicetur ctiam incommunicatio inadxquata ; <rgo 
proptcr cam rationem non cft negandum , in conceptu 
cflcntix concipi relarioncm , & in concepru relationis 
concipi cflenriam i non ergo cogimur proptcr hxc argu- 
mcnta admittete prxcifiones in diuinis. 

Hxc itaolim explicui.addidi tamcn alias propofirio- 
ncs ( quas cV ftarim fubiungam) in quibus fine prxci- 
fionibus dixi non eflc poffibile progrcdi. Nunc tamcn 
re mchus confidcraii atbitror , & in his prxccdcntibus 
neccrtarid dcbere admitri eas prxcifiones , quod fic 
oftcndo. Si ea propofirio , tfftnti* tmmtmiaunr , fignifi- 
cat communicarionem inadxquatam , & idcm figiuficat 
ex parrc obic&i tfftntU quod rtUtit ; ergo tam vera crit 
a parrc rci hxc propofitio > rtl*tit cemm»nic*tHr , quam 
hxc , t ffentU £ otnmmiicttur: quod eftconiraomncsTheo- 
logos , nc dicam cfTc hxrcticum. Similitcr tam crit hxc 
vcra, tffentU prodncitnr , qtiam eft vcra ,rtUtio prodn- 
citHr. Rurfus , idem eritdiccre, rtUtio tfl tripltx , ac di- 
cerc , tffentU tft triplex , rtUtit tft vn* , ac , tffentU eH 
vn*: quia idcm fignificat ex parte obiccti rclario, accf- 
fcntia ,& c" contrario, pcr tc : hoc autcm eft crroncum, 

l0<t ergo non poteft dici ex parte obic&i , idem eodem mo- 
do fignificari in concepm elTcntixac in conccptu rela- 
rionis , ergo prxfcinditur. Et hinc rciicitur folutio fuprk 
data : oftcnditur cnim non polTe pcr cam tnadxquatam 
cominunicationcm myfteriumhoc explicari ; quia tunc 
fequcrctur , tam vere poflc dici , eflcntiam diftuigui & 
ptodtici > quam hocipfum dicatur dc rclatione. 

Ad exemplum dc conccptu Patris, in quo relario Sc 
eflcnria includitur , refpondco, co potius probari no- 
ftram (cnrcntiam : ficut enim quia Par er dicit vtrumque, 
poteft affirmari, non folum diftingui , fcd efTe vnum 
cum Filio; ita eodem modo , fi relario vtrumque figni- 
ficaret.poflet dici, rtUtis Pttris tft ttmiitmamrtUtU- 
nt Fily, tmatn naturu vtrmftmteft etdem, qtix propofirio 
eft hxretica; crgocriamfiin conceptu Patris vtrumque 
xefpondeat cx parte obiedH, non poteft tamen concedi 
in conceptu relationis aut natuue. 

SVBSECTIO III. 

Ftrtier eittfdtm fenttntUproiuitio. 

ALix funt propofitioncs clariores ,cx quibus olim 
Conchifioncm mcam oftendi , & qirx cogunr nos 
admittere prxciiioncs obicdbuas , non folum rcfpecru 
inrellc&us creari , fcd etiam rcfpedhi diuini : imv in hoc 
diffcntio k communi , quia non miniis cenfeo illas necef- 



Difputatio V. Logica, 



fario concedendas in Deo , quarn in nobis , quod ( 
fcrc ab omnibus ncgatur,a nobis tamencfficaciteroftcn- 
dcndumin hacSubfe&ionc. 

Ea ergo propofitio eft , Ptutr ntn tft Filim , Spirittu 
futfim non tfl Ftlim, Sienim in conccptu Patris corrcf- 
pondcrent fimul cum cirentia diuini rclarioncs Fuii & 
Spiricus fancri , idcm prorfus cx pane obiecti cognofce- 
rctur pcr conccptum Patris ( idcm eft.de Filio & Spiritu 
fandojquodpcr conceptum toriusTrinitatis.Vnde fi- ,0 5 
cut dici non potcft , Tot* Trmttu non tft tottt T> imttu , 
ncc,P*ter rttn eft Pttttr; ita non poflct dki.Ptuer non tft 
Filmi , r.taue Spiritm ftndus : quia idcm in conceptu 
Patris , ac in conccptu Fifij & totius Trinitatis , eodem 
modo conciperenrr ex partc obiccti. Et hoc argumcn- 
tum ctiam probat.Dcum ipfum prxfcindcre ,quia Dcus 
ipfe fimiles omnino habet cogniriones. Vnde vtraque 
pars noftrx fentenrix hoc atgumcnto fuadctur. Neque 
poteftrefpondcri , Dcumfimul,quando affirmat. Pater 
non tft Ftlim, affirmare etiam tfft Ftlinm. Non , inquam, 
fufficict : quia ficut non potcft Deus diccre, Tot/t Trini- 
t*s non tft tot* Trinitm , quanrumuis dicat fimul , Ttt* 
TrimtMi tft tot* Trinit*s ; ita non poterit dicere , P*ter 
mn eft FUitu .qttantumuis dicat fimul , P*ttr tft Fvinu , 
eo quod in conccptu Patris concipitur totaTrinitas, ea- 
eadcm autem condpirurinconcepruFilij. Idem autera 
oinnino dc fe ipfo neque inadxquatc poteft vere ne- 
gari :ergofi Pater & Filius cx partcobicc-b' funt idem 
omnino realiter , non poteft nequeadxquatc neque ina- • 
dxquatc vuum de alio ncgari , quia ad hoc requirirur 
vt aiiquid faltcm inadxquatc corrcfpondeat ex parte 
fubielti ,quod non correfpondeat fimul ex pane prxdi- 
cati ; quia fi totum quod correipondet ex partc prxdica- 
ti, formaliffimc corrcfpondct ex partc fubic£)i,& c con- . 
iratio , repugnat non elTc idem adxquatc. Sicut Iicct cx 
partc fubiccti concipiam omncs homines qai inter fc fiint 
diftindi , fi tamcn illos ctiam concipiam cx panc prxdi- 1 06 
cari.non potent non efle vcrum , omncs homincs efle 
omncs homines, eriam adxquate:nequepotcftdicictiam 
inadxquatc , tmnti bemintt non funt omnts htmims ; ficut 
eriam in diuinis eft vcrum , tOtam Trinitatero adxquate 
efle totam Triniratcm. Fantcndum ergo neccflario eft, 
eam propofirionem , P*ttr ntn tft Ftlim , non poflc effis 
veram , nifi in conccptu P*tris prxfcindatur a conccptu 
Filij , & confcquenter nifi admittantur prxcifioncs in 
diuinfs, non folum refpc&u noftri intelle6tus , fcd etiam 
rcfpoctu diuini : quia non fbium nofter intelle&us , fcd 
etiam diuinus habet illam propofitionem feu illud iudi- 
cium, Ptttrnon tft feu Films diftinjttitnr* Filit, faltcm 
inadxquat^. « 

Refpondebis. Prim6 , Deum per vnicum acLum indi- 
uifibilem cognofcere , & Patrcm non eflc Filium , & fi- 
mul pcr eundem , clfcntiam Patris clU- eircntiam Filij , 
idc6que non prxfcindereinter eflcntiam > hliationcm & 
paternitatern > quandoquidcm per eundem ac^um co« 
gnofcit omnia illa. Scdcontra, quiafi loqueris de a&u 
reaiiter vno, neque etiam Deus prxfcindit intcrPetrum 
& Paulum , qvriavtrumque cognofcit per vnum a&um 
reaiiter indiftinctum : fi verd loqueris de adru vno etiam 
ratione noftra.falfum eft, per vnicum aaumratione 107 
noftri Deum illa omnia cognofcere. Qn.x cum illi adrus 
diftinguantur ratione noftracx diftindionc reali eorun- 
dcm incrcam, in quibus itla omnia affirmantur per 
a£bas realiter diucrfos ; dicendum ctiam eft , in diuinis 
illa affirmariper diuerfos achis rationcnoftri , & confe- 
quenter prxfcindere Dcum pcr illos acrus. Sed do tibi 
gratis, totum illud affirmari a Dco per vnicum acrum 
rarione noftri , adhuc manet difficultas intada : quia 
licct pcr vnum acium affirmctur de relarionc diftin- 
gui , & de eflentii non diftingui , in co ipfo inclu- 
ditur prxcifio , non quidcm in apprchcnfione , quia 
vtramque apprehendit ; fed in affinnatione , fiquidem 
prxdicatum , quod de vni Deus affirmat > non affirmet 
de alii , etiamfi de illi firoul affimet aliud prxdica- 
tum diuerfiim : ergo affirmat Dcus de cflcntia hn- 
producibilitatem, & hancnon affirmat de filiatione, 

ergo 



Digitized by Google 



' De Diftin&ione graduum &c Sed.I V. i i I 

«tgo in affirmarione huius prxdicati improducibilitas omncs trcs pcrfbnas , vnam n rc&o, aliasin obliauoi 

prxfcindit eflenri&m a fuiatione. Sicut quantiunuis per Scd contia , quia hoc eft formalifllnic prxfrindcrc , 

vnicumadhim jffirrnarero dePetro currcrc, &dcIoaa>- vnam fcilicct corrciponderc in rcfto , & aliam non coc- 

ne non currere , prxfcindcrem intcr vtrumque , non qui- rcfpondcre in rccko , vnam tn obliquo , Sc aiiam non in 

dem in apprchenfione ,quia vtrumque cognolcoj fcd obliquo:quaproptcr-,dum SettHo/ttpra&dtntineg&oimus 

in affirmatione , quatenus prxdicatum quod dc vno piaHrinonesobicciLUsincrcatis,oftcndimus,nonfolum 

affitmo , non affirmo , fcd nego de alio per illum a&utn. non pollc admitti vnam formalitatem cognofci fine alii» 

^rgo quanrumuis ,dum affirraat Dcus dc Patrc difbn- verum ncc vnatn polle cognofci cxplicirc alii non 

jui aFilio , affirmct ctiam dc ellentia non diflingui , ni- coguiti cxplicitc ( quia tam contradi&oria funt , ctgno- 

Hlominus prxfcindir in affirmationc : fiquidem prxdi» fti trplieite , & non ctgntfci txplictte , qtiam ctgnefci , 

catam quod de vno afnrmac.non affirmat dc alio. Ec & non cognofci «bfoiute : ) ergo firailitcr prxfcindetur 

108 hoc|uoadaffirmationcm cxprcfse concedit Hurradus: obiechuc , fi vna cognofcitur in rcclo alia verb non 

aitenim $. ijo. huic itTcvx, naturatjl paternitai , cx par- . cognofcitur in re&o, licct cognofoatur in obliquo.quia 

tcnarurx totam Trinitatcm immediatc reipondcrcntem cogntfci , & »*n ngntfci in rtlt» fbnt contradidoria , non 

Sc totam cx parte paternitatis , noh tamen prxdicari to- lecus ac ctgntfci , Sc non ctgntfc*. 
tamTrinitatem propter diftindionem virtualcm. Vides Rcfpondcbis Quarto , Patrem diulnum pofle cttnfi- 

crgo , quomodo iarn in ordine ad prxdicationem , qux dcrari duplicitcr , vcl vt cft idcm achi cum duabus per- 

eft a&us intclledus : admittit nolens volens prxcifio- fonis , & vt fic in conccptu Patris concipi omnes tre» 

nem obje&iuam , ( vt fupra obicruaui ) &c hoc idem de- diuinas perfonas;& codcm omnino modo:vel pollc con- 

bet neceflarib concedi ipfi Dco , qui ( vt dixi ) affirmat fiderari provt cft rcalitcr ab illis diftinchis inadxqitate 

communicationem dc elfcnni , & non affirmat eain vcl adxquatc virtualitcr,vt fic autcm non correfpondere 

communicationcm de rclationibus : ncquc vidco quid itj conccptu Patris omnes tresdiuinas perfonas.Scd con- 

vllomodopoffit huicreplicxrcfponderi. tra,qttia hoc cft fonnalitcr prxfcindcrcquia eum con- 

Vcrumnonfbluminaffirmatione.fed etiam in ap- ccdisf fiue id oriatur cx diftWtione vinuali,fiucaliun- 

prehcnfione dcberc cfle prxcifioncm , patct : quia idco de ) poflc vham pcrfonam fine alia cognofci , das quod 

non poteft Deus , fi corrcfpondcat ex pane objecli tota contendimus , &c nihil amplius a te pcto. 
Trinitas.affirrnare illameflc difbnchJm a toti Trinitatc Rcfpondcbis Quintb , in conceptu Patris concipi »« 

( quidquid aliud pcr cundem aclum de illi affirmct , vt quidcra totam Trinitatem cx parte obic& , illam tamcn 

dixi numerv pracedenti ) quia idem correfpondct ex partc concipi per fpccics Patrts crcati : vt fic autem rc£le pof- 

fubjedti , Sc ex parte prxdicati , ergo ncc de Patrc pote- fcdcillo affirmari , non clle Filium , quia tota Trinitas 

rit affirmari diftingui a Filio , quantumuis pcr eundem conccpta per fpeciem Patrit crtatt non eft tota Trinitas 

a&ura affirmetur non diftingtii efllntiam Pattis ab cficn- concepta per fpeciem Filtj crtnti.ScA cbntrJt Primo^juia 

tia Filij, fi idem ex partc objcclri concipiatur in conccptu tota hxc dillinclio fc tcnet cx panc a&tis prxcise , non 

Patris ,quod in conccptu Filij. vcro cx parte obicdti.Vnde ex partc obicdi nullo modo 

l o 9 Probatur fccundo eadem veritas ex aliis propofitiorti- polfct dici neque adxquate neque inadxauate , Pdttr 

bus , quibus Dcus affirmat , Vtrhtm dtuintm foltm m- tnn cjl Rliut , quod eft hxrettcunikSicut licct adhis, qud 

tmedUte vnitttm tfl htmtnittti.Pcrbtm diuintm gtneratur. dico bomo ; non fit adhis quo dico animal ratiottalt, quia 

Spirttm fanQm non gentratttr. Pattr a mltoprocedit. Qux tamcn obicdhim vttiufquc idcm cft formaliffimc , nort 

propofiriones , fi non darctur prxcifio intcr Vcrbum &c eft vcrum in vllo fenfu rcali » homo realiter ntn tjl ania- . 

alias perfonas , eflcnt omnino falfx > quia xqtiiualcrct mal ratioxalt : ergo licct a&us quodico Pattr j fit diuer^ 
huic , Teta Trinitas tmmediate vnita tji btmatiti 



8c fusaba&uquo dico Filutt , fi ta*men obieclum idcm 

his , 7#m Trinitaigtntratur. Tota tton gcntratwr , ftd pro- fit fonnaliffimc , non erit verum a patte rei j Filint nwt 

«tdit , & , Tota a nuBo procteit , qux funt omnino falfx. tfi Pater , etiatn in fenfu inadxquato. Et ratio a ptiori 

Rcfpondebis PrimO , etiam polfc dlri , totam Trini- eft j qnia in ifti» projxjfitionibus idcnrius obicctiua eft 

tatem vnitam fuiirc humanitati immcdiatc , faltcm ina- qux affirmatur vcl ncgatur , non identitas aihiumjhxc 

dxquatc. Sedcontra Prim6,quia ctiam in hoc fcnfu enim parum conducit ad cxplicandum id quod eft in ipfb 

pollct dici , Pater ajfumpjit inmtdiate humanitatem , non Dco : c rgo pcr folam diuerficatem achnim » feu diuer- 

ftctuac Vtrbum , qux eft propofitio hxretica , nccellario fum modum concipiendi non laluantur propofitiones 

tamen concedenda.fi non admittatur praecifio intcr Catholicxdc hoctnyftcrio.ConfirmohocPrimb.quia 

Verbum & alias perfonas , quia ncgata ea ptxcifionc, non fblum Patex , vt reduplicat mcum conceptura, non 

idem concipitur m conccptu V crbi qttod in conceptu gencratur , nec proccdit a Filio Jed ipfc in fe vcrc & rea- 

Patris : in conceptti cntm cuiufcumquc concipitur fot- litcr non proccdit a Filio»ergo in fc ,quando dico Pattr, 

rraliffirae tota Trinitas. Idcmeftde illi altera propofi- fblum refpondct cx pane obiccti ca perfona qux veri 

tione , Paterprodmcit Filium Sprrttm non prtducit Fitttm, hon gencratut , non Sutcm omncs alix qux generanrur 



Filimvcroprtductt Spiritum fanUum , qux omnes non vcl producuntur : quia hxc cft dc Fidc , Pattr in ft& 

pofruntefTc vcrx , fi vna pcrfona non pofict concipi finc indtptndenttr ttiam a mtit aclibHi ntn gtntratur , ergo 

alii , vel fi de vni non poftet aliquid affirmari quod non tunc in co conceptu cx partc obiccti non concipitur Fi- 

affirmctur de alii , & conicquentcr nifi in affirmatione lius.Ncc video > quid hoc clarius efse poffit. 
prxlcindatur vna ab alii. Contri Secundb , quia in Deo non habct locum hxc 1 * } 

1 1 0 Relpondebis Secundb , ynam perfonam poffe quidem refponfio s Deus enim non cognofcit feipfum per fpecies 

ab alia prxfcindi , quia vna diftingtiitur realitcr ab alia; Patris creati, vcl Filij creati , ergo ultera Deus prxfcin- 

non tamcn polfc prxfcindi relationes ab cflcnria , neque det pcr illas propofitiones* 

c contrario, eb qubd non diftingUantur realitcr. Scd Rcfpondcbis vltimb, a tc certb fciri , Deum cogno- 

contri , qtria eo ipfo qubd vna perlbna prxfcinditur ab fcere myfteriumTriititaiis , & habcrc prxdi&as propo- 

aha , prxlcinditur eflentia ab aliis rclarionibus : nam in fitiones ; vtrum autem pcr illas prxfcindat an non a te 

lillius perfonxvel corrcfpondet eirentia.vel ignorari, quia modmn quo Dctts illas affinnat non 



non. Si non corrcfpondct , etgo iatn prxicinditur illa agnofcis ,quianecconfiliarius eiusfuifti , nec eum cla- 

perfona ab eiTentia.feu ( vt mdiusdicam) relatio illitis rointuitu agnouilh. Ita vnus vcl altct rcfpondet. Sed 

perfbrtx ab eflentia ,cum tamen fint idem realiter inter contra^uia hoc cft fugcte difficultatem»ncc folurio hxc 

CeSi verb in conccpcu vnius perfonx correfpondet etiam digna eft yiro Thcologo^uia ctiam cadem ratione pof- 

cflentia , cum tunc non corrcfpondcant alix dux perfo- fcs abftmere ab indagatione myftcriorum Fidci , fatendo 

nx , fcu alix dttx rclatjoncs ,iam poteft correfpondcre humiliter a te illa fjrmiter crcdi , non tamen intclligi, 

eflcntia fine aUis duabus reIarionibus,i quibus tamen quod cedcret in magnum Fidei d^trimentum , qttia 

nondiftmguiiurrcalitcr,ergoprc;fcinditurefsciiaabillis. nonpoffct rcfifti hxrcticis ea myfteria ncgantibus. Et 

1 1 1 Refpondebit quis Tet ti6 Jn conccptu Patri* cognofci ob eam rationcra dixit D.Thomas .Theologiam efle ne- 
R.P.Rtdtric.dtjirria£4. K a ceflariam* 



. Digitized by Google 



iii Difputatip V- Logica 



ceflariam pro tota Eccltfia.Vndc quando aliqua fuppctit corrcfpondere linc rationali.non tamcn rcaliter/juiarea- 

tia, pcrquam finc incommoJo poflimus inccdcrc ad liter non diftingtiuntur ; crgo licct poflit cftcntia diuma 

explicanda myfteria Fidei,ea nobis eft ineunda : in prx- correfpondcre linc fclationibus, non tamen rcalitcr,quia 

fcnti aucem illam poHiimus facili ncgotio inirc , conce- nondiftinguicur rcalitcr, a rclationibus. Vltcrius,crgoin 

dendo prxcifioncs in diuinis non folum refpectu noftri conceptu Patris realitcr correfpondet tora Trinitas , f : 

.iiitclirctos , fcd edam refpe&u intelledtus Beatorum , & tota in conceptitTilij,crgo affirmoTealitcr , tota Trmans 

Ipfius Dei, in quo nullum apparct abfurdumiam amplius ntn tfi tota Trinitns , quando dico , Pnter mn tft Fiiini, 

videbimus obie&onum folutione. ergo adhuc manct dirficultas in orrmi 1 u a v i . 

Refpondco , pntcifiones obicSiuas in co corrfifterr , 

SVBSECTIO IV. Tt m2 f ornu ij tas poffit rc aliter finc alia cognofri, a V 

Alitttu ckittlmts folut*. °> uin *°' 0 nomme difrcrrcnt a pnccifionibns formal ous, 

" qiias SecWoneprxcedentiadmifimusincrcatis.Scd juid- 

ANtequam ad earum folutionem acc«dam,obfcnio quid lit de prxcifionibus obicfljuis in creaturisvqux con- 

Patrcm Ouicdum controu. 4. Aietnph. punHc 8. 4 funduntur ab earum auctoribus,dam dicunt, eflcforma- 

n. 42. valdc fc torqucre,vt has prxcifiones in Diuinis nc- les ex parte obiefli , non vcr6 reales : in diuints tamen , 

gcr,cum tamen vatias adhibuifiet folutioncs, & iure me- ficut diftindio virtualis inter cflentiam & ttlariones eft 

rito aduerciflec, non cfle latis fohdas , tandem n. vltimt, in ordine ad hoc , vt non folum formaliter , fed etiam 

dcdille manus, & fete in noftram fententiam conceflifle realiter communicetur eflcntia, non communicari rea- 

addendo id ( quod cgo Gepe etiam addidi ) vt non facile liter relatione, ita cadcm diftincfio cfficit, vtrefpondeac 

etiam in diuinis hxc diftin&io virtualis in ordi nc ad prx- realitcr obiecuue eflenria, & non rcfpondcat rclatio rea- 

1 1 4 dicata conrradictoria , & prxcifioncs has obiettiuas ad- liter. Vndc nego, in concepru PtUris rcalitcr correfpon- 

mirtatur. Porrn ad negandas cas prxcifioncs nonaliud dcrc totamTriniratcm.,idc6que rutlus nego dum dici- 

argumentum adducit, quam quod ego ipfc pofucram, & tur, Pnttmtn tfi Ftlim, dici rcalitcr totxm Tnnmum ntm 

mcoiudicio clariflimc folucrain his vcrbis. Obiiciunt tjft tttmt Trimtnttm . quod non bene obleruarunt qui 

Primo , Myfterium hoc eft independcns a prxcifionibus hanc contra nos obie&ionem fcccrc , & faltem in affir- 

obiectiiris, quia etli non eflcr poflibihs intellecois,poflcc maiione ipfi cas rcaics prxcifioncs concedunt , vt fupra 

tamcn myfterium hoc cxiftcrc , non c ft crgo , cur limus vidimus. 

foliciti de eo explicando per has prxcifiones.Rcfpondco, Obiicies Terrio , Prxcifioncs obie&iux arguimt iro- 117 

mc non velle dicerc, myftcrium pendcrc a meis prxcifio- perfc&ionemin prxfcindentc , ergo Hcet in noftro intcl- 

nibiis,&mdscLlirni$,(edfuppolitavcritatcmyftcrijnos lecto rcfpcdku eflentix &relationum admitti poffinc , 

poflc priefcindere obte&iuc , im6 non polfc nifi prxfcin- non tamen in intelle&u diuino, a quo longe abeft om- 

dcndo obic£tiue dc illo loqui , ob illa argumcnta , qux nis imperfc